11 сынып КГБ №9

ДӘІЖО___________

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
«» КММ
(білім беру ұйымының атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары
Фотосинтездің жарық кезеңі. Фотофосфорлану.§7. Фотосинтездің жарық фазасы. Фотофосфорлау.

(Сабақ тақырыбы)

Сабақтың барысы:

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

Мәтінмен жұмыс

Фотосинтездің жарық реакциялары: Жалпы шолу

Фотосинтез - бұл өсімдіктерде, балдырларда және кейбір бактерияларда болатын маңызды процесс, ол оларға жарық энергиясын химиялық энергияға айналдыруға мүмкіндік береді. Жарық реакциялары, фотосинтездің фосфорлану кезеңі деп те аталады, хлоропласттардың тилакоид мембранасының бетінде өтеді және күн сәулесін қажет етеді. Бұл кезеңде хлорофилл жарық энергиясын сіңіреді, бұл электрондардың қозғалуы мен реакциялардың тізбегін, яғни электрондық тасымалдау тізбегін бастайды. Электрондар осы тізбек арқылы қозғалатын кезде, олар тилакоид мембранасы бойында протон градиентін жасауға көмектеседі, бұл аденозин трифосфаты (АТФ) және никотинамид аденин динуклеотид фосфаты (НАДФ) өндірісіне әкеледі. Бұл энергияны бай молекулалар қараңғы реакциялар үшін маңызды, онда сақталған энергия көміртек диоксидін глюкозаға айналдыру үшін қолданылады. Жалпы алғанда, жарық реакциялары фотосинтез процесінің маңызды кезеңі болып табылады, бұл организмдерге өсу мен метаболизм үшін күн энергиясын пайдалануға мүмкіндік береді.

Фотосинтездің жарық реакциялары бойынша мәтінге тәуелді сұрақтар

1. Өмірмен байланысты сұрақ: Фотосинтез процесі өсімдіктерге қалай көмектеседі?

2. Көп таңдауы бар тапсырма: Фотосинтездің жарық реакциялары қай жерде өтеді?

   • A) Ядро

   • B) Тилакоид мембранасы

   • C) Цитоплазма

   • D) Митохондрия

3. Салыстыру тапсырмасы: Фотосинтездің жарық реакциялары мен қараңғы реакциялары арасында қандай айырмашылықтар бар?

4. Сәйкестендіру тапсырмасы: Төмендегі терминдерді олардың анықтамаларымен сәйкестендіріңіз:

   • 1) Хлорофилл

   • 2) Протон градиенті

   • 3) АТФ

   • 4) НАДФ

   • A) Энергия тасымалдаушы

   • B) Жарық энергиясын сіңіруші

   • C) Протондардың концентрация айырмашылығы

   • D) Энергияны сақтаушы молекула

5. Шындық немесе жалған тапсырмасы:

   • Фотосинтез тек өсімдіктерде ғана өтеді. (Шындық / Жалған)

6. Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы: Фотосинтездің жарық реакцияларының кезеңдерін дұрыс ретпен орналастырыңыз:

   • A) Электрондардың қозғалуы

   • B) Хлорофилдің жарық энергиясын сіңіруі

   • C) Протон градиентінің пайда болуы

   • D) АТФ және НАДФ өндірісі

7. Бір дұрыс жауабы бар тапсырмасы: Жарық реакцияларының нәтижесінде қандай молекулалар өндіріледі?

   • A) Глюкоза

   • B) АТФ және НАДФ

   • C) Оттегі

   • D) Көміртек диоксиді

8. Биологиялық диктант тапсырмасы: Фотосинтездің жарық реакциялары кезінде хлоропласттардағы __ мембранасы күн сәулесін қажет етеді.

9. Суреттегі бөлікті анықтау тапсырмасы: Фотосинтездің жарық реакциялары кезінде хлорофиллдің рөлін түсіндіретін суретті табыңыз.

10. Көп таңдауы бар тапсырма: Фотосинтездің жарық реакциялары нәтижесінде не пайда болады?

    • A) Көміртек диоксиді

    • B) Глюкоза

    • C) Энергияны бай молекулалар

    • D) Нитроген

Жауаптар кілті:

1. Фотосинтез процессі өсімдіктерге жарық энергиясын химиялық энергияға айналдыру арқылы көмектеседі.

2. B) Тилакоид мембранасы

3. Жарық реакциялары жарық энергиясын қажет етеді, ал қараңғы реакциялар сақталған энергияны қолданады.

4. 1-B, 2-C, 3-A, 4-D

5. Жалған

6. B, A, C, D

7. B) АТФ және НАДФ

8. Тилакоид

9. (Суреттегі жауапты оқушылардың зерттеуі керек)

10. C) Энергияны бай молекулалар

Оқушының аты-жөні:______________________________________________________ сыныбы:_______

«Фотосинтездің жарық кезеңі және фотофосфорлану» жеке жұмыс парағы

Фотосинтез - өсімдіктердің күн энергиясын пайдаланып органикалық заттар түзу процесі. Бұл процестің маңызды бөлігі - жарық кезеңі. Жарық кезеңінде хлорофилл молекулалары күн сәулесін сіңіріп, энергияны АТФ түрінде сақтайды. Фотофосфорлану - жарық энергиясының көмегімен АТФ синтезделу процесі. Бұл кезеңде су молекулалары ыдырап, оттегі бөлінеді және электрондар тасымалданады.

Бос орындарды толтырыңыз: Дұрыс сөздермен бос орындарды толтырыңыз.

1. Фотосинтездің жарық кезеңінде __ молекулалары күн сәулесін сіңіреді.

2. Жарық энергиясының көмегімен АТФ синтезделу процесі __ деп аталады.

3. Жарық кезеңінде су молекулалары ыдырап, __ бөлінеді.

4. Фотосинтез процесінде өсімдіктер __ энергиясын пайдаланады.

5. АТФ молекуласы жасушада __ түрінде сақталады.

Сөздер банкі: күн, хлорофилл, фотофосфорлану, энергия, оттегі

Бірнеше таңдау сұрақтары: Әр сұраққа берілген нұсқалардан дұрыс жауапты таңдаңыз.

1. Фотосинтездің жарық кезеңі қайда өтеді?
   a) Цитоплазмада
   b) Хлоропласттың стромасында
   c) Хлоропласттың тилакоидтарында
   d) Митохондрияда

2. Фотофосфорланудың нәтижесінде қандай зат түзіледі?
   a) Глюкоза
   b) АТФ
   c) Су
   d) Көмірқышқыл газы

3. Жарық кезеңінде су молекуласының ыдырауынан не түзіледі?
   a) Сутегі иондары және электрондар
   b) Көмірқышқыл газы
   c) Глюкоза
   d) АТФ

4. Фотосинтездің жарық кезеңінде қандай пигмент маңызды рөл атқарады?
   a) Каротин
   b) Хлорофилл
   c) Меланин
   d) Гемоглобин

5. Фотофосфорлану процесі қандай энергия көзін пайдаланады?
   a) Жылу энергиясы
   b) Химиялық энергия
   c) Жарық энергиясы
   d) Механикалық энергия

Ашық сұрақтар: Келесі сұрақтарға толық сөйлемдермен жауап беріңіз:

1. Фотосинтездің жарық кезеңі мен қараңғы кезеңінің айырмашылықтарын түсіндіріңіз.

2. Фотофосфорланудың маңыздылығын және оның өсімдік жасушасындағы рөлін сипаттаңыз.

3. Хлорофиллдің фотосинтез процесіндегі рөлін түсіндіріңіз.

Жауаптар кілті:

Бос орындарды толтыру:

1. хлорофилл

2. фотофосфорлану

3. оттегі

4. күн

5. энергия

Бірнеше таңдау сұрақтары:

1. c) Хлоропласттың тилакоидтарында

2. b) АТФ

3. a) Сутегі иондары және электрондар

4. b) Хлорофилл

5. c) Жарық энергиясы

Ашық сұрақтар:

1. Фотосинтездің жарық кезеңі мен қараңғы кезеңінің айырмашылықтары:
   Жарық кезеңі хлоропласттың тилакоидтарында өтеді және күн энергиясын қажет етеді. Бұл кезеңде АТФ синтезделеді және су молекулалары ыдырайды. Қараңғы кезең хлоропласттың стромасында өтеді, жарықты қажет етпейді және көмірқышқыл газын қолданып, глюкоза синтезделеді.

2. Фотофосфорланудың маңыздылығы және рөлі:
   Фотофосфорлану - жарық энергиясын химиялық энергияға (АТФ) айналдыру процесі. Бұл өсімдік жасушасына энергия көзін қамтамасыз етеді, ол кейін қараңғы кезеңде және басқа метаболизмдік процестерде қолданылады. Фотофосфорлану арқылы өсімдіктер күн энергиясын тиімді пайдаланып, өсуі мен дамуы үшін қажетті энергияны алады.

3. Хлорофиллдің фотосинтез процесіндегі рөлі:
   Хлорофилл - фотосинтездің негізгі пигменті. Ол күн сәулесін сіңіріп, оны электрондарды қоздыру үшін пайдаланады. Қоздырылған электрондар электрон тасымалдау тізбегіне өтіп, АТФ синтезіне қатысады. Хлорофилл болмаса, өсімдіктер жарық энергиясын сіңіре алмас еді, сондықтан ол фотосинтез процесінің ажырамас бөлігі болып табылады.