Тақырыбы:

«Функционалдық оқу сауаттылығын дамытудың тиімді әдістері: қызықты тапсырмалар мен ойындар».

Ергалиева Д.А

2024-2025ж

Коучинг тақырыбы:

«Функционалдық оқу сауаттылығын дамытудың тиімді әдістері: қызықты тапсырмалар мен ойындар»

Мақсаты:

Бастауыш сынып мұғалімдерін функционалдық оқу сауаттылығын дамытуға арналған шығармашылық және ойын түріндегі әдіс-тәсілдермен таныстыру, оларды өз сабақтарында тиімді қолдануға үйрету.

Күтілетін нәтиже:

Мұғалімдер функционалдық оқу сауаттылығының маңызын терең түсінеді.

Оқушылардың мәтінді түсіну және талдау дағдыларын дамытатын қызықты әдістерді меңгереді.

Сабақтарында қолдануға болатын ойын элементтері мен шығармашылық тапсырмаларды үйренеді.

Кіріспе (10 минут)

Қатысушылармен амандасу, сергіту сәті.

«Функционалдық оқу сауаттылығы дегеніміз не?» – миға шабуыл.

Коучингтің мақсаты мен жоспарын таныстыру.

Негізгі бөлім

1-бөлім: Теориялық түсінік

Функционалдық оқу сауаттылығының анықтамасы және оның маңызы.

Халықаралық зерттеулер (PISA, PIRLS) бойынша бастауыш сынып оқушыларының оқу сауаттылығына қойылатын талаптар.

Функционалдық сауаттылықты дамытудың негізгі бағыттары (мәтінді түсіну, талдау, интерпретациялау, өмірде қолдану).

2-бөлім:Тәжірибелік жұмыс

Қатысушыларға мәтін беріледі (ертегі, әңгіме немесе шағын мақал).

«Ойлан, жұптас, бөліс» әдісі арқылы оқыған мәтін бойынша негізгі ойды анықтау.

«Мәтіннің жасырын мағынасы» – мәтіндегі басты ойды, автордың көзқарасын табу тапсырмасы.

1.Ертегі үзіндісі

«Екі қасқыр» (үндістер аңызы)

Бір күні немересі атасынан:

– Ата, адам ішінде үнемі бір-бірімен күресетін екі қасқыр бар деп естідім. Олар қандай қасқырлар? – деп сұрайды.

Ата:

– Бірі – жамандықтың қасқыры: ол ашу, қызғаныш, жалқаулық, өтірік, қатыгездік секілді жаман қасиеттерден тұрады.

– Ал екіншісі – жақсылықтың қасқыры: ол мейірім, адалдық, еңбекқорлық, сабырлылық, шыншылдық секілді қасиеттерден тұрады.

Немересі біраз ойланып:

– Ал соңында қай қасқыр жеңеді? – деп сұрайды.

Атасы күлімдеп:

– Сен қай қасқырды көбірек қоректендірсең, сол жеңеді, – деп жауап береді.

2. Қысқа әңгіме

«Бақаның таңдауы»

Бір топ бақа орман ішінде жүріп, терең шұңқырға түсіп кетеді. Басқалары жоғарыда тұрып, олардың шыға алмайтынын айтады. Бірақ бақалардың біреуі құлақ аспай, секіріп-секіріп, шұңқырдан шығып кетеді. Кейін белгілі болғандай, ол саңырау екен.

3. Өмірлік жағдаят

«Қайсысы маңызды?»

Бір мұғалім шәкірттеріне бір стақан су мен үлкен тас беріп, олардан суды төкпей тас салуды сұрайды. Оқушылар тырысып, бірақ судың төгілетінін байқайды. Мұғалім:

– Егер өмірді суға теңесек, ал мақсаттарыңды тас десек, бірінші өмірді ұсақ нәрселермен толтырсаң, үлкен мақсаттар сия ма? – деп сұрайды.

Жауап:

1. «Екі қасқыр» (үндістер аңызы)

Негізгі ой:Адамның ішкі әлемінде жақсылық пен жамандық қатар жүреді. Қайсысы күштірек болады, ол адамның өзіне байланысты.

Мәтіннің жасырын мағынасы:Автор адамның мінез-құлқы өз шешіміне тәуелді екенін көрсетеді. Егер адам жақсы қасиеттерін дамытса, ол бақытты әрі мейірімді болады. Ал егер жамандыққа бой алдырса, оның өмірі қиындайды. Бұл аңыз адамның өз әрекеттері үшін жауапкершілік алуына үндейді.

2. «Бақаның таңдауы»

Негізгі ой:Өз мақсатыңа сенімді болсаң, басқалардың пікіріне қарама. Сенім мен табандылық жетістікке жеткізеді.

Мәтіннің жасырын мағынасы:Бұл әңгімеде автор адамның өз күшіне сенуі керектігін көрсетеді. Басқалардың күмәні кейде кедергі болуы мүмкін, бірақ өз ойыңды, арманыңды жүзеге асыру үшін сенім қажет. Саңырау бақа сын пікірлерді естімегендіктен, басқалардың теріс көзқарасы оны тоқтата алмады.

3. «Қайсысы маңызды?»

Негізгі ой:Өмірде ең алдымен басты мақсаттар мен құндылықтарды анықтау қажет, әйтпесе ұсақ-түйекке уақыт кетіп, маңызды нәрселерге орын қалмайды.

Мәтіннің жасырын мағынасы:Бұл оқиға адамның өмірлік басымдықтарын дұрыс қоюының маңыздылығын көрсетеді. Егер өмірімізді ұсақ-түйек нәрселермен толтырып жіберсек, маңызды істерге уақыт қалмайды. Автор адамдарды уақытын бағалап, ең маңызды нәрселерге басымдық беруге шақырады.

3-бөлім: «Жоғалған сөйлем» әдісі

(Шығармашылық және оқу сауаттылығын дамытуға арналған ойын)

Қалай өткізіледі?

Мұғалімдер 3-4 адамнан тұратын топтарға бөлінеді.

Әр топқа бір мәтін беріледі, бірақ оның ішінен бірнеше маңызды сөйлем алынып тасталады.

Топтың мақсаты: мәтіннің мағынасын сақтай отырып, жетіспейтін сөйлемдерді өздері толықтырып жазу.

Кейін әр топ мәтінді толық оқып, басқа топтармен салыстырады.

Негізгі мәтін көрсетіледі, мұғалімдер өз нұсқаларымен салыстырып, қандай өзгеріс енгізгендерін талқылайды.

1-МӘТІН: «Жоғалған сыйлық»

Ата-анасы Аянның туған күніне ерекше сыйлық дайындады. Бірақ таңертең сыйлық орнына тек хат тұрды. (...) Аян хатты оқып, сыйлықты іздеуге кірісті. (...) Ол үйдегі барлық бөлмені қарап шықты, бірақ ештеңе таппады. (...) Соңында, ол өз төсегінің астынан кішкентай қорапты көріп қалды. (...) Аян қорапты ашып, оның ішіндегі нәрсені көргенде қатты қуанды.

Жасырын сөйлемдер:

Сыйлықтың орнына хатта не жазылған еді?

Аян сыйлықты іздеу барысында қандай қиындықтарға тап болды?

Қораптың ішінде не болды?

2-МӘТІН: «Ормандағы кездесу»

Әли мен Аружан орманға серуендеуге шықты. Олар ағаштардың арасымен жүріп келе жатып, кенеттен таңғажайып нәрсені байқады. (...) Балалар байқатпай жақындай түсті. (...) Олар көгалда тұрған ерекше құсты көрді. (...) Бұл құсты бұрын ешқашан көрмеген еді. (...) Бір кезде құс қанатын қағып, аспанға көтерілді.

Жасырын сөйлемдер:

Балалар нені байқады?

Құстың ерекшелігі қандай болды?

Балалар не сезінді?

3-МӘТІН: «Күтпеген қонақ»

Әсел кешкі ас дайындап жатқанда, кенеттен есік қағылды. (...) Ол есікті ашқанда, қарсы алдында күтпеген адам тұрды. (...) Әсел таңғалып, бірден оны үйге шақырды. (...) Қонақтың қолында Әселге арналған ерекше сыйлық бар еді. (...) Сол кеш бәріне ұзақ уақыт есте қалды.

Жасырын сөйлемдер:

Есіктің артында кім тұрды?

Қонақтың Әселге дайындаған сыйлығы қандай болды?

Ол кеште қандай оқиға болды?

4-МӘТІН: «Жоғалған кілт»

Саят мектепке барар алдында сөмкесінен үйдің кілтін таппай қалды. (...) Ол барлық қалталарын, үстелдің үстін, тіпті кілемнің астын да қарады. (...) Бірақ кілт еш жерден табылмады. (...) Соңында, ол күтпеген жерден кілтті тапты. (...) Саят өз қателігін түсініп, алдағы уақытта ұқыпты болуға уәде берді.

Жасырын сөйлемдер:

Саят кілтін қай жерден іздеді?

Кілт қай жерден табылды?

Саят қандай қателік жіберді?

Дұрыс жауаптар

1-МӘТІН: «Жоғалған сыйлық»

Ата-анасы Аянның туған күніне ерекше сыйлық дайындады. Бірақ таңертең сыйлық орнына тек хат тұрды.

(Хатта: «Сыйлығыңды табу үшін кішкене іздену керек. Бөлменің ішінде жасырынған сыйлықты тап!» – деп жазылған еді.)

Aян хатты оқып, сыйлықты іздеуге кірісті.

(Ол бірінші үстелдің үстін қарады, содан кейін шкафтың ішін ақтарды.)

Ол үйдегі барлық бөлмені қарап шықты, бірақ ештеңе таппады.

(Аян біраз уақыт іздеп, тіпті анасы мен әкесінен көмек сұрады.)

Соңында, ол өз төсегінің астынан кішкентай қорапты көріп қалды.

(Бұл оның армандаған ойыншығы – радиобасқарылатын көлік болып шықты.)

Аян қорапты ашып, оның ішіндегі нәрсені көргенде қатты қуанды.

2-МӘТІН: «Ормандағы кездесу» (Дұрыс жауаптар)

Әли мен Аружан орманға серуендеуге шықты. Олар ағаштардың арасымен жүріп келе жатып, кенеттен таңғажайып нәрсені байқады.

(Олар ағаш түбінде ерекше түсті қауырсынды байқады.)

Балалар байқатпай жақындай түсті.

(Қауырсыннан сәл әріде үлкен, түрлі-түсті құс тұр еді.)

Олар көгалда тұрған ерекше құсты көрді.

(Құс өте әдемі әрі бұрын-соңды көрмегендей ерекше болды – оның қанаттары көк, сары, қызыл түстермен құбылып тұрды.)

Бұл құсты бұрын ешқашан көрмеген еді.

(Балалар құстың сирек кездесетін түр екенін түсінді.)

Бір кезде құс қанатын қағып, аспанға көтерілді.

3-МӘТІН: «Күтпеген қонақ» (Дұрыс жауаптар)

Әсел кешкі ас дайындап жатқанда, кенеттен есік қағылды.

(Ол таңғалды, себебі ешкімді күтпеген еді.)

Ол есікті ашқанда, қарсы алдында күтпеген адам тұрды.

(Бұл оның алыста тұратын нағашы ағасы еді.)

Әсел таңғалып, бірден оны үйге шақырды.

(Олар көптен бері кездеспегендіктен, қуанышпен құшақтасты.)

Қонақтың қолында Әселге арналған ерекше сыйлық бар еді.

(Бұл – Әсел бала кезінен армандаған әдемі күнделік болатын.)

Сол кеш бәріне ұзақ уақыт есте қалды.

4-МӘТІН: «Жоғалған кілт» (Дұрыс жауаптар)

Саят мектепке барар алдында сөмкесінен үйдің кілтін таппай қалды.

(Ол таңертең кілтті үстелге қойғанына сенімді еді, бірақ ол жерде жоқ болды.)

Ол барлық қалталарын, үстелдің үстін, тіпті кілемнің астын да қарады.

(Кілтті іздеумен біраз уақыт жоғалтты.)

Бірақ кілт еш жерден табылмады.

(Саят соңында сабырға келіп, соңғы рет сөмкесін мұқият қарауға шешім қабылдады.)

Соңында, ол күтпеген жерден кілтті тапты.

(Ол кілтті сөмкесінің ішкі қалтасына салып, ұмытып кеткенін түсінді.)

Саят өз қателігін түсініп, алдағы уақытта ұқыпты болуға уәде берді.

Қорытынды бөлім

Ойын арқылы оқу сауаттылығын дамыту

Ойын: «Кілтті тап!»

Ойын барысы:

Әр топқа бірдей тапсырма беріледі. Әр тапсырма шешілген сайын келесі тапсырмаға көшеді.

Соңғы тапсырма дұрыс шешілгенде, топ «кілтті» табады (шешімге келеді).

Бірінші болып кілтті тапқан команда жеңімпаз атанады.

Тапсырма үлгісі:

1. Шифрланған сөз (логикалық тапсырма)

Коуч тақтаға немесе қағазға келесі сандарды жазады:

14 – 38 – 16 – 27

Тапсырма: Бұл қандай сөз? (Әр санның орнында әліпбидегі әріптер бар)

Шешімі: «КІЛТ»

? Топ осы сөзді дұрыс тапса, келесі тапсырмаға өтеді.

2. Құпия хабарлама (логикалық ойлау)

Коуч келесі хабарламаны береді:

"Мен әр үйде бармын, бірақ ешкім мені байқамайды. Жерде жатамын, кейде жоғары көтерілемін. Маған күннің сәулесі түскенде, мен жоғаламын. Мен кіммін?"

Жауабы: «Көлеңке»

Финалдық тапсырма: Кілтті табу

Барлық тапсырмаларды дұрыс орындаған соң, мұғалімдер соңғы жұмбақты шешеді.

Соңғы шешім «КІЛТ» деген сөзге әкеледі.

Коуч бөлмедегі бір жерге нақты физикалық кілт жасырып қойған болуы мүмкін (мысалы, үстелдің астында, кітап сөресінде).

Бірінші болып тауып алған топ жеңімпаз болады.

Қорытындылау:

Мұғалімдерден ойыннан қандай ой түйгенін сұрау.

Осы тәсілді сабақта қалай қолдануға болатынын талқылау.

Ойын арқылы функционалдық оқу сауаттылығын дамыту әдістерін нақтылау.

Қорытынды:

Бұл коучинг мұғалімдерге оқу сауаттылығын дамытудың стандартты емес, қызықты әдістерін ұсыну арқылы оқушылардың қызығушылығын арттыруға көмектеседі. Мұғалімдер сабақтарында осы тәсілдерді қолдану арқылы балалардың оқу дағдыларын дамытып, мәтінді тереңірек түсінуге ықпал ете алады.