400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар
4 990₸/ 1 жыл
🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін
Одан кейін - 29 990 ₸
Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ
Тақырып бойынша 11 материал табылды

Ғарышты зерттеген ғалымдар

Материал туралы қысқаша түсінік
Тақырып өте қызықты
Материалдың қысқаша нұсқасы

Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы:


Мектеп: 137 орта мектебі


Күні: 11.12.2020

Машықкердің аты-жөні:Табынбайқызы Аяжан


Сынып: 8

Қатысқандар:

Қатыспағандар:


Сабақтың тақырыбы

Ғарышты зерттеген астрономдар


Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

8.3.2.2 ғарышты зерттеуге арналған құрылғылар мен ұшу аппараттарын сипаттау;

8.А3.Ауызша мәтіндер құрауда қазақ тіліндегі төл дыбыстардың дыбысталуын, үндестік заңын ескеріп айту.

8.Ж3.Жазба жұмыстарында сипаттау, бейнелеу құралдарын қолданып жазу.



Сабақтың мақсаты

Барлығы:

Қазақ тіліндегі нақты хабарламалар арқылы оқушыларға аспан әлемін зерттеген ұлы көшпенділер жайлы ақпарат алады

кейбір ғарыш денелерін сипаттау.

Көбі:

Жұлдыздар туралы аңыздар, ертегілер бойынша берілген сөздерді сипаттайды. Мәтінді әңгімелеуде қазақ тіліндегі төл дыбыстардың дыбысталуын ескереді.

Кейбірі:

Жазба жұмыстарында берілген бейнелеу құралдарын дұрыс қолданады және мәтінде көтерілген мәселеге өз көзқарасын білдіреді.



Жетістік критерийлері 

Оқушылар ғарышты зерттеуге қандай құралдар мен аппараттар қолданылатынын біледі, олардың көмегімен жаңалықтар ашылатынын түсінеді. 

Зымыран. Оқушылар зерттеу кезінде алынған зымыранның аппликациясын жасай алады. Әр оқу­ шыға өзінің ұшатын аппаратын жетілдіріп, элемент­­ тер қосып, атын ойлап табу ұсынылады. Кейбір оқушылар ойдан шығарған бөлшектерін толық сипаттап беруі мүмкін.

ҚБ- Бас бармақ,Бағдаршам,Үш шапалақ.




Тілдік мақсаттар


Тілдік емес пәндер үшін құрастырылады. 

  1. ғарышты зерттеуде астрономияның рөлін талқылайды 

Жер пішінінің өзіне тән ерекшеліктерін атайды 
Пәнге тән лексика мен терминология: 

  1. астрономия, ғылым, астроном, жұлдыздар, галактика, шоқжұлдыздар, ғылым ретінде астрономияның даму тарихы 

  2. Ғаламшар, Жер, шар, ось, полюстар 

Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер: 

  1. Мен астроном болғым келеді, себебі… 

  2. Астрономия – қызғылықты ғылым, өйткені… 

  3. Мені жұлдыздар қызықтырады, өйткені… 

  4. Жер ғаламшарының пішіні қандай? 


Құндылықтарға баулу

Табиғатты сүюге тәрбиелеу


Пәнаралық байланыс

Жаратылыстану


Тақырып бойынша алдыңғы білім

Шоқжұлдыздар


Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері


Ресурстар

Сабақтың басы

5 мин

Сәлемдесу, түгендеу

«Жүректен-жүрекке» әдісі арқылы психологиялық ахуал қалыптастыру.

«Сөзді тап» әдісі арқылы өтілген материалды қайталау

Қораптан күн, жұлдыз, айдың суреттерін алғыза отырып топқа бөлу.

Сабақтың мақсатымен таныстыру.

Picture 4 Picture 5 Picture 6

1. Сұрақ-жауап.

1. Қандай ғаламшарлар Күн жүйесіне жатады. (Меркурий, Шолпан, Жер, Марс, Юпитер, Уран, Сатурн, Нептун)

2. Ғаламшарлар қандай топқа бөлінеді? (жер және алып)

3. Күнге өте жақын орналасқан ғаламшар (Меркурий)

4. Күн жүйесінде Марс нешінші орында? (4)

5. Күнге жақынырақ орналасқан ғаламшарларды ата. (Меркурий, Шолпан, Жер, Марс)

6. Алып ғаламшарларды ата. (Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун)

7. Ең үлкен ғаламшар? (Юпитер)

8. Тастан, мұздан және тозаңнан тұратын ғаламшар? (Сатурн)

9. 2006 жылға дейін Күн жүйесінің ең алыстағы және ең кішкентай ғаламшары болып есептелді. (Плутон)

10. Марстың серіктері (Фобос пен Деймос)


2. Ғаламшарларды өз ретімен орналастыр

(Меркурий, Шолпан, Жер, Марс, Юпитер, Уран, Сатурн, Нептун)

Қорытындылау.

Сабақтын тақырыбын ашу үшін Оқушыларға ғарышта виртуалды саяхат жасауды ұсынамын.

оқушыларды көрмеге шақырамын. Көрмеде ғарыш туралы және зерттеу құралдары мен аспан денелерінің суреттерін іліп қоямын.

л 1607 жылы итальяндық ғалым Галилео Галилей ең алғашқы телескопты жасады. Сол кезеңде Ай бетінде жай көзге көрінбейтін таулар мен кратерлер бар екендігі анықталды. Галилей түтігін көкжиекке бағыттап, Құс жолының сансыз жұлдыздардың шоғыры екендігін көреді.Обсерватория дегеніміз не, балалар? Естулерің бар ғой. «Обсерватория» (observato—rium) латын тілінен аударғанда «бақылаушы» деген мағынаны біл-діреді. Ол жерде астрономиялық, физикалық, метеорологиялық және тағы басқа зерттеу жұмыстары жүргізіледі. Ғылыми мекеме арнаулы зертханалық құралдармен, ең бастысы, телескоптармен жабдықталады. Мұнаралар мен павильондардан тұрады. Обсерваториялар адам баласының уақытты есептеу, құрлық пен теңізде жол табу қажеттілігіне орай ежелгі заманда пайда болған. 

ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕ ОБСЕРВАТОРИЯЛАР 

БАР МА?

Әрине, бар. Елімізде Астрономия және физика институты 1941 жылы ашылған екен. 1950 жылы Институт Астрофизикалық және Физика-техникалық болып екіге бөлінеді. 1989 жылы Астрофизикалық институтқа оның негізін қалаушы ғалым В.Г.Фе-сенковтың есімі беріледі.

Астрофизикалық институттың құрамында үш обсерватория бар. Оның екеуі теңіз деңгейінен 2800 метр биіктікте, тау басында орналасқан. Бірі − Іле Алатауындағы Үлкен Алматы көлінің маңындағы Күн (Тянь-Шань) обсерваториясы. Ол Алматы қаласынан 30 шақырым жерде. Бұл обсерваторияда Күн дақтарының физикасы, Күн оталысы және Күн тәжінің физикалық құрылымы жөніндегі жұмыстар орындалады. Екіншісі − Алматының шығысынан 100 шақырым жердегі Асы-Түрген обсерваториясы. Үшінші обсерватория институттың өзінде, яғни, Алматы қаласының аумағында орналасқан. 
Расытхана (обсерватория) — астрономиялық құбылыстарды бақылау және зерттеу жұмыстарын жүргізетін арнайы­ мамандандырылған мекеме Асы-Түрген расытханасы — климатты бақылауға арналған Қазақстандағы ең қолайлы бірден-бір расытхана. 
Асы-түрген обсерваториясы — Іле Алатауындағы  Асы мен Түрген өзендері су айрығы маңындағы теңіз деңгейінен 2700 м биік жота үстіне салынған. 
Мұнара-күмбезге Германияда жасалған, айнасының диам. 1 м рефлектор орнатылған. Ол арқылы 
Күн мен Ай, Күн жүйесіндегі кіші 
 
планеталар мен метеорлық заттар, жасанды аспан денелері, галактикалардың құрылымдары мен динамикасы, жұлдызаралық орта, жарық және  
көмескі диффузиялық тұмандықтар мен оларға қатысты жұлдыздар т.б. зерттеледі. Обсерваторияда онға жуық ғылым докторлары, отыздан аса ғылым кандидаттары ғылым-зерттеу жұмыстарын жұргізеді. Асы-түрген обсерваториясы Қазақстандағы әзірге ең ірі, бақылау құралдары автоматтандырылған астрон. зерттеу орны болып табылады.

“Каменское плато” расытханасы Алматыдағы В. Г. Фесенков атындағы Астрофизикалық институтқа қарайды.

А4 ақ қағаздары

Қобдиша, қиынды қағаздар

Қорапша, жұлдыз бен ай суреттері

Сабақтың ортасы
















11 мин




























7 мин











9 мин













11 мин

1. Әңгіме-дәріс.

Жаңа сабақ әңгіме-дәріс беруден басталады.

Поляк жазушысы Станислав Лемнің айтуы бойынша адамдар Жерді игеруден не болмаса өз денесінің құрлымымен танысудан бұрын ғарыштық кеңістік, ондағы жұлдыздар көбірек қызықтырған. Алғашқы «үлкейкіш дүрбінің» 1609 жылы Галилео Галилей ойлап шығарған. Бірақ оның көру мүмкіншілігі тек қана үш есе үлкейтті. Дәл сол жылы Галилей кескінді отыз есе үлкейтетін дүрбі ойлап шығарып алғаш рет Айды бақылаудан бастайды.

Оптикалық телескоптар жарықты линзаға немесе айна табақшаға жинау арқылы көріністі анықтайды.

Радиотелескоптар ғарыштық объектілерден бөлініп шығатын дыбыстар мен импульстердің табақшасына жинау арқылы жұмыс істеді.

Ғарыштық телескоптар ғарыштық кеңістікте орналастырылады. Оның мүмкіншілігі кқп. Себебі жер атмосферасы ғарыштық денелерді бақылауға кедергі жасамайды.

Біздің ержүрек ағаларымыз  адамзат тарихында тұңғыш рет космос кеңістігіне жол салды.Бұрын сыры белгісіз әлемді көзімен көріп жұмбақ дүниеге қол артты. Бүгінде ғарыш,ғарышкер,ұшулар деген сөздер бәрімізге таныс.Адамзат ерте кезден –ақ аспан туралы,аспан денелері туралы армандаған.Соның бір айғағы тіпті аспандағы жұлдыздардың жердегі мекендеушілердің атымен аталуы.Ғарышқа жол 1957 жылы 4-қазанда ашылды.Бұл күні бұрынғы кеңес одағында жердің жасанды серігі ұшырылды.Ал 1961 жылы 12-ші сәуірде тұңғыш рет Юрий Алексеевич Гагарин ұшты.Содан бері ғарышқа ұшу жалғасып келеді.Арада 30 жыл өткеннен кейін 1991 жылы қазан айының 2-ші жұлдызында ғарышқа тұңғыш қазақ ғарышкері Тоқтар Оңғарбайұлы Әубакіров көтерілді.

б/Т.О.Әубәкіров туралы.1946 жылы Қарағанды облысы,Каркаралы ауданы,1-май совхозында дүниеге келген.Тоқтар ата-анасынан жастай жетім қалған,апасының тәрбиесінде болған.Ол кешке орта мектепте оқып,күндіз жүк тасушы жіне токарь болып жұмыс істеген.Бос уақытында аэроклуб үйірмелеріне қатынасып парашютпен секіріп,ұшқыш болуды армандаған.

Космонавтикаға келгенше «Тбилиси»авиокрейсеріне жаңа үлгідегі сынақ ұшағын қондырып,Кеңес Одағының батыры атанды. 1991 жылы 12 сәуірде бүкіл дүниежүзілік ғарышкерлер күніне орай қазақтың жайлауынан жұлдыздарға жол салған ғарышкер,Кеңес Одағының батыры,Қазақтың ұлттық  Аэроғарыш агенттігінің бас директоры,Қазақстан Республикасының тұңғыш ғарышкері,  «Халық қаһарманы» атағын иеленген.

в/Екінші қазақ ғарышкері Талғат Мұсабаев борт-инженері ретінде «Мир» орбиталық стансасында 176 тәулік сапарын жүзеге асырды.

Старт 1994 жылдың 1-шілдесінде Байқоңыр  ғарыш айлағында жүзеге асты.Оның екінші сапары 1998 жылы 29-шықаңтарда Мәскеу уақытымен 19 сағ 33 мин басталды.Ол стансада космос кеңістігіне шығып,сан түрлі эксперименттер жасады.»Мир» орбиталық стансасын апаттан алып қалу,сынақ жұмыстарын жүргізу жөнінде әлемдік рекорд көрсетті.Бұл жетістік Гиннес рекордтар кітабына тіркелді.Талғат Мұсабаевтың екінші сапарын жүзеге асыру үшін  бір миллион АҚШ доллары жұмсалды.

г/  Американ бизнесмені Денис Тито қазақтың ғарышкері Талғатпен бірге ғарышқа ұшты.20000млн АҚШ долларын төледі.2001 жылы сәуірдің13-ші жұлдызында ғарышқа сапар жасады.

Оқушыларға «Тірек сөздер» стратегиясының негізінде тақтадағы плакаттарға бірнеше сөздер жазады.

Оқушылар кезек-кезек тақтаға шығады. Маркерлерді пайдаланып, ассоциаграмма құрайды

Сөздікпен жұмыс. А) Мұғалім интерактивті тақтадан тақы- рыпқа қатысты жаңа сөздермен таныстырады, аудармасын айтады. Оларды оқиды, оқушыларға қайталатады.

2. Мәтіналды жұмыс.

А) Айтылым. Дұрыс айтуға, жаңа ақпаратты қабылдауға ма- шықтандыру үшін 1-тапсырманы орындатады.

Ә) Жазылым. Дұрыс, сауатты жазуға машықтандыру үшін 2-тапсырманы орындатады.

3. Мәтінмен жұмыс. А) Тыңдалым. Оқылым. Мәтінді мәнерлеп, дұрыс оқуға машықтандыру үшін 3-тапсырманы орындатады.

Ә) Оқылым. Мәтінді мәнерлеп, дұрыс оқуға машықтандыру үшін 4-тапсырманы орындатады.

Б) Жазылым. Дұрыс, сауатты жазуға машықтандыру үшін 6-тапсырманы орындатады.

В) Жазылым. Айтылым. Оқулықтағы 7-тапсырманы орында- тады.

(Т).

Мәтінді түсініп оқыңыз. Төменде берілген сұрақтардың ішінен 3 сұрақтың ішінен 2 сұраққа таңдау жасаңыз. Жаңа сұрақтарға өз көзқарасыңызды білдіріп, ауызша жауап дайындаңыз. Айту барысында қазақ тіліне тән төл дыбыстардың дыбысталу ерекшелігін ескеріңіз.

Оқушыларды төрт жұпқа бөліп, нұсқаулықтар беріңіз.
1-топ. “Суретшілер” — ғарыштың суретін салады. 
2-топ. “Конструкторлар” — зымыранның үлкен үлгісін қағаздан жасайды.

(Нұсқаулық беріп, қажетінше көмек көрсетіңіз.)

Әр топта бір өкіл қалып топта жасаған жұмыстарын басқа топ мүшелеріне түсіндіреді

Осы жұмысты орындағаннан кейін барлық топ мүшелерін жинаңыз. Оқушыларға өздерінің орындаған жұмыстарын талқылап, қорытынды жасау үшін бес минут уақыт беріңіз. Содан кейін қатысушыларды­ таныстырылымдарын тыңдау үшін ортаға шақырыңыз. Әр топта өзара бағалау жасатып, тапсырма орындаудан алған әсерлері мен бөлісіп, алынған нәтижелер бойынша

Дескриптор Білім алушы

-Мәтінді түсінеді;

-Мәтінге қатысты сұрақтарға өз ойын білдіреді;

-Ойын білдіру барысында қазақ тіліне тән төл дыбыстардың дыбысталу ерекшелігін ескереді.

Кері байланыс

Shape1

СЕРГІТУ СӘТІ

(Т.) «Дара диаграммасы» арқылы Күнсұлуға сипаттама жаз.

Shape2

(ҚБ). Оқушылар «екі жұлдыз, бір тілек» әдісі арқылы бірін-бірі тыңдайды,бағалайды, пікір білдіреді.

(С).Тапсырма

Жаңа сабақты бекіту

Космос әлемінде

  1. Алғашқы телескопты кім ойлап тапты?(Галилео Галилей)

  2. Таңғы немесе кешкі жарық жұлдыз қандай планетаның аты? (Шолпан)

  3. «Жұлдыз» деген сөзі бар қандай өлең жолын білесіз? (Аспанға қараймын, Жұлдызды санаймын)

  4. Ғарышқа адамзат ұшқанға дейін не жіберді? (Иттер: Лайка, Белка, Стрелка, т.б.)

  5. Ғарышқа ұшатын ракеталар қай ғарыш айлағынан ұшырылады? (Байқоңыр)

  6. Әйелдер арасынан 1963 жылы алғаш рет ғарышқа кім ұшты? (Валентина Терешкова)

  7. Космос корабльдерінде тамақтар қайда сақталады? (Тюбиктерде)

  8. Ғарышкерге дене жаттығулары үшін гантельдер керек пе? (Жоқ, өйткені космоста олар өз салмақтарын жоғалтады)

  9. Ғарышка ұшу кезінде космонавт киетін киім қалай аталады? (Скафандр)

  10. Ғарышкерлер күні (12 сәуір)

; Кестені толтыр



Ғарышкердің аты



Не істеді


Лайка



Ю.Гагарин



Т.Әубәкіров



Т.Мұсабаев



А.Аимбетов



Кері байланыс

Оқулық, ватман, түрлі-түсті қарындаш-тар, фломастер-лер, маркерлер

Сабақтың соңы

2 мин


Толғанай – түсіндім

Жарты ай- сұрақтарым бар

Туған ай – түсінбедім

Толған ай, жарты ай, туған ай суреттері

Үйге тапсырма: Күнсұлу мен Айсұлу ертегісін мазмұндау




Материалды Word форматында жүктеп аласыз
Тарифке кіреді
3 ұстаз жүктеп алған
7 қаңтар
8575
Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз
"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар
Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Осы тақырыпта
көрнекілік керек па?
10 000 астам көрнекіліктерді жинап қойдық.
Көрнекілік бөліміне өтіп тақырыбын жазып жүктеп алыңыз!
Министірлікпен келісілген Аттестацияға жарамды курстар тізімі