Үштілділік - білім берудегі ресурс

Бүгінгі білім берудегі қоғам қойып отырған басты талаптардың бірі – көптілділік. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан Халқына арналған Жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын жоғарғы білімді ел ретінде танылуы тиіс. Бұлар: қазақ тілі – мемлекеттік тіл, орыстілі – ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі – жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» деді. Бұл, шынында да, қарқынды дамып кележатқан ел үшін өзекті мәселе. Қазіргі таңда «Үштілділік мемлекеттік деңгейде ынталандырылуда.Біз ағылшын тілін игеруде серпіліс жасаудамыз.Бүгінгі таңда өскелең ұрпақ ағылшын тілін үйрену мен оқытудың іс жүзіндегі қажеттілігін сезінуде. Осыған орай халықаралық стандарттарға сай білім алуды мақсат етеді. Ағылшын тілін білу қазіргі кезеңдегі байланыс шекарасының кеңеюіне, өркениет ағынына ілесуге, ақпараттар кеңістігінде еркін байланыс жасауға мүмкіндік береді. Ағылшын тілі қазақ тілінің құнарлылығын, халықтың салт-дәстүрін, мәдениеті мен жетістігін әлемдік кеңістікке жеткізуші көз болып табылады. Мұның бәрін обьективті, геосаяси және әлеуметтік-экономикалық тенденция деп қарастырамыз. Ағылшын тілін меңгеру дегеніміз – ғаламдық ақпараттар мен инновациялардың ағынына ілесу деген сөз. Бұл үш құрамдас бөліктердің негізгі идеясы мынаған саяды: Қазақстанды бүкіл әлем халқы үштілді бірдей пайдаланатын жоғары білімді мемлекетретінде тануы керек. Яғни мемлекеттік тілді дамытамыз, орыс тілін қолдаймыз, ағылшын тілін үйренеміз.Болашақ - білімділер заманы.Әр қазақстандық үшін орыс және ағылшын тілін оқып үйрену – бәсекеге қабілетті тұлға бейнесін шыңдай түсетін, экономикалық мүмкіндік терімізді арттыратын бірден-бір тетік. Жаһандану дәуірі кезеңінде замана көшіне қалмай, үштілдің үйлесіміне қолжеткізу арқылы тілімізді, дінімізді, дәстүрімізді, салт-ғұрпымызды сақтап қала аламыз, жаңғырта аламыз. Бүгінгі таңда әр ұстаздың алдына қойып отырған басты мақсаттарының бірі – білімді де білікті шығармашыл тұлға қалыптастыру. Оқушылардың ақыл-ой қабілеттері мен мінез-құлық сапаларын әлемдік және ұлттық психология негізінде дамыту. Орыс, ағылшын тілдерін мектепте оқытудың негізгі мақсаты – оқушының бұл тілдерді қатынас құралы ретінде пайдалана алу қабілеттерін дамытуда, өздерінің төл мәдениетін, тілін оқып, үйреніп отырған елдің тілімен, мәдениеті мен салыстыра алуда, тілдердің ортақ белгілері мен ерекшеліктерін ажырата білуде жатыр. Бүгінгі таңда еліміздің мектептерінде үштілді оқытудың маңызы арта түсумен қатар, оның бағыттары да кеңеюде. Жалпы үштілді оқытудағы басты міндет оқушының тілдік қарым-қатынас жасай алу қабілетін, біліктілігін жетілдіру болып табылады.

Көптілді меңгеру – бұл өте күрделі психологиялық үрдіс. Бүгінгі таңда бізге ана тілінің уызына қаныққан, ұлттық мұраны және өзге мәдениетті құрметтейтін, үштілді жетік меңгерген, іскер, шығармашыл, дүниетанымы мол, зиялы да интеллектуалды тұлғаның қажет екені белгілі. Қорыта айтатын болсақ, көптілді білім беру бағдарламасы аясында үштілді меңгеру тәжірибесін жинақтап, әлемдік деңгейде көтерілуіміз керек. Бұл оқушылардың халықаралық жобаларға қатысуын кеңейту, шетелдік әріптестер мен ғылыми байланыстарын нығайтуға, шетел тілдеріндегьіақпарат көздеріне қолжеткізуіне мүмкіндік береді.«Тілі бірдің — тілегі бір», «Тіл тағдыры — ел тағдыры» екендігін жадымызда ұстай отырып, ел бірлігінің негізі — тіл бірлігіне қол жеткізу жолында қызмет ету парыз. Ендеше, жас ұрпақтың қазақ тіліне деген сүйіспеншілігін, өзге тілдерді оқып білуге деген қызығулары мен ұмтылыстарын арттыру арқылы олардың Отанға деген махаббаттарын оятып, өз тағдырын ел тағдырымен мəңгілікке байланыстыратын ұрпақ болып қалыптасуына қол жеткізу — басты міндетіміз.

Қорыта айтатын болсақ, көптілді білім беру бағдарламасы аясында үштілді меңгеру тəжірибесін жинақтап, əлемдік деңгейге көтерілуіміз керек. Елдің ертеңі өресі биік, дүниетанымы кең, кемел ойлы азаматтарын өсіру үшін бүгінгі ұрпаққа ұлттық рухани қазынаны əлемдік озық ой-пікірімен ұштастырған сапалы білім мен тəрбие берілуі қажет.

Атмосфералық ауа құрамының ластануы және оны болдырмау шаралары

Атмосфеаның құрамы мен сапасына антропогендік әсер.

Атмосфераның құрамы.

Жер шарын қоршап тұрған, шаң-тозаң, бу мен газдан құралған атмосфера ауасы күн сәулесін жер бетіне жеткенше ұсақ-түйек бөлшектерге бөліп, жан-жаққа шашыратып жатады. Күн сәулесін жер бетіне өткізіп, жерден көтерілген жылуды дүние жүзіне жібермей, шыны жабылған парниктей әсер етеді.

Егер атмосферада ауа болмаса көк аспан қап-қараңғы болып, күн адамның көзін шағылыстыратын жарық сәуле шашып, жер беті кеуіп, жарылып, одан әрі қыза түсер еді. Бұлт пен жел, жауын-шашын болмай, жер бетіндегі температура күндіз +100⁰С-тан астам ыстық, түнде -100⁰С-қа дейін төмендеп қақыраған аяз болар еді. Сөйтіп бір тәулік ішінде температура 200⁰С-қа өзгеріп отырар еді.

Атмосфералық ауа тым жеңіл, 1 метр кубта 1300 грамм ауа болады. Соған қарамастан жер бетіне түсетін қысым (салмақ) әрбір 1 квадрат см-ге 1 кг-нан келеді. Адам денесінің мөлшері орта есеппен 1,5 квадрат метр болса, оған түсетін салмақ 1,5 тоннаға жетіп қалады. Егер адамның ішкі атмосфералық қысымы қазіргідей тең болмай, аз болса, олар ауа салмағынан жаншылып қалар еді. Жердің ең алғашқы ауасы сутектен, метаннан, аммиактан, су буларынан және оқшау, басқалармен қосылмайтын (инертті) гелий, неон сияқты газдардан тұрған. Жер бетінде тіршілік пайда болған кезден бастап жердің алғашқы ауасына жер қойнауының және өсімдіктерден бөлінген күкіртті сутек пен көмір қышқылгаздары қосыла бастады.

Алғашқы, көзге көрінбейтін ұсақ организмдер ауадағы сктек, метан, аммиак, күкіртті сутек газдарын біртіндеп азайта берді. Мысалы, сутек бактериялары ауадағы сутекті, күкірт бактериялары ауадағы сутекті, күкірт бактериялары жанар таулардан бөлінген күкіртті сутекті тотықтырып, қара қошқыл, көк және көкжасыл балдырлар көмірқышқыл газды пайдаланып, ауаға оттек газын бөле бастады. 80 км биіктіктен 1000-1200 км-гедейінгі аралық Ионосфера болып табылады. мұнда ауа өте сирек, молекулар қаншама жылдам қозғалса да адамдары да жәй термометрді де жылытпайды. Ауаның ионды болуы оның электрлік қасиетіне байланысты. Мұнда мысалы криптон – 85 көп жиналғандықтан жердің кедергі күші азайып, тіпті өзгеруі де мүмкін. Ауаның ең жоғарғы, өте селдір, биіктей келе көрінбей кететін, протондардан құралған, 1000-1200 км-ден 1500 км-ге дейінгі аралығын протоносфера деп атайды. Атмосфералық ауа таусылмайтын табиғи қорға жатады. Оның жалпы салмағы 500 трлн тонна, оның ішінде оттек 105 трили тонна. Жыл сайын 10 млрд тонна оттек жұмсалып, осынщама ауаға қосылып жатады.

Табиғи ластаушылар:Радиоактивті ластау; Жанартаулар; Орман және жер өрттері;

Шаң, тұз көшкіндері;Ғарыш шаңы; Анторпогендік ластаушылар:

Өнеркәсіп, оның ішінде үлес салмағы бойынша электроэнергетика, отын өндірісі, машина жасау, тау-кен өндірісі;

Көлік (автомобиль, темір жол, су, әуе транспорттары);

Тұрғын үй – коммуналдық шаруашылық (орталық және жеке жылу орталықтары, қоқыстарды өртеу, олардың шіруі);

Ауыл шаруашылығы (мал, құс өсіру кешендері, химиялық заттар қолдану, ауыл шаруашылығы заттарын өңдеу, ағаш өңдеу).

Ауаны ластаушыларды бұлай сұрыптау әр сала бойынша ластау мөлшерін анықтап, атмосфераны қорғау шараларын жоспарлауға ыңғайлы. Сонымен қатар, ластаушы заттар құрамы, түрі бойынша, оларды шығаратын кәсіпорындарды топтастырып сұрыптау да қолданылады. Бұл табиғат қорғау шараларын аймақтық жоспарлауға пайдалы.

Өнеркәсіп салалары ішінен ауаны ластаушылар қатарына жылу электростанциялары, қара жэне түсті металлургия, мұнай өңдеу мен мұнай-химия онеркэсібі мен құрьшыс материалдар өңдіру кәсіпорындарыжатады.

Жылу электр станңияларының қалдықтары жағатын отынға, оның химиялық құрамына жэне жағу әдістеріне байланысты болады. Көмір жаққанда ауаға күл, күйе, шаң- тозаң қосылады. Мысалы, Қарағанды көмірімен салыстырғанда Екібастұз көмірінің күлі коп. Қуаты орташа жылу электр станциялары ауаға сағат сайын 5 тонна күкіртті түтін мен 16-17 тонна күл қосады. Сұйық отын (мұнай жэне оның өнімдері) жаққанда күл аз болады да, күкірт пен көміртек қалдықтары көп қосылады. Газ (табиғаттың немесе қолдан сұйытылған) жаққанда ауаға тек азот тотығы қосылады.

Шым тезекті, ағашты, қамысты отын ретінде пайдаланғанда ауаға күл, күйе, шайыр, күкірт, көміртек тотыгы, шаң-тозаң қосылады. Отынның барлық түрінің химиялық құрамында көміртек, сутек, күкірт, азот жэне оттек болады. Олардан бөлінген газдар адамдар мен қоршаған ортаға зиянды. Отынды жағу әдісі де ауаның ластануына эсерін тигізеді. Шаң-тозаң, газ қалдықтарын ұстайтын қондырғылары бар кэсіпорындардың атмосфераға зияны аз, ал ондай қондырғылары жоқтардың келтіретін зияны көп болады. Өйткені қондырғылардың комегімен қалдықтардың 90-95 % ауаға жібермей, ұстаи қалуға болады. Әр саладағы кәсіпорындардың ауаға тигізетін зияны әртүрлі. Металлургия кәсіпорындары ауаны металл қалдықтары жэне қосындыларымен ластайды, олардың ішінде темір, қорғасын, мыс, мырыш, қалайы, никель, көмір, күкіртті түтін, глинозем (алюминий тотығы) т.б. қалдықтары бар.

Ауа газдары бар құрамының өзгеруі, ауада оттектің көбеюі жербетендегі тіршіліктің - өсімдіктер жэне жануарлар болып екіге бөлінуіне себепші болды. Бүгінгі атмосфералық ауадағы газдар құрамы биосфераның көп жылдар бойы дамуының нәтижесі. Тірі организмдер осы құрамға үйренген, көндіккен, егер ол өзгере қалса тіршіліктің осы күнгі қалыптасқан жағдайы да, түрі де өзгеруі мүмкін.

Адамдар ауасыз күн көре алмайды, таңдауға мұршасы болмай, қандай ауа болса да дем алуға мэжбүр. Егер тамақсыз 5 апта, сусыз 5 күн өмір сүруге болса, ауасыз 4-5 минуттан артық тұра алмайды.

Тэулігіне адамдар өкпесі арқылы 25кг немесе 10-15 мың литр ауажұтса, қойға-20 мың, жылқыға-86 мың литр ауа керек.

Жоғарыда көрсетілген атмосфералық газдардың құрамы жер бетінежақын кеңістікте болады да, биіктеген сайын өзгеріп отырады. ЮООкм биіктіктен әрі ауанегізінен Гелий газынан, 2000км-ден эрі сутектен тұрады. Ең төменгі жер бетіне жақынатмосфера қабатын ТРОПОСФЕРА деп атайды. Мұнда атмосферада бар ауаның 84пайызы жиналған. Бұлт пен тұман, жел мен дауыл, жаңбыр мен қар, басқаша айтқандаауадағы барлық құбылыстар осы қабатта өтіп жатады.

Агрегаттық күйлеріне қарай, атмосфераны ластайтын заттарды 4 топқа бөледі: қатты, сұйық, газ және аралас. Сонымен қатар, өндіріс қалдықтарының атмосфераға тарайтын бөлігін төмендегідей етіп те топтайды:Шығару және бақылау жүйелерін үйлестіру бойынша;

Ластаушы заттарды шығару режимі бойынша;

Температура бойынша;

Шоғырландыру бойынша;

Тазалау сипаты немесе тәсілдері бойынша;

Атмосфералық ауаны ластаушы көздер. Атмосфера табиғи жолмен және адамның іс-әрекеті нәтижесінде ластанады. Атмосфераның табиғи жолмен ластануы жанартаудың атқылауына (жерде бірнеше мың жанартау бар, олардың 500-ден астамы активті түрде), тау жыныстарының үгітілуіне, шаңды дауылдардың түруына, орман өрттеріне (найзағай түскенде), теңіз тұздарының желмен аспанға көтерілуі мен ауадағы сулы ерітінді тамшыларының құрғауына, тірі организмдердің іріп-шіру процестеріне байланысты. Атмосфераны табиғи жолмен ластайтындарға аэропланктондар, яғни әртүрлі аурулар қоздыратын бактериялар, саңырауқұлақ споралары, кейбір өсімдіктердің тозаңдары жатады. Сонымен қатар атмосфераны ластайтындар қатарына космос шаң-тозаңын жатқызуға да болады. Космос шаңы атмосферада жанған метеориттер қалдықтарынан пайда болады. Секундына атмосфера арқылы орасан жылдамдықпен (11-ден 64 км/с дейін) 200 млн-ға жуық метеориттер ауа қабатынан өтіп отырады, 60-70км биіктікте көбісі жанып үлгереді. Ғалымдар болжамына сәйкес тәулігіне жер бетіне 108 кішігірім метеорит түседі. Жерде атмосфера үлкен космостық жарқыншақтардан да сақтайды. Жыл сайын жерге 2-5 млн.тонна космостық шаң түсіп отырады. Табиғи шаң да Жермен жанасқан атмосфераның құрамдық бөлігіне жатады. Ол ауада қалқып жүретін радиусы 106-105м шамасындағы бөлшектерден тұрады.

Атмосфералық ластанудың антропогендік (жасанды) көздеріне өнеркәсіптік кәсіпорындар, көлік, жылу энергетикасы, тұрғын үйлерді жылыту жүйелері, ауыл шаруашылығы, т.б. жатады. Тек өндірістік кәсіпорындардың ғана қорғаныш ортаға әсер етін ластауын мынадай негізгі түрлерге бөлуге болады: шикізат материалдар, құрал- жабдықтар, отын, электр энергиясы, су, қалдықтар, өнімдер, атмосфераға таралатын шығарындылар (газ, бу, ауа тозаңы), энергетикалық шығарындылар, шу, инфрадыбыс, ультрадыбыс, діріл, электромагнитті өріс, жарық, ультракүлгін, лазерлі сәулелер, иондағыш шығарындылар және т.б. Ауаны ластайтын компоненттердің химиялық құрамы отын-энергетика ресурстарының түріне, өндірісте қолданылатын шикізатқа, оларды өңдейтін технологияға байланысты келеді.

Атмосфераны ластағыштардың құрамы.

Атмосфераға тасталатын 52 Гт әлемдік антропоғендік шығарындының 90%-ын көмір қышқыл газы мен су буы құрайды (булар әдетте ластағыштар қатарына кіргізілмейді). Техногенді шығарындының құрамында бірнеше мыңдаған қосылыстар кездеседі. Бірақ-та олардың ішінде ең көп мөлшерде, яғни тонналап атмосфераға шығарылатындарға қатты бөлшектер (шаң, түтін, күйе), көміртек оксиді, күкірт диоксиді, азот оксиді, әр түрлі үшпа көмір сутегілері, фосфор қосылыстары, күкіртті сутегі, аммиак, хлор, фторлы сутек жатады.

Бензинді мұнайды айдау арқылы алғанда да күкірттің біраз мөлшері ауаға тасталады. Мұнай мен көмірге қарағанда табиғи газда күкірт болмайды. Осы тұрғыдан қарағанда газ экологиялық таза отын болып саналады.Мұнай өңдейтін және жасанды жібек шығаратын кәсіпорындар сутек қалдықтарын ауаға шығарады; химия кәсіпорындары азот тотығын бөледі; құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындардың шаңы мен тозаңында, газдарында кальций тотығы, топырақтагы алюминий тотығы, кремназем (кремнийдің оттекпен қосындысы), магний, темір, көмір, гипс, асбест, эк, тағы басқа заттардың қалдықтары бар. Құрылыс материалдарын шығару технологиясында шикізатта қазу, тасу, ұнтақтау, елеу, араластыру, нығыздау, кептіру, күйдіру сияқты жұмыстар кіреді. Осы жұмыстарды жүргізгенде сол маңайға шаң-тозаң, күл, бу, түтін т.б. ластаушы заттар бөлетіні белгілі.

Ауаның қозғалмалы көздерден шыққан заттармен ластануы.

Ауаны ластаушылардың ішінде автомашиналардың алатын орны ерекше. Жыл сайын олар 280 млн тонна шамасында көміртектотығын, 56 млн тонна көмірсутек, 28 млн тонна азот тотығынауағақосады. Бұлгаздарқұрамында 200-ден астам өте күрделі заттар қосындылары бар.Олардың ішінде зиянсыздары - азот, оттек, сутек, судың булары, зияндылары - көміртек, азот тотығы, этилен, бензол, этан, метан, толуол, бенз(а) пирен, күйе, күкіртті түтін т,б,

Ластанған ауаныц зиянды әсері.

Ауаны ластаушы заттар негізінен жер бетінен санаганда Зкм биіктікке дейінгі аралықта жиналады. Төменгі қабаттағы ауаның жылынып жоғары көтерілуіне байланысты мөлшері 4-10 мкм аралығындағы шаң-тозаң мен газдар Ікм-ге көтеріліп жан-жаққа жүздеген км қашықтыққа тарайды. Онан ірілері 300-500 метрге көтеріліп, ешқайда жылжымай, ауа салқындаған кезде қайта түседі. Мысалы, Лондонда 1 квадрат км жерге жылына 390 тонна, Нью-Иоркте 300, Париж бен Чикагода-260, Алматыда125 тонна шаң-тозаң түседі. Дүниежүзі денсаулық сақтау ұйымының (ВОЗ) мәліметтері бойынша дамыған елдердің 20 пайызға жуық халқы түрлі аллергиялық (тұмаудан бастап тыныс демікпесіне дейін) аурулармен сырқаттануы ауаның ластануымен байланысты көрінеді. Ауадағышаң- тозаңныңкөпболуыөкпеауруынасебепші болады.

Ауаны негігі ластаушылар қатарында көміртек тотығы, көмірсутек, күкүртті газ, азот тотығы, шаң-тозаң, күйе мен күл айтылған болатын. Қоршаған ортаға аса қауіпті автомашиналардан ауаға қосылатын көміртек тотығы, халық оны иісті газ деп те атайды. Бұл газ адамдардың жэне жылы қанды жануарлардың қанындағы гемоглабинмен (қанның ішіндегі бояушы қызыл зат) қосылып, дененің оттекті пайдалануына кедергі жасап оттек тапшылығына, дененің әлсіреуіне түрлі ауруларға төтеп бере алмайтын халге, оттекпен нитрит топырақтан ауаға қосылған адамдар өкпе ауруына шалдығып, витамин алмасуы бұзылады. Нитрит емшек сүтімен балаға өтсе, олардың тынысы тарылып, ұйқысы бұзылып, денесі когеріп кетеді.

Ластанған ауаның өсімдіктер мен жануарларға да зияны көп. Мысалы, ауада фтор көп болса жануарлардың тістері тез қажалып, бал аралары өліп қалады. Мышьяк көбейсе құлындардың аяғы ісіп, сал ауруына шалдығады.

III. Қорытынды мен ұсыныстар.

Ауаның ластануын болдырмау және оның зиянды зардаптарын жою мынадай негізгі бағыттарда жүргізілуі қажет: зиянды, ластаушы заттарды ауаға шығармау; ластаушы заттар әсерлерінен қорғану; ластаушы заттардың зиянды әсерін, зардабын жою; зиянды әсерлердің алдын алу, оларды болдырмау;

Атмосфераны қорғау шараларын төрт топқа бөлуге болады: Техникалық тазалық шаралары: түтін мұржаларын биік салу, түтін, газ тазартқыштарын орнату, жабық газ шығармайтын технологиялық жэне тасымал машиналары, қондырғылар.

Технологиялық шаралар: толық немесе жартылай тұйықталған технология құру; шикізатты қалдықсыз өңдеу; шикізаттың, отынның зиянсыз түрлерін қолдану; өндірісті автоматтандыру.

Өндірісті ұйымдастыру шаралары: өндірістік жасыл алаңдар, санитарлық алқаптар құру; өндірісті жел бағытына, жер жағдайына тиімді орналастыру; зиянды өндірісті жел бағытына, жер жағдайына тиімді орналастыру; зиянды өндірісті қаладан тысқары жерге орналастыру; қалалар, елді-мекендерді көгалдандыру жэне тиімді орналастыру; Тыйым салу, бақылау шаралары: ластаушы заттардың шығарылуын нормалау, шектерін белгілеу. Атмосфераны қорғау бағдарламаларын бекітіп, оларды уақыт, территория жэне зерзаттар бойынша шектеу. Атмосфераны қоргау багдарламаларын бекітіп, олардың орындалуын қадағалау. Жекелеген өте зиянды заттар шығаруды тоқтату, өндірісте қолдануға тыйым салу, т.б

Пайдаланғанәдебиеттер:

Ә.Бейсенбаева, А.Самақова, Т.Есболов, Ж.Шілдебаев «Экология жэне табиғатты тиімді пайдалану».

Ғ.Сағымбаев. «Экология негіздері».

Г.С. Оспанова, Г.Т. Бозматаева

«Экология». Денсаулық журналы.

Арустамов Э.А. и др. Экологические основы природопользования. Москва,2001. Федоров А.И, Никольская А.Н. Практикум по экологи. Москва: Гумм.изд. ңентр Владос,2001.

Одум Ю.М. Экология 2х томахМ.Мир, 1986г.

Петров В.В Экологическое право Россия// Москва Изд. ВЕК 1996г.

Сабақтың тақырыбы:

«Физика саласы бойынша Нобель сыйлығының иегерлері»

Мақсаты:
1)  Нобель сыйлығымен  марапаттаудың  тарихымен  танысу;
2) А. Нобельдің  өмірі мен оның ашқан жаңалықтарымен   танысу;
3) Нобель сыйлығының  баламаларымен  танысу;
4) Нобель сыйлығымен  марапатталған атақты физиктер еңбегімен танысу;

Типі: Жаңа білімді меңгерту

Түрі: аралас

Әдіс – тәсілдері: сұрақ- жауап, топтық,ой қозғау.

Көрнекіліктер:

Компьютер ,Стокгольмнің 1903 жылғы, 2014-2016 жылғы Нобель сыйлығын беру рәсімі өтетін жердің суреттері, лауреаттардың  суреттері, Нобель сыйлығының медалі, т.б суреттер  туралы слайд-презентация,сөзжұмбақ «Нобель сыйлығының лауреаттары». Физика  пәні  мұғалімі: Нобель сыйлығы деген сыйлықпен жыл сайын әлемнің ғалымдары Стокгольм қаласында 10 желтоқсанда  марапатталады. Бүгін біз осы  атаулы күннің  тарихымен  танысамыз. Және осы сыйлықты алған мектеп курсы фиикасында оқытылатын атақты физиктермен, олардың осы сыйлықты алған жаңалықтарымен  танысамыз. А.Нобель өзі өмір сүрген замандағы ең бай адам  болған, байлық оған өзі ашқан  жаңалықтарымен келген болатын. Ол үйленбеген, артында  ұрпақ қалмаған. Сондықтан  болар  дүниеден өтер алдында  өз байлығын қайда кімге қалдыратыны  туралы  өсиетхат жазып кеткен.

Сыныпты 3 топқа бөліп әр топқа тапсырма беріледі.

1 топ А.Нобельдің  өмірі мен еңбектері туралы.

Альфред Нобель 1833 жылы 21 қазанда  Стокгольм қаласында  дүниеге  келген. Оның  әкесі  Иммануэль Нобель  орта қолды кәсіпкер болған. Өзі жұмысын  жақсарту үшін 1837 жылы Ресейге Петербор  қаласына  көшіп  келеді. Мұнда ол Механикалық  шеберхана  ашады,  бес жылдан кейін  шаруасы  жақсы  жүрген соң, жанұясын  көшіріп әкеледі. Бұл кезде Альфред  9 жаста  болатын, ол орыс  тілін өте  жақсы  меңгеріп  алады,  сонымен қатар ол ағылшын,  француз, неміс және  итальян  тілдерін  жетік  білген.

1853-1856 жылдары Қырым  соғысы  кезінде Нобельдің  шеберханасы орыс әскери  флоты  үшін су астында қолданатын жарылғыш, тағы да  басқа қару жасаумен  айналысқан. Осы  жарылғыш, қопарғыш  заттарды Ресей әскері Кронштадты  қорғауда тағы да  басқа  соғыста  қолданды. Осы  жылдардағы  еңбегі үшін И.Нобель  «Орыс өнеркәсібін  дамытқаны үшін» алтын  медалімен  марапатталды.  Соғыс  аяқталған соң  тапсырыс  болмауына  байланысты 1859 жылы   И. Нобель Стокгольмге  қайтып  оралады.

Альфред Нобель  жүйелі  түрде  білім  алған  жоқ. Басында  үйде  оқыды, 1849-1851 жылдары  Америка мен Европаны аралап  танысты.  Содан кейін Парижде белгілі  француз  оқымыстысы Т.Пелуза зертханасында   химия саласын  оқыды. Әкесі  Стокгольмге қайтып келген соң Альфред Нобель  нитроглицериннің  қасиеттерін  зерттеумен  айналыса  бастады.   Бұл іспен  айналысуына оның   сол кездегі талантты  орыс  химигі  Н.Н.Зининмен  жиі-жиі  араласуы да  әсерін  тигізуі мүмкін. (1812-1880).

1863 жылы  Стокгольмге  келгеннен кейін де  ол  өзінің  тәжірибелерін  жалғастырды. Бірақ 1864 жылы 3 қыркүйекте  қайғылы  жағдай  орын алды. Кезекті  сынақ  кезінде  бірнеше  адам  қаза  болды, қаза  болғандардың  ішінде  оның 20 жастағы  туған інісі Эмиль-Оскар  болған еді.  Бұл қайғыдан соң  әкесі сал ауруына ұшырап, өмірінің  соңғы 8 жылын  төсекте  өткізді.

1864 жылы 14  қазанда  А.Нобель құрамында  нитроглицерині  бар  жарылғыш зат жасауға  патент  алды. Бұдан  соң детонатор, динамит, түтінсіз  оқ т.б  заттарға  бірінен соң  бірі   патент  алды.   А.Нобель барлығы 350  затқа  патент алған, оның  ішінде  жарылғыш  заттарға  қатысы  жоқтар да  болған. Мысалы,  водомер,  барометр, салқындатқыш  аппарат, газ жылытқыш, (газовую горелка),  күкірт қышқылын  алудың  жетілдірілген  әдісі,  соғыс  ракета  конструкциясы т.б. көптеген  заттар.

А.Нобельдің  қызығушылығы әралуан  болатын. Ол электрохимия, оптика, биология,   медицина салаларымен  қатар  автоматты  тежелуді құрастыру және қауіпсіз бу қазандарын жасау,  жасанды тері, жасанды  резина жасаумен т.б. көптеген  жұмыстармен айналысты.  А.Нобель өз заманындағы  ең сауатты адамдардың  бірі  болды.  Нобель Швед  ғылым академиясының,   Лондон королдігі  қоғамының   және Париж  азаматтық  инженерлер  қоғамының   мүшесі  болды.

жыл сайын әйгілі ғылыми зерттеу, революциялық жаңалықтар немесе мәдениет не қоғам дамуына зор үлес қосатын жұмыстар үшін берілетін халықаралық сыйлықтардың ішіндегі ең танымалдарының бірі  1895  жылы құрылған және келесі бес бағыттың өкілдеріне сыйлық беруді қарастыратын Альфред Нобельдің өсиетнамасына сәйкес құрылған:

әдебиет, физика, химия  және медицина, физиология  бүкіл әлемде бейбітшілік жасауға іс-әрекет Қазіргі уақытта Нобель сыйлығының шамасы 10 млн (шамамен 1,05 млн евро немесе 1,5 млн $) швед кронын  құрайды. 1900 жылы Нобель қоры жасалды – бастапқы капиталы 31 млн швед кронынан тұратын дербес, тәуелсіз, мемлекеттік емес ұйым. 1969 жылдан бастап Швед банкінің ынтасымен экономика бойынша да сыйлық сыйланатын болды. Одан кейін Нобель қоры  номинация   санын     арттырмауды шешті.
Жыл сайын адам іс-әрекетінің келесі салалар бойынша жеткен жетістіктері үшін Нобель сыйлығы беріледі: Физика –1901 жылдан бастап, Швеция Химия – 1901 жылдан бастап, Швеция Медицина және физиология – 1901 жылдан бастап, Швеция Экономика –1969 жылдан бастап, Швеция Әдебиет –1901  жылдан бастап, Швеция Әлемді қорғау – 1901 жылдан бастап.

2 топ. Нобель сыйлығының  баламаларымен  танысу.
Математика және информатика

Алғашында Нобель математиканы сыйлық берілетін ғылым салаларының тізіміне қосты да, кейінірек оны әлем сыйлығымен алмастырып, сызып тастады. Анық себебі белгісіз; көбінесе оны швед математигінің атымен байланыстырады, сол уақыттағы швед математикасының озаты Миттаг-Леффлер, оны Нобель Стокгольм Университеті үшін қайырымдылықты мазасыз сұрағандықтан жақтырмай қалған болатын. Екінші болжам бойынша Нобель Софья Ковалевскаяны жақсы көрген, ал ол Миттаг-Леффлерді таңдады. Сонымен қатар мынадай болжам да бар, Нобель сыйлықты тек адамзатқа нақты және көрнекті пайдасын тигізетін жетістіктерге бермек болған, ал математика жетістіктері, әлеметтің көзқарасы бойынша, мұндайға жатпайды.

Математика бойынша нобель сыйлығының “баламалары” болып Филдстық сыйлық және Абелевтық сыйлық жатады, информатика саласында –    Тьюринг сыйлығы жатады.

Экономика

Бейресми түрде бұлай Альфред Нобельдің құрметіне Швеция Банкінің экономикалық ғылымдағы сыйлықтарын атайды. Экономика саласы бойынша ең беделді сыйлық болып табылады. Нобель сыйлығымен марапаттау салтанаттарында берілетін басқа сыйлықтардан ерекшелігі, бұл сыйлыққа қаржы Альфред Нобельдің мұрасынан бөлінбейді, оның өсиетнамасында экономика аталған жоқ. Сондықтан, бұл сыйлықты “шынайы нобельдік” деп санау дискуссиялық сұрақ болып табылады. Бұл сыйлық 1969 жылы Швед Банкімен оның 300-жылдығына орай қабылданды. Экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты 12 қазанда жарияланады; барлық сыйлықты беру салтанаты   Стокгольмде   жыл сайын 10 желтоқсанда өтеді.

Сыйлыққа сынау

Іс жүзіндегі өсиетнамага сәйкессіздік.
Нобель өсиетнамасы  бойынша сыйлық    берілетін жылы  болған жаңалықтар,   жетістіктер үшін   сыйлық   берілуі  керек  болған. Бұл іс жүзінде сақталмайды.

Табиғи-ғылымдық сыйлықтар

Көптеген ғалымдар олардың жаңалықтары мен ашылымдарына сыйлық берілу үшін “ уақыт сынағынан” өткенше, қайтыс болды. Сонымен қатар  сыйлықтардың  бір ғылыми мектептердің өкілдеріне берілетіні байқалды.

Қоғамдық сыйлықтар

XX ғасырдың   басынан-ақ сыйлық   лауреаттарының ресми сынақтарға  сәйкестігі жөнінде сұрақ   қарастырылды. Жекелеп алғанда, әдебиет бойынша    Нобель сыйлығының лауреаттарының арасында бүкіләлемге танымал  авторлармен қатар танымалдықты олардың   қоғамдық   және саяси  іс-әрекеттерінің арқасында алған жазушылар да кездеседі. Әлемнің   Нобель   сыйлығында да осындай жағдай бар,   кейбір тұлғаларға     атап айтқанда  Кофи Аннан, Ясир Арафат  берілген болатын.

3 топ. Нобель сыйлығымен  марапатталған атақты физиктер еңбегімен танысу;

Физика саласы бойынша Нобель сыйлығының иегерлері анықталды Биылғы жылдың физика саласы бойынша Нобель сыйлығы Франция елінен Серж Харош және АҚШ-тан Дэвид Уайнеланд атты ғалымдарға бұйырды. Сыйлық ғалымдарға кванттық жүйелерді басқару технологиясын жасағандары үшін беріліп отыр.  Әлемнің ғылым саласындағы ең беделді сыйлығының мөлшері 1,2 миллион АҚШ долларын құрайды. Егер жеңімпаздар бірнешеу болған жағдайда, сыйақы мөлшері бәріне теңдей бөлініп беріледі. Қазылар алқасы аталған ғалымдардың жұмысына "жекелей кванттық жүйелерді өлшеу мен оларды басқарудың эксперименталдық жаңаша әдісі" деген баға берді. Жеңімпаздарды марапаттау рәсімі әдетінше, 10 желтоқсанда Швеция астанасы Стокгольм қаласында өтеді. Бұдан бұрынғы сыйлық медицина және физиология салаларындағы еңбектері үшін жапониялық Синье Яманаке мен британдық биолог Джон Гердонға берілген еді.
Физика бойынша "Нобель" иегерлері анықталды

06.10.2015  Физика саласы бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығын канадалық Артур Макдональд пен жапониялық Такааки Каджите алды. Оларға бұл сыйлықты квантты физикадағы құбылыс - нейтрин осцилляция-сын ашқаны үшін берілді. Швед королдігі ғылыми академиясы Макдональд пен Каджите "физик ғалымдар он шақты жыл бойы ізденген жұмбақтың шешімін тапты" деп мәлімдеді. Каджита - Токио университетінде, ал Макдональд - Кингстондағы Куинс универси-тетінде профессор. Ақшалай жүлдесі 960 мың долларлық сыйлықты табыстау рәсімі 10 желтоқсанда Ослода (Норвегия) өтті. Нобель сыйлығы – жыл сайын берілетін халықаралық сыйлық. Альфред Нобель атындағы сыйлыққа ғылыми зерттеу, әлемді дүр сілкіндірген ерекше жаңалықтар, мәдениет немесе қоғам дамуына зор үлес қосатын жұмыстар дайындаған азаматтар ие бола алады. Бұл сыйлық 1895 жылы швед өнертапқышы және өнеркәсіп иесі Альфред Нобельдің өсиеті бойынша тағайындалған. Сыйлық көлемі – 1 млн. 100 мың АҚШ доллары. Нобель сыйлығы 1901 жылдан бастап әдебиет, физика, химия, физиология және медицина саласындағы жаңалықтар үшін беріледі.

Нобель сыйлығы 2014 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығы көк жарық диод ойлап тапқан жапондық Нагойи университетінің ғалымдары Исама Акасаки мен Хироси Аманоға және Санта-Барбарадағы Калифорния университінен Судзи Накамураға бұйырды.Исама Акасаки 30 қаңтар 1929 жылы Япония мемлекеті Тиран қаласында дүниеге келген 2014 жылы Нобель сыйлығының иегері 2015 жылы Чарльз Старк Дрейпер сыйлығының иегеріХироси Амано 11 қыркүйек 1960 жылы Япония мемлекеті Хамамацу қаласында дүниеге келген 2014 жылы Нобель сыйлығының иегеріСудзи Накамура 22 мамыр 1954 жылы Япония мемлекеті Икате округнде дүниеге келген 2014 жылы Нобель сыйлығының иегеріФизика саласы бойынша 2016 жылғы Нобель сыйлығының лауреаттары белгілі болды.Олар - материя топологиясы саласындағы зерттеулері бойынша Дэвид Таулесс, Дункан Холдейн және Майкл Костерлиц.Мамандар түрлі физикалық құбылыстарды кеңірек түсіндіретін математикалық әдістер ойлап тапқан. Лауреаттардың үшеуі де Ұлыбританияда дүниеге келген. Қазір АҚШ-та жұмыс істейді. Ал, жүлделерді тапсыру салтанаты дәстүр бойынша 10 желтоқсанда Стокгольмде өтеді.   

Қорытындылау. Бағалау. Үйге тапсырма: Нобель сыйлығының иегерлері туралы

Педагогикалық білім берудің мазмұнын жаңарту

Қай кезеңде, қай қоғамда болмасын жеке тұлғаның қалыптасуы ұстаздан басталады.Білім саласында түбегейлі өзгерістер ұстазға үлкен жауапкершілікті талап етеді. Өздігінен білім алатын, жан – жақты ізденетін алдағы өмір жолын өзі болжай алатын тұлға тәрбиелеу – ұстаз қолында. Заманауи қоғамның зиялы азаматын білім беру сана әлеуеті жоғары дамыған, сын тұрғысынан жаңаша ойлай білетін, рухы мықты, өз білімін қоғамның алға басуына жұмсай алатын адам тәрбиелеу. «Оқу инемен құдық қазғандай» демекші,шығармашыл,ізденімпаз ұстаз ғана табысты бола аладаы. Мемлекетіміздің білім беру үдерісіне енген жаңартылған білім беру бағдарламасы заман талабына сай келешек ұрпақтың сұранысын қанағаттандыратын тың бағдарлама. Аталған білім беру бағдарламасы туралы түсінгенім мен ұғынғаным мол.Негізінен жаңартылған білім беру жүйесі құзыреттілікке және сапаға бағытталған бағдарлама екендігіне көз жеткіздім. Жаңартылған білім берудің маңыздылығы оқушы тұлғасының үйлесімді қолайлы білім беру ортасын құра отырып, сын тұрғысынан ойлау, зерттеу, функционалдық сауаттылығын арттыруды талап етеді.Аталмыш бағдарламада оқушы өзінің мектеп қабырғасында алған білімін өмірде қажетке асыра білуі керек. Жаңа бір үміт, Елбасымыздың жолдауында айтқандай: Болашақта өркениетті дамыған елдердің қатарына ену үшін, заман талабына сай білім қажет. Қазақстанды  дамыған 30 елдің қатарына жеткізетін – білім. Ғылым мен техниканың күн санап өсуіне байланысты педагогика ғылымының теориясы мен оқыту үрдісі де түбегейлі өзгерістерге ұшырауда. Соған орай оқытудың парадигмасы өзгерді. Білім берудің мазмұны жаңарып, жаңаша көзқарас пайда болды.Білім беру саласындағы сындарлы оқыту бағдарламасы күні кеше танысып жаңалық тапқандай едік. Енді, міне тағы да жаңалық. Жаңартылған білім мазмұны мен үшін жұмбақ, мен үшін құпия еді.Үйренгенімізде, үйренерімізде көп. Оқушы бойындағы қабілетті жетілдіріп,оқушыларды болашаққа жетелеп,жақсы іс бастағалы отырмыз. Жаңартылған білім-болашақтың негізі.Жаңартылған білім беру бағдарламасының ерекшелігі спиральді қағидатпен берілуі. Оған оқу мақсаттарын зерделей отырып тапсырмаларды, сабақтарды құрастыру барысында көз жеткіздік. Бағалау жүйесіде түбегейлі өзгеріске ұшырап, критериалды бағалау жүйесіне өтеді.Критериалды бағалау кезінде оқушылардың үлгерімі алдын ала белгіленген критерийлердің нақты жиынтығымен өлшенеді. Оқушылардың пән бойынша үлгерімі екі тәсілмен бағаланады: қалыптастырушы бағалау және жиынтық бағалау. Баланың жан-жақты ізденуіне ынталандырады. Бұл бағалау жүйесінің артықшылығы, баланың ойлау қабілетін дамытып, ғылыммен айналысуына ықыласын туғызады. Кеңестік заманнан қалған бес балдық бағалау жүйесі жойылады. Қалыптастырушы бағалау күнделікті оқыту мен оқу үдерісінің ажырамас бөлігі болып табылады және тоқсан бойы жүйелі түрде өткізіледі. Қалыптастырушы бағалау үздіксіз жүргізіле отырып, оқушылар мен мұғалім арасындағы кері байланысты қамтамасыз етеді және балл не баға қоймастан оқу үдерісін түзетіп отыруға мүмкіндік береді. Жиынтық бағалау оқу бағдарламасынның бөлімдерін (ортақ тақырыптарын және белгілі бір оқу кезеңін (тоқсан, оқу жылы, орта білім деңгейі) аяқтаған оқушының үлгерімі туралы ақпарат алу мақсатында балл және баға қою арқылы өткізіледі.Қалыптастырушы бағалау және жиынтық бағалау барлық пәндер бойынша қолданылады.

Білім – қоғамды әлеуметтік-мәдени, ғылыми үрдіспен қамтамасыз ететін жоғары құндылық. Болашақтың бүгінгіден нұрлы болуына ықпал етіп, адамзат қоғамы алға апаратын күш тек білімде ғана. Қай елдін болсын өсіп-өркендеуі, ғаламдық дүниеде өзіндік орын алуы оның ұлттық білім жүиесінің деңгейіне, даму бағытына байланысты. Жаңа ғасыр табалдырығын білім мен ғылымды инновациялық технология бағытымен дамыту мақсатымен аттауымыз үлкен үміттің басты нышаны болып табылады. « Ұрпағы білімді халықтың болашағы бұлыңғыр болмайды » дегендей, жас ұрпаққа сапалы, мән-мағыналы, өнегелі тәрбие мен білім беру – бүгінгі күннің басты талабы. Білім берудің мазмұнын жаңарту деген, ең бастысы, оқыту мен тәрбиелеудің әдіс-тәсілдерінің, орта білім берудің барлық моделін,  мазмұны мен құрылымын қайта қарастыруы, оқушылардың жетістіктерін бағалауына  жаңа бағалау жүйесін енгізу.Білім берудің мазмұнын жаңарту нәтижесінде оқушы әр сабақта өзі білім «табушы»болып,  белсенді қызметімен сипатталатын болады. Бұл жағдайда оқушы – өз білім алуының объектісі, мұғалім – оқушының танымдық қызметінің ұйымдастырушысы.

Үш тілде оқыту – заман талабы. Негізгі мақсаты: бірнеше тілді меңгерген, әлеуметтік және кәсіптік анықтауға қабілетті мәдениетті тұлғаны дамыту және қалыптастыру. Бірнеше тілді меңгеру арқылы жас ұрпақ білім кеңістігінде еркін самғап, әлемдік ғылым құпияларына үңіліп, өз қабілетін танытуына мүмкіндік алады. Мектептердің үш тілде оқытуды қолға алудағы негізгі мақсаты – бірнеше тілді меңгерген, жан-жақты білімді, бәсекеге қабілетті, мәдениетті тұлғаны қалыптастыру болып табылады. Физика пәнін ағылшын тілінде оқыту оқушылардың сөздік қорын кеңейте отырып, жаңалық ашуға, әртүрлі бақылаулар, тәжірибелер жүргізуге құлшындырады. Қарапайым көрсетулер оқушыны өз бетімен ізденуге, танымдық және шығармашылық икемділіктерін дамытуға бағыттайды. Сонымен қатар, алған білімі өмірге деген қажеттілігін қанағаттандыру мақсатында меңгерілуі қажет екендігі оқушы санасына сіңіріледі. Ең бастысы оқушының ағылшын тілін меңгерудегі сөздік қоры толығады, сөйлеу дағдысы қалыптасады.
Сабақ барысында қосымша берілетін физика-техникалық терминдер сөздігі оқушының сөз қорын қалыптастыруда өз көмегін тигізеді деп сенемін.

Сабақты жоспарлауда SMART мақсатты пайдалану

Мен сөз еткелі отырған  «SMART» ұғымы мақсат туралы болмақ.Стронг "Мектеп жұмысы мен оқушы жетістіктерін өрістетудегі негізгі тұлға мұғалім" деген болатын. Алайда тамыры тереңге кеткен ұстанымдар мұғалімнің жаңашыл идеяларды қабылдау қабілетін шектеуі мүмкін. Сондықтан жаңашыл идеяларды танудан және тәжірибе жасаудан жалықпағанымыз абзал. Осы орайда мұғалімнің жұмысы дұрыс мақсат қоюдан басталатынын айтқым келеді. Міне, осылайша біз мақсат қойған кезде оның SMART мақсат бойынша сипаттарына жауап берсек, жұмысымыз да соғұрлым нәтижелі болмақ.Дәстүрлі сабақ беру әдістемесі бойынша біз үш мақсатты белгілеп жүрдік.Ол үш мақсаттың орындалғаны маңызды емес, көп болып жазылып тұрса, көп жұмыс жасайтын сияқты түсінікке шырмалып қалғанбыз. 2014 жылғы 17 қаңтардағы ҚР Президентінің «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты  жолдауында: «Қазақстанның әлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына кіру тұжырымдамасында басты басымдылық ретінде ұлттық білім берудің барлық буынының сапасын жақсарту, оқыту нәтижесі оқушылардың сындарлы ойлау, өзіндік ізденіс пен ақпаратты терең талдау машығын игеру болуға тиіс» деп белгілеген болатын Қазақстан Республикасы педагог қызметкерлерінің біліктілігін арттыру курстарының бағдарламасы бойынша екінші деңгейлік курсынан өткеннен кейін сабақ беру үрдісіне деген көзқарасым өзгере бастады.

Мұғалімнің рөлі басқарушы емес-әріптес, сөйлеуші емес-бағыт беруші екенін ұқтым. Жаһандану процесі жүріп жатқан заман талабына сай жан–жақты қарастыруды қажет ететін өзекті мәселелерінің  бірі–білім беру, білім-қай кезде де біздің  жарқын болашағымыздың кепілі. Қазіргі заман мұғалімі қандай, оқушыларымыздың білім сапасы қай деңгейде?Ал заманауи тәсілдің ең негізгі ерекшелігі оқушылардың алған білімдерін игеріп қана қоймай, оларды орынды жерде қолдана білуіне басты назар аудару болып табылады, ал ХХI ғасырда талап етілетін дағдылардың мәні- осында.Ақпараттық қоғамның сөздік қорында тағы да бір жаңа ұғымдар - Smart, Smart education ұғымдары белсенді түрде еніп келеді. Smart education ұғымы тіпті көптеген елдерде іс жүзінде жиі қолдануда.  Smart education ұғымының негізгі мәні неде? Сөздің түбіріне келетін болсақ, «smart» сөзі ағылшын тілінен аударғанда «зерек», «ақылды» дегенді білдіреді. Смарт - бұл неологизм, сын есім ретіндегі негізгі мағынасы  - парасатты, тапқыр, ақылды, ал зат есім ретінде – ақыл, алғырлық, зеректілік деген мағынаны білдіреді. Нақ осы оқыту жүйесі қазіргі әлемнің мүмкіндіктері мен міндеттеріне сәйкес максималды білімнің жоғарғы деңгейін қамтамасыз етіп, жастардың тез өзгергіш қоғам жағдайына бейімделуіне, оқулықтан нақты белсенді әрекетке негізделген білім алуға мүмкіндік береді.

Оқушылардың жақсы білім алуын, табысты оқуын, ақыл-ойының дамуын жоғары дәрежеде ұйымдастыру егеменді елімізді одан әрі дамытатын азаматтарды тәрбиелеуде маңызды қадам болып табылады. Джон Кеннедидің «Ұлттың дамуы толығымен білім сапасының дамуына тәуелді» деген ұлы сөзі бар. Демек, мақсатты дұрыс қою арқылы біз сол сабақтағы жұмыстың нәтижесін болжаймыз. Сабақты өткізген соң мақсатымызға қайата оралып, оқыту тиімділігін анықтай аламыз. SMART мақсатқа сай құрылған сабақта басты оқытудың кепілі болмақ. Мұғалім жұмысында әдістемелік тақырыпты таңдап алып, сол бағытта жұмыстанамыз. Кейде сол тақырыптың атын ұмытып қалып, мұғалімдердің "Білмеймін, бірлестік жетекшісі біледі" дегенін де естіп жүрміз. Ол неліктен? Себебі тақырып та, мақсат та дұрыс таңдалынбаған. Ал мұғалімнің қызығушылығын оятпаған тақырып оқушыға қажетпе? Бұл ойланатын жағдай. Сондықтан әрбір жұмысты бастаған кезде "Мен нені нақты жүзеге асыра аламын, менің қолымнан не келеді?" деген сұраққа жауап беріп, кіріскеніміз дұрыс. Мақсатымыз аз болған сайын нәтиженің нақты және сапалы болатынына менің көзім жетті.Мақсат жұмыстың нәтижесін анықтайды. Оқушы мұғалім берген білімді тек тұтынушыемес, өндіруші болса ғана, біздің мақсатымыздың орындалғаны. Оқыту нәтижесіне бізді SMART мақсатқа сай құрылған сабақтар жеткізеді деп ойлауға негіз бар. Әр жұмысты аяқтаған соң, қойған мақсатымызға қайта оралып, нәтижені сараптаймыз. Ғалымдар рефлексияны сананың «өткенге жүгінуі» деп сипаттайды. Ал өткенге жүгіну арқылы біз жаңа мақсат қойып, жаңа іске кірісеміз.

Ұлы Абай: Мақсатым тіл ұстартып, өнер шашпақ! дегенеді. Бар өмірлік мақсатын төрт ауыз сөзбен түйіндеген  ақынның берер жемісі азайып кеткен жоқ. Қаншама ғасыр өтсе де, сарқылмайтын кенге, таусылмайтын рухани азыққа айналды.Мақсатты дұрыс қою- адам өміріндегі маңызды үдеріс, сол үшін оған күш те, уақыт та жұмсалуы керек. Егер де қойылған мақсатқа жеңіл түрде қолжетімділік болса, онда оның маңыздылығы басымдыққа жатпайды. Себебі оған оңай қол жеткізгеннен соң, тағы да жаңа мақсатты іздеуқажеттігі тұрады. Сондықтан мақсатқа деген талап өте күшті болуы керек.