АҚМОЛА ОБЛЫСЫ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫНЫҢ АРШАЛЫ АУДАНЫ БОЙЫНША БІЛІМ БӨЛІМІ АБАЙ АТЫНДАҒЫ БҰЛАҚСАЙ АУЫЛЫНЫҢ №2 ЖАЛПЫ ОРТА БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕБІ КОММУНАЛДЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕСІ
АВТОРЛЫҚ БАҒДАРЛАМА
ГЕЙМИФИКАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОҚУ САУАТТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ
5-сынып оқушыларына арналған
2025 жыл
Авторлық бағдарлама
Геймификациялық әдістер арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын арттыр
5-сынып оқушыларына арналған
Аптасына 1 сағат, жылына 34 сағат
Халым Толеуиш
Ақмола облысы Білім басқармасының Аршалы ауданы бойынша Білім бөлімі Абай атындағы Бұлақсай ауылының №2 жалпы орта білім беретін мектебі коммуналдық мемлекеттік мекемесінің қазақ тілі және қазақ әдебиеті пәні мұғалімі
Пікір жазған:
ТҮСІНІК ХАТ
Қазіргі білім беру жүйесінде оқушының мәтінді түсіну, ақпаратты тану, оны түрлі жағдаяттарда орынды қолдану қабілетін дамытатын оқу сауаттылығы – білім сапасының негізгі көрсеткішіне айналып отыр. Бастауыш буын оқушылары үшін оқу әрекетін қызықты, тартымды әрі мағыналық жағынан тереңдетіп ұйымдастыру қажеттілігі уақыт талабымен ұштасады. Осы тұрғыдан алғанда, геймификациялық әдістер оқыту үдерісін баланың табиғи қызығушылығымен ұштастырып, оның танымдық белсенділігін күшейтетін пәрменді құрал ретінде көрініс табады. Геймификация оқу тапсырмаларын бәсекелестік, ынталандыру, шартты мақсат қою элементтерімен байытып, мәтінмен жұмыс жасаудың жаңа формаларын қалыптастыруға мүмкіндік береді; нәтижесінде оқушы мәтінді талдауға, сұрақ қоюға, болжам жасауға, ақпаратты сүзуге және өз пікірін жүйелі жеткізуге біртіндеп дағдыланады.
Ұсынылып отырған авторлық бағдарлама 5-сынып оқушыларының оқу сауаттылығын арттыруды геймификациялық технологиялар арқылы жүзеге асыруды мақсат етеді. Бағдарламада ұлттық құндылықтар мен заманауи цифрлық мәдениет үйлесім таба отырып, оқушы тұлғасын тілдік, коммуникативтік және функционалдық тұрғыдан дамытуға бағытталған әдістер жүйесі қарастырылған. Әр сабақ ойын құрылымына негізделген тапсырмалар арқылы оқу мақсатына жетуге бағдарланып, оқушыны ізденімпаздыққа, ойлау икемділігіне, дәлелді пікір айтуға, ақпаратты салыстырып саралауға баулиды. Сонымен бірге, жасанды интеллект платформаларын оқыту үдерісіне ұтымды енгізу арқылы оқушының цифрлық сауаттылығы артып, мәтінмен жұмыс жасаудың жаңа деңгейдегі құралдарын меңгеруіне жағдай жасалады.
Бағдарлама мақсаты: Оқушылардың оқу сауаттылығын геймификациялық әдістер, ұлттық құндылыққа негізделген мазмұн және жасанды интеллект құралдары арқылы жүйелі түрде дамытып, мәтіннен негізгі ақпаратты анықтау, мағынаны болжау, салыстыру, талдау және түрлі жанрлық формада қайта құрастыру сияқты кешенді дағдыларды қалыптастыру.
Бағдарлама міндеттері
-
Оқылым мәтіндерін түрлі тәсілдермен талдата отырып, негізгі және қосымша ақпаратты ажырата білу дағдыларын қалыптастыру.
-
Тірек сөздер, иллюстрациялар және жетекші сұрақтар арқылы болжау, негізгі ойды анықтау стратегияларын меңгерту.
-
Геймификациялық тапсырмалар арқылы оқушының ойлау белсенділігін арттыру және танымдық мотивациясын күшейту.
-
Оқылым, тыңдалым, жазылым және айтылым әрекеттерін бірізді байланыстырып, коммуникативтік құзыреттілікті дамыту.
-
Ұлттық құндылықтар мен мәдени контексті қамтитын мәтіндер негізінде рухани-адамгершілік түсініктерді тереңету.
-
Оқушылардың ақпаратты құрылымдау, салыстыру, жүйелеу әрекеттерін дамытатын ойын формаларын қолдану.
-
Жасанды интеллект пен қолжетімді цифрлық платформаларды оқу әрекетіне кіріктіру арқылы оқушының цифрлық сауаттылығын арттыру.
-
Оқушының өз оқу тәжірибесін бағалау, рефлексия жасау және нәтижені тұжырымдау дағдыларын қалыптастыру.
Бағдарлама өзектілігі:
Қазіргі білім кеңістігі оқушыдан тек мәтінді дұрыс оқуды емес, оның құрылымын, астарлы мағынасын, ақпараттық салмағын тану сияқты күрделі когнитивтік операцияларды орындауды талап етеді. Мұндай дағдыларды дамытуда дәстүрлі тәсілдер оқушының ішкі қызығушылығын әрдайым оята бермейтіндіктен, оқу әрекетін эмоционалдық және мағыналық тартымдылықпен шебер ұштастыратын әдістер қажеттілігі артып отыр. Осы тұрғыдан алғанда, геймификация принциптеріне негізделген оқу сауаттылығын дамыту бағдарламасы оқушының танымдық үдерісін жандандырып, күрделі мәтінмен жұмыс істеу операцияларын табиғи, жеңіл әрі ынталандырушы ортада меңгеруге мүмкіндік береді. Бағдарлама оқу деректерін ойын динамикасымен біріктіре отырып, баланың назарын тұрақтандыру, ақпаратты талдау мен қайта құрастыру қабілетін жетілдіру сияқты зияткерлік мақсаттарды кешенді түрде жүзеге асырады.
Сонымен бірге, қоғамдағы цифрлық өзгерістерге бейім жаңа буын оқушысының қабылдау ерекшеліктері оқу үдерісін технологиялық, интерактивті шешімдермен толықтыруды талап етеді. Бағдарламада қолданылатын жасанды интеллект платформалары, визуалды ойын құрылымдары, цифрлық карталар мен интерактивті модельдер оқушының ақпаратты өңдеу жылдамдығын арттырып, мәтінмен жұмыс жасауға арналған жаңа стратегияларды меңгеруіне қолайлы жағдай жасайды. Сонымен қатар, ұлттық дүниетаным элементтерімен байытылған тапсырмалар арқылы рухани-мәдени контекст те назардан тыс қалмай, оқу сауаттылығы білімнің тек техникалық емес, тұлғалық және құндылықтық қырымен бірлікте ұсынылады.
Бағдарламаның ғылыми-әдістемелік деңгейі
Бағдарлама құрылымы оқушының мәтіндік әрекетін кезең-кезеңмен күрделендіретін спиральді танымдық модельге сүйенеді. Әрбір бөлім оқу мақсаттарын ойындық сценариймен байланыстырып, мәтін мазмұнын болжау, іріктеу, салыстыру, тұжырым жасау сияқты жоғары деңгейлі операцияларды орындатуға бағытталған. Оның жаңашылдығы — оқушы әрекетін басқарушы құрал ретінде бәсекелестік, ынталандыру, таңдау еркіндігі сияқты ойын механизмдерін мақсатқа сәйкес қолдануында; бұл тәсіл оқушының оқу деректеріне эмоционалды қатысуын арттырып, күрделі мазмұнды игеруге ішкі дайындық қалыптастырады. Сонымен бірге, тапсырмалардың көпқабатты құрылымы (мәтіндік, визуалды, цифрлық) оқушының қабылдау арналарының әртүрлілігіне бейімделген.
Бағдарламаның тағы бір әдістемелік артықшылығы — жасанды интеллектті оқу үдерісіне интеграциялаудың педагогикалық негізделген тәсілінде. ЖИ құралдары оқушыға дайын жауап беретін жүйе ретінде емес, ойлау үлгілерін салыстыру, болжамды тексеру, құрылымдық модельдер жасау сияқты аналитикалық әрекеттерді қолдайтын когнитивтік серіктес ретінде ұсынылады. Мұндай тәсіл оқушыны ақпарат тұтынушыдан ақпарат өндіруші деңгейіне көтеріп, мәтінмен жұмыс барысында саналы рефлексия жасауға баулиды.
Бағдарламаның ғылымилығы
Бағдарлама ғылыми негізін психолингвистика, мәтін лингвистикасы, когнитивтік даму теориясы және ойын педагогикасы тоғысындағы әдіснамалық тұғырлардан алады. Мәтіннің құрылымдық-мағыналық жүйесін модельдеу, ақпаратты танымдық сүзгіден өткізу, болжам мен тұжырымды логикалық негіздеу сияқты дағдылар білім алушының жоғары ойлау процестерін белсендіретін ғылыми тұрғыдан дәлелденген практикаларға сүйенеді. Геймификациялық элементтердің қолданылуы мотивацияның нейрокогнитивтік механизмдеріне сәйкес келеді, ал жасанды интеллект платформаларын енгізу – дерекпен жұмыс істеу мәдениетін, ақпараттық талдау қабілетін және XXI ғасыр дағдыларын қалыптастыруға бағытталған заманауи ғылыми-педагогикалық талаптарды орындайды. Сондықтан бағдарлама теориялық негізі берік, әдістемелік шешімдері дәлелді және оқушы тұлғасын жан-жақты дамытуды көздейтін ғылыми кешен ретінде сипатталады.
Күтілетін нәтижелер
-
Оқушылар мәтіннің мазмұнын болжау, негізгі ойды анықтау және ақпаратты мағыналық тұрғыдан жіктеу дағдыларын меңгереді.
-
Әртүрлі жанрдағы мәтіндерден деректі, дәлелді, қосымша және астарлы мағыналарды ажыратып оқи алады.
-
Геймификациялық әдістер негізінде ақпаратты жылдам талдап, шешім қабылдау және дәлел келтіру қабілеті дамиды.
-
Оқушылар төрт тілдік дағдыны (тыңдалым–оқылым–жазылым–айтылым) өзара байланыстыра қолдана алады.
-
Мәтін мазмұнын ұлттық құндылықтармен байланыстыра талдау және жеке көзқарасын дәлелді жеткізу мүмкіндігі қалыптасады.
-
ЖИ платформаларын оқу мақсатына сай пайдаланып, мәтінді талдау, мазмұн шығару немесе идеяны тексеру құралдарын еркін қолданады.
-
Ақпаратты кесте, диаграмма, карта, сызба, инфографика сияқты визуалды модельдер арқылы бере алады.
-
Оқу процесіне белсенді қатысып, өз жетістігін бағалайтын және оқу тәжірибесін рефлексиялайтын дербес білім алушыға айналады.
Күтілетін нәтижелерді тексеру әдістері
Бағдарламада күтілетін нәтижелерді бағалау механизмі тек ақпаратты қайта айту әрекетімен шектелмей, оқушының мәтінді тану, оны құрылымдық тұрғыда түсіндіру және мағынаны қайта ұйымдастыру қабілеттерін кешенді түрде өлшейтін көпдеңгейлі тәсілдер арқылы жүзеге асырылады. Мәтіннің негізгі, жанама және имплициттік мағыналарын айқындауға бағытталған тапсырмалар оқушының ойлау траекториясын, логикалық байланыс құру шеберлігін және болжам жасау қабілетін бағалауға мүмкіндік береді. Ойындық ортадағы динамикалық бағалау – оқушы әрекетін бірізді бақылап, оның ойлау стратегияларының қалай өзгеретінін анықтауға жол ашады; бұл тәсіл дәстүрлі тексеру форматтарынан айырмашылығы – когнитивтік қимылдың нақты сәттерін тіркеу мүмкіндігімен құнды.
Сонымен қатар, жасанды интеллект платформалары арқылы алынған аралық нәтижелер оқушының ақпаратты талдау үлгісін, шешім қабылдау логикасын және мәтінді қайта құру тәсілдерін диагностикалауға септеседі: ЖИ ұсынған нұсқамен салыстыру тапсырмасы оқушының өзіндік ойлау құрылымын, дәлелдеу мүмкіндігін және мағыналық айырмашылықты сезіну қабілетін айқын көрсетеді. Рефлексиялық парақтар мен құрылымдық карталар оқушының метатанымдық деңгейін бағалауға негіз болып, оның оқу әрекеті барысындағы ішкі бағдарын көрнекі форматта бақылауға жағдай жасайды. Осылайша, бағалау жүйесі нәтиженің сыртқы пішінін емес, оның жасалу жолын, ойлау тереңдігін және мағыналық дәлдігін кешенді қамтиды.
Бағдарламаның мазмұнын зерделеу көлемі
Бағдарламаның мазмұнын меңгеру көлемі оқушының жас ерекшелігіне сай шектелмеген қарапайым ақпараттық деңгеймен емес, мәтіндік құбылыстардың әртүрлі аспектілерін қамтитын көпқабатты танымдық әрекеттермен айқындалады. Оқушы мәтін құрылымын сыртқы форма ретінде ғана қабылдамай, оның ішкі логикасын, идеялық өзегін, көркемдік немесе ақпараттық құрылымын, контекстпен байланысын, мәдени референттерін және прагматикалық мақсатын зерделейді. Әр сабақ мәтіннің дара элементін емес, оның мағыналық өрісін, семантикалық желісін, коммуникативтік қызметін біртұтас жүйе ретінде талдауға бағытталған.
Зерделеу көлемінің өзегі — тек оқылым операцияларының тізбегі емес, ақпараттық деректі ой сүзгісінен өткізу, мағына табу жолдарын салыстыру, мәтінді қайта модельдеу, оның жаңа құрылымдық нұсқасын құру сияқты зияткерлік әрекеттерді қамтиды. Бұл тәсіл оқу materialын механикалық меңгеруден айырып, оқушыны зерттеушілік сипаттағы мәтіндік талдау кеңістігіне жетелейді. Мұндай құрылым оқушының жеке оқу траекториясын қалыптастыруға, мәтінді түсіну мүмкіндіктерін кеңейтуге және күрделі ақпаратпен жұмыс істеу дағдысын жүйелі дамытуға мүмкіндік береді.
Бағдарлама ерекшелігі
Бағдарламаның ерекшелігі оның оқу сауаттылығын дамыту үдерісін тек оқу әрекетінің бөлімі ретінде емес, мәтінмен жұмыс істейтін көпқырлы зертхана сипатында қарастыруында жатыр. Мұнда мәтін оқушы үшін дайын берілген мағыналар жиынтығы емес, мағына құру алаңы ретінде ұсынылады; яғни бала мәтінді қабылдаушыдан мағына жасаушыға айналады. Геймификациялық орта осы үдерістің қозғаушы күшіне айналып, оқушыны белсенді қатысушы рөлінде ұстау арқылы мәтінмен жұмыс істеудің динамикалық сипатын қамтамасыз етеді.
Бағдарламаның тағы бір айқын қырын — жасанды интеллектті оқу материалын тікелей түсіндіруші емес, ойлау серіктесі ретінде қолдану стратегиясы құрайды. ЖИ құралдары оқушының болжау, салыстыру, құрылымдық модельдеу әрекеттерін кеңейте отырып, мәтінді жаңа қырынан тануға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ұлттық таным элементтері, мәдени контекст және мазмұндық символика мәтінмен жұмыс істеудің этикалық әрі тәрбиелік контурын қалыптастырады. Осылайша, бағдарлама теориялық негізі берік, әдістемелік шешімі кешенді және білім мазмұнын заманауи технологиялармен тоғыстырған бірегей жүйе ретінде ерекшеленеді.
ТҰРАҚТЫЛАУ НЕМЕСЕ МАЗМҰНДЫҚ БӨЛІМ
Бұл авторлық бағдарламаның мазмұны оқу сауаттылығын жан-жақты дамытуға негізделген кешенді құрылымды қамтиды. Бағдарламада оқушы мәтінді болжау, түсіну, талдау, салыстыру, ақпаратты түрлендіру және өз пікірін дәлелді жеткізу сияқты негізгі дағдыларды кезең-кезеңімен меңгереді. Төрт дағды (оқылым, тыңдалым, жазылым, айтылым) өзара байланыста қарастырылып, әр сабақта функционалды қолданылатын тапсырмалар арқылы бекітіледі. Мазмұндық өзек ретінде мәдениет, дәстүр, әлеуметтік өмір, табиғат және кеңістік тақырыптары алынған; бұл оқушының танымдық көкжиегін кеңейтіп, мәтінмен жұмыс істеу тәжірибесін байытады. Оқушылар түрлі жанрдағы мәтіндермен, визуалды дереккөздермен, диаграмма, кесте, карта сияқты құрылымдық материалдармен жұмыс істей отырып, ақпаратты талдаудың әртүрлі тәсілдерін меңгереді.
Бағдарлама мазмұнының өзіндік ерекшелігі – оқыту үдерісіне геймификация элементтері мен қолжетімді жасанды интеллект құралдарын енгізу арқылы оқушының танымдық белсенділігін арттыру. Wordwall, LearningApps, Canva, Coggle, Prezi, Seesaw, Google Lens сияқты платформалар тапсырмаларды визуалдауға, күрделі ақпаратты жеңіл қабылдауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, оқушы әр сабақта нақты білім өнімін жасайды: инфографика, құрылым картасы, жоспар сызбасы, сюжеттік мәтін, семантикалық талдау, салыстырмалы кесте т.б. Бұл тәсіл бағдарламаның тәжірибеге бағытталған сипатын күшейтіп, оқушының теориялық білімін практикалық әрекетте көрсетуіне жағдай жасайды. Авторлық бағдарламаның мазмұны оқушыны зерттеушілікке, талдауға, мәдени-танымдық байланыстарды тануға және ақпаратпен жұмыс істеуде дербестік танытуға тәрбиелейді.
Оқу тақырыптарының мазмұны:
Бағдарламаның бірінші бөлімі – «Тілдік түсіну және ақпаратты талдау» – оқушының мәтінді тану жолындағы бастапқы когнитивтік дағдыларын қалыптастыруға бағытталады. Бұл бөлімде оқушылар тірек сөздер мен иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау, маңызды және қосымша ақпаратты ажырату, жетекші сұраққа сүйеніп негізгі ойды анықтау, эмоциялық реңкті сөздерді орнымен қолдану сияқты іргелі түсіну әрекеттерін меңгереді. Тыңдалым мен оқылым материалдары бірдей деңгейде ұсынылып, мәтін мазмұнын құрылымдық талдау, стильдік айырмашылықтарды тану, ақпаратты бірізді ретпен ұйымдастыру сияқты оқу сауаттылығының базалық компоненттері тәжірибелік тапсырмалармен ұштасады. Бөлім соңындағы нәтижелік сабақ оқушының негізгі ойды тану жолындағы ілгерілеуін жиынтықтап, мәтіндік талдау стратегияларын саналы қолдануға бағыттайды.
Екінші бөлім – «Мәдени-әлеуметтік таным» – мәтін мазмұнын мәдени контекстпен сабақтастыра талдауды көздейді. Мұнда оқушылар жанрлық ерекшеліктерді айырып, стильдік айырмашылықтардың қызметін түсінуді, дереккөзбен жұмыс істеуді, ақпаратты әртүрлі стратегиямен табуды үйренеді. Ұлттық дәстүр мен қоғамға қатысты мәтіндер арқылы оқушылар сұрақ құрастыру, идеялық мазмұнды салыстыру және ақпаратты жинақтап беру дағдыларын дамытады. Сюжеттік суреттерден әңгіме құрастыру, жоспарлау, жанрға сай мәтін жазу сияқты әрекеттер оқушының шығармашылық әлеуетін арттырып, мәтіндік мазмұнды қайта құруға мүмкіндік береді. Бөлім мазмұны мәдени таным мен әлеуметтік қатынастардың мәтіндік бейнесін түсінуге бағытталған кешенді тапсырмалармен құрылды.
Үшінші бөлім – «Дәстүр, орта және мереке танымы» – оқушыны көркем мәтіндегі мәдени-символдық кодтарды тануға, тілдік құбылыстарды мәнмәтінмен байланыстыра талдауға жетелейді. Берілген мәтіндер негізінде эссе жазу, оқиғалар ретін сипаттау, орфографиялық нормаларды сақтап мәтінді редакциялау, көркем детальдерді тану, ықпал заңдылықтарын қолдану, тура және ауыспалы мағыналарды ажырату сияқты күрделі тілдік операциялар жүзеге асады. Сонымен қатар, туынды сөздер мен күрделі сөздерді мағыналық өрісте қолдану, зат есім мен сын есімнің функционалдық ерекшеліктерін талдау, инфографика жасау сияқты әрекеттер оқушылардың жүйелі-семантикалық ойлау қабілетін дамытады. Бөлімнің қорытынды сабағы оқушының мәдени және тілдік танымын жинақтап, сан есімді мағыналық жағдаятта қолдану дағдыларын бекітеді.
Төртінші бөлім – «Табиғат, кеңістік және зерттеу» – оқу сауаттылығын ғылыми-танымдық бағыттағы мәтіндермен жұмыс арқылы тереңдетеді. Табиғат құбылыстарын сипаттайтын сөйлемдермен жұмыс, төл сөз бен төлеу сөзді түрлендіру, жануарлар мен өсімдіктер туралы деректерді салыстыру, саяхат және тарихи орындар туралы мәтіндерді талдау, ғарыш кеңістігіндегі құбылыстарды түсіндіру сияқты тапсырмалар оқушының зерттеушілік ойлауын дамытады. Бұл бөлімде оқушылар ғылыми ақпараттың құрылымын түсініп, фактілік деректерді кесте, диаграмма және мәтіндік модельдер арқылы бейнелеуге дағдыланады. Бөлім соңындағы жиынтық сабақ жылдық оқу тәжірибесін қорытындылап, оқушының түсіну, талдау, сұрақ қою және пікір білдіру дағдыларын біртұтас құрылымда паш етеді.
І БӨЛІМ: Тілдік түсіну және ақпаратты талдау
Сағат саны: 8 сағат
Мақсаты: Оқушылардың мәтін мазмұнын болжау, негізгі ойды анықтау, ақпаратты салыстыру, жетекші сұраққа жауап беру сияқты бастапқы оқу сауаттылығы дағдыларын қалыптастырып, тілдік бірліктердің мағыналық рөлін саналы қолдануға дағдыландыру.
1-сабақ
Тақырыбы: Сөздің құпия сапары: негізгі ойды табу
Білуі тиіс: Мәтінге берілген кілт сөздер мен көрнекі бейнелерге сүйене отырып мазмұнды алдын ала жобалау жолдарын; болжау кестесінің негізгі элементтерін; болжам мен нақты мәтін арасындағы сәйкестікті салыстыра талдау тәсілдерін меңгеру.
2-сабақ
Тақырыбы: Сырлы сұхбат әлемі
Білуі тиіс: Негізгі идеяны анықтауда бағыттаушы сұрақтардың атқаратын қызметін; сұрақ пен жауаптың мазмұндық өзара байланысын; мәтін идеясын ықшам әрі нақты тұжырыммен жеткізу жолдарын түсіну.
3-сабақ
Тақырыбы: Әңгіме өзегі неде?
Білуі тиіс: Мәтіндегі басты ақпарат пен қосалқы деректерді ажыратудың ерекшеліктерін; ақпаратты маңыздылығына қарай жіктеп талдау әдістерін; мәтін бөліктерінің мазмұндық салмағын бағалау жолдарын қолдану.
4-сабақ
Тақырыбы: Оқиға нүктесін анықтау
Білуі тиіс: Мәтінде берілген оқиғалардың ретімен орналасуын анықтау тәсілдерін; оқиға желісін сызба, кесте немесе диаграмма арқылы көрсету жолдарын; көркем және ақпараттық мәтін құрылымындағы айырмашылықтарды салыстыру.
5-сабақ
Тақырыбы: Мәтін мазмұнын құрылымдау
Білуі тиіс: Тақырып, негізгі ой және қосымша деректердің өзара байланысын; мәтіннің кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерін айқындау жолдарын; мазмұнды құрылымдаудың үлгісін жасау қағидаларын игеру.
6-сабақ
Тақырыбы: Мақсатты аудитория және стиль
Білуі тиіс: Мәтін стилін айқындайтын тілдік белгілерді тану; көркем, ресми және тұрмыстық стильдердің қолданылу мақсатын түсіну; оқырман аудиториясына сай сөздік таңдау қажеттігін ұғыну.
7-сабақ
Тақырыбы: Сұрақ жасау өнері
Білуі тиіс: Мәтінді түсіну, талдау және бағалау деңгейіндегі сұрақтарды құрастыру тәсілдерін; мазмұнды тереңдететін нақтылаушы және жетекші сұрақтардың маңызын; сұрақ қою арқылы ақпарат іздеу жолдарын меңгеру.
8-сабақ — Нәтиже сабақ
Тақырыбы: Негізгі ойды тану жолым
Білуі тиіс: Бөлім барысында қалыптасқан болжау, негізгі ойды анықтау және ақпаратты жүйелеу дағдыларын қолдану; қысқа рефлексиялық ой түю; мәтіннен негізгі идеяны дәлелмен негіздеп көрсету әдістерін пайдалану.
ІІ БӨЛІМ: Мазмұнды терең түсіну және салыстырмалы талдау
Сағат саны: 8 сағат
Мақсаты: Оқушылар мәтін құрылымындағы көркемдік, ақпараттық және логикалық детальдарды тану, түрлі жанрлар арасында салыстыру жасау, мәтін мазмұнынан концептуалдық ақпаратты ажырату, дәлелді ой айту және дереккөздермен жұмыс істеу дағдыларын кешенді түрде дамыту.
9-сабақ
Тақырыбы: Екі дереккөз – екі көзқарас
Білуі тиіс: Әртүрлі дереккөздердегі мәтіндерді мазмұндық тұрғыдан салыстыру жолдарын; автор көзқарасының тілдік көріністерін анықтау; зат есім тұлғаларының мағынаға әсерін түсіну; салыстыруға арналған кестелермен жұмыс істеу.
10-сабақ
Тақырыбы: Көркем детальдің құпия әлемі
Білуі тиіс: Көркем детальдің мәтіндегі идеялық мәнін айқындау; кейіпкер бейнесін ашудағы көркем элементтердің қызметін тану; орфографиялық нормаларды сақтаудың маңызын түсіну; сипаттама мәтінде көркемдік тәсілдерді орынды қолдану.
11-сабақ
Тақырыбы: Символдық мазмұн және астарлы мән
Білуі тиіс: Салт-дәстүрге қатысты ұғымдардың астарлы мағынасын түсіндіру; сөздер арасындағы дыбыстық ықпал заңдылықтарын тану; символдық мазмұнды талдаудың тиімді әдістерін қолдану.
12-сабақ
Тақырыбы: Уақыт пен кеңістік жүйесі
Білуі тиіс: Тура және ауыспалы мағыналардың мәтіндегі оқиға дамуына ықпалын анықтау; көпмағыналы сөздердің семантикалық қызметін талдау; мағыналық байланыстарды көрсететін семантикалық карта құру.
13-сабақ
Тақырыбы: Себеп пен салдар байланысы
Білуі тиіс: Мәтіндегі себеп пен салдар арасындағы логикалық байланысты анықтау үлгілерін; туынды және күрделі сөздердің термин қалыптастырудағы рөлін; ғылыми мәтіндегі терминдерді жүйелеу жолдарын меңгеру.
14-сабақ
Тақырыбы: Кесте мен диаграмма сырын оқу
Білуі тиіс: Визуалды және мәтіндік ақпараттың өзара үйлесімін тану; сын есім шырайларының сипаттама мәтіндегі көркемдік қызметін түсіну; кесте мен диаграммадан қорытынды шығару тәсілдерін қолдану.
15-сабақ
Тақырыбы: Факті және тұжырым: үйлесімді талдау
Білуі тиіс: Төл және төлеу сөздің мәтін мазмұнына тигізетін стилистикалық әсерін түсіну; табиғат құбылыстарын сипаттайтын сөйлемдердің құрылымдық ерекшеліктерін талдау; сөйлемді мағыналық тұрғыда түрлендіру жолдарын қолдану.
16-сабақ — Нәтиже сабақ
Тақырыбы: Мазмұнды саралау жолым
Білуі тиіс: Салыстыру, талдау және интерпретация дағдыларын біртұтас қолдану; мәтіндік және визуалды ақпаратты біріктіріп толық ой түю; сан есімдердің мағыналық түрлерін пайдалана отырып қорытынды жасау.
ІІІ БӨЛІМ: Дәстүр, орта және мереке танымы
Сағат саны: 10 сағат
Мақсаты: Оқушылар ұлттық салт-сананың мазмұндық табиғатын, мәдени код ретіндегі әдет-ғұрыптардың мәнін, мәтіндегі көркемдік детальдер мен реттіліктің ойды ұйымдастырудағы орнын түсініп, жазылым мен айтылымда құрылымдық сауаттылықты меңгеруі көзделеді.
17-сабақ
Тақырыбы: Отбасы құндылығы және жүрек жылуы
Білуі тиіс: Отбасылық мазмұндағы мәтіндердің эмоционалдық реңкін ажырату; композициялық бөліктер арасындағы логикалық байланысты сақтау; кейіпкерді сипаттауда тілдік құралдарды орынды қолдану.
18-сабақ
Тақырыбы: Әдет-ғұрыптардағы реттілік және мазмұн жинақтау
Білуі тиіс: Тыңдалым мен оқылым материалдарынан негізгі ақпаратты іріктеу; ықшам әрі мазмұнды мәтін құрастыру талаптарын сақтау; ақпаратты қысқарту кезінде мағынаны жоғалтпау әдістерін пайдалану.
19-сабақ
Тақырыбы: Мерекелік ой: мақсат, мән және мазмұн
Білуі тиіс: Орфографиялық сөздіктермен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіру; мәтінді өңдеудің тілдік дәлдікке әсерін түсіну; негізгі мақсатты айқындау үшін маңызды тілдік бірліктерді таңдау.
20-сабақ
Тақырыбы: Аңыз және ақиқат: көркем деталь қуаты
Білуі тиіс: Көркем детальдің оқиға желісін жинақтаудағы қызметін түсіну; үндестік заңдылықтарының жазылымға әсерін ескеру; көркем мәтінде бейнелілік пен тілдік үйлесімділік қалыптастыру.
21-сабақ
Тақырыбы: Салт-дәстүрдегі астар: символдық код
Білуі тиіс: Дыбыстық ықпал түрлерінің айтылымға әсерін тану; фонетикалық заңдылықтарды мағыналық нақышпен байланыстыру; салт-дәстүр элементтерінің символдық мәнін талдау үлгілерін қолдану.
22-сабақ
Тақырыбы: Уақыт пен кеңістік: оқиға байланысының жүйесі
Білуі тиіс: Семантикалық талдау жүргізудің кезеңдерін меңгеру; тура және ауыспалы мағынаны ажырату жолдарын қолдану; оқиға желісіндегі мағыналық байланыстарды карта арқылы көрсету.
23-сабақ
Тақырыбы: Тарихи сабақтастық: себеп-салдарлы ойлау
Білуі тиіс: Туынды және күрделі сөздердің тарихи мәтіндегі терминдік мүмкіндігін түсіну; логикалық құрылымдарды жіктеу; себеп–салдар байланысы арқылы мазмұнды тұтастандыру.
24-сабақ
Тақырыбы: Дереккөздер көзқарасы: салыстырмалы пайым
Білуі тиіс: Мәтіндерді құрылымдық және идеялық тұрғыда салыстыру өлшемдерін қолдану; зат есім тұлғаларының мағыналық реңк тудырудағы қызметін анықтау; салыстырмалы талдау парағын дұрыс толтыру.
25-сабақ
Тақырыбы: Кесте мен диаграмма: визуалды ақпарат тілі
Білуі тиіс: Кесте мен диаграммадан ақпарат алу және оны түсіндіру жолдарын меңгеру; сын есім шырайлары арқылы сипаттаманы күшейту; визуалды деректі мәтінмен байланыстыру.
26-сабақ — Нәтиже сабақ
Тақырыбы: Дәстүр әлемінің картасы: бөлімдік тұжырым
Білуі тиіс: Бөлімдік білімді жүйелеудің құрылымдық үлгілерін қолдану; сан есімдерді пайдалана отырып инфографикалық қорытынды жасау; дәстүрлік мазмұнды жинақтау дағдыларын көрсету.
IV БӨЛІМ: Табиғат, кеңістік және зерттеу
Сағат саны: 8 сағат
Мақсаты: Оқушылар табиғи, ғылыми және танымдық сипаттағы мәтіндерді талдау арқылы зерттеу дағдыларын дамытуды, визуалды материалдардан ақпарат алу білігін қалыптастыруды, табиғат пен қоғам құбылыстарын тілдік нормамен сипаттауды меңгереді.
27-сабақ
Тақырыбы: Табиғаттың тылсым құбылыстары
Білуі тиіс: Төл және төлеу сөздің сөйлем құрылымындағы ерекшеліктерін тану; сөйлемді өзгерту арқылы мағыналық реңк қалыптастыру; табиғатқа қатысты мәтіндегі лексикалық ерекшеліктерді талдау.
28-сабақ
Тақырыбы: Жануарлар әлемінің фактіден тұратын мазмұны
Білуі тиіс: Төл, төлеу және автор сөздеріне қатысты тыныс белгілерді дұрыс қолдану; жануарлар туралы деректерді жүйелеу; сөйлем құрылымын мазмұн дәлдігіне сай жетілдіру.
29-сабақ
Тақырыбы: Өсімдіктер әлемі: белгі мен болжау
Білуі тиіс: Көрнекілікке сүйене отырып мазмұн болжаудың кезеңдерін қолдану; дерекке негізделген тақырыптық болжам картасын жасау; визуалды ақпаратты интерпретациялау.
30-сабақ
Тақырыбы: Саяхат бағыты: мәтіннің мәселесін тану
Білуі тиіс: Әлеуметтік-мәдени мәтіндегі негізгі мәселені анықтау өлшемдерін пайдалану; аналитикалық қысқа жазба құрастыру; мәтіндегі ой мен мәселенің байланысын талдау.
31-сабақ
Тақырыбы: Тарихи орындар әңгімесі
Білуі тиіс: Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты саралау; салыстыруға арналған кестені дұрыс толтыру; тарихи-мәдени мазмұнды құрылымдау.
32-сабақ
Тақырыбы: Ғарыш кеңістігі: ғылыми ақпарат табиғаты
Білуі тиіс: Ғылыми мәтіннің негізгі ойын сұрақтар арқылы анықтау; терминдік бірліктерді тану; мәтін мазмұнына логикалық қорытынды жасау.
33-сабақ — Нәтиже сабақ
Тақырыбы: Табиғат әлемін зерттеу: талдау мен тұжырым
Білуі тиіс: Бөлім мәтіндеріне аналитикалық жауап беру; жеке пікірді дәлелмен ұсыну; зерттеу бағыты бойынша рефлексиялық парақты толтыру.
34-сабақ — Жалпы қорытынды
Тақырыбы: Оқу сауаттылығы – менің жылдық жолым
Білуі тиіс: Диалогтік қатысымда қаратпа және қыстырма сөздерді орынды қолдану; жылдық материалды жүйелі түрде жинақтау; өзіндік даму туралы қорытынды тілдік таныстырылым әзірлеу.
НОРМАТИВТІ БӨЛІМ
|
№ |
Бөлім Бөліміне тақырып |
Оқу мақсаты |
Сағат саны |
Білім өнімі |
||
|
Барлығы |
Теория |
Практика |
||||
|
I БӨЛІМ: ТІЛДІК ТҮСІНУ ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫ ТАЛДАУ Барлығы – 8 сағат: теория - 4, практика – 4 |
||||||
|
|
Сөздің құпия сапары: негізгі ойды табу |
5.1.1.1 – тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау |
1 |
0,5 |
0,5 |
Тірек сөздерге сүйеніп мәтін мазмұнын болжайды және болжам картасын жасайды. |
|
|
Әдептілік алғысымен басталады |
5.1.2.1 – әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-мәдени тақырыптарға байланысты диалог, монологтердегі мәселені түсіндіру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Диалог/монологтен мәселені анықтап, қысқа түсіндіру мәтінін жазады. |
|
|
Қарым-қатынас көпірі |
5.1.3.1 – тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, негізгі және қосымша ақпаратты анықтау |
1 |
0,5 |
0,5 |
Негізгі және қосымша ақпаратты бөліп, екі бағанды кесте толтырады. |
|
|
Сырлы сұхбат әлемі |
5.1.4.1 – тірек сөздер мен жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау |
1 |
0,5 |
0,5 |
Жетекші сұрақтарға сүйеніп мәтіннің негізгі идеясын жазып, қысқа тұжырым құрайды. |
|
|
Эмоция тілі |
5.1.5.1 – тыңдалған мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беру және өз ойын білдіру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Тыңдалым бойынша 3 сұраққа жауап жазып, жеке пікір парағын жасайды. |
|
|
Ақпарат жолы |
5.1.6.1 – коммуникативтік жағдаятқа сай эмоционалды сөздерді, қаратпа, қыстырма, одағайларды қолданып, диалогке қатысу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Диалогке қатысып, 4–5 репликалық шағын диалог жазып шығарады. |
|
|
Күнделікті сөз әлемі |
5.2.1.1 – мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну, анықтау |
1 |
0,5 |
0,5 |
Мәтіннен негізгі және қосымша мәліметтерді жинап, ақпарат кестесін жасайды. |
|
|
Нәтиже сабақ: Түсіну жолындағы жеті қадам |
5.2.2.1 – лексиканың ауызекі сөйлеу және жазба стильдік айырмашылықтарын мәтіндер арқылы тану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Екі мәтінді салыстырып, стильдік айырмашылықтарды кестемен көрсетеді. |
|
Барлығы |
8 |
4 |
4 |
|
||
|
II БӨЛІМ: МӘДЕНИ-ӘЛЕУМЕТТІК ТАНЫМ Барлығы – 8 сағат: теория - 4, практика - 4 |
||||||
|
|
Мәдени мұраның мәнін түсіну: ұлттық белгілерді тану |
5.2.3.1 – хат, хабарлама, жарнама, нұсқаулық, хабарландырудың құрылымы мен ресімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажырату |
1 |
0,5 |
0,5 |
Жанрлық ерекшеліктерді анықтап, «мәтін түрлерінің құрылым картасын» жасайды. |
|
|
Қоғамдық өмір көріністері: стильдердің қызметін түсіну |
5.2.4.1 – ауызекі стильдегі мәтіндердің мазмұнын, тақырыбын және тілдік құралдарын салыстыру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Ауызекі және жазба стильді салыстырып, Венн диаграммасын құрастырады. |
|
|
Ұлттық дәстүр және мәдени ойлау: сұрақ қою дағдысы |
5.2.5.1 – мәтін мазмұнын түсінуге, нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Мәтін бойынша 5 түсіндірмелі сұрақ құрастырып, «сұрақтар парағын» дайындайды. |
|
|
Талғам мен орта: ақпаратты табу және түсіну стратегиялары |
5.2.6.1 – оқылым стратегияларын қолдану (жалпы мазмұнын түсіну үшін оқу, нақты ақпаратты табу үшін оқу) |
1 |
0,5 |
0,5 |
Мәтінді екі стратегиямен оқып, «ақпарат табу кестесін» толтырады. |
|
|
Мәдени кеңістіктегі ақпарат: дерек көзінен мәлімет алу |
5.2.7.1 – энциклопедиялар, балаларға арналған газет-журналдардан қажетті ақпаратты ала білу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Берілген дереккөзден ақпарат тауып, «мәліметтер жинағы» мини-парағын жасайды. |
|
|
Қоғамдық ой және мәтін құрылымы: жоспар жасау шеберлігі |
5.3.1.1 – берілген мәтінге сәйкес кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Мәтін мазмұнына сүйеніп, үш бөлімнен тұратын «жоспар сызбасын» құрастырады. |
|
|
Әлеуметтік ортадағы ақпарат: жанрға сай жазу дағдысы |
5.3.2.1 – жанрлық ерекшеліктеріне сай ресімделуі мен құрылымын сақтап, хат, жарнама, хабарландыру құрастырып жазу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Жарнама/хат/хабарландыруды таңдап, жанрлық талапқа сай «дайын мәтін өнімін» жазады. |
|
|
Нәтиже сабақ: Мәдени бейне және оқиға өрнегі: визуалды материалдан мәтін жасау |
5.3.3.1 – сюжетті суреттердің желісі бойынша әңгіме құрастыру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Берілген суреттер тізбегі бойынша «сюжеттік әңгіме мәтінін» құрастырады. |
|
Барлығы |
8 |
4 |
4 |
|
||
|
III БӨЛІМ: ДӘСТҮР, ОРТА ЖӘНЕ МЕРЕКЕ ТАНЫМЫ Барлығы – 10 сағат: теория - 5, практика – 5 |
||||||
|
|
Отбасы құндылығы: жылы қарым-қатынастың мәнін түсіну |
5.3.4.1 – эссенің кіріспе, негізгі, қорытынды бөлімдерін сақтай отырып, өзіне таныс адамды, белгілі бір мекен мен оқиғаны сипаттап жазу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Отбасы туралы негізгі ойды сақтай отырып, кіріспе–негізгі–қорытынды құрылымында жазбаша шағын эссе дайындайды. |
|
|
Дәстүр жалғастығы: әдет-ғұрыптардағы реттілікті тану |
5.3.5.1 – оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ақпараттарды сақтай отырып, жинақы мәтін жазу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Мәтіндегі негізгі деректерді жинақтап, қысқа әрі нақты жинақы конспект мәтінін құрастырады. |
|
|
Мерекелік мазмұн: идея мен мақсатты анықтау |
5.3.6.1 – мәтіндегі орфографиялық қателерді сөздіктерге сүйене отырып түзету және редакциялау |
1 |
0,5 |
0,5 |
Берілген мәтіндегі орфографиялық қателерді түзетіп, сауатты түрде редакцияланған нұсқасын жасап шығады. |
|
|
Аңыз бен ақиқат: көркем детальдерді тану |
5.4.1.1 – қазақ тілінің дыбыс жүйесін, үндестік заңын, емлелік ерекшеліктерін ескере отырып, орфографиялық нормаға сай жазу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Аңыздағы көркем детальдарды анықтап, оларды қолдана отырып шағын сипаттама мәтін жазады. |
|
|
Салт-дәстүрдегі астар: символдық мағынаны ашу |
5.4.2.1 – сөз ішіндегі және сөз аралығындағы ілгерінді, кейінді және тоғыспалы ықпал заңдылықтарына сәйкес айту |
1 |
0,5 |
0,5 |
Ықпал заңдылықтарын ескере отырып, салтқа байланысты сөйлемдерді дұрыс дыбыстап, айтылым жаттығуы парағын орындайды. |
|
|
Уақыт пен кеңістік: оқиға байланыстарын түсіну |
5.4.3.1 – тура және ауыспалы мағыналы сөздерді, көп мағыналы сөздер, омоним, антоним, синонимдерді қолдану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Оқиғалар арасындағы мағыналық байланыстарды анықтап, тура және ауыспалы мағыналарды қолданған семантикалық талдау кестесін әзірлейді. |
|
|
Тарихи сабақтастық: себеп-салдарлы ойлау |
5.4.4.1 – жұрнақ арқылы жасалған туынды сөздерді және күрделі сөздерді ауызша және жазбаша тілдесім барысында қолдану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Туынды және күрделі сөздерді дұрыс қолданып, тарихи тақырыпқа арналған терминдік шағын сөздік жасап шығарады. |
|
|
Дереккөзі көзқарасы: екі мәтінді салыстыру |
5.4.4.2 – зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Екі мәтіннің мазмұндық ерекшеліктерін салыстырып, зат есімдерді дұрыс түрлендіре отырып салыстырмалы талдау парағын толтырады. |
|
|
Кесте мен диаграммадағы дерек: визуалды ақпаратты оқу |
5.4.4.3 – сын есімдердің, шырай түрлерінің көркемдік ерекшелігін тану; сын есімді зат есім орнына қолдану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Диаграмма мен кестедегі ақпаратты талдап, сын есім мен шырай формаларын қолданған қорытынды талдау кестесін жасайды. |
|
|
Нәтиже сабақ: Дәстүр әлемінің картасы: бөлімдік тұжырым жасау |
5.4.4.4 – сан есімнің мағыналық түрлерін ажырата білу және зат есім орнына қолдану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Бөлім бойынша негізгі тұжырымдарды жинақтап, сан есімдерді орынды қолданған қорытынды инфографика жасайды. |
|
Барлығы |
10 |
5 |
5 |
|
||
|
IV БӨЛІМ: ТАБИҒАТ, КЕҢІСТІК ЖƏНЕ ЗЕРТТЕУ Барлығы – 8 сағат: теория – 4, практика – 4 |
||||||
|
|
Табиғаттың тылсым құбылыстары: қоршаған орта туралы түсінік |
5.4.4.5 – төл сөз, төлеу сөз, автор сөзінің жасалу жолдарын, қызметін білу, төл сөзді төлеу сөзге айналдыру |
|
0,5 |
0,5 |
Табиғат құбылыстарын сипаттайтын сөйлемдерді төл және төлеу сөзге айналдырып, түрлендірілген сөйлемдер жинағын жасайды. |
|
|
Жануарлар әлемінің сырлары: фактілік деректерді тану |
5.4.5.1 – төл сөз, төлеу сөз, автор сөзінің тыныс белгілерін дұрыс қолдану |
|
0,5 |
0,5 |
Жануарлар жайлы ақпаратты сөйлемдермен беріп, тыныс белгілерін дұрыс қойып сауатты жазылған тапсырма парағын дайындайды. |
|
|
Өсімдіктер әлемі бізге не үйретеді?: деректерді салыстыру |
5.1.1.1 – тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау |
|
0,5 |
0,5 |
Өсімдіктер туралы ұсынылған суреттерге сүйеніп мазмұнын болжайды және болжам картасы жасайды. |
|
|
Саяхат бағыты: маршруттық ақпаратты талдау |
5.1.2.1 – әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-мәдени мәтіндердегі мәселелерді түсіндіру |
|
0,5 |
0,5 |
Саяхат мәтініндегі мәселені анықтап, оны түсіндіретін қысқа аналитикалық жазба құрастырады. |
|
|
Тарихи орындар әңгімесі: мәдени деректерді анықтау |
5.1.3.1 – тыңдалған мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты анықтау |
|
0,5 |
0,5 |
Тарихи орын туралы негізгі және қосымша ақпаратты бөліп, екі бағанды кесте толтырады. |
|
|
Ғарышқа саяхат: ғылыми ақпаратты түсіну |
5.1.4.1 – тірек сөздер мен жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау |
|
0,5 |
0,5 |
Ғарыш туралы мәтіннен негізгі ойды шығарып, жеке тұжырым парағын жазады. |
|
|
Нәтиже сабақ: Табиғат әлемін зерттеу: бөлімдік дағдыларды жиынтықтау |
5.1.5.1 – тыңдалған мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беру, көтерілген мәселе бойынша өз ойын білдіру |
|
0,5 |
0,5 |
Бөлім бойынша талданған мәтіндерге жауап жазып, өз ойын білдіретін рефлексия парағын толтырады. |
|
|
Қорытынды сабақ: Оқу сауаттылығы – менің жылдық жолым: жалпы қорытынды |
5.1.6.1 – коммуникативтік жағдаятқа сай эмоционалды сөздерді, қаратпа, қыстырма, одағай сөздерді қолданып, диалогке қатысу |
|
0,5 |
0,5 |
Жылдық нәтижесін жинақтап, эмоциялық реңкті орынды қолдана отырып қорытынды диалогтік презентация жасайды. |
|
Барлығы |
8 |
4 |
4 |
|
||
|
Жалпы сағат саны: |
34 |
17 |
17 |
|
||
АҚПАРАТТЫҚ-ӘДІСТЕМЕЛІК БӨЛІМ
Оқу сауаттылығын жүйелі дамытуға бағытталған бұл авторлық бағдарлама тілдік білімді көпқырлы іс-әрекет арқылы меңгертуді мақсат етеді. Бағдарлама құрылымы төрт ірі бөлімге жіктеліп, әрқайсысы оқылым, тыңдалым, жазылым және тілдік талдау дағдыларының табиғи байланыста дамуына негізделген. Мәселен, I бөлімде оқушы тірек сөздер мен иллюстрациялар арқылы ойды болжау, негізгі және қосымша ақпаратты ажырату, жетекші сұрақтармен идеяны анықтау, коммуникативтік жағдаятқа сәйкес диалог құру сияқты іргелі дағдыларды меңгереді. Бұл бөлімнің мазмұнында «Сөздің құпия сапары», «Қарым-қатынас көпірі», «Сырлы сұхбат әлемі» сияқты сабақтар арқылы тілдік модельдер талданып, оқушы ақпаратты жазбаша және ауызша өңдеудің түрлі тәсілдерін тәжірибе жүзінде қолданады. Осылайша, бөлім оқушыны күрделі мәтін мазмұнын түсінуге жетелейтін бастапқы әдістемелік баспалдақ қызметін атқарады.
II бөлім бағдарламаның мәдени-әлеуметтік мазмұнын айқындайды. Мұнда оқушы мәтіннің жанрлық табиғатын (хат, хабарландыру, жарнама), стильдік айырмашылықтарды (ауызекі және жазба стиль), ақпаратты сұрыптау және сұрақ құрастыру стратегияларын меңгереді. Мысалы, «Мәдени мұраның мәнін түсіну», «Қоғамдық өмір көріністері», «Талғам мен орта» сабақтарында дереккөздерден ақпарат алу және оны өңдеу тәсілдері жүйеленеді. Бұл бөлімде мәтін құрылымын талдау — кіріспе, негізгі, қорытынды бөліктерді жоспарлау, Венн диаграммасы, «мәліметтер жинағы» сынды көрнекілік құралдары арқылы іске асады. Әдістемелік тұрғыдан алғанда, бөлім оқушыға мәтіндер арасындағы стильдік, құрылымдық, мазмұндық қатынастарды айыра білуге мүмкіндік береді.
Бағдарламаның III бөлімі — дәстүр, орта және мереке танымына арналған кешенді оқу алаңы. Бұл бөлімде оқушы ұлттық таным элементтерін мәтін арқылы ашуды, көркем детальдің табиғатын түсінуді, дыбыстық ықпал заңдылықтарын дұрыс қолдануды және тарихи-мәдени мәтіндерді талдауды үйренеді. «Аңыз бен ақиқат», «Салт-дәстүрдегі астар», «Уақыт пен кеңістік» сияқты сабақтарда тілдік талдау мен мәдени мағынаны ашу қатар жүргізіледі. Сондай-ақ оқушы семантикалық кесте, салыстырмалы талдау парағы, инфографика құру сияқты технологиялық құралдарды пайдалану арқылы күрделі ұғымдарды визуалды модельдеуді меңгереді. Әдістемелік жағынан бұл бөлім оқушының сыни пайымын тереңдетіп, мәтіннің көпқабатты мазмұнын тануға бағыттайды.
Бағдарламаның IV бөлімі табиғат, кеңістік және зерттеу бағытында құрылған практикалық дағдылар жиынтығын қамтиды. Оқушы төл сөз бен төлеу сөзді түрлендіру, фактілік деректерді талдау, иллюстрация арқылы болжау, ғылыми ақпаратты түсіну және рефлексиялық жауап жазу сияқты күрделі әрекеттерді игереді. «Ғарышқа саяхат», «Өсімдіктер әлемі бізге не үйретеді?», «Жануарлар әлемінің сырлары» сабақтары ғылыми стильдің ерекшеліктерін танытып, мәтінді аналитикалық тұрғыда зерделеуге мүмкіндік береді. Бөлімнің соңғы сабағы жыл бойғы зерттеу дағдыларын жинақтайтын рефлексиялық жұмысқа құрылады. Бұл — оқушының ақпаратты қабылдау, талдау және қайта құрастыру қабілетін кешенді бағалауға бағытталған маңызды әдістемелік кезең.
Оқу сауаттылығын дамытуға арналған бұл бағдарламада бағалау жүйесі оқушының мәтінді түсіну, талдау, ақпаратты түрлендіру және шығармашылық-аналитикалық өнім қалыптастыру дағдыларын жан-жақты анықтауға бағытталған. Бағалау формативті және жиынтық сипатта ұйымдастырылады; әр сабақта оқу мақсатына сәйкес шағын диагностикалық әрекеттер орындалып, 34 сабақ көлемінде жинақталған тілдік-коммуникативтік дағдылар кешені үздіксіз бақылауға алынады. Бағалау нақты көрсеткіштер арқылы жүргізіледі: түсіну тереңдігі, ақпаратты іріктеу дәлдігі, тілдік нормаға сай жазу, мәтін құрылымын сақтай білу, пікір білдіру мен дәлелді тұжырым жасай алу қабілеті.
Бағалау критерийлері оқу мақсаттарының өлшемдеріне сүйене отырып жасалған. Мысалы, 5.1.1.1 мақсаты бойынша мәтін мазмұнын болжау дағдысы бағалауда мына көрсеткіштермен тексеріледі: тірек сөздерді дұрыс тану, болжамның тақырыппен сәйкестігі, иллюстрациядағы ақпаратты тиімді пайдалану. Ал 5.3.1.1 мақсатына сәйкес мәтін жоспарын құру кезінде бағалау жоспардың үш бөлімді сақтауы, негізгі ойды дұрыс жүйелеуі және бөлімдердің логикалық байланысын айқындауы арқылы жүзеге асады. Әр критерий оқушының нақты өнімінен көрініс табатындықтан, бағалау үдерісі шынайы оқу әрекетіне негізделеді.
Бағалау жүйесінде әр бөлім соңында шағын жиынтық жұмыс қарастырылған. Мысалы, II бөлімнің нәтижелік сабағында оқушы сюжетке негізделген суреттер сериясынан қысқа әңгіме құрастырады; бұл жұмыс стилдік ерекшеліктерді тану, мәтін логикасын құру және оқиғаны жүйелеу қабілеттерін бағалауға мүмкіндік береді. IV бөлімде оқушы тыңдалған ғылыми мәтінге рефлексия жазады; мұнда оның нақты ақпаратты түсіну деңгейі, сұрақтарға дәл жауап беруі және жеке пікірін жазбаша рәсімдей білуі бағаланады. Осылайша бағалау бөлімдер арасында үдемелі даму қағидасына сай құрылады.
Бағалау құралдарына қысқа жауап парақтары, Венн диаграммасы, жоспар сызбасы, ақпарат кестесі, инфографика, семантикалық талдау үлгілері, мәтінді қайта құру тапсырмалары кіреді. Мысалы, «Кесте мен диаграммадағы дерек» сабағында оқушы диаграммадағы мәліметті талдап, сын есімдердің шырай формаларын қолданып қорытынды жазуы тиіс — бұл бағалауда тілдік норманы меңгеру мен ақпаратты интерпретациялау қабілетін қатар тексеруге мүмкіндік береді. Бағдарламада сондай-ақ өзін-өзі бағалау және жұптық кері байланыс элементтері енгізілген: оқушы өзінің мәтінді түсіну деңгейін, талдау сапасын және тапсырманы орындау жолын «жетістік индикаторлары» арқылы белгілейді.
ОҚЫТУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУҒА АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛЫҚТАР
Осы авторлық бағдарламадағы оқыту үдерісін ұйымдастырудың әдістемелік жүйесі оқушының мәтінмен жұмыс істеу дағдысын біртіндеп күрделендіру, ақпаратты сұрыптау, түсіну, талдау және интерпретациялау қабілеттерін мақсатты қалыптастыру қағидатына негізделеді. Бағдарлама құрылымы 34 сабақтық тізбекте логикалық және мазмұндық сабақтастықты сақтай отырып, төрт ірі бөлімге бөлінген. Әр бөлімде оқу сауаттылығының нақты компоненттері – ақпаратты болжау, мәтін мазмұнын түсіну, стильдік белгілерді ажырату, жанрды тану, деректермен жұмыс істеу, салыстыру, жинақтау, шығармашылық трансформация – жүйелі түрде қамтылған. Оқыту үдерісін ұйымдастыруда сабақтың теориялық және практикалық бөліктерінің теңгерімі сақталып, әр сабақта кемінде бір аналитикалық, бір практикалық өндірістік (білім өнімі) әрекет ұсынылады.
Бағдарламадағы әдістемелік бағыт — оқушының оқу әрекетін белсенді субъект ретіндегі позициясын күшейту. Әдістемелік шешімдер оқушыны тек мәтін мазмұнын қайталауға емес, сол мазмұнды түсіндіруге, айқындауға, салыстыруға, дәлелдеуге, өз пайымына сүйене отырып қайта құруға жетелейді. Осыған байланысты оқытуда «оқылым–тыңдалым–айтылым–жазылым» төрт дағдысының өзара интеграциясы және бір-бірімен кіріктірілген тапсырмалар жүйесі қолданылады. Мысалы, «Сөздің құпия сапары» сабағында тірек сөздерге сүйеніп болжам жасалса, келесі сабақта сол болжамды нақты мәтіннен тексеру, оған дәлел табу, ақпаратты негізгі және қосымшаға бөлу әрекеттері орындалады. Ал мәдени–әлеуметтік танымға арналған бөлімде оқушы ақпаратты әр жанрда қайта құрастыра отырып, мәтіннің құрылымдық ерекшелігін сезінуге және мәдени контексті түсінуге бағытталады.
Әдістемелік нұсқаулықтардың маңызды бөлігі — сабақтағы ойлау әрекетін белсендіретін тапсырмаларды көпдеңгейлі ұйымдастыру. Болжам картасы, Венн диаграммасы, ақпарат жинау парағы, жоспар сызбасы, сұрақтар парағы, жанрлық мәтін үлгісі, сюжеттік әңгіме, инфографика, салыстырмалы талдау парағы, дереккөзден алынған мини-жинақ — мұның бәрі оқу жұмысының өнімдік сипатын күшейтетін құралдар. Бұл тәсілдер оқушыларға ақпаратпен жұмыс істеудегі дербестікті арттырып, талдаудың дәлдік, жүйелілік, логикалық реттілік талаптарын қалыптастырады.
Бағдарламада ұсынылған әдістердің тағы бір ерекшелігі – оқылым стратегияларының мақсатты түрде енгізілуі. Оқушы шолу оқу (skimming), нақты ақпаратты табу (scanning), мағынаны болжау, тұжырым жасау, мәтін құрылымын модельдеу сияқты стратегияларды әр сабақта тәжірибеде қолданады. Бұл тәсіл 5-сынып оқушылары үшін күрделі мәтіндерді қабылдаудың психолингвистикалық механизмін жеңілдетіп, оқушыны ойлау икеміне, логикалық байланыстарды тануға дағдыландырады.
Тыңдалымға арналған сабақтар да әдістемелік тұрғыдан нақты жүйеге сүйенеді: тыңдалым мәтінінің құрылымын тану, ақпаратты бөліп жазу, жетекші сұрақтарға сүйену, қысқа тұжырым құрастыру, жеке пікір парағын жазу. Бұл кезеңдер оқушының тыңдау мәдениетін, ақпараттық дәлдікті және эмоциялық реңкті жеткізу қабілетін дамытады. Ал диалог құру сабақтарында қаратпа, қыстырма, одағай сияқты сөйлеу құралдарын саналы қолдану арқылы коммуникативтік құзыреттілік тәрбиеленеді.
Үшінші бөлімде ұлттық құндылық, отбасы, дәстүр, аңыз, мерекелік мазмұн сияқты тақырыптық өрістермен жұмыс жүргізіледі. Мұнда мәдени кодпен жұмыс істеу, мәтіннің астарлы мағынасын тану, көркем детальді айқындау, символдық реңкті анықтау секілді күрделі түсіндірмелі әрекеттер орын алады. Әдістемелік нұсқаулықтар бұл кезеңде оқушыларға эмоционалды және эстетикалық сезіну әлемін таныстырып, тілдің көркемдік табиғатын терең қабылдауға мүмкіндік береді.
Төртінші бөлім табиғат, кеңістік, болжау, ғылыми мәтін, зерттеу сипатындағы ақпараттарға негізделген. Бұл бөлімде оқыту әдістері — визуалды мәтіндермен жұмыс, диаграмма мен кестеден ақпарат оқу, фактілік және тұжырымдық ақпаратты ажырату, ғылыми тілдің деректілік табиғатын тану. Сонымен қатар төл және төлеу сөздің қызметін тәжірибе арқылы көрсету оқушылардың сөйлем құрылымын түсінуде функционалдық көзқарас қалыптастырады.
Әдістемелік нұсқаулықтарда оқытудың технологиялық аспектілері де қамтылған. Мұғалімге арналған ұсыныстарда сабақта қолдануға болатын қолжетімді цифрлық құралдар (Wordwall, LearningApps, Coggle, Canva, Prezi, Google Lens және т.б.), олардың функциялары, қай кезеңде тиімді қолдануға болатыны нақты көрсетіледі. Бұл құралдар арқылы оқушылар мәтінді визуалдайды, құрылымдайды, салыстырады, өз өнімін цифрлық форматта рәсімдейді. Сандық платформалардың қолданылуы оқу әрекетін заманауи талаптарға бейімдеп, оқушы мотивациясын арттырады.
Сонымен бірге бағдарламада саралап оқыту қағидаттары да әдістемелік нұсқаулықтың негізгі өзегін құрайды. Тапсырмалар күрделілік деңгейіне қарай жеңілден күрделіге бағытталған; кей оқушыларға үлгі ұсынылса, басқаларына дербес жоспар жасау немесе мәтін құрылымын жаңадан қалыптастыру ұсынылады. Бұл — сынып ішіндегі оқу қарқыны мен қабілет айырмашылықтарын ескерудің тиімді жолы.
ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРЛАРЫ
1-сабақ
|
|
|
||||
|
|
|
||||
|
|
|
||||
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: |
Қатыспағандар саны: |
|||
|
Сабақтың тақырыбы |
Сөздің құпия сапары: негізгі ойды табу |
||||
|
Оқу мақсаты |
5.1.1.1 – тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау |
||||
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушылар тірек сөздер мен иллюстративтік материалдар негізінде мәтіннің ықтимал мазмұнын болжай отырып, негізгі ойды табу стратегияларын қолданады және өз болжамдарын мағыналық құрылымға түсіріп, жүйелі түрде жеткізе алады. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Бағалау шкаласы» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. “Сөз жолының құпия картасы” Тірек сөздер (жол, сапар, таңдау, белгі) арқылы мәтін мазмұнын болжаңыз. |
Тірек сөздер негізінде қысқа болжам жасайды. |
Дескриптор: Негізгі идеяны болжайды; Тірек сөз байланысын табады. |
Дәптер, маркер
|
|
|
|
2-тапсырма. “Оқиға реті” Берілген үш иллюстрация бойынша (жол–адам–белгі) қандай оқиға басталуы мүмкін екенін жазыңыз.
|
Иллюстрация ретін талдап, оқиға болжамын құрады. |
Дескриптор: Иллюстрацияны талдайды; Оқиға логикасын көрсетеді. |
|
|
|
|
3-тапсырма. “Болжам генераторы” Тірек сөздерді Perplexity AI не Gemini-ге енгізіп, ұсынылған болжамды оқып, өз болжамымен салыстырыңыз. |
ЖИ берген мәтінді оқып, өз болжауын толықтырады. |
Дескриптор: ЖИ мәтінін талдайды; Айырмашылықты анықтайды. |
|
|
|
|
4-тапсырма. “Сөз жолы ойыны” Wordwall-да дайындалған “Match–the–Idea” ойынында тірек сөздерді тиісті болжамдарымен сәйкестендіріңіз. |
Ойын арқылы сөз–мағына байланысын табады. |
Дескриптор: Сәйкестендіруді орындайды; Негізгі ойды табады. |
Wordwall
|
|
|
|
5-тапсырма. “Болжам картасы” “Негізгі ой – Қосымша ой – Деталь” құрылымымен болжам картасын құрастырыңыз. |
Өз болжамын құрылымдық картаға түсіреді. |
Дескриптор: Ойды құрылымдайды;Мағыналық бөліктерді ажыратады. |
|
|
|
|
Кері байланыс «Стикердегі ой» әдісі Әр оқушыға стикер таратылады. Олар сабақта ең есте қалған бір ойды немесе бір сұрақты жазады да, тақтадағы «Рефлексия ағашына» жапсырады. |
Оқушылар стикерге қысқа пікірін, әсерін немесе сұрағын жазып, тақтадағы ағаш бейнесіне орналастырады |
|
Стикерлер
|
|
2-сабақ
|
|
|||||
|
Сабақтың тақырыбы: |
«Әдептілік алғысымен басталады» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.2.1 – әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-мәдени тақырыптарға байланысты диалог, монологтердегі мәселені түсіндіру |
||||
|
Сабақтың мақсаты: |
Оқушылар әлеуметтік-тұрмыстық жағдайдағы диалог пен монологтен көтерілген мәселені анықтап, оны қысқа әрі нақты түсіндіре алады. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
Сабақтың кезеңі /уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
|
Сабақтың басы 5 минут |
|
|
«Бағалау шкаласы» әдісі
|
Интерактивті тақта
|
|
|
Сабақтың ортасы 35 минут |
1-тапсырма. GAMMA AP арқылы «Әдептілік» туралы 2 слайд жасаңыз Мәтінді AI-ға енгізіп, дайын слайдтың мазмұнын түсіндіріңіз.
|
ЖИ арқылы слайд жасайды және әлеуметтік жағдайдағы мәселені ауызша түсіндіреді. |
Дескриптор: мәселені анық түсіндіреді; слайд мазмұнын жүйелейді; айтылым дағдысын қолданады |
|
|
|
|
2-тапсырма. Wordwall ойынында «әдепті сөздерді» сәйкестендіріңіз Әр жағдайға сәйкес әдебін табыңыз.
|
Онлайн ойында сөздер мен жағдаяттарды мағынасына қарай жұптастырады. |
Дескриптор: сөз мағынасын таниды; дұрыс сәйкестендіреді; геймификация ережесін сақтайды |
Wordwall
|
|
|
|
3-тапсырма. Диалогті оқып, көтерілген мәселені 2 сөйлеммен жазыңыз Қысқа түсіндірме мәтін құрыңыз.
|
Диалог мазмұнын түсініп оқиды және онда көрсетілген мәселені қысқаша сипаттайды. |
Дескриптор: мәселені анықтайды; түсінікті 2 сөйлем жазады; оқылым–жазылым дағдыларын қолданады |
|
|
|
|
4-тапсырма. Ұлттық құндылыққа негізделген әдепті диалог жазыңыз «Үлкенге құрмет», «кішіге ізет» принциптерімен 5 реплика құрыңыз.
|
Ұлттық тәрбиелік мәні бар жағдайға сай әдепті сөздерді қолданып диалог жазады. |
Дескриптор: ұлттық құндылықты көрсетеді; диалог құрылымын сақтайды; жылы, сыпайы сөздерді қолданады |
|
|
|
Сабақтың соңы 5 минут |
Кері байланыс «Әлеуметтік желілер» әдісі Тақтаға үш түрлі белгі ілінеді: TikTok – сабақ өте ұнады, көңіл-күй тамаша; Instagram – көңіл-күй орташа, сабақ белгілі бір деңгейде түсінілді; WhatsApp – көңіл-күй болмады, сабақ толық түсініксіз болды. |
Өз көңіл-күйіне сәйкес белгіні таңдап, сабақтағы түсіну деңгейін және әсерін бір сөйлеммен білдіреді. |
|
Стикерлер
|
|
3-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Қарым-қатынас көпірі» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.3.1 – тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, негізгі және қосымша ақпаратты анықтау |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1-тапсырма. GAMMA AP арқылы «Қарым-қатынас түрлері» инфослайдының 2 нұсқасын жасаңыз AI-ға қысқа мәтін енгізіп, 2 слайд алып, айырмашылығын түсіндіріңіз. |
ЖИ көмегімен слайд жасайды және ақпарат айырмашылығын ауызша түсіндіреді. |
Дескриптор: негізгі ақпаратты табады; слайд айырмашылығын түсіндіреді; айтылымда дәлел келтіреді |
Тыңдалым:
|
|
|
|
2-тапсырма. Wordwall «Ақпаратты сұрыптау» ойынын орындаңыз Мәтіндегі сөйлемдерді «негізгі» және «қосымша» ақпарат деп екі топқа бөліңіз. |
Сөйлемдерді ойын ішінде тиісті санаттарға орналастырады. |
Дескриптор: негізгі сөйлемді таниды; артық ақпаратты анықтайды; дұрыс топтастырады |
Wordwall |
|
|
|
3-тапсырма. Educaplay «Fill in the blanks» тапсырмасын орындаңыз. Бос орындары бар мәтінді оқып, жетіспейтін сөздерді дұрыс толықтырыңыз. |
Бос орындарды дұрыс толықтырып, мәтін мағынасын қалпына келтіреді. |
Дескриптор: мағынаға сай сөз таңдайды; мәтінді түсініп оқиды; логикалық толықтырады |
Educaplay (Fill in the Blanks) |
|
|
|
4-тапсырма. Тыңдалған мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты кестемен жазыңыз 2 бағаннан тұратын кестеге 3 негізгі, 2 қосымша ақпарат енгізіңіз. |
Тыңдалым мазмұнын бөліп, кестеге жазады. |
Дескриптор: негізгі ақпаратты табады; қосымша мәліметті көрсетеді; кестені дұрыс толтырады |
Google Docs |
|
|
|
5-тапсырма. Ұлттық қарым-қатынас әдебіне негізделген 4–5 репликалық диалог құрыңыз «Сыпайылық», «әдеп», «үлкенге құрмет» құндылықтарына сүйеніңіз. |
Ұлттық әдеп үлгісіне сай диалог жазады. |
Дескриптор: ұлттық құндылықты көрсетеді; диалог құрылымын сақтайды; сыпайы сөздерді орынды қолданады |
Google Docs, Padlet |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
4-сабақ
|
|
|||||
|
Сабақтың тақырыбы: |
Сырлы сұхбат әлемі |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.4.1 – тірек сөздер мен жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау |
||||
|
Сабақтың мақсаты: |
Оқушылар тірек сөздер мен жетекші сұрақтар негізінде мәтіндегі негізгі ойды анықтап, оны дәлелді тұжырым түрінде жеткізе отырып, сұхбат мазмұнын мағыналық тұрғыдан саралай алады. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
Сабақтың кезеңі /уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
|
Сабақтың басы 5 минут |
|
|
|
Интерактивті тақта
|
|
|
Сабақтың ортасы 35 минут |
1-тапсырма. “Сұхбатты ашатын кілт сөздер” Тірек сөздер (сұхбат, ой, пікір, мақсат) негізінде мәтін не туралы болатынын болжаңыз. |
Берілген сөздер бойынша мәтіннің мазмұнын болжайды, негізгі ойға жақындастырады. |
Дескриптор: Негізгі ойды болжайды; Тірек сөздердің байланысын түсіндіреді. |
Қағаз, маркер |
|
|
|
2-тапсырма. “Жетекші сұрақтар жолы” 3 жетекші сұраққа жауап бере отырып, мәтіннің негізгі идеясын қысқа бір сөйлеммен жазыңыз. |
Сұрақтарға жауап береді, негізгі ойды тұжырымдайды. |
Дескриптор: Жетекші сұраққа жауап береді; Негізгі ойды нақты тұжырымдайды. |
Жұмыс парағы |
|
|
|
3-тапсырма. “Сұхбат идеясы: ЖИ талдауы” Мәтін тақырыбын ChatGPT немесе Gemini-ге енгізіп, ЖИ жасаған негізгі ойды өз ойымен салыстырыңыз. |
ЖИ жасаған идеяны оқиды, өз тұжырымымен салыстырып, айырмашылық тұстарын жазады. |
Дескриптор: ЖИ мазмұнын талдайды; Салыстырмалы қорытынды жасайды. |
ChatGPT, Gemini |
|
|
|
4-тапсырма. “Сұхбат әлемі ойыны” LearningApps платформасында негізгі ойды табуға арналған сәйкестендіру ойынын орындаңыз. |
Ойынды орындайды, сұрақтар мен идеяларды сәйкестендіреді. |
Дескриптор: Негізгі ойды дұрыс табады; Тиісті жауапты сәйкестендіреді. |
LearningApps |
|
|
|
5-тапсырма. “Ұлттық құндылыққа негізделген сұхбат сызбасы” “Үлкенді тыңдау — парасат” қағидасына сүйеніп, қысқа сұхбат құрылымын жасаңыз (3 сұрақ, 3 жауап). |
Сұхбат құрылымын логикалық ретпен құрастырады. |
Дескриптор: Ұлттық құндылықты ашады; Сұхбат құрылымын сақтайды. |
Дәптер, маркер |
|
|
Сабақтың соңы 5 минут |
|
|
|
Стикерлер
|
|
5-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Эмоция тілі» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.5.1 – тыңдалған мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беру және өз ойын білдіру |
||||
|
|
Тыңдалым бойынша 3 сұраққа жауап жазып, жеке пікір парағын жасайды. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Кері байланыс парағы
|
|
|
|
|
1-тапсырма. ChatGPT-те «Эмоция картасы» генерациялаңыз Тыңдалым мәтініндегі басты эмоцияларды ЖИ-ға жазып, қысқа эмоция картасын жасаңыз. |
ЖИ көмегімен эмоция түрлерін шығарып, 3 негізгі эмоцияны анықтайды және қысқаша қорытынды жасайды. |
Дескриптор: эмоция түрін ажыратады; тыңдалым мазмұнын байланыстырады; қысқаша қорытынды жасайды |
ChatGPT |
|
|
|
2-тапсырма. Wordwall «Эмоцияны таны» ойынын орындаңыз Тыңдалған мәтіндегі 5 сөйлемді олардың эмоция түрімен сәйкестендіріңіз. |
Ойын ішіндегі сәйкестендіруді орындайды. |
Дескриптор: эмоциялық реңкті таниды; сөйлемді эмоция түрімен дұрыс сәйкестендіреді; тыңдалған мазмұнды қолданады |
Wordwall |
|
|
|
3-тапсырма. Educaplay «Unscramble Sentence» ойыны Мәтіндегі эмоцияға байланысты бір сөйлемнің шашылған сөздерін дұрыс ретпен орналастырыңыз. |
Сөздерді дұрыс ретпен орналастырып, мағыналы сөйлем құрайды. |
Дескриптор: мағынаны түсінеді; сөйлем құрылымын қалпына келтіреді; эмоциялық реңкті сақтайды |
Educaplay |
|
|
|
4-тапсырма. Тыңдалым бойынша «Эмоция мен себеп» кестесін толтырыңыз Мәтіндегі 3 эмоцияны және оның себебін анықтап, екі бағанды кестеге жазыңыз. |
Эмоция түрін және оның себебін тыңдалымға сүйеніп анықтайды. |
Дескриптор: эмоцияны дәл атайды; себебін дұрыс түсіндіреді; кестені толық және нақты толтырады |
Google Docs |
|
|
|
5-тапсырма. Ұлттық әдепке негізделген «Сезімге сыйластық» диалогын құрастырыңыз Мәтіндегі бір кейіпкердің эмоциясына жауап ретінде 4–5 репликалық сыйластыққа негізделген диалог жазыңыз. |
Әдеп, сыйластық, мейірім құндылықтарына сүйеніп диалог құрады. |
Дескриптор: сыпайы сөздерді орынды қолданады; ұлттық құндылықты көрсетеді; тыңдалым мазмұнын диалогпен байланыстырады |
Padlet / Google Docs |
|
|
|
Кері байланыс: «Смс» әдісі арқылы сабаққа кері байланыс жасап, мұғалімге смс жазу
|
|
|
Стикер
|
|
6-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Ақпарат жолы» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.6.1 – коммуникативтік жағдаятқа сай эмоционалды сөздерді, қаратпа, қыстырма, одағайларды қолданып, диалогке қатысу |
||||
|
|
Диалогке қатысып, 4–5 репликалық шағын диалог жазып шығарады. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Перо» әдісі
|
|
|
|
|
2-тапсырма. Gemini-де «Қаратпа формаларын» салыстыру Gemini-ге «қаратпа сөздердің 3 түрін мысалмен түсіндір» деп жазып, алынған ақпаратты талдаңыз. |
ЖИ берген үлгілерді салыстырып, өз қорытындысын айтады. |
Дескриптор: қаратпа сөзді таниды; айырмашылығын анықтайды; ақпаратты салыстыруда дәлел келтіреді |
Gemini
|
|
|
|
3-тапсырма. App.Diagrams арқылы мини-диалог құрыңыз 4–5 репликалық қысқа диалогты блок-схема түрінде көрсетіңіз (қаратпа, қыстырма, эмоциялық сөздер болуы тиіс). |
Диалог ретін дұрыс орналастырып, блок-схема жасайды. |
Дескриптор: репликаларды ретімен орналастырады; схеманы толық құрады; тілдік элементтерді енгізеді |
App.Diagrams, CreateFlowchart |
|
|
|
4-тапсырма. Ұлттық құндылыққа негізделген «Ізеттілік диалогы» «Үлкенді сыйлау» жағдайына сәйкес 5 репликадан тұратын диалог жазыңыз (одағай, қаратпа, эмоциялық сөздер міндетті). |
Қазақы қарым-қатынас нормасына сай диалог құрайды. |
Дескриптор: ұлттық әдепті сақтайды; эмоциялық сөздерді ретімен қолданады; диалогты байланыстырады |
Seesaw, Google Docs |
|
|
|
5-тапсырма. SpeechGen.io тыңдалымымен жұмыс Мұғалім берген аудионы тыңдап, 3 эмоционалды сөзді анықтап, қысқаша түсінік жазыңыз. |
Тыңдалымнан ақпарат алады және жазбаша түсіндіреді. |
Дескриптор: эмоциялық сөзді табады; мағынасын түсіндіреді; қысқа тұжырым жасайды |
SpeechGen.io, Google Lens (Screen) |
|
|
|
2-тапсырма. Gemini-де «Қаратпа формаларын» салыстыру Gemini-ге «қаратпа сөздердің 3 түрін мысалмен түсіндір» деп жазып, алынған ақпаратты талдаңыз. |
ЖИ берген үлгілерді салыстырып, өз қорытындысын айтады. |
Дескриптор: қаратпа сөзді таниды; айырмашылығын анықтайды; ақпаратты салыстыруда дәлел келтіреді |
Gemini |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
7-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Күнделікті сөз әлемі» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.1.1 – мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну, анықтау |
||||
|
|
Мәтіннен негізгі және қосымша мәліметтерді жинап, ақпарат кестесін жасайды. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Өзіңді өзің бағала» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. Perplexity AI арқылы дерек тексеру Мәтіндегі бір ақпаратты Perplexity AI-ге тексертіп, айырмашылығын түсіндіріңіз. |
ЖИ берген мәлімет пен мәтіндегі ақпаратты салыстырып, қорытынды жасайды. |
Дескриптор: негізгі ақпаратты табады; ЖИ мәліметімен салыстырады; дәлелді тұжырым жасайды |
Perplexity AI |
|
|
|
2-тапсырма. Claude AI көмегімен ақпаратты жіктеу Claude AI-дан «3 негізгі, 2 қосымша ақпаратты ата» деп сұраңыз, содан кейін оны мәтінмен салыстырыңыз. |
ЖИ ұсынған тізімді талдап, өз жауаптарымен салыстырады. |
Дескриптор: ақпаратты дұрыс бөледі; ЖИ ұсынысын талдайды; сәйкес келу-келмеуін түсіндіреді |
Claude AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Ақпаратты сұрыптау» Мәтіндегі 5 сөйлемді негізгі және қосымша ақпарат деп топтастырыңыз. |
Сөйлемдерді мағынасына қарай екі топқа бөледі. |
Дескриптор: негізгі ақпаратты ажыратады; қосымша деректі таниды; дұрыс топтастырады |
Дәптер/қағаз |
|
|
|
4-тапсырма. «5 дерек – 2 түйін» Мәтіннен 5 дерек жазып, әр дерекке қысқа түсініктеме беріңіз. |
Фактілерді жазады және маңызын түсіндіреді. |
Дескриптор: ақпаратты талдайды; қысқа тұжырым жасайды; мазмұнды түсінеді |
Қағаз немесе Google Docs |
|
|
|
5-тапсырма. «Мазмұнды анықтау» Мәтіннің негізгі ойын 1 сөйлеммен, қосымша ойын 1 сөйлеммен жазыңыз. |
Мәтінді жинақтап, негізгі және қосымша ойды ажыратады. |
Дескриптор: негізгі ойды нақты тұжырымдайды; қосымша ойды дұрыс анықтайды; екі құрылымды салыстырады |
Дәптер |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
8-сабақ
|
|
|||||
|
|
Нәтиже сабақ: «Түсіну жолындағы жеті қадам» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.2.1 – лексиканың ауызекі сөйлеу және жазба стильдік айырмашылықтарын мәтіндер арқылы тану |
||||
|
|
Екі мәтінді салыстырып, стильдік айырмашылықтарды кестемен көрсетеді. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Мадақтау» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Стильді тап» ойыны Берілген 8 сөйлемнің қайсысы ауызекі, қайсысы жазба стиль екенін белгілеңіз. |
Сөйлемдердің стильдік ерекшелігін салыстырып, ажыратады. |
Дескриптор: стильді дұрыс анықтайды; тілдік белгілерді талдайды; сөйлемдерді топтастырады |
Қағаз/дәптер |
|
|
|
2-тапсырма. Gemini көмегімен сөздік талдау Gemini-ден «ауызекі стильге тән 5 сөз және жазба стильге тән 5 сөз бер» деп сұраңыз, кейін мәтіннен сол сөздерді табыңыз. |
ЖИ ұсынған сөздерді мәтінмен байланыстырып, екі стильдің сөздік ерекшелігін көрсетеді. |
Дескриптор: стильдік сөздерді таниды; мәтіннен дәлел табады; сөздік айырмашылығын түсіндіреді |
Gemini |
|
|
|
3-тапсырма. «Екі стиль – екі мақсат» Ауызекі стильге арналған 2 сөйлем, жазба стильге арналған 2 сөйлем құрастырыңыз. |
Стильдік ерекшелікке сай сөйлемдер құрастырады. |
Дескриптор: сөзді дұрыс таңдайды; стиль нормасын сақтайды; сөйлемді байланыстырады |
Дәптер немесе Google Docs |
|
|
|
4-тапсырма. Claude AI арқылы стильді анықтау Екі мәтінді Claude AI-ға енгізіп, «қайсысы ауызекі, қайсысы жазба стиль?» деп сұраңыз және оның жауабын өз пайымыңызбен салыстырыңыз. |
ЖИ талдауын мәтін арқылы қайта тексеріп, дәлелді қорытынды жасайды. |
Дескриптор: стиль түрін анықтайды; ЖИ жауабын талдайды; дәлелмен салыстырады |
Claude AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Ұлттық қарым-қатынас әдебі» Қазақы мәдениетке сай 4 репликалық ауызекі диалог және 2 сөйлемдік ресми хабарлама құрастырыңыз. |
Ұлттық құндылық элементтерін сақтап, екі стильді салыстырады. |
Дескриптор: стильдік айырмашылықты көрсетеді; ұлттық әдеп нормасын қолданады; мәтін құрылымын сақтайды |
Seesaw / дәптер |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
9-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Мәдени мұраның мәнін түсіну: ұлттық белгілерді тану» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.3.1 – хат, хабарлама, жарнама, нұсқаулық, хабарландырудың құрылымы мен ресімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажырату |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Киіз үй» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Жанрды өзгерт» трансформация тесті Хат формасында берілген мәтінді жарнама жанрына айналдырыңыз. Стиль, сөйлем құрылысы және құрылымдық белгілерін толық өзгертіңіз. |
Мәтінді жанр талабына сай қайта құрастырады. |
Дескриптор: жанр стилін сақтайды; құрылым элементтерін дұрыс қолданады; мазмұнды жаңа форматта береді |
Дәптер / Google Docs |
|
|
|
2-тапсырма. Gemini арқылы жанрлық құрылымды модельдеу Gemini-ге төрт жанрдың (хат, жарнама, нұсқаулық, хабарландыру) міндетті құрылымдарын сұраңыз. Содан кейін «жанрлық құрылым картасын» өзіңіз құрастырыңыз. |
Gemini берген құрылымдарды талдап, жанр картасын жасайды. |
Дескриптор: жанр элементтерін ажыратады; ЖИ ақпаратын жүйелейді; құрылым картасын дұрыс құрастырады |
Gemini |
|
|
|
3-тапсырма. «Ұлттық белгі – жанрлық реңк» күрделі сәйкестендіру 6 ұлттық элементті (мысалы: домбыра, тұмар, шаңырақ) жанрлармен сәйкестендіріп, әр жанрда неге сол элемент қолданылуы мүмкін екенін түсіндіріңіз. |
Ұлттық рәміздерді жанр табиғатымен байланыстырады. |
Дескриптор: ұлттық символ мәнін ашады; жанрға сай сәйкестік жасайды; дәлелді ой білдіреді |
Карточкалар |
|
|
|
4-тапсырма. Pollo.ai көмегімен «жанрлық қателерді түзету» Жарнама жанрына жататын, бірақ стилдік қателері бар мәтінді Pollo.ai-ға жүктеп, қате стильдік элементтерді анықтаңыз. ЖИ көрсеткен түзетулер негізінде мәтінді қайта жазыңыз. |
Pollo.ai берген кері байланысты талдап, мәтінді жанр нормасына сай қайта құрайды. |
Дескриптор: қателерді таниды; ЖИ ұсынысын қолданады; жанрлық талапты сақтап мәтін түзетеді |
Pollo.ai |
|
|
|
5-тапсырма. «Жанрлар шеруі» құрылым пазлы Төрт жанрдың араласып кеткен 12 құрылым бөлігін дұрыс жанрға жинастырып, әр элементтің неге сол жанрға тән екенін дәлелмен түсіндіріңіз. |
Құрылым бөлшектерін талдап, жанрға сай топтастырады. |
Дескриптор: жанрды таниды; құрылым бөліктерін дәл сәйкестендіреді; жанрлық логиканы түсіндіреді |
Кесінді мәтіндер, пазл карталары |
|
|
|
|
|
|
|
|
10-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Қоғамдық өмір көріністері: стильдердің қызметін түсіну» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.4.1 – ауызекі стильдегі мәтіндердің мазмұнын, тақырыбын және тілдік құралдарын салыстыру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Бағалау шкаласы» әлісі
|
Интерак-тивті тақта |
|
|
|
1-тапсырма. «Стиль дауысы» салыстырмалы талдау Ауызекі стильдегі диалог пен жазба стильдегі хабарламаны оқып, олардың 4 стильдік белгісін тауып, кестеге жазыңыз. |
Мәтіннің тілдік құралдарын салыстырады және айырым белгілерін кестеге түсіреді. |
Дескриптор: стильдік белгіні табады; тілдік құралдарды салыстырады; кестені толық толтырады |
Қағаз / дәптер |
|
|
|
2-тапсырма. Prezi арқылы «Стильдің визуалды картасын» жасау Prezi платформасында ауызекі және жазба стильдің қызметі, сөздік қоры, қолданылу жағдайы бойынша интерактивті презентация дайындаңыз. |
Ақпаратты құрылымдап, визуалды карта жасайды. |
Дескриптор: ақпаратты жүйелейді; визуалды түрде дұрыс береді; стиль айырмашылығын нақты көрсетеді |
Prezi |
|
|
|
3-тапсырма. Ұлттық мәдениетке негізделген «Тұрмыс тілі – ресмилік тілі» ойыны Берілген 8 сөйлемнің қайсысын ауылдағы ауызекі діни, салттық, тұрмыстық ортада қолдануға болатынын, қайсысын ресми хабарламаға лайық екенін анықтап, себебін түсіндіріңіз. |
Мәтіндердің мәдени реңкін талдап, стильдік сәйкестендіру жасайды. |
Дескриптор: ауызекі реңкті таниды; ресми стильді ажыратады; дәлелді түсіндіреді |
Карточкалар |
|
|
|
4-тапсырма. Perplexity AI көмегімен «Стильдік салыстыруды тереңдету» Perplexity AI-ден «ауызекі стиль мен жазба стильдің қоғамдағы қызмет айырмашылығы» туралы қысқа анықтама алыңыз. Алынған мәліметті екі мәтінмен салыстырып, қорытынды жазыңыз. |
ЖИ ақпаратын мәтінмен салыстырып, функционалдық айырмашылықты түсіндіреді. |
Дескриптор: ЖИ ақпаратын талдайды; мәтінмен салыстырады; қорытынды пікір білдіреді |
Perplexity AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Стиль сахнасы» рөлдік модельдеу Топпен ауызекі стильде шағын диалог және жазба стильде ресми хабарлама құрастырыңыз. Салыстыру үшін екі мәтінді қатар жазыңыз. |
Екі стильдің айырмашылығын тәжірибелік мәтін құрастыру арқылы көрсетеді. |
Дескриптор: ауызекі стильдің белгілерін қолданады; жазба стильдің нормаларын сақтайды; екі стильдің айырмашылығын дәл көрсетеді |
Google Docs / дәптер |
|
|
|
|
Оқушылар символды айтып немесе салып көрсетеді. |
|
Стикерлер
|
|
11-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Ұлттық дәстүр және мәдени ойлау: сұрақ қою дағдысы» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.5.1 – мәтін мазмұнын түсінуге, нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Бағалау шкаласы» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Дәстүрдің астары» – мәдени сұрақтар генерациясы Ұлттық дәстүр туралы мәтінді оқып, мазмұннан 5 сапалы сұрақ құрастырыңыз (кім? неге? қалай? қандай жағдайда? не үшін?). |
Мәтінді талдап, ақпараттан туындайтын мазмұндық сұрақтар жазады. |
Дескриптор: мәтінді түсінеді; маңызды ақпаратты бөліп алады; нақты сұрақ құрастырады |
Дәптер |
|
|
|
2-тапсырма. Miro AI көмегімен «Сұрақ картасын» құрастыру Мәтіндегі негізгі ақпаратты Miro AI-ға енгізіп, «сұрақтар кластерін» жасатыңыз. Алынған кластерден 3 ең маңызды сұрақты таңдап, неге таңдағаныңызды түсіндіріңіз. |
Miro AI ұсынған идеяларды саралап, сұрақтар жүйесін құрастырады. |
Дескриптор: ЖИ идеяларын талдайды; сұрақты маңыздылығына қарай таңдайды; кластерді дұрыс қолданады |
Miro AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Салт пен сана» – мәдени контекст сұрағы Ұлттық салттың берілген бір көрінісін (беташар, қонақ күту, тұсаукесер) таңдап, сол көріністің мәнін ашатын 4 талдаушы сұрақ жазыңыз. |
Ұлттық әрекеттің мәдени реңкін ашатын аналитикалық сұрақтар құрастырады. |
Дескриптор: мәдени контекстті таниды; себеп-салдар байланысты сұрақ құрастырады; ой тереңдігін көрсетеді |
Карточка, суреттер |
|
|
|
4-тапсырма. Perplexity AI арқылы «сұрақ сапасын тексеру» Өзіңіз жазған сұрақтарды Perplexity AI-ге енгізіп, «бұл сұрақтар нақты ақпаратқа бағытталған ба?» деп сұраңыз. ЖИ берген бағалауды талдап, қажет болса сұрақтарды қайта жазыңыз. |
ЖИ бағалауын мәтін мазмұнымен салыстырады және сұрақтарды жетілдіреді. |
Дескриптор: ЖИ кері байланысын талдайды; сұрақтың мазмұнға сәйкестігін бағалайды; қажет түзетулер енгізеді |
Perplexity AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Сұрақтың мәдени салмағы» топтық сараптама Топ ішінде әр оқушы өз сұрағын бөліседі. Топ сұрақтарды «мәдени мәнді», «негізгі ақпаратқа бағытталған», «қосымша ақпаратқа бағытталған» деп жіктейді. |
Сұрақтарды сараптап, маңыздылығына қарай топтастырады. |
Дескриптор: сұрақ деңгейін ажыратады; топтық талқылауға қатысады; дәлелді пікір білдіреді |
Флипчарт, қағаз |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
12-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Талғам мен орта: ақпаратты табу және түсіну стратегиялары» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.6.1 – оқылым стратегияларын қолдану (жалпы мазмұнын түсіну үшін оқу, нақты ақпаратты табу үшін оқу) |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Таспа» бағалау әдісі
|
Интерактив-ті тақта |
|
|
|
1-тапсырма. «Жалпы мазмұнды аңдау» стратегиясы Мәтінді жылдам шолып оқып, оның жалпы мазмұны мен негізгі идеясын 3 сөйлеммен жазыңыз. |
Мәтінді шолып оқу стратегиясын қолданады және негізгі ойды жинақтайды. |
Дескриптор: жалпы мазмұнды дұрыс анықтайды; негізгі ойды қысқаша тұжырымдайды; түйінді ақпаратты бөліп алады |
Дәптер |
|
|
|
2-тапсырма. Coggle AI арқылы «Ақпарат картасын» құрастыру Мәтінді Coggle AI-ға енгізіп, маңызды ақпарат тармақталған mind-map түрінде алынсын. Өз mind-map-ыңызбен салыстырып, 3 ұқсастық пен 2 айырмашылық жазыңыз. |
ЖИ жасаған карта мен өзінің ақпаратының құрылымын салыстырады. |
Дескриптор: ақпаратты картаға түсіреді; ЖИ картасын талдайды; салыстыру арқылы қорытынды шығарады |
Coggle AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Нақты ақпарат қайда?» дәлдік іздеу Берілген мәтіннен 6 нақты деректі тауып, әр деректің қай абзацта орналасқанын көрсетіңіз. |
Мәтінді мұқият оқып, нақты ақпаратты дәл табады және дереккөз орнын көрсетеді. |
Дескриптор: нақты деректі табады; абзац нөмірін дұрыс көрсетеді; ақпаратты дәл белгілеу дағдысын көрсетеді |
Мәтін парағы |
|
|
|
4-тапсырма. Claude AI көмегімен «Екі стратегияның айырмасын түсіндіру» Claude AI-дан «жалпы мазмұнды түсіну» және «нақты ақпарат табу» стратегиясының айырмашылығын сұраңыз. ЖИ берген ақпаратты мәтінді оқу тәжірибеңізбен байланыстырып түсіндіріңіз. |
ЖИ ақпаратын талдап, өз оқу тәжірибесімен салыстырады. |
Дескриптор: екі стратегияны ажыратады; Claude AI ұсынған ойды талдайды; оқу әрекетімен байланыстырады |
Claude AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Ақпарат сүзгісі» – талғау тапсырмасы Мәтіндегі ақпаратты үш топқа бөліңіз: «маңызды», «қосымша», «қызық, бірақ негізгі емес». Әр топқа неге солай бөлгеніңізді дәлелдеңіз. |
Ақпаратты саралап, маңыздылығы бойынша жіктейді. |
Дескриптор: ақпаратты дұрыс топтастырады; дәлел келтіреді; мәтін мазмұнын терең түсінеді |
Флипчарт / дәптер |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
13-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Мәдени кеңістіктегі ақпарат: дерек көзінен мәлімет алу» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.7.1 – энциклопедиялар, балаларға арналған газет-журналдардан қажетті ақпаратты ала білу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Алты қалпақ» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Дереккөзді таныңыз»: энциклопедия, журнал және сайттан алынған үш суретті қарап, олардың қандай ақпарат беретіні туралы 2–3 сөйлем жазыңыз. |
Үш дереккөзді салыстырып, әрқайсысының ақпараттық ерекшелігін бір сөйлеммен тұжырымдайды. |
Дескриптор: дереккөз түрін ажыратады ақпарат сипатын анық көрсетеді қысқа қорытынды жасайды |
Энциклопедия суреті, журнал беті, сайт
скрині |
|
|
|
2-тапсырма «Perplexity AI арқылы ақпарат алыңыз»: ұлттық мәдени элемент туралы сұрақ қойып, жауаптан 5 маңызды мәліметті бөліп жазыңыз. |
Perplexity AI арқылы алынған мәтінді оқып, негізгі ақпаратты бес тармаққа бөліп жазады. |
Дескриптор: ЖИ-ден ақпарат іздейді маңызды мәліметті іріктейді мазмұнды жинақтайды |
Perplexity AI (тегін) |
|
|
|
3-тапсырма «Google Lens көмегімен мәтінді бөліп алыңыз»: ұлттық баспасөз бетінің суретінен мәтінді тану және тек қажет ақпаратты жазу. |
Google Lens көмегімен мәтінді таниды және тек қажетті жолдарды көшіріп жазады. |
Дескриптор: мәтінді дәл таниды артық бөлімдерді қалдырады негізгі ойды бөліп алады |
Google Lens (Google Screen) |
|
|
|
4-тапсырма «Жанрдық құрылымды анықтаңыз»: ұлттық мерекеге байланысты хабарландыруды оқып, оның құрылымын (тақырып, мақсат, негізгі ой) бөліп жазыңыз. |
Хабарландыру мазмұнын үш құрылымдық бөлімге ажыратады. |
Дескриптор: мәтін бөліктерін дұрыс таниды негізгі ойды анықтайды құрылымды сақтап жазады |
Хабарландыру үлгілері |
|
|
|
5-тапсырма «Ұлттық ақпарат картасы»: мәдени нысан туралы берілген қысқа ақпараттан 3 деректі таңдап, мазмұндық мини-карта жасаңыз. |
Мәтіндегі маңызды 3 деректі таңдап, оларды қысқа мазмұн картасына түсіреді. |
Дескриптор: маңызды ақпаратты таңдайды логикалық байланыс жасайды ақпаратты қысқа картаға орналастырады |
Ақпараттық мини-мәтін, бос карта шаблоны |
|
|
|
|
|
|
Стикер
|
|
14-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Қоғамдық ой және мәтін құрылымы: жоспар жасау шеберлігі» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.1.1 – берілген мәтінге сәйкес кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«+1 алтын адам» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Оқиға ретін анықтаңыз»: қоғамдық өмірге байланысты берілген 8–10 сөйлемдік мәтінді оқып, оқиғаның басталу, өрбу және аяқталу кезеңдерін түрлі-түсті белгілермен көрсетіңіз. |
Мәтін бөліктерін кезеңіне қарай белгілеп, үш түспен ажыратады. |
Дескриптор: мәтін кезеңдерін анықтайды бөліктерді дұрыс белгілейді ой ретін сақтайды |
Мәтін үлгісі, маркерлер |
|
|
|
2-тапсырма «App.Diagrams арқылы құрылым жасаңыз»: мәтіндегі басты ойды орталыққа орналastырып, оған байланысты үш бөлімді — кіріспе, негізгі, қорытынды — диаграмма түрінде құрастырыңыз. |
App.Diagrams сервисінде үш бөлімнен тұратын құрылымдық диаграмма жасайды. |
Дескриптор: ЖИ құралын қолданады құрылымды дұрыс ұйымдастырады бөлімдер арасындағы байланысты көрсетеді |
App.Diagrams |
|
|
|
3-тапсырма «Prezi динамикалық жоспары»: Prezi-де мәтіннің үш бөлімін слайдтар түрінде орналastырыңыз. Әр бөлімге қысқа тақырып және бір дәлел қосыңыз. |
Prezi-де кіріспе–негізгі–қорытынды бөлімдерін көрсете отырып, үш слайдтық жоспар жасайды. |
Дескриптор: ЖИ платформасымен жұмыс істейді бөлімдерді ретімен орналастырады әр бөлімге мазмұндық элемент қосады |
Prezi |
|
|
|
4-тапсырма «Ұлттық көрініс бойынша жоспар»: қоғамдық тәрбиеге қатысты суретті талдап, оқиғаның кіріспесін, негізгі ойының дамуын және қорытынды тұжырымын 3 тармақпен жазыңыз. |
Сурет мазмұнын талдап, үш бөліктен тұратын жоспар дайындайды. |
Дескриптор: суреттен ақпарат алады негізгі ойды анықтайды құрылымды ретімен жазады |
Ұлттық мазмұндағы сурет |
|
|
|
5-тапсырма «Талдау картасы»: мәтіннің тармақтарын араластырылған күйде беріңіз. Оқушы дұрыс ретін тауып, кіріспе–негізгі–қорытынды тәртібімен реттеп жазады. Соңында Canva-да шағын «жоспар картасын» безендіріп дайындайды. |
Тармақтарды дұрыс реттеп, Canva-да қысқа жоспар картасын жасайды. |
Дескриптор: бөліктерді реттейді құрылымды сақтайды жоспарды көрнекі етеді |
Canva |
|
|
|
|
|
|
Стикер
|
|
15-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Әлеуметтік ортадағы ақпарат: жанрға сай жазу дағдысы» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.2.1 – жанрлық ерекшеліктеріне сай ресімделуі мен құрылымын сақтап, хат, жарнама, хабарландыру құрастырып жазу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Домбыра» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Мәтін бөліктерін салыстырыңыз»: үш жанрдан (хат, жарнама, хабарландыру) берілген қысқа үзіндіні оқып, олардың айырмашылығын үш бағытта сипаттаңыз: мақсат, тілдік ерекшелік, құрылым. |
Үзінділерді оқып, жанрлардың ортақ және айырмашылық белгілерін салыстырады. |
Дескриптор: жанрлық айырмашылықты анықтайды құрылымды сипаттайды тілдік ерекшелікті көрсетеді |
Мәтін үзінділері |
|
|
|
2-тапсырма «Seesaw платформасында жанр үлгісі»: Seesaw-ға кіріп, дайын шаблонға өз таңдаған жанр бойынша (хат/жарнама/хабарландыру) негізгі бөлімдерді орналастырып, визуалды жанр үлгісін жасаңыз. |
Seesaw ішінде мәтін бөліктерін тиісті орынға қойып, жанрдың визуалды үлгісін құрастырады. |
Дескриптор: ЖИ құралын қолданады құрылымды жүйелейді бөлімдерді дұрыс орналастырады |
Seesaw |
|
|
|
3-тапсырма «Claude.ai кеңесімен жазу»: Claude.ai құралында «Қысқа әрі тиімді жарнама жазудың 3 шарты» туралы сұрап, алынған ақпаратты пайдаланып шағын жарнама мәтінін жазыңыз. |
Claude.ai жауаптарын талдап, жарнама құрылымын сақтай отырып мәтін құрастырады. |
Дескриптор: маңызды ақпаратты бөліп алады жанр талабын қолданады мәтінді құрылымдап жазады |
Claude.ai |
|
|
|
4-тапсырма «Ұлттық мерекеге арналған хабарландыру»: «Наурыздағы тазалық күні», «Атаға тағзым», «Домбыра күні» секілді ұлттық бағыттағы іс-шараның хабарландыруын жазыңыз. Міндетті құрылым: тақырып, мақсат, уақыт-орын, қатысуға шақыру. |
Ұлттық тақырыпқа хабарландыру жазып, құрылымды анық сақтайды. |
Дескриптор: ұлттық мазмұнды қолданады хабарландыру құрылымын сақтайды ақпаратты нақты береді |
Ұлттық іс-шара тақырыптары |
|
|
|
5-тапсырма «Хат жазу этикасы»: «Сынып жетекшіме алғыс хат» немесе «Мектеп кітапханашысына өтініш хат» жазыңыз. Хат құрылымын сақтаңыз: бастапқы сәлем, негізгі бөлімі, қорытынды, қошемет сөз. |
Таңдаған тақырыпқа сәйкес ресми немесе бейресми хат жазады. |
Дескриптор: хат құрылымын сақтайды тілдік норманы қолданады жанрлық ерекшелікті таниды |
Хат үлгілері |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
16-сабақ
|
|
|||||
|
|
Нәтиже сабақ: «Мәдени бейне және оқиға өрнегі: визуалды материалдан мәтін жасау» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.3.1 – сюжетті суреттердің желісі бойынша әңгіме құрастыру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Жапондық бағалау» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Оқиға ретін табыңыз»: ұлттық өмірден алынған 4–5 суреттің тізбегін қарап шығып, олардың қайсысы бірінші, қайсысы кейін болатынын анықтап, ретімен жазыңыз. Әр суреттің қысқаша мазмұнын 1 сөйлеммен сипаттаңыз. |
Суреттерді ретке келтіріп, қысқаша сипаттама береді. |
Дескриптор: көріністерді салыстырады оқиға ретін анықтайды мазмұнын қысқаша сипаттайды |
Ұлттық тұрмыс суреттері |
|
|
|
2-тапсырма «Miro тақтасында оқиға желісі»: Miro платформасында уақыт сызығын құрып, әр суретті сызық бойына орналастырып, оған қысқа тақырыпша жазыңыз. Түпкілікті мақсат – оқиғаның басталу–өрбу–шешім кезеңдерін анықтау. |
Miro онлайн тақтасында визуалды уақыт сызығын жасайды. |
Дескриптор: ЖИ/цифрлық құрал қолданады суреттерді кезеңге бөледі сюжет құрылымын көрсетеді |
Miro |
|
|
|
3-тапсырма «Claude.ai көмегімен көркем тіл табу»: Claude.ai-ға суреттердің қысқаша мазмұнын енгізіп, «Оқиғаға көркем сипат қос» деген тапсырма жүктеңіз. Алынған көркем сөз тіркестерін пайдаланып, әңгімеңізді байытыңыз. |
Claude.ai-дан алынған көркем тілдік элементтерді қолдана отырып, мәтінді жетілдіреді. |
Дескриптор: ЖИ-мен жұмыс істейді тілдік өрнектерді іріктейді мәтін мазмұнын көркемдейді |
Claude.ai |
|
|
|
4-тапсырма «Оқиғадағы мәдени белгі»: берілген суреттердің ішінен ұлттық мәдени элементті тауып, сол элемент оқиғаға қалай әсер еткенін 3 сөйлеммен түсіндіріңіз. Соңында сюжеттік әңгіменің негізгі түйінін құрыңыз. |
Мәдени элементті анықтап, оның оқиғадағы рөлін сипаттайды. |
Дескриптор: мәдени белгі туралы ой айтады оның рөлін түсіндіреді оқиға түйінін тұжырымдайды |
Сюжеттік суреттер |
|
|
|
5-тапсырма «Сюжеттік әңгіме құрастыру»: суреттер ретімен берілген соң, оқушы толық әңгіме жазады. Әңгіме құрылымы: бастау (кейіпкер мен орын), негізгі оқиға (әр суреттің байланысы), қорытынды (оқиғаның шешімі). |
Суреттерді негізге алып, үш бөлімнен тұратын толық әңгімені жазады. |
Дескриптор: оқиға байланысын сақтайды сюжетті дамытады қорытынды жасайды |
Берілген суреттер тізбегі |
|
|
|
Кері байланыс әдісі «Ми қыртысы»
|
|
|
Стикерлер
|
|
17-сабақ
|
|
|||||
|
|
Отбасы құндылығы: жылы қарым-қатынастың мәнін түсіну |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.4.1 – эссенің кіріспе, негізгі, қорытынды бөлімдерін сақтай отырып, өзіне таныс адамды, белгілі бір мекен мен оқиғаны сипаттап жазу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Эмоджи» әдісі
|
Интерак-тивті тақта
|
|
|
|
1-тапсырма «Отбасы көрінісін талдаңыз»: берілген отбасы сәті бейнеленген суретті мұқият қарап, онда қандай сезім, қандай қарым-қатынас байқалатынын 3 сөйлеммен сипаттаңыз. Соңында осы көрініс болашақ эссенің қай бөліміне (кіріспе/негізгі/қорытынды) қолданылатынын жазыңыз. |
Сурет мазмұнын сипаттап, оны эссе бөлімімен сәйкестендіреді. |
Дескриптор: суреттен ақпарат алады қарым-қатынасты сипаттайды бөліммен дұрыс байланыстырады |
Отбасы суреті |
|
|
|
2-тапсырма «Seesaw платформасында эссе құрылымы»: Seesaw шаблонында үш бөлімге арналған бос ұяшықтар беріледі. Әр ұяшыққа отбасы мүшелерімен байланысты бір сөйлемнен жазыңыз: кіріспе — кім туралы, негізгі — қандай оқиға, қорытынды — қандай ой түйдіңіз. |
Seesaw ішінде үш бөлімге қысқа құрылымдық сөйлемдер енгізеді. |
Дескриптор: ЖИ платформасында жұмыс істейді құрылымды сақтайды мазмұнды қысқа береді |
Seesaw |
|
|
|
3-тапсырма «Gemini-көмекші идеясы»: Gemini-ге «Отбасы туралы эсседе қандай жылы ойлар қолдануға болады?» деп сұрақ қойып, алынған 5 идеядан 2–3-еуін таңдап, болашақ эссенің негізгі бөліміне кірістіріңіз. |
Gemini берген идеяларды іріктеп, негізгі бөлім мазмұнын толықтырады. |
Дескриптор: ЖИ-мен жұмыс істейді маңызды ойды таңдайды негізгі бөлімді мазмұндандырады |
Gemini |
|
|
|
4-тапсырма «Мекенді сипаттаңыз»: отбасылық естелікке қатысты бір мекенді (ауыл, үй, аула, бөлме) ойлап алып, оның ерекшелігін, атмосферасын 3–4 сөйлеммен сипаттаңыз. Бұл бөлік эссенің негізгі мазмұнын құрайды. |
Мекенді сипаттап, негізгі бөлімге арналған мәтін жазады. |
Дескриптор: мекенді бейнелі сипаттайды сезімдік деталь қолданады негізгі оймен байланыстырады |
Мекен суреті немесе елестету |
|
|
|
5-тапсырма «Шағын эссе жазыңыз»: отбасыңыздағы бір жылы оқиғаны таңдап, кіріспе–негізгі–қорытынды құрылымында 8–10 сөйлемдік эссе құрастырыңыз. Қорытындыда отбасыңыздан қандай құндылық үйренгеніңізді көрсетіңіз. |
Эссенің үш бөлігін сақтай отырып, толық мәтін құрастырады. |
Дескриптор: эссе құрылымын сақтайды оқиғаны жүйелі жеткізеді құндылықтық ой түйеді |
Қалыпты жазылым ресурстары |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
18-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Дәстүр жалғастығы: әдет-ғұрыптардағы реттілікті тану» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.5.1 – оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ақпараттарды сақтай отырып, жинақы мәтін жазу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Зәулім үй» әдіс
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Реттілікті белгілеңіз»: берілген әдет-ғұрыптың (бата беру, шашу шашу, қонақ күту) 6–7 сөйлемдік мәтінін оқып, оның қай әрекет бірінші, қай әрекет кейін жасалатынын анықтап, нөмірлеп жазыңыз. Соңында осы реттілікке қысқа қорытынды жасаңыз. |
Мәтіндегі әрекеттер ретін анықтап, жүйелі түрде нөмірлейді. |
Дескриптор: негізгі әрекеттерді табады реттілікті дұрыс көрсетеді қысқа қорытынды жасайды |
Мәтін үлгісі |
|
|
|
2-тапсырма «Pollo.ai көмегімен қысқарту»: Pollo.ai-ға мәтіннің толық нұсқасын енгізіп, «маңызды 3 ақпаратты ғана белгіле» деп сұраңыз. Алынған үш мәліметке сүйене отырып, жинақы конспект жазыңыз. |
ЖИ арқылы маңызды ақпаратты іріктеп, қысқа конспект құрайды. |
Дескриптор: ЖИ-мен жұмыс істейді ақпаратты іріктейді жинақы мәтін жазады |
Pollo.ai |
|
|
|
3-тапсырма «PrepAI-дан құрылымдық сұрақтар»: PrepAI платформасына тыңдалым мәтінін жүктеп, автоматты түрде ұсынылған сұрақтарды қараңыз. Сол сұрақтардың ішінен ең маңызды үшеуіне жазбаша жауап беріп, ақпаратты жинақы түрге келтіріңіз. |
PrepAI берген сұрақтарға жауап беріп, мазмұнды қысқартады. |
Дескриптор: тыңдалымнан негізгі ойды табады сұрақтарға нақты жауап береді ақпаратты жинақтайды |
PrepAI |
|
|
|
4-тапсырма «Дәстүр мәнін анықтаңыз»: берілген әдет-ғұрыпқа қатысты 5 сөйлемдік қысқа мәтінді оқып, оның негізгі идеясын және 2 қосымша ақпаратын бөліп жазыңыз. Содан кейін оларды бір сөйлемге жинақтап біріктіріңіз. |
Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты анықтап, жинақы сөйлем құрайды. |
Дескриптор: негізгі ойды табады қосымша деректерді ажыратады біріктіріп қысқа мәтін жазады |
Қысқа мәтін |
|
|
|
5-тапсырма «Жинақы мазмұн жасаңыз»: оқылым мен тыңдалым материалдарын біріктіріп, әдет-ғұрыптың мәні мен реттілігін 5–6 сөйлеммен жинақы конспект етіп жазыңыз. Құрылым: тақырып, негізгі ақпарат, қорытынды ой. |
Екі дереккөздің ақпаратын біріктіріп, жинақы мәтін құрастырады. |
Дескриптор: негізгі деректерді біріктіреді артық ақпарат қоспайды логикалық құрылым сақтайды |
Тыңдалым + оқылым материалдары |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
19-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Мерекелік мазмұн: идея мен мақсатты анықтау» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.6.1 – мәтіндегі орфографиялық қателерді сөздіктерге сүйене отырып түзету және редакциялау |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Сигналдар» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Қате сөздерді тану»: мерекелік шара туралы 6–8 сөйлем берілген. Мәтіндегі дұрыс жазылмаған сөздерді тауып, олардың дұрыс нұсқасын мектеп сөздігімен тексеріп жазыңыз. Соңында қате саны мен түзетілген сөздер тізімін жасаңыз. |
Қате сөздерді тауып, сөздіктен қарап дұрыстап жазады. |
Дескриптор: қате сөздерді анықтайды дұрыс нұсқасын табады сөздікпен тексереді |
Мерекелік мәтін және
сөздік |
|
|
|
2-тапсырма «Google Lens арқылы тексеру»: қате жазылған шағын мерекелік хабарландырудың суреті беріледі. Google Lens көмегімен мәтінді тану функциясын қолданып, анықталған мәтіндегі орфографиялық кемшіліктерді түзетіп, дайын нұсқасын жазыңыз. |
Google Lens арқылы мәтінді таниды және тұрақты орфографиялық редакция жүргізеді. |
Дескриптор: ЖИ құралын қолданады танылған мәтінді салыстырады қателерді түзетеді |
Google Lens |
|
|
|
3-тапсырма «DeepL Write редакторы»: DeepL Write сервисіне мерекелік құттықтау мәтінінің қарапайым нұсқасын енгізіңіз. Жүйе ұсынған түзетулерді салыстырып, қай түзетуді қабылдағаныңызды және не себепті қабылдағаныңызды 2–3 сөйлеммен түсіндіріңіз. |
ЖИ редакциясын талдап, қабылдаған түзетулерді түсіндіреді. |
Дескриптор: ЖИ түзетулерін талдайды қажет өзгерісті таңдайды тілдік норманы сақтайды |
DeepL Write |
|
|
|
4-тапсырма «Мерекелік постер мәтіні»: берілген мерекелік шара тақырыбына байланысты (Наурыз, Балалар күні, Тәуелсіздік) шағын постер мәтіні құрастырыңыз. Кейін қате болуы мүмкін 4–5 сөзді әдейі өзгертіп жазыңыз, содан кейін сол қателерді қайта түзетіңіз. |
Постер мәтінін жазады, қателерді өзі енгізіп, қайта дұрыстайды. |
Дескриптор: мәтін құрайды қате енгізеді редакциялап дұрыстайды |
Постер шаблоны |
|
|
|
5-тапсырма «Редактор рөлі»: мерекелік сценарийден алынған 7–8 сөйлем беріледі. Мәтіндегі орфографиялық, бас әріп, бірге/бөлек жазылу қателерін түзетіп, «Редакцияланған нұсқасын» толық көшіріп жазыңыз. |
Сценарий мәтінін толық редакциялайды. |
Дескриптор: орфографиялық норманы сақтайды тыныс белгілерін тексереді түзетілген мәтінді жүйелі жазады |
Мәтін үлгісі |
|
|
|
«Кері байланыс көпірі» әдісі Мұғалім үш сұрақ қояды: «Не ұнады?», «Не қиын болды?», «Не білгім келеді?». Оқушылар қысқаша жауап жазады немесе айтады. |
Оқушылар кері байланыс жасайды. |
|
Стикерлер
|
|
20-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Аңыз бен ақиқат: көркем детальдерді тану» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.1.1 – қазақ тілінің дыбыс жүйесін, үндестік заңын, емлелік ерекшеліктерін ескере отырып, орфографиялық нормаға сай жазу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Оқушылар өз – өздерін бағалайды
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Көркем детальді тап»: аңыздың 6–7 сөйлемдік үзіндісі беріледі. Оқушы мәтіннен көркем детальдарды (иіс, түс, дыбыс, қимыл, табиғат белгісі) тауып, оларды орфографиялық нормаға сай қайта жазып, шағын тізім жасайды. |
Көркем детальдерді анықтап, дұрыстап жазады. |
Дескриптор: детальді таниды дұрыс емлесін сақтайды тізім жасайды |
Аңыз мәтіні |
|
|
|
2-тапсырма «SpeechGen.io дыбыстауы»: SpeechGen.io арқылы аңыз үзіндісін тыңдап, дұрыс естілмеген немесе үндестікке сай емес болып естілген 4–5 сөзді жазып алыңыз. Оларды үндестік заңына сәйкес түзетіп, қайта жазыңыз. |
Дыбыстауды тыңдап, қате естілуі мүмкін сөздерді орфографиялық нормаға сәйкестендіріп жазады. |
Дескриптор: дыбыстық ерекшелікті таниды үндестік заңын қолданады сөзді дұрыс жазады |
SpeechGen.io |
|
|
|
3-тапсырма «PrePad редакциясы»: PrePad платформасына шағын аңыз сипаттамасын енгізіп, жүйе ұсынған орфографиялық түзетулерді салыстырыңыз. Қай түзетулерді қабылдағаныңызды және неліктен қабылдағаныңызды 2 сөйлеммен түсіндіріңіз. |
PrePad түзетулерін қарап, орфографиялық норманы сақтап қайта жазады. |
Дескриптор: ЖИ түзетуін талдайды дұрыс нұсқаны таңдайды мәтінді сауатты түзетеді |
PrePad |
|
|
|
4-тапсырма «Аңыз елестету»: аңыздағы бір детальді (мысалы: «алтын сәуле», «ержүрек бала», «сиқырлы қоңырау») таңдап, оған байланысты 3–4 сөйлемдік сипаттама жазыңыз. Дыбыс үндестігі бұзылған сөз болса, оны түзетіп қайта жазыңыз. |
Көркем детальге сүйеніп, қысқа сипаттама жазады және емлені тексереді. |
Дескриптор: көркем детальді сипаттайды орфографияны тексереді сипаттама жасайды |
Көркем деталь тізімі |
|
|
|
5-тапсырма «Шағын сипаттама мәтін»: аңыз мазмұнынан алынған 3 суретке қарап, негізгі оқиғаны 5–6 сөйлеммен сипаттап жазыңыз. Мәтінде міндетті түрде 2 көркем деталь болсын және барлық сөздер үндестік заңына сай жазылсын. |
Сурет негізінде сипаттама мәтін жазады, орфографиялық норма сақтайды. |
Дескриптор: сюжетті сақтайды көркем детальді орынды қолданады орфографияны сақтайды |
Сюжеттік суреттер |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
21-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Салт-дәстүрдегі астар: символдық мағынаны ашу» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.2.1 – сөз ішіндегі және сөз аралығындағы ілгерінді, кейінді және тоғыспалы ықпал заңдылықтарына сәйкес айту |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Өзін-өзі бағалау» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Ықпал іздеу картасы» Берілген 6 сөйлем салт-дәстүрге қатысты («тұсау кесу», «беташар», «шашу», «жоралғы беру»). Оқушы сөйлемдерден ілгерінді, кейінді, тоғыспалы ықпалға түскен сөз тіркестерін тауып, оларды дыбыстап айтады. Жанындағы «ықпал картасына» үш түрін бөліп орналастырады. |
Ықпал түрлерін анықтап, дұрыс дыбыстап айтады және кестеге жабыстырады. |
Дескриптор: Ықпал түрін ажыратады Дұрыс дыбыстайды Тіркестерді орынды топтастырады |
Үлестірме сөйлемдер, интерактивті
карта |
|
|
|
2-тапсырма. «Vocal Remover – дауысты тыңдау» (ЖИ құралы) Vocal Remover арқылы салт туралы қысқа аудиодан дыбысты баяулатып тыңдайды. Ықпал әсерінен өзгерген сөздердің нақты естілуін салыстырып, 4 сөзді дұрыс айтылымымен қайта жазады. |
Аудионы баяулатылған нұсқада тыңдап, дыбыстық өзгерісті байқай отырып сөздерді дұрыс айтылыммен қайта жазады. |
Дескриптор: Дыбыстық өзгерісті аңғарады Ықпалға түскен сөзді дұрыс жазады Айтылымды нормамен салыстырады |
VocalRemover.org аудио |
|
|
|
3-тапсырма. «Символдың сыры»: салттағы жасырын мағына» «Шаңырақ», «қасиетті от», «құт дарыту», «ақ жол» тәрізді ұлттық символдар беріледі. Оқушы әр символды дұрыс айтылыммен дауыстап айтып, сөйлем ішінде қолданады. Сөйлемде ықпал заңдылығы бар-жоғын белгішелер арқылы белгілейді. |
Символдарды қолдана отырып сөйлем құрайды, оны дыбыстайды және ықпал бар-жоғын белгілейді. |
Дескриптор: Символды сөйлемде орынды қолданады Дұрыс дыбыстайды Ықпал заңын таба біледі |
Символ карточкалары |
|
|
|
4-тапсырма. «Reverso Context тексерісі» (ЖИ құралы) Reverso арқылы «құрмет көрсету», «жоралғы жасау», «шашу шашу» сияқты тіркестердің дұрыс қолданысын көреді. Оқушы тіркестерді дауыстап айтып, қандай ықпал түрі байқалғанын жазады. |
ЖИ ұсынған контекстті қарап, тіркестерді дыбыстап айтады, ықпал түрін жазады. |
Дескриптор: Контексті талдайды Тіркесті дұрыс айтады Ықпал түрін жазады |
ReversoContext |
|
|
|
5-тапсырма. «Салт көрінісі» – мини-диалог құру Беташар немесе тұсау кесу рәсімінің қысқа көрініс суреттері беріледі. Оқушы сол көрініске байланысты 4 репликадан тұратын мини-диалог құрайды. Репликаларды айтылымда ықпал заңдылықтарын сақтап дыбыстайды. |
Мини-диалог құрастырып, оны ықпал заңымен дауыстап орындайды. |
Дескриптор: Диалог құрайды Ықпал нормасын сақтайды Ситуацияға сай сөйлейді |
Суреттер топтамасы |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
22-сабақ
|
|
|||||
|
|
Уақыт пен кеңістік: оқиға байланыстарын түсіну |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.3.1 – тура және ауыспалы мағыналы сөздерді, көп мағыналы сөздер, омоним, антоним, синонимдерді қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Ми қыртысы» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Уақыт үздігі: причиналық тізбек» Оқушыларға шағын оқиға мәтіні беріледі (мысалы, «Жолаушының қыста адасуы»). Мәтіндегі уақыттық (алдымен – кейін – соңында) және кеңістік ауысымдарын (төмен – жоғары, жақын – алыс) белгілеп, осы өзгерістерге тура және ауыспалы мағынада қолданылған сөздерді анықтайды. |
Мәтіндегі уақыт/кеңістік белгілерін анықтап, сол жердегі тура–ауыспалы мағынадағы сөздерді белгілейді. |
Дескриптор: Уақыттық белгілерді табады Кеңістік ауысымын анықтайды Мағыналық түрін дәл көрсетеді |
Үлестірме мәтін |
|
|
|
2-тапсырма. «ExplainPaper семантикалық талдауы» (ЖИ құралы) ExplainPaper-ге мәтіннің бір абзацы жүктеледі. ЖИ оқиғадағы мағыналық байланыстарды (cause–effect, time shift) бөліп көрсетеді. Оқушы ЖИ ұсынған 3 сөзді таңдап, олардың тура немесе ауыспалы мағынада қолданылғанын өз талдауымен жазады. |
ЖИ бөлген сөздермен жұмыс жасап, олардың нақты мағынасын өз түсіндіруімен береді. |
Дескриптор: Мағына түрін ажыратады ЖИ ақпаратымен салыстырады Өз тұжырымын қалыптастырады |
ExplainPaper |
|
|
|
3-тапсырма. «Сөздің жүгі ауыр»: көп мағыналылық картасы Оқушыларға 4 көп мағыналы сөз беріледі (мысалы: «жол», «тау», «көз», «жүрек»). Әр сөзді екі контексте қолданады: уақыттық не кеңістіктік жағдайды сипаттауда. Екі сөйлем құрып, олардың қайсысы тура, қайсысы ауыспалы мағына екенін көрсетеді. |
Көп мағыналы сөздерді екі түрлі сөйлемде қолданып, мағына түрлерін салыстырады. |
Дескриптор: Көп мағыналы сөздерді орынды қолданады Мағынану айырмасын түсіндіреді |
Карточкалар |
|
|
|
4-тапсырма. «DeepL Write стильдік салыстыруы» (ЖИ құралы) Оқушы екі сөйлемді DeepL Write-қа енгізеді: біреуі тура мағыналы, екіншісі ауыспалы. ЖИ олардың стильдік айырмасын (literal–figurative) анықтап береді. Оқушы қай сөздердің мағынасы өзгергенін талдап, синоним не антоним қолданып қайта жазады. |
ЖИ берген талдауды негізге алып, сөйлемді қайта құрастырады және сөз мағынасын өзгертеді. |
Дескриптор: Мағынаны салыстырады Сөздерді түрлендіреді Синоним, антоним қолданады |
DeepL Write |
|
|
|
5-тапсырма. «Уақыт–кеңістік көпірі» семантикалық сызбасы Оқиға желісінде (мысалы: «Баланың жолға шығуы») уақыт пен кеңістік өзгерісін көрсететін 6 сөз беріледі: «алыстады», «жақындады», «баяу», «лезде», «төмендеді», «биіктеді». Оқушы оларды тура/ауыс мағынасымен бөліп орналастырып, шағын байланысты мәтін құрайды. |
Сөздерді екі топқа бөліп, логикаға сай шағын мәтін құрастырады. |
Дескриптор: Мағыналық топтастыру жасайды Мәтін құрастырады Семантикалық байланыс жасайды |
Семантикалық сызба |
|
|
|
Рефлексия. «Стикер-хат» әдісі
|
|
|
Стикерлер
|
|
23-сабақ
|
|
|||||
|
|
Тарихи сабақтастық: себеп-салдарлы ойлау |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.4.1 – жұрнақ арқылы жасалған туынды сөздерді және күрделі сөздерді ауызша және жазбаша тілдесім барысында қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«10 баллдық» бағалау
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Себеп пен салдар тізбегі» Оқушыларға шағын тарихи үзінді ұсынылады (мыс.: «Көшпелі халықтың жаз көші»). Мәтіндегі себеп пен салдарды білдіретін сөйлемдерді тауып, сол сөйлемдерден туынды және күрделі сөздерді бөліп жазады. Мыс.: «Жайлауға көшуге ыңғайланды», «Қарашаңырақ түтіні түзу шықты». |
Мәтіндегі себеп-салдар сөйлемдерін табады және туынды/күрделі сөздерді бөліп жазады. |
Дескриптор: Себеп-салдар құрылымын анықтайды Туынды сөздерді табады Күрделі сөздерді ажыратады |
Үлестірме мәтін |
|
|
|
2-тапсырма. «MindGrasp AI – сөз төркінін ашу» (ЖИ) Оқушылар MindGrasp AI құралында «тарих», «жорамал», «жорық», «көші-қон» сөздерінің этимологиясын автоматты түрде шығартқызады. Сол ақпарат негізінде әр сөз үшін екі туынды сөз жасайды (мыс.: тарих → тарихи, тарихшы). |
ЖИ берген этимологияны талдап, жаңа туынды сөздер құрастырады. |
Дескриптор: Этимологияны түсінеді Жұрнақ жалғау арқылы туынды сөздер жасайды |
MindGrasp AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Күрделі сөздер картасы» Тақтада тарихи құбылыстарға байланысты күрделі сөздер тізімі беріледі: «ақтабан-шұбырынды», «елтаңба», «басқарма», «ата-мекен», «хан-орда». Оқушы олардың құрамына қарай топтайды: бірігу, қосарлану, тіркесу арқылы жасалған күрделі сөздер. |
Күрделі сөздерді жасалу жолына қарай үш топқа бөледі. |
Дескриптор: Күрделі сөз құрылымын ажыратады Дұрыс топтастырады |
Карточкалар |
|
|
|
4-тапсырма. «Gamma.app тарихи инфографикасы» (ЖИ) Gamma.app платформасында «Тарихи себеп–салдар» атты инфографика құрастырылады. Оқушы тарихи оқиға (мыс.: «Желдірме жорық») бойынша 3 себеп және 3 салдар жазады және әр тармаққа кем дегенде бір туынды не күрделі сөз енгізеді. |
Инфографиканы толтырып, себеп-салдар байланыстарын туынды/күрделі сөзбен береді. |
Дескриптор: Инфографика құрастырады Себеп-салдарды байланыстырады Туынды не күрделі сөз енгізеді |
Gamma.app |
|
|
|
5-тапсырма. «Тарихи сөзжасам шеберлері» Оқушыға 6 сөз беріледі: «жорық», «ел», «тарих», «батыр», «жер», «ру». Әр сөзден бір туынды және бір күрделі сөз жасап, оларды пайдаланып 3 сөйлем құрайды (мыс.: «батырлық», «елтаңба»). |
Берілген түбірлерден жаңа сөздер жасап, сөйлем құрастырады. |
Дескриптор: Жұрнақпен сөз тудырады Күрделі сөздер жасайды Мағыналы сөйлемдер құрайды |
Дәптер |
|
|
|
Рефлексия. «Стикер-хат» әдісі
|
|
|
Стикерлер
|
|
24-сабақ
|
|
|||||
|
|
Дереккөзі көзқарасы: екі мәтінді салыстыру |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.4.2 – зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Бағалау парағы» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Автор мақсаты қандай?» Оқушыларға екі қысқа мәтін беріледі (мысалы: табиғатты қорғау туралы мақаланың үзіндісі және экобелсенді пікірінен алынған шағын ой). Екі мәтіндегі автор көзқарасын анықтап, түрлендірілген зат есімдерді қолданып 3 сөйлемдік салыстырмалы пікір жазады. |
Автор көзқарасын ажыратып, зат есімдерді жалғаулар арқылы түрлендіріп салыстырмалы пікір құрады. |
Дескриптор: Автор ойын ажыратады Зат есімді дұрыс түрлендіреді Салыстырмалы пікір жазады |
Үлестірме мәтіндер |
|
|
|
2-тапсырма. «Perplexity AI – негізгі көзқарасты анықтау» (ЖИ) Perplexity AI-ге екі мәтіннің қысқа мазмұнын беріп, «Негізгі көзқарасты анықтап бер» деп сұратады. Алынған жауапты талдап, өз кестесіне 2 айырмашылық және 2 ұқсастық жазады. |
ЖИ берген ақпаратты талдап, салыстыру кестесін толтырады. |
Дескриптор: Негізгі ойды талдайды Айырмашылық пен ұқсастықты көрсетеді Мағыналық түрленуді қолданады |
Perplexity AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Coggle – мағыналық желі» (ЖИ құрал) Coggle құралында «зат есім түрлері» атты мағыналық карта жасалады: жалпы → жалпы табиғат, дерексіз → еркіндік, күрделі → орман-тоғай, жинақтық → халық, т.б. Оқушы әр түйінге мәтіндегі сәйкес мысалды орналастырып, оған тиісті жалғауды жалғайды. |
Мағыналық картаға мысалдар орналастырып, зат есімдерді түрлендіреді. |
Дескриптор: Зат есім түрін дұрыс анықтайды Мәтіннен дәлел табады Жалғауды дұрыс жалғайды |
Coggle |
|
|
|
4-тапсырма. «Екі көзқарас – бір диаграмма» Оқушы Miro Board-та (тегін нұсқа) Венн диаграммасын жасайды. Әр шеңберге мәтінге тән зат есімдерді (түрленген нұсқасымен) орналастырып, ортасына ортақ тақырып жазылады. |
Зат есімдерді мәнмәтінге сай түрлендіріп диаграммаға орналастырады. |
Дескриптор: Ұқсастық/айырмашылықты табады Зат есімді мәнмәтінге сай өзгертіп қолданады |
Miro |
|
|
|
5-тапсырма. «Canva-ның салыстыру карточкасы» (ЖИ емес, тегін құрал) Canva шаблонында «Екі дереккөз: көзқарас талдауы» карточкасын толтырады. Әр карточкада екі жаққа 2 сөйлемнен қорытынды жазып, зат есімдердің түрлерін қолданып толтырады. Мысалы: «Экобелсенді табиғаттың құндылығын алға тартады», «Мақала қоғамдық жауапкершілікке назар аударады». |
Canva карточкасын толтырып, зат есімдерді түрлендіріп қолданады. |
Дескриптор: Карточканы дұрыс толтырады Мағыналық түрленуді орынды қолданады Қорытынды шығарады |
Canva |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
25-сабақ
|
|
|||||
|
|
Кесте мен диаграммадағы дерек: визуалды ақпаратты оқу |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.4.3 – сын есімдердің, шырай түрлерінің көркемдік ерекшелігін тану; сын есімді зат есім орнына қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Көп белгі» бағалау әдісі
|
Интерактив-ті тақта
|
|
|
|
1-тапсырма. «Диаграмма не дейді?» Оқушыларға берілген бағандық диаграмма ұсынылады. Диаграммадағы өзгерістерді сын есімдер мен олардың шырайларын (жақсырақ, әлдеқайда жоғары, ең төмен) пайдаланып 4 сөйлеммен сипаттайды. |
Диаграммадағы ақпаратты талдап, сын есім/шырай формаларын қолданып сипаттама құрайды. |
Дескриптор: Диаграмма мәліметін түсінеді Шырай түрлерін дұрыс қолданады Сын есімді зат есім орнына қолданады |
Диаграмма (үлестірме) |
|
|
|
2-тапсырма. «Google Lens: кестеден ақпарат алу» (ЖИ құралы) Google Lens арқылы ұсынылған кестені таниды. Кестеден 5 маңызды деректі бөліп алып, оларды шырай формаларымен түсіндіріп жазады (мысалы: «ең жоғары көрсеткіш», «төмендеу үлес»). |
Кестені Google Lens көмегімен оқып, маңызды деректерді таңдап, оларды сын есіммен/шыраймен сипаттайды. |
Дескриптор: Кестеден дерек бөліп алады Маңызды ақпаратты іріктейді Сын есім мен шырайды орынды қолданады |
Google Lens (тегін) |
|
|
|
3-тапсырма. «Gemini – визуалды түсіндіру» (ЖИ) Gemini-ге диаграмманың суретін жүктеп, «Негізгі айырмашылықтарды сына сипаттап бер» деп сұратады. Алынған ЖИ түсіндірмесін өңдеп, сын есімді зат есім орнына қолданған 3 сөйлем құрастырады (мысалы: «күштілер алда», «төмендер артта»). |
Gemini берген сипаттаманы талдап, сын есімді зат есім орнына қолдана отырып сөйлемдер құрайды. |
Дескриптор: ЖИ ақпаратын талдайды Сын есімді зат есім орнына қолданады Мағыналық байланыс жасайды |
Gemini |
|
|
|
4-тапсырма. «Claude.ai – салыстырмалы талдау» (ЖИ) Claude.ai-ға кесте мен диаграмманың қысқа мәтінін беріп, «Екі визуалды деректегі ұқсастық пен айырмашылықты шырай формаларымен жаз» деп сұратады. Оқушы Claude берген ақпаратты негізге алып мини-талдау жасайды. |
Claude.ai нәтижесі бойынша तुलना жасайды, шырайларды мәнмәтінде қолданады. |
Дескриптор: Ұқсастық/айырмашылықты табады Шырайды орынды қолданады Визуалды дерекпен байланыстырады |
Claude.ai |
|
|
|
5-тапсырма. «Draw.io (App.diagrams) картасы» (тегін визуалды құрал) Draw.io платформасында «Сын есім → Шырай → Зат есім орнына қолдану» атты шағын сызба карта жасайды. Әр бөлікке диаграмма/кестеден алынған нақты мысалдар орналастырады. |
Сызба карта жасайды, мысалдарды визуалды түрде жүйелейді. |
Дескриптор: Сызбаны дұрыс құрады Мысалды дәл енгізеді Сын есімнің қызметін дәлелдейді |
App.diagrams (Draw.io) |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
26-сабақ
|
|
|||||
|
|
Нәтиже сабақ: Дәстүр әлемінің картасы — бөлімдік тұжырым жасау |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.4.4 – сан есімнің мағыналық түрлерін ажырата білу және зат есім орнына қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Шаңырақ» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Бөлімдік басты тұжырым» Оқушыларға төрт бөлімнің қысқа мазмұны беріледі. Әр бөлім бойынша 3 сөйлемнен тұратын қорытынды жазады, сөйлем ішінде сан есімдерді мағыналық түрімен (мысалы: «үш бағыт», «бірнеше дәстүр», «төртіншісі – ең маңыздысы») қолданып тұжырым жасайды. |
Бөлімдік мазмұнды талдап, сан есімдерді мағынасына қарай қолданып қорытынды жазады. |
Дескриптор: Бөлім мазмұнын жинақтайды Сан есім түрін дұрыс қолданады Сан есімді зат есім орнына қолданады |
Үлестірме мәтін |
|
|
|
2-тапсырма. «Bing Copilot AI – дәстүр көлемін анықтау» (ЖИ) Bing Copilot-қа: «Қазақ дәстүрлерінің сандық жіктелімі» деген сұрақ қойып, алынған жауаптан 5 негізгі сандық фактіні таңдайды. Сол фактілерді пайдаланып, «Дәстүр жөніндегі 5 тұжырым» атты шағын парақ жасайды. |
ЖИ-ден ақпарат алады, 5 сандық фактіні таңдап қорытынды мәтін жасайды. |
Дескриптор: Сандық ақпаратты іріктейді Сан есімнің мағынасын ажыратады Қорытынды тұжырым құрастырады |
Bing Copilot (AI) |
|
|
|
3-тапсырма. «Poe.com AI – сандық салыстыру» (ЖИ) Poe AI-ға: «Көшпелі дәстүрлер мен қазіргі дәстүрлердің сандық ерекшелігін қысқаша салыстыр» деп сұратады. Оқушы Poe берген салыстыруды өңдеп, «санды зат есім» орнына қолданылған 3 мысалмен толықтырады (мысалы: «біріншісі», «екісінің айырмашылығы», «төртелеп бөлінеді»). |
Poe AI мәтінін талдап, сан есімді зат есім орнына қолданылған сөйлемдер құрастырады. |
Дескриптор: ЖИ ақпаратын түсінеді Салыстыру жасайды Сан есімдерді түрлендіріп қолданады |
Poe.com AI |
|
|
|
4-тапсырма. «MindMeister – дәстүр картасы» (визуалды құрал) MindMeister платформасында «Дәстүр әлемі» атты менталды карта жасайды. Әр тармаққа сан есімдерді (жинақтық, болжалдық, жуықтық) қолданып қысқа тұжырым орналастырады: «Жеті ата», «бірнеше ғұрып», «үштік құрылым». |
Менталды карта құрастырып, сан есімді мазмұндық түйін ретінде қолданады. |
Дескриптор: Картаны дұрыс ұйымдастырады Сан есім түрін анық қолданады Негізгі ойды жүйелейді |
MindMeister |
|
|
|
5-тапсырма. «Canva инфографикасы – дәстүр құрылымы» Canva-ның тегін инфографика шаблонын қолданып, бөлімдік қорытынды жасайды: әр бөлімге сан есіммен аталған тұжырымды орналастырады. Мысалы: «1-бөлім – үш бағыт», «2-бөлім – бірнеше өзгеріс», «3-бөлім – төрт деңгейлі мағына». |
Инфографика жасап, сан есімдерді көркемдік белгі ретінде қолданады. |
Дескриптор: Инфографиканы мазмұнмен толтырады Сан есімнің мағыналық түрін сақтайды Қорытындыны визуалды түрде ұсынады |
Canva |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
27-сабақ
|
|
|||||
|
|
Табиғаттың тылсым құбылыстары: қоршаған орта туралы түсінік |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.4.5 – төл сөз, төлеу сөз, автор сөзінің жасалу жолдарын, қызметін білу; төл сөзді төлеу сөзге айналдыру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Алтын қалпақ» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Жел сыбдыры не дейді?» Табиғат құбылыстарын сипаттайтын 4 сөйлем беріледі. Оқушы жел, жаңбыр, күн, бұлт туралы бейнелі сөйлемдерді төл сөзге айналдырады: «Жел: “Мен жапырақты тербетіп тұрмын” деді» сияқты. |
Төл сөзді дұрыс жасап, табиғат құбылысына адам әрекетін беретін сипаттама жазады. |
Дескриптор: Төл сөз құрылымын сақтайды Табиғатқа拟 адамдық сипат береді Сөйлемді сауатты түрлендіреді |
Үлестірме сөйлемдер |
|
|
|
2-тапсырма. «Google Bard/Gemini – табиғат дауысы» (ЖИ) Gemini -ге табиғат құбылысы туралы бір сөйлем жазылады (мысалы: «Күн көкжиектен көтерілді»). Оқушы Gemini-ден: «Мұны төл сөз бен төлеу сөзге айналдырып бер» деп сұратады. Нәтижені талдап, өз нұсқасын қайта құрастырады. |
ЖИ берген нұсқаны талдап, төл сөз бен төлеу сөзді салыстыра отырып өз сөйлемін құрайды. |
Дескриптор: Төл/төлеу сөзді ажыратады ЖИ үлгісін өңдейді Дұрыс грамматикалық құрылыммен жазады |
Gemini |
|
|
|
3-тапсырма. «HeyPi AI – автор сөзін анықтау» (ЖИ құрал) HeyPi AI-ға қысқа мәтін жіберіледі: табиғат туралы 3 сөйлем. ЖИ-ден: «Автор сөзінің қызметін бөліп көрсет» деп сұратады. Оқушы HeyPi-дің белгілеуі бойынша автор сөзін астын сызып, төл сөзге айналдырады. |
ЖИ арқылы автор сөзін табады, мәтінді төл сөзге өзгертіп қайта жазады. |
Дескриптор: Автор сөзін табады Төл сөзді грамматикалық нормада жасайды Түрленген мәтінді толық құрайды |
HeyPi AI |
|
|
|
4-тапсырма. «Textise → табиғат монологы» (тегін мәтін құрал) Textise (кез келген мәтінді таза форматқа түсіретін тегін құрал) арқылы табиғат туралы қысқа онлайн мәтін алынып, қажетсіз элементтерден тазартылады. Сол мәтіннен 3 сөйлем таңдап, төлеу сөзге айналдырып жазады. |
Мәтінді өңдеп, төлеу сөз формасына түрлендіреді. |
Дескриптор: Төлеу сөз формасын сақтайды Мәтіннен маңызды сөйлемдерді таңдайды Дұрыс тыныс белгілерін қолданады |
Textise |
|
|
|
5-тапсырма. «Canva карточкасы – табиғат диалогы» Canva -де «Nature Dialogue Card» шаблонын қолданады. Табиғат құбылыстары арасындағы шағын диалогты (төл сөзбен) жазады да, төменгі бөлігіне сол диалогтың төлеу сөз түрін орналастырады. |
Диалог құрып, оның төлеу сөз нұсқасын жасайды. |
Дескриптор: Диалог құрады Төл сөз бен төлеу сөзді салыстырады Түрлендірілген мәтінді дұрыс рәсімдейді |
Canva |
|
|
|
|
|
|
Стикер
|
|
28-сабақ
|
|
|||||
|
|
Жануарлар әлемінің сырлары: фактілік деректерді тану |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.5.1 – төл сөз, төлеу сөз, автор сөзінің тыныс белгілерін дұрыс қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Киіз үй» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Жыртқыштың сөзі» Жыртқыш жануарлар туралы 4 факт беріледі. Оқушы сол фактілерді төл сөзбен қайта жазады. Мысалы: «Арыстан күніне 20 сағатқа дейін демалады» → «Арыстан: “Мен күніне жиырма сағат демаламын”, – деді». |
Фактілерді төл сөзбен түрлендіреді, тыныс белгілерін сақтайды. |
Дескриптор: Төл сөздің құрылымын дұрыс қолданады Автор сөзін орынды қояды Тыныс белгілерін қателіксіз орындайды |
Үлестірме фактілер |
|
|
|
2-тапсырма. «HuggingFace Chat – фактілерді төлеу сөзге айналдыру» (ЖИ) HuggingFace Chat-ке: «Төмендегі жануар фактілерін төлеу сөзбен жазыңыз» деп жібереді. ЖИ нәтижесін қарап, оқушы қателерін түзетіп, тыныс белгілерін өзі реттейді. |
ЖИ моделінен алынған мәтінді талдап, дұрыс тыныс белгілерімен қайта жазады. |
Дескриптор: ЖИ нәтижесін талдайды Төлеу сөзді дұрыс жасайды Тыныс белгілерін өз бетінше реттейді |
HuggingFace Chat |
|
|
|
3-тапсырма. «Replit AI – автор сөзін толықтыру» (ЖИ) Replit AI-ға жануар туралы бір төл сөз беріледі: «Піл: “Мен суды жақсы көремін” деді». ЖИ-ден: «Осы сөйлемді автор сөзімен күрделендір» деп сұрайды. Оқушы алынған үлгіні өңдеп, тыныс белгілерін реттеп жазады. |
Автор сөзін күрделендіріп, толық және дұрыс тыныс белгілерімен жазады. |
Дескриптор: Автор сөзін дұрыс қолданады Сөйлем құрылымын кеңейтеді Тыныс белгілерін сақтайды |
Replit AI |
|
|
|
4-тапсырма. «Blackbox AI – қателерді тауып түзету» (ЖИ) Blackbox AI-ға төл және төлеу сөздері қате тыныс белгілерімен берілген 4 сөйлем жіберіледі. ЖИ-ден: «Қателерді көрсет» деп сұратылады. Оқушы ұсынылған түзетулерді пайдаланып, дұрыс нұсқасын жазады. |
Тыныс белгілері қате сөйлемдерді түзетеді, айырмашылықты түсіндіреді. |
Дескриптор: Қате белгілерді табады Дұрыс нұсқасын құрастырады Таза грамматикалық форма сақтайды |
Blackbox AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Character.ai – Жануарлар диалогы» (ЖИ) Character.ai-дан жануардың дауысымен жауап алатын бот таңдалады. Мысалы: «Қасқырмен сұхбат» ботына: «Қалай өмір сүресің?» деп сұралады. Алынған жауаптан оқушы төл сөз және төлеу сөз үлгісін жасайды. |
ЖИ-ден алынған мәтіннен төл сөз және төлеу сөз жасайды. |
Дескриптор: Диалог мазмұнын түсінеді Төл сөзді дұрыс рәсімдейді Төлеу сөзді ережеге сай қолданады |
Character.ai |
|
|
|
|
|
|
|
|
29-сабақ
|
|
|||||
|
|
Өсімдіктер әлемі бізге не үйретеді? Деректерді салыстыру |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.1.1 – тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Көгершіндер» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Сурет не айтады?» Оқушыға үш түрлі өсімдіктің суреті ұсынылады (мысалы: кактус, мәуе ағашы, бамбук). Осы суреттерге қарап, тірек сөздер арқылы (құрғақтық, төзімділік, өсім, өзгеріс) әр өсімдіктің қандай ортада өсетінін болжайды. |
Иллюстрацияны бақылап, тірек сөздерге сүйеніп болжам жасайды. |
Дескриптор: Иллюстрация мазмұнын таниды Тірек сөзді орынды қолданады Нақты болжам құрастырады |
Үлестірме суреттер |
|
|
|
2-тапсырма. «PicWish AI – суретті анықтау» (ЖИ) PicWish AI суретті тану құралына өсімдік суреті жүктеледі. ЖИ берген сипаттама негізінде оқушы өсімдіктің өсу ортасы, ерекшелігі туралы 3 болжам жазады. |
ЖИ нәтижесін талдап, өсімдік туралы 3 болжам құрайды. |
Дескриптор: ЖИ ақпаратын түсінеді Негізгі белгілерді бөліп алады Болжамды дәлелді жазады |
PicWish AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Lexica AI – визуалды идея іздеу» (ЖИ құрал) Оқушы Lexica AI-дан өсімдікке ұқсас иллюстрациялар іздеп, 3 суретті таңдайды. Сол суреттерге ортақ 5 тірек сөз шығарады (мысалы: «ылғал», «өркендеу», «жарық», т.б.) және тақырыпты болжайды. |
ЖИ іздеу жүйесін қолдана отырып, иллюстрациялар арасынан ортақ белгілерді табады, тақырыпты болжайды. |
Дескриптор: Ортақ белгілерді анықтайды Тірек сөздер жасайды Тақырыпты дәл болжайды |
Lexica AI (search) |
|
|
|
4-тапсырма. «SciSpace AI – ғылыми түсіндірме» (ЖИ) SciSpace AI-ға өсімдіктің атауы жазылады. ЖИ қысқаша ғылыми сипаттама береді. Оқушы сипаттамадан 4 негізгі тірек сөзді таңдап, иллюстрациямен байланыстырып болжам жасайды. |
Ғылыми сипаттаманы талдайды, тірек сөздер арқылы болжам жасайды. |
Дескриптор: Негізгі ақпаратты іріктейді Тірек сөздерді мәнді таңдайды Болжамды мазмұнмен байланыстырады |
SciSpace AI |
|
|
|
5-тапсырма. «TLDRthis – мәтінді қысқартып болжау» (ЖИ) Өсімдік туралы қысқа танымдық мәтін беріледі. TLDRthis құралы мәтінді қысқартады. Оқушы қысқарған мәтіннен тақырыпты болжайды және тірек сөздер картасын жасайды. |
Қысқарған мәтінді талдап, тақырыпты болжайды, тірек сөздер картасын құрады. |
Дескриптор: Қысқарған мәтінді түсінеді Тақырыпқа сәйкес тірек сөздер таңдайды Болжау картасын толықтырады |
TLDRthis |
|
|
|
Рефлексия. «Киіз үй» әдісі
|
|
|
Стикерлер
|
|
30-сабақ
|
|
|||||
|
|
Саяхат бағыты: маршруттық ақпаратты талдау |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.2.1 – әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-мәдени мәтіндердегі мәселелерді түсіндіру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Ми толқыны» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Бағыттағы мәселені тап» Оқушыға саяхатшылардың маршруты көрсетілген карта және қысқа мәтін беріледі. Сол мәтіннен туындаған мәселені (мысалы: жол жабық, музей жабық, ауа райы қолайсыз) тауып, 2–3 сөйлеммен түсіндіреді. |
Маршрут пен мәтінді талдап, мәселені анықтап, қысқа түсініктеме жазады. |
Дескриптор: Мәселені мәтіннен табады Себебін түсіндіреді Мәтінге сүйеніп тұжырым жасайды |
Маршрут картасы |
|
|
|
2-тапсырма. «Phind AI – маршрут ақпаратының мәселесін табу» (ЖИ) Phind AI-ға саяхат мәтінін жүктеп, «Мұнда қандай мәселе байқалады?» деп сұратылады. ЖИ-ден алынған жауапты оқушы өңдеп, өз тілінде 3 сөйлемдік аналитикалық түсіндірме құрайды. |
ЖИ берген ақпаратты саралап, мәселенің мәнін өз түсіндіруімен қайта жазады. |
Дескриптор: ЖИ дерегін талдайды Мәселені нақтылайды Аналитикалық қорытынды жазады |
Phind.com |
|
|
|
3-тапсырма. «Kreateable AI – маршрут кестесі» (ЖИ көрнекі құрал) Kreateable AI-да саяхат бағытының визуалды схемасы жасалады. Оқушы осы схеманы талдап, «қай жерде қандай мәселе туындауы мүмкін?» деген сұраққа жауап береді. |
Визуалды схеманы талдап, ықтимал мәселені көрсетеді. |
Дескриптор: Сызбаны дұрыс оқиды Мәселеден туындайтын салдарды көрсетеді Қысқа негіздеме жазады |
Kreateable AI |
|
|
|
4-тапсырма. «Liner AI – мәдени мәтінді түсіндіру» (ЖИ) Liner AI-ға маршрут сипаттамасы беріледі. ЖИ мәтіннен әлеуметтік-мәдени мәселені (мысалы: туристер ағыны, мәдени нысанға сыйымдылық, экоталаптар) бөліп береді. Оқушы осы ақпаратқа сүйеніп түсіндірме жасайды. |
Liner AI-дағы негізгі ойды талдап, қысқа аналитикалық түсіндіру жасайды. |
Дескриптор: Мәтін мазмұнын түсінеді Негізгі мәселені дәл айтады Түсіндіруді нақты әрі логикалық жазады |
Liner AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Simplified AI – бағыт журналы» (ЖИ) Simplified AI платформасында «Travel Log Card» үлгісі толтырылады: маршруттағы қиындықты жазу, оның себебін түсіндіру, шешу жолын ұсыну. 3 тармақтан тұратын аналитикалық карточка жасалады. |
Travel Log Card үлгісін толтырып, мәселе–себеп–шешім құрылымын жасайды. |
Дескриптор: Мәселені анықтайды Себебін түсіндіреді Шешу жолын ұсынады |
Simplified.com |
|
|
|
Рефлексия.
|
|
|
Стикерлер
|
|
31-сабақ
|
|
|||||
|
|
Тарихи орындар әңгімесі: мәдени деректерді анықтау |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.3.1 – тыңдалған мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты анықтау |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Ұшақ» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Негізгі ойды ұста!» Тарихи орын туралы 1 минуттық аудио тыңдатылады. Оқушы 3 негізгі және 3 қосымша ақпаратты анықтап, екі бағанды кестеге бөледі. |
Тындап, ақпараттарды «негізгі» және «қосымша» деп бөліп кесте толтырады. |
Дескриптор: Негізгі ойды дұрыс табады Қосымша мәліметті ажыратады Кестені толық толтырады |
Аудио жазба |
|
|
|
2-тапсырма. Glarity AI – тыңдалымнан тез конспект (ЖИ) YouTube немесе аудио сілтемесін Glarity AI-ға енгізіп, қысқаша конспект жасатады. Оқушы сол конспекттен 4 маңызды деректі таңдап, негізгі ақпаратқа жатқызады. |
ЖИ конспектін талдап, негізгі 4 деректі іріктейді. |
Дескриптор: ЖИ мәтінін түсінеді Маңызды ақпаратты бөледі Қысқаша қорытынды жасайды |
Glarity AI (extension) |
|
|
|
3-тапсырма. Otter.ai – тыңдалым транскрипциясы (ЖИ құрал) Otter.ai аудионы автоматты түрде мәтінге түсіреді. Оқушы транскрипттен қосымша ақпараттарды (анықтама, сипаттама, тарихи детальдар) бөліп жазады. |
Otter транскриптін қолдана отырып, қосымша ақпараттарды бөліп көрсетеді. |
Дескриптор: Қосымша ақпаратты дәл табады Мәтінмен жұмыс жасайды Логикалық байланыс сақтайды |
Otter.ai |
|
|
|
4-тапсырма. ListenNotes – аудио мазмұнын қысқарту (ЖИ) Тарихи орын туралы аудио ListenNotes Summarizer-ге беріледі. ЖИ қысқартады. Оқушы қысқарған мәтінді салыстырып, қай деректер негізгі, қайсысы қосымша екенін анықтайды. |
Қысқарған мәтінмен жұмыс істеп, ақпаратты салыстырады. |
Дескриптор: Қысқарған мазмұнды түсінеді Екі түрдегі ақпаратты ажыратады Дәлелді тұжырым жасайды |
ListenNotes AI |
|
|
|
5-тапсырма. Kapwing AI Transcript – инфо-карта (ЖИ емес, тегін құрал) Kapwing Transcript арқылы аудионы мәтінге түсіреді. Оқушы Осы мәтіннен «5 негізгі факт» және «5 қосымша дерек» инфо-картасын жасайды. |
Мәтіннен 10 деректі таңдап, инфо-карта жасайды. |
Дескриптор: Фактілерді дұрыс бөліп алады Ақпаратты графикалық түрде көрсетеді Мазмұнды жүйелі ұсынады |
Kapwing |
|
|
|
Кері байланыс: «Домбыра» әдісі
|
|
|
Стикерлер
|
|
32-сабақ
|
|
|||||
|
|
Ғарышқа саяхат: ғылыми ақпаратты түсіну |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.4.1 – тірек сөздер мен жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Ақылды үкі» бағалау әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Тірек сөздерді ізде!» (Phraser.tech) Ғарыш туралы шағын мәтінді Phraser.tech құралында ашып, құрал автоматты түрде көрсеткен тірек сөздерді дәптерге түртіп алады. Сол тірек сөздерге сүйеніп негізгі ойды бір сөйлеммен жазады. |
Тірек сөздерді іріктеп, негізгі ойды анықтап жазады. |
Дескриптор: Тірек сөздерді дұрыс табады Негізгі ойды бір сөйлеммен тұжырымдайды |
Phraser.tech |
|
|
|
2-тапсырма. Perplexity AI – Жетекші сұрақ генераторы (ЖИ) Перplexity-ге “Ғарыш туралы жетекші сұрақтар жаса” деп жүктейді. Алынған 5 сұрақтың үшеуіне жауап беріп, мәтіннің негізгі идеясын шығарады. |
Жетекші сұрақтарға жауап береді, ойды қорытады. |
Дескриптор: Сұрақтарға дәл жауап береді Негізгі ойды байланыстыра шығарады |
Perplexity |
|
|
|
3-тапсырма. DeepAI Text Summarizer – қысқа мазмұн (ЖИ) Ғарыш туралы мәтінді DeepAI-ға енгізеді. Құрал қысқа мазмұн шығарады. Оқушы қысқарған нұсқадан негізгі ойды бөліп жазады. |
Қысқа мазмұнмен жұмыс істеп, басты идеяны жазады. |
Дескриптор: Қысқарған мәтінді түсінеді Басты ойды дұрыс бөліп алады |
DeepAI Summarizer |
|
|
|
4-тапсырма. Chat AI Explorer – «Идея картасы» (ЖИ) Chat Explorer құралында мәтінді талдатады, ал құрал негізгі концепцияларды көрсетеді. Оқушы осы концепцияларға сүйене отырып «Негізгі ой картасын» сызады. |
Негізгі идеяларды картаға түсіреді. |
Дескриптор: Концепцияларды дұрыс таңдайды Идея картасын түсінікті құрастырады |
Chat AI Explorer |
|
|
|
5-тапсырма. ReadEasy.ai – Қарапайымдалған мәтінмен жұмыс (ЖИ) Мәтін ReadEasy.ai-да жеңілдетіліп беріледі. Оқушы жеңіл мәтіннен негізгі ойды алып, өзінің «Ғарыш туралы қысқа тұжырым парағын» жазады. |
Жеңілдетілген мәтінді оқып, жеке тұжырым жазады. |
Дескриптор: Мәтінді түсінікті бөліп алады Жеке тұжырымын нақты береді |
ReadEasy.ai |
|
|
|
Кері байланыс: «Почта» әдісі
|
|
|
Стикерлер
|
|
33-сабақ
|
|
|||||
|
|
Нәтиже сабақ: Табиғат әлемін зерттеу: бөлімдік дағдыларды жиынтықтау |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.5.1 – тыңдалған мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беру, көтерілген мәселе бойынша өз ойын білдіру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Қызыл жұлдызша» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. “Сұрақ генераторы” (NEUROFLASH ) Оқушыларға табиғат туралы қысқа аудио тыңдатылады. Сол аудионы Neuroflash-қа салып, “generate questions” функциясы арқылы 5 сұрақ жасайды. Оқушы сол сұрақтардың үшеуіне жазбаша жауап береді. |
Мәтін мазмұнын түсініп, сұрақтарға өз сөзімен жауап береді. |
Дескриптор: Мазмұннан нақты детальдар табады Сұрақтарға толық жауап береді |
Neurofla |
|
|
|
2-тапсырма. “ЖИ конспект–кері байланыс” (HUMATA.AI) Тыңдалған мәтін humata.ai-ға жүктелгенде құрал негізгі түйіндерді бөліп береді. Оқушы сол түйіндерді пайдаланып “Мәтіндегі мәселе қандай?” деген сұраққа жеке көзқарасын 3–4 сөйлеммен жазады. |
Мәтіннің түйінін ажыратып, мәселе бойынша ой айтады. |
Дескриптор: Түйінді ақпаратты анықтайды Өз көзқарасын дәлелдеп жазады |
Humata.ai |
|
|
|
3-тапсырма. “Дауыспен жауап беру” (TTS + OpenVoiceOS) Оқушы тыңдалған табиғат мәтініне байланысты 3 сұрақ құрастырады. Сұрағын TTS арқылы дауыспен оқытып, OpenVoiceOS-қа жіберіп жауап алады. Салыстырып, қай жауап дұрыс екенін жазады. |
Мәтінге байланысты сауал құрастырып, ЖИ жауаптарымен салыстырады. |
Дескриптор: Сұрақ құрастырады ЖИ жауаптарын талдайды Өз қорытындысын шығарады |
TTS, OpenVoiceOS (екеуі де тегін) |
|
|
|
4-тапсырма. “Пікір картасы” (MINDMUP) Оқушы MindMup-та тыңдалған мәтіндегі 3 негізгі ой мен 1 мәселеден тұратын “Пікір картасын” жасайды. Әр тармаққа жеке пікірін қосады. |
Негізгі ойларды құрылымдап, пікір картасын жасайды. |
Дескриптор: Мазмұнды дұрыс бөледі Пікірін логикалық байланыстырады |
MindMup.com |
|
|
|
5-тапсырма. “Негізгі ойды табу” (TLDV) Мұғалім табиғат туралы 1 минуттық аудио жазады. TLDV құралын қолдану арқылы автоматты транскрипция жасалады. Оқушы транскрипцияны оқып, негізгі ойды және мәселені екі сөйлеммен жазады. |
Транскрипциямен жұмыс істеп, мәтіннің негізгі ойын анықтайды. |
Дескриптор: Негізгі ойды екі сөйлеммен жазады Аударылған мәтіннен ақпаратты дәл алады |
TLDV (transcription) |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
34-сабақ
|
|
|||||
|
|
Қорытынды сабақ: Оқу сауаттылығы – менің жылдық жолым: жалпы қорытынды |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.6.1 – коммуникативтік жағдаятқа сай эмоционалды сөздерді, қаратпа, қыстырма, одағай сөздерді қолданып, диалогке қатысу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Жұлдызды баспалдақ» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. “ЖИ – Диалог серіктесі” (CHAT.AI) Chat.ai құралын пайдаланып, “How was your learning journey?” деген диалог моделін алады. Оқушы осы үлгі негізінде өз оқу жолы туралы 6–7 репликалық диалог жазады. Диалогта қаратпа сөздер (“Айтшы…”, “Мұғалім, менімше…”), одағай (“Ой, расымен!”, “Әттеген-ай!”) және эмоционалды сөздер қолдануы міндетті. |
Диалогты құрастырады, эмоциялық реңк енгізеді. |
Дескриптор: Эмоциялық сөздерді орынды қолданады Қаратпа сөздерді қолданады Логикалық диалог құрайды |
Chat.ai (тегін) |
|
|
|
2-тапсырма. “Қалай өзгердім?” – ЖИ рефлексия айнасы (FEEDBACKPANDA) FeedbackPanda-ға жыл бойы үйренген 3 дағдыны қысқа мәтін етіп енгізеді. ЖИ оларды эмоциялық реңкпен толықтырып береді. Оқушы ұсынылған мәтінмен салыстырып, өз стилінде эмоционалды диалогтық жауап дайындайды. |
Рефлексия мәтінін түрлендіріп, диалогқа бейімдейді. |
Дескриптор: Тұжырымды толықтырады Эмоциялық реңкті өзгерте алады |
FeedbackPanda |
|
|
|
3-тапсырма. “Одағайларды дұрыс қолдан!” (TYPESTUDIO) Оқушы TypeStudio құралын ашып, 30 секундтық шағын дауыс жазбасын жүктейді. Құрал оны автоматты түрде мәтінге айналдырады. Оқушы транскрипттен одағайлар мен қыстырма сөздерді тауып, “Қай жерде әсерлі шықты? Қай жерге қосу керек еді?” деген талдау жасайды. |
Транскрипциямен жұмыс істейді, сөйлеуін талдайды. |
Дескриптор: Одағайларды анықтайды Қыстырма сөздердің қызметін түсіндіреді |
TypeStudio (автоматты транскрипция) |
|
|
|
4-тапсырма. “Жылдық эмоция картасы” (EXCALIDRAW) Excalidraw-да оқушы 4 сектордан тұратын карта жасайды: “Қуаныш”, “Қиындық”, “Таңданыс”, “Жеңіс”. Әр секторға эмоциялық сөздермен қысқа диалогтық реплика жазады. Мысалы: “Ой, алғашында қандай қиын еді!”, “Шынымды айтсам, бұл тапсырма мені таңдандырды…” |
Эмоция картасын визуалды түрде жасайды. |
Дескриптор: Эмоциялық реңкті дәл таңдайды Диалог элементін сақтайды |
Excalidraw.com |
|
|
|
5-тапсырма. “Диалогтік презентация” (CANVA – TALKING PRESENTATION) Оқушы Canva-да “talking presentation” функциясын пайдаланып, жылдық нәтижесін дауыспен жазып, ЖИ жасалған аватар арқылы сөйлетеді. Презентация мәтінінде қаратпа, одағай, қыстырма сөздер міндетті түрде болуы тиіс. |
Эмоциялық реңкті презентация жасайды. |
Дескриптор: Қаратпа, қыстырма, одағайларды қолданады Ойын анық жеткізеді |
Canva (Talking Presentation) |
|
|
|
|
|
|
Стикер
|
|
ҚОРЫТЫНДЫ
Оқу сауаттылығын дамытуға бағытталған бұл авторлық бағдарлама – оқушының тілдік, танымдық және әлеуметтік-коммуникативтік қабілеттерін кешенді жетілдіруге арналған жүйелі әрі ғылыми негізделген оқу құралы. Бағдарлама құрылымы тілдік дағдыны қалыптастырудан бастап, ақпаратты талдау, интерпретациялау, салыстыру және білімді жаңа жағдаяттарда қолдану сияқты жоғары деңгейлі ойлау амалдарын қамтитын кезеңдерге бөлінген. Мұндай сатылы құрылым әр оқушының жеке даму қарқынын ескеріп, оқу әрекетін біртіндеп күрделендіру арқылы тұрақты нәтижеге жетуге мүмкіндік береді. Бағдарламаның мазмұны тек мәтінмен жұмыс жасауға бағытталмай, оқушының мәдени кеңістікті тануына, ұлттық дүниетаным элементтерін қабылдауына және әртүрлі ақпарат көзін саналы саралай білуіне ықпал етеді.
Бағдарламада геймификациялық тәсілдер мен қолжетімді жасанды интеллект құралдарының енгізілуі оқытудың заманауи форматын қалыптастырып, оқушының оқу әрекетін белсенді, қызығушылыққа толы, зерттеушілік сипаттағы тәжірибеге айналдырады. Мәтіндік деректерді визуалды, құрылымдық және интерактивті форматтарда талдау – оқушылардың ақпаратты қабылдау дағдысын кеңейтіп, білімді ұзақ мерзімді есте сақтауды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, әр сабақта білім өнімін жасау оқушының жауапкершілігін арттырып, өз жұмысын жоспарлау, қорыту, дәлелдеу сияқты өмірлік маңызы бар дағдыларды қалыптастырады. Осындай әрекеттер жүйесі оқу үдерісін механикалық меңгеруден ойлы, мағыналы, саналы білім игеру деңгейіне көтереді.
Бағдарлама мазмұны оқушыны тек мәтін түсінуге үйретіп қана қоймай, оны мәдени-әлеуметтік кеңістікте еркін бағдарлай алатын, ақпаратты түрлі формада қолдана білетін, өз ойын жүйелі жеткізе алатын тұлға ретінде қалыптастыруды көздейді. Бұл – бүгінгі өзгермелі ақпараттық дәуірде аса қажет құзыреттердің бірі. Авторлық бағдарламаның жалпы бағыты мен әдістемелік жүйесі мектептегі қазақ тілі пәнін оқытудың сапасын арттыруға, оқушылардың оқу сауаттылығы деңгейін жаңа деңгейге көтеруге және олардың болашақтағы білімдік жетістіктеріне берік негіз қалауға бағытталған. Осылайша, бағдарлама оқу үдерісін жандандырып қана қоймай, оқушының тұлғалық дамуына серпін беретін мәнді әрі жаңашыл білім кеңістігін қалыптастырады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Мұғалімдерге арналған:
-
Ш.Құрманбайұлы, "Қазақ тілі әдістемесі", 2015, "Мектеп" баспасы.
-
Құрман Н.Ж. Жаңа педагогикалық технологиялар жүйесіндегі қазақ тілінен сабақ үлгілері. – Астана: Ш. Шаяхметов атындағы Тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы, 2008. – 172 б.
-
Нұржан Ж. Қазақ тілін оқыту технологиясы: оқу құралы. – Ақтөбе: Қ.Р. Білім және ғылым министрлігі, 2014. – 203 б.
-
Құрманова Н.Ж. Қазақ тілін дамыта оқыту технологиясы. – Астана: [Б. ж.], 2007. – 160 б.
-
Нұржан Ж. Қазақ тілінен кешенді (комплексті) сабақ жоспарының үлгісі: әдістемелік нұсқау. – Ақтөбе: [б. ж.], 2014. – 41 б.
-
Балабеков, А.Қ. Қазақ тілі: тыңдалым (жаттығулар жинағы, A1–C1). – Астана: ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, 2018 жыл. – 167 б.
-
Елубай, Ә.М. Қазақ тілін оқытудың заманауи әдіс-тәсілдері. – Азаматтық авиация академиясы, 2018 жыл. – 80-83 б.
Оқушыларға арналған:
-
Қазмагамбетова, А.Г. Қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында креативті ойын технологиясын қолданудың білім сапасын арттырудағы маңызы. – А.Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті, 2016 жыл. – 158-163 б.
-
Құрман, Н.Ж. Қазақ тілін оқытудың әдіснамалық негіздері. – Астана: [Б. ж.], 2008 жыл. – 157 б.
-
Төлегенов, Т. Қазақ тілін ойын түрінде оқыту. – Ақиқат, 2019 жыл. – №3. – 113-115 б.
-
Құрманова, Н. Қазақ тілін дамыта оқыту технологиясы: монография. Астана: Мемлекеттік тілді жеделдете оқыту республикалық орталығы, 2007. – 140 б.
-
Иргизбаева, Қ.Б. Қазақ тілін оқытуда техникалық құралдарды пайдаланудың тиімділігіі– 2011.
Ата-аналарға арналған:
-
Абдыкарим, Т.М. Қазақ тілін оқытуда қолданатын талдау түрлері: оқу-әдістемелік құрал. Астана: Еуразия гуманитарлық институты, 2008. – 222 б.
-
Т. Әбдікәрімова. Қазақ тілі сабағында жаңа технологияларды қолдану. Алматы: Атамұра, 2018. – 144 бет.
-
М. Ермекбаева. Цифрлық білім беру: оқыту технологиялары мен тәжірибелер. Нұр-Сұлтан: Ұлағат, 2022. – 176 бет.
жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
ГЕЙМИФИКАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОҚУ САУАТТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ
ГЕЙМИФИКАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОҚУ САУАТТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ
АҚМОЛА ОБЛЫСЫ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫНЫҢ АРШАЛЫ АУДАНЫ БОЙЫНША БІЛІМ БӨЛІМІ АБАЙ АТЫНДАҒЫ БҰЛАҚСАЙ АУЫЛЫНЫҢ №2 ЖАЛПЫ ОРТА БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕБІ КОММУНАЛДЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕСІ
АВТОРЛЫҚ БАҒДАРЛАМА
ГЕЙМИФИКАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕР АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОҚУ САУАТТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ
5-сынып оқушыларына арналған
2025 жыл
Авторлық бағдарлама
Геймификациялық әдістер арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын арттыр
5-сынып оқушыларына арналған
Аптасына 1 сағат, жылына 34 сағат
Халым Толеуиш
Ақмола облысы Білім басқармасының Аршалы ауданы бойынша Білім бөлімі Абай атындағы Бұлақсай ауылының №2 жалпы орта білім беретін мектебі коммуналдық мемлекеттік мекемесінің қазақ тілі және қазақ әдебиеті пәні мұғалімі
Пікір жазған:
ТҮСІНІК ХАТ
Қазіргі білім беру жүйесінде оқушының мәтінді түсіну, ақпаратты тану, оны түрлі жағдаяттарда орынды қолдану қабілетін дамытатын оқу сауаттылығы – білім сапасының негізгі көрсеткішіне айналып отыр. Бастауыш буын оқушылары үшін оқу әрекетін қызықты, тартымды әрі мағыналық жағынан тереңдетіп ұйымдастыру қажеттілігі уақыт талабымен ұштасады. Осы тұрғыдан алғанда, геймификациялық әдістер оқыту үдерісін баланың табиғи қызығушылығымен ұштастырып, оның танымдық белсенділігін күшейтетін пәрменді құрал ретінде көрініс табады. Геймификация оқу тапсырмаларын бәсекелестік, ынталандыру, шартты мақсат қою элементтерімен байытып, мәтінмен жұмыс жасаудың жаңа формаларын қалыптастыруға мүмкіндік береді; нәтижесінде оқушы мәтінді талдауға, сұрақ қоюға, болжам жасауға, ақпаратты сүзуге және өз пікірін жүйелі жеткізуге біртіндеп дағдыланады.
Ұсынылып отырған авторлық бағдарлама 5-сынып оқушыларының оқу сауаттылығын арттыруды геймификациялық технологиялар арқылы жүзеге асыруды мақсат етеді. Бағдарламада ұлттық құндылықтар мен заманауи цифрлық мәдениет үйлесім таба отырып, оқушы тұлғасын тілдік, коммуникативтік және функционалдық тұрғыдан дамытуға бағытталған әдістер жүйесі қарастырылған. Әр сабақ ойын құрылымына негізделген тапсырмалар арқылы оқу мақсатына жетуге бағдарланып, оқушыны ізденімпаздыққа, ойлау икемділігіне, дәлелді пікір айтуға, ақпаратты салыстырып саралауға баулиды. Сонымен бірге, жасанды интеллект платформаларын оқыту үдерісіне ұтымды енгізу арқылы оқушының цифрлық сауаттылығы артып, мәтінмен жұмыс жасаудың жаңа деңгейдегі құралдарын меңгеруіне жағдай жасалады.
Бағдарлама мақсаты: Оқушылардың оқу сауаттылығын геймификациялық әдістер, ұлттық құндылыққа негізделген мазмұн және жасанды интеллект құралдары арқылы жүйелі түрде дамытып, мәтіннен негізгі ақпаратты анықтау, мағынаны болжау, салыстыру, талдау және түрлі жанрлық формада қайта құрастыру сияқты кешенді дағдыларды қалыптастыру.
Бағдарлама міндеттері
-
Оқылым мәтіндерін түрлі тәсілдермен талдата отырып, негізгі және қосымша ақпаратты ажырата білу дағдыларын қалыптастыру.
-
Тірек сөздер, иллюстрациялар және жетекші сұрақтар арқылы болжау, негізгі ойды анықтау стратегияларын меңгерту.
-
Геймификациялық тапсырмалар арқылы оқушының ойлау белсенділігін арттыру және танымдық мотивациясын күшейту.
-
Оқылым, тыңдалым, жазылым және айтылым әрекеттерін бірізді байланыстырып, коммуникативтік құзыреттілікті дамыту.
-
Ұлттық құндылықтар мен мәдени контексті қамтитын мәтіндер негізінде рухани-адамгершілік түсініктерді тереңету.
-
Оқушылардың ақпаратты құрылымдау, салыстыру, жүйелеу әрекеттерін дамытатын ойын формаларын қолдану.
-
Жасанды интеллект пен қолжетімді цифрлық платформаларды оқу әрекетіне кіріктіру арқылы оқушының цифрлық сауаттылығын арттыру.
-
Оқушының өз оқу тәжірибесін бағалау, рефлексия жасау және нәтижені тұжырымдау дағдыларын қалыптастыру.
Бағдарлама өзектілігі:
Қазіргі білім кеңістігі оқушыдан тек мәтінді дұрыс оқуды емес, оның құрылымын, астарлы мағынасын, ақпараттық салмағын тану сияқты күрделі когнитивтік операцияларды орындауды талап етеді. Мұндай дағдыларды дамытуда дәстүрлі тәсілдер оқушының ішкі қызығушылығын әрдайым оята бермейтіндіктен, оқу әрекетін эмоционалдық және мағыналық тартымдылықпен шебер ұштастыратын әдістер қажеттілігі артып отыр. Осы тұрғыдан алғанда, геймификация принциптеріне негізделген оқу сауаттылығын дамыту бағдарламасы оқушының танымдық үдерісін жандандырып, күрделі мәтінмен жұмыс істеу операцияларын табиғи, жеңіл әрі ынталандырушы ортада меңгеруге мүмкіндік береді. Бағдарлама оқу деректерін ойын динамикасымен біріктіре отырып, баланың назарын тұрақтандыру, ақпаратты талдау мен қайта құрастыру қабілетін жетілдіру сияқты зияткерлік мақсаттарды кешенді түрде жүзеге асырады.
Сонымен бірге, қоғамдағы цифрлық өзгерістерге бейім жаңа буын оқушысының қабылдау ерекшеліктері оқу үдерісін технологиялық, интерактивті шешімдермен толықтыруды талап етеді. Бағдарламада қолданылатын жасанды интеллект платформалары, визуалды ойын құрылымдары, цифрлық карталар мен интерактивті модельдер оқушының ақпаратты өңдеу жылдамдығын арттырып, мәтінмен жұмыс жасауға арналған жаңа стратегияларды меңгеруіне қолайлы жағдай жасайды. Сонымен қатар, ұлттық дүниетаным элементтерімен байытылған тапсырмалар арқылы рухани-мәдени контекст те назардан тыс қалмай, оқу сауаттылығы білімнің тек техникалық емес, тұлғалық және құндылықтық қырымен бірлікте ұсынылады.
Бағдарламаның ғылыми-әдістемелік деңгейі
Бағдарлама құрылымы оқушының мәтіндік әрекетін кезең-кезеңмен күрделендіретін спиральді танымдық модельге сүйенеді. Әрбір бөлім оқу мақсаттарын ойындық сценариймен байланыстырып, мәтін мазмұнын болжау, іріктеу, салыстыру, тұжырым жасау сияқты жоғары деңгейлі операцияларды орындатуға бағытталған. Оның жаңашылдығы — оқушы әрекетін басқарушы құрал ретінде бәсекелестік, ынталандыру, таңдау еркіндігі сияқты ойын механизмдерін мақсатқа сәйкес қолдануында; бұл тәсіл оқушының оқу деректеріне эмоционалды қатысуын арттырып, күрделі мазмұнды игеруге ішкі дайындық қалыптастырады. Сонымен бірге, тапсырмалардың көпқабатты құрылымы (мәтіндік, визуалды, цифрлық) оқушының қабылдау арналарының әртүрлілігіне бейімделген.
Бағдарламаның тағы бір әдістемелік артықшылығы — жасанды интеллектті оқу үдерісіне интеграциялаудың педагогикалық негізделген тәсілінде. ЖИ құралдары оқушыға дайын жауап беретін жүйе ретінде емес, ойлау үлгілерін салыстыру, болжамды тексеру, құрылымдық модельдер жасау сияқты аналитикалық әрекеттерді қолдайтын когнитивтік серіктес ретінде ұсынылады. Мұндай тәсіл оқушыны ақпарат тұтынушыдан ақпарат өндіруші деңгейіне көтеріп, мәтінмен жұмыс барысында саналы рефлексия жасауға баулиды.
Бағдарламаның ғылымилығы
Бағдарлама ғылыми негізін психолингвистика, мәтін лингвистикасы, когнитивтік даму теориясы және ойын педагогикасы тоғысындағы әдіснамалық тұғырлардан алады. Мәтіннің құрылымдық-мағыналық жүйесін модельдеу, ақпаратты танымдық сүзгіден өткізу, болжам мен тұжырымды логикалық негіздеу сияқты дағдылар білім алушының жоғары ойлау процестерін белсендіретін ғылыми тұрғыдан дәлелденген практикаларға сүйенеді. Геймификациялық элементтердің қолданылуы мотивацияның нейрокогнитивтік механизмдеріне сәйкес келеді, ал жасанды интеллект платформаларын енгізу – дерекпен жұмыс істеу мәдениетін, ақпараттық талдау қабілетін және XXI ғасыр дағдыларын қалыптастыруға бағытталған заманауи ғылыми-педагогикалық талаптарды орындайды. Сондықтан бағдарлама теориялық негізі берік, әдістемелік шешімдері дәлелді және оқушы тұлғасын жан-жақты дамытуды көздейтін ғылыми кешен ретінде сипатталады.
Күтілетін нәтижелер
-
Оқушылар мәтіннің мазмұнын болжау, негізгі ойды анықтау және ақпаратты мағыналық тұрғыдан жіктеу дағдыларын меңгереді.
-
Әртүрлі жанрдағы мәтіндерден деректі, дәлелді, қосымша және астарлы мағыналарды ажыратып оқи алады.
-
Геймификациялық әдістер негізінде ақпаратты жылдам талдап, шешім қабылдау және дәлел келтіру қабілеті дамиды.
-
Оқушылар төрт тілдік дағдыны (тыңдалым–оқылым–жазылым–айтылым) өзара байланыстыра қолдана алады.
-
Мәтін мазмұнын ұлттық құндылықтармен байланыстыра талдау және жеке көзқарасын дәлелді жеткізу мүмкіндігі қалыптасады.
-
ЖИ платформаларын оқу мақсатына сай пайдаланып, мәтінді талдау, мазмұн шығару немесе идеяны тексеру құралдарын еркін қолданады.
-
Ақпаратты кесте, диаграмма, карта, сызба, инфографика сияқты визуалды модельдер арқылы бере алады.
-
Оқу процесіне белсенді қатысып, өз жетістігін бағалайтын және оқу тәжірибесін рефлексиялайтын дербес білім алушыға айналады.
Күтілетін нәтижелерді тексеру әдістері
Бағдарламада күтілетін нәтижелерді бағалау механизмі тек ақпаратты қайта айту әрекетімен шектелмей, оқушының мәтінді тану, оны құрылымдық тұрғыда түсіндіру және мағынаны қайта ұйымдастыру қабілеттерін кешенді түрде өлшейтін көпдеңгейлі тәсілдер арқылы жүзеге асырылады. Мәтіннің негізгі, жанама және имплициттік мағыналарын айқындауға бағытталған тапсырмалар оқушының ойлау траекториясын, логикалық байланыс құру шеберлігін және болжам жасау қабілетін бағалауға мүмкіндік береді. Ойындық ортадағы динамикалық бағалау – оқушы әрекетін бірізді бақылап, оның ойлау стратегияларының қалай өзгеретінін анықтауға жол ашады; бұл тәсіл дәстүрлі тексеру форматтарынан айырмашылығы – когнитивтік қимылдың нақты сәттерін тіркеу мүмкіндігімен құнды.
Сонымен қатар, жасанды интеллект платформалары арқылы алынған аралық нәтижелер оқушының ақпаратты талдау үлгісін, шешім қабылдау логикасын және мәтінді қайта құру тәсілдерін диагностикалауға септеседі: ЖИ ұсынған нұсқамен салыстыру тапсырмасы оқушының өзіндік ойлау құрылымын, дәлелдеу мүмкіндігін және мағыналық айырмашылықты сезіну қабілетін айқын көрсетеді. Рефлексиялық парақтар мен құрылымдық карталар оқушының метатанымдық деңгейін бағалауға негіз болып, оның оқу әрекеті барысындағы ішкі бағдарын көрнекі форматта бақылауға жағдай жасайды. Осылайша, бағалау жүйесі нәтиженің сыртқы пішінін емес, оның жасалу жолын, ойлау тереңдігін және мағыналық дәлдігін кешенді қамтиды.
Бағдарламаның мазмұнын зерделеу көлемі
Бағдарламаның мазмұнын меңгеру көлемі оқушының жас ерекшелігіне сай шектелмеген қарапайым ақпараттық деңгеймен емес, мәтіндік құбылыстардың әртүрлі аспектілерін қамтитын көпқабатты танымдық әрекеттермен айқындалады. Оқушы мәтін құрылымын сыртқы форма ретінде ғана қабылдамай, оның ішкі логикасын, идеялық өзегін, көркемдік немесе ақпараттық құрылымын, контекстпен байланысын, мәдени референттерін және прагматикалық мақсатын зерделейді. Әр сабақ мәтіннің дара элементін емес, оның мағыналық өрісін, семантикалық желісін, коммуникативтік қызметін біртұтас жүйе ретінде талдауға бағытталған.
Зерделеу көлемінің өзегі — тек оқылым операцияларының тізбегі емес, ақпараттық деректі ой сүзгісінен өткізу, мағына табу жолдарын салыстыру, мәтінді қайта модельдеу, оның жаңа құрылымдық нұсқасын құру сияқты зияткерлік әрекеттерді қамтиды. Бұл тәсіл оқу materialын механикалық меңгеруден айырып, оқушыны зерттеушілік сипаттағы мәтіндік талдау кеңістігіне жетелейді. Мұндай құрылым оқушының жеке оқу траекториясын қалыптастыруға, мәтінді түсіну мүмкіндіктерін кеңейтуге және күрделі ақпаратпен жұмыс істеу дағдысын жүйелі дамытуға мүмкіндік береді.
Бағдарлама ерекшелігі
Бағдарламаның ерекшелігі оның оқу сауаттылығын дамыту үдерісін тек оқу әрекетінің бөлімі ретінде емес, мәтінмен жұмыс істейтін көпқырлы зертхана сипатында қарастыруында жатыр. Мұнда мәтін оқушы үшін дайын берілген мағыналар жиынтығы емес, мағына құру алаңы ретінде ұсынылады; яғни бала мәтінді қабылдаушыдан мағына жасаушыға айналады. Геймификациялық орта осы үдерістің қозғаушы күшіне айналып, оқушыны белсенді қатысушы рөлінде ұстау арқылы мәтінмен жұмыс істеудің динамикалық сипатын қамтамасыз етеді.
Бағдарламаның тағы бір айқын қырын — жасанды интеллектті оқу материалын тікелей түсіндіруші емес, ойлау серіктесі ретінде қолдану стратегиясы құрайды. ЖИ құралдары оқушының болжау, салыстыру, құрылымдық модельдеу әрекеттерін кеңейте отырып, мәтінді жаңа қырынан тануға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ұлттық таным элементтері, мәдени контекст және мазмұндық символика мәтінмен жұмыс істеудің этикалық әрі тәрбиелік контурын қалыптастырады. Осылайша, бағдарлама теориялық негізі берік, әдістемелік шешімі кешенді және білім мазмұнын заманауи технологиялармен тоғыстырған бірегей жүйе ретінде ерекшеленеді.
ТҰРАҚТЫЛАУ НЕМЕСЕ МАЗМҰНДЫҚ БӨЛІМ
Бұл авторлық бағдарламаның мазмұны оқу сауаттылығын жан-жақты дамытуға негізделген кешенді құрылымды қамтиды. Бағдарламада оқушы мәтінді болжау, түсіну, талдау, салыстыру, ақпаратты түрлендіру және өз пікірін дәлелді жеткізу сияқты негізгі дағдыларды кезең-кезеңімен меңгереді. Төрт дағды (оқылым, тыңдалым, жазылым, айтылым) өзара байланыста қарастырылып, әр сабақта функционалды қолданылатын тапсырмалар арқылы бекітіледі. Мазмұндық өзек ретінде мәдениет, дәстүр, әлеуметтік өмір, табиғат және кеңістік тақырыптары алынған; бұл оқушының танымдық көкжиегін кеңейтіп, мәтінмен жұмыс істеу тәжірибесін байытады. Оқушылар түрлі жанрдағы мәтіндермен, визуалды дереккөздермен, диаграмма, кесте, карта сияқты құрылымдық материалдармен жұмыс істей отырып, ақпаратты талдаудың әртүрлі тәсілдерін меңгереді.
Бағдарлама мазмұнының өзіндік ерекшелігі – оқыту үдерісіне геймификация элементтері мен қолжетімді жасанды интеллект құралдарын енгізу арқылы оқушының танымдық белсенділігін арттыру. Wordwall, LearningApps, Canva, Coggle, Prezi, Seesaw, Google Lens сияқты платформалар тапсырмаларды визуалдауға, күрделі ақпаратты жеңіл қабылдауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, оқушы әр сабақта нақты білім өнімін жасайды: инфографика, құрылым картасы, жоспар сызбасы, сюжеттік мәтін, семантикалық талдау, салыстырмалы кесте т.б. Бұл тәсіл бағдарламаның тәжірибеге бағытталған сипатын күшейтіп, оқушының теориялық білімін практикалық әрекетте көрсетуіне жағдай жасайды. Авторлық бағдарламаның мазмұны оқушыны зерттеушілікке, талдауға, мәдени-танымдық байланыстарды тануға және ақпаратпен жұмыс істеуде дербестік танытуға тәрбиелейді.
Оқу тақырыптарының мазмұны:
Бағдарламаның бірінші бөлімі – «Тілдік түсіну және ақпаратты талдау» – оқушының мәтінді тану жолындағы бастапқы когнитивтік дағдыларын қалыптастыруға бағытталады. Бұл бөлімде оқушылар тірек сөздер мен иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау, маңызды және қосымша ақпаратты ажырату, жетекші сұраққа сүйеніп негізгі ойды анықтау, эмоциялық реңкті сөздерді орнымен қолдану сияқты іргелі түсіну әрекеттерін меңгереді. Тыңдалым мен оқылым материалдары бірдей деңгейде ұсынылып, мәтін мазмұнын құрылымдық талдау, стильдік айырмашылықтарды тану, ақпаратты бірізді ретпен ұйымдастыру сияқты оқу сауаттылығының базалық компоненттері тәжірибелік тапсырмалармен ұштасады. Бөлім соңындағы нәтижелік сабақ оқушының негізгі ойды тану жолындағы ілгерілеуін жиынтықтап, мәтіндік талдау стратегияларын саналы қолдануға бағыттайды.
Екінші бөлім – «Мәдени-әлеуметтік таным» – мәтін мазмұнын мәдени контекстпен сабақтастыра талдауды көздейді. Мұнда оқушылар жанрлық ерекшеліктерді айырып, стильдік айырмашылықтардың қызметін түсінуді, дереккөзбен жұмыс істеуді, ақпаратты әртүрлі стратегиямен табуды үйренеді. Ұлттық дәстүр мен қоғамға қатысты мәтіндер арқылы оқушылар сұрақ құрастыру, идеялық мазмұнды салыстыру және ақпаратты жинақтап беру дағдыларын дамытады. Сюжеттік суреттерден әңгіме құрастыру, жоспарлау, жанрға сай мәтін жазу сияқты әрекеттер оқушының шығармашылық әлеуетін арттырып, мәтіндік мазмұнды қайта құруға мүмкіндік береді. Бөлім мазмұны мәдени таным мен әлеуметтік қатынастардың мәтіндік бейнесін түсінуге бағытталған кешенді тапсырмалармен құрылды.
Үшінші бөлім – «Дәстүр, орта және мереке танымы» – оқушыны көркем мәтіндегі мәдени-символдық кодтарды тануға, тілдік құбылыстарды мәнмәтінмен байланыстыра талдауға жетелейді. Берілген мәтіндер негізінде эссе жазу, оқиғалар ретін сипаттау, орфографиялық нормаларды сақтап мәтінді редакциялау, көркем детальдерді тану, ықпал заңдылықтарын қолдану, тура және ауыспалы мағыналарды ажырату сияқты күрделі тілдік операциялар жүзеге асады. Сонымен қатар, туынды сөздер мен күрделі сөздерді мағыналық өрісте қолдану, зат есім мен сын есімнің функционалдық ерекшеліктерін талдау, инфографика жасау сияқты әрекеттер оқушылардың жүйелі-семантикалық ойлау қабілетін дамытады. Бөлімнің қорытынды сабағы оқушының мәдени және тілдік танымын жинақтап, сан есімді мағыналық жағдаятта қолдану дағдыларын бекітеді.
Төртінші бөлім – «Табиғат, кеңістік және зерттеу» – оқу сауаттылығын ғылыми-танымдық бағыттағы мәтіндермен жұмыс арқылы тереңдетеді. Табиғат құбылыстарын сипаттайтын сөйлемдермен жұмыс, төл сөз бен төлеу сөзді түрлендіру, жануарлар мен өсімдіктер туралы деректерді салыстыру, саяхат және тарихи орындар туралы мәтіндерді талдау, ғарыш кеңістігіндегі құбылыстарды түсіндіру сияқты тапсырмалар оқушының зерттеушілік ойлауын дамытады. Бұл бөлімде оқушылар ғылыми ақпараттың құрылымын түсініп, фактілік деректерді кесте, диаграмма және мәтіндік модельдер арқылы бейнелеуге дағдыланады. Бөлім соңындағы жиынтық сабақ жылдық оқу тәжірибесін қорытындылап, оқушының түсіну, талдау, сұрақ қою және пікір білдіру дағдыларын біртұтас құрылымда паш етеді.
І БӨЛІМ: Тілдік түсіну және ақпаратты талдау
Сағат саны: 8 сағат
Мақсаты: Оқушылардың мәтін мазмұнын болжау, негізгі ойды анықтау, ақпаратты салыстыру, жетекші сұраққа жауап беру сияқты бастапқы оқу сауаттылығы дағдыларын қалыптастырып, тілдік бірліктердің мағыналық рөлін саналы қолдануға дағдыландыру.
1-сабақ
Тақырыбы: Сөздің құпия сапары: негізгі ойды табу
Білуі тиіс: Мәтінге берілген кілт сөздер мен көрнекі бейнелерге сүйене отырып мазмұнды алдын ала жобалау жолдарын; болжау кестесінің негізгі элементтерін; болжам мен нақты мәтін арасындағы сәйкестікті салыстыра талдау тәсілдерін меңгеру.
2-сабақ
Тақырыбы: Сырлы сұхбат әлемі
Білуі тиіс: Негізгі идеяны анықтауда бағыттаушы сұрақтардың атқаратын қызметін; сұрақ пен жауаптың мазмұндық өзара байланысын; мәтін идеясын ықшам әрі нақты тұжырыммен жеткізу жолдарын түсіну.
3-сабақ
Тақырыбы: Әңгіме өзегі неде?
Білуі тиіс: Мәтіндегі басты ақпарат пен қосалқы деректерді ажыратудың ерекшеліктерін; ақпаратты маңыздылығына қарай жіктеп талдау әдістерін; мәтін бөліктерінің мазмұндық салмағын бағалау жолдарын қолдану.
4-сабақ
Тақырыбы: Оқиға нүктесін анықтау
Білуі тиіс: Мәтінде берілген оқиғалардың ретімен орналасуын анықтау тәсілдерін; оқиға желісін сызба, кесте немесе диаграмма арқылы көрсету жолдарын; көркем және ақпараттық мәтін құрылымындағы айырмашылықтарды салыстыру.
5-сабақ
Тақырыбы: Мәтін мазмұнын құрылымдау
Білуі тиіс: Тақырып, негізгі ой және қосымша деректердің өзара байланысын; мәтіннің кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерін айқындау жолдарын; мазмұнды құрылымдаудың үлгісін жасау қағидаларын игеру.
6-сабақ
Тақырыбы: Мақсатты аудитория және стиль
Білуі тиіс: Мәтін стилін айқындайтын тілдік белгілерді тану; көркем, ресми және тұрмыстық стильдердің қолданылу мақсатын түсіну; оқырман аудиториясына сай сөздік таңдау қажеттігін ұғыну.
7-сабақ
Тақырыбы: Сұрақ жасау өнері
Білуі тиіс: Мәтінді түсіну, талдау және бағалау деңгейіндегі сұрақтарды құрастыру тәсілдерін; мазмұнды тереңдететін нақтылаушы және жетекші сұрақтардың маңызын; сұрақ қою арқылы ақпарат іздеу жолдарын меңгеру.
8-сабақ — Нәтиже сабақ
Тақырыбы: Негізгі ойды тану жолым
Білуі тиіс: Бөлім барысында қалыптасқан болжау, негізгі ойды анықтау және ақпаратты жүйелеу дағдыларын қолдану; қысқа рефлексиялық ой түю; мәтіннен негізгі идеяны дәлелмен негіздеп көрсету әдістерін пайдалану.
ІІ БӨЛІМ: Мазмұнды терең түсіну және салыстырмалы талдау
Сағат саны: 8 сағат
Мақсаты: Оқушылар мәтін құрылымындағы көркемдік, ақпараттық және логикалық детальдарды тану, түрлі жанрлар арасында салыстыру жасау, мәтін мазмұнынан концептуалдық ақпаратты ажырату, дәлелді ой айту және дереккөздермен жұмыс істеу дағдыларын кешенді түрде дамыту.
9-сабақ
Тақырыбы: Екі дереккөз – екі көзқарас
Білуі тиіс: Әртүрлі дереккөздердегі мәтіндерді мазмұндық тұрғыдан салыстыру жолдарын; автор көзқарасының тілдік көріністерін анықтау; зат есім тұлғаларының мағынаға әсерін түсіну; салыстыруға арналған кестелермен жұмыс істеу.
10-сабақ
Тақырыбы: Көркем детальдің құпия әлемі
Білуі тиіс: Көркем детальдің мәтіндегі идеялық мәнін айқындау; кейіпкер бейнесін ашудағы көркем элементтердің қызметін тану; орфографиялық нормаларды сақтаудың маңызын түсіну; сипаттама мәтінде көркемдік тәсілдерді орынды қолдану.
11-сабақ
Тақырыбы: Символдық мазмұн және астарлы мән
Білуі тиіс: Салт-дәстүрге қатысты ұғымдардың астарлы мағынасын түсіндіру; сөздер арасындағы дыбыстық ықпал заңдылықтарын тану; символдық мазмұнды талдаудың тиімді әдістерін қолдану.
12-сабақ
Тақырыбы: Уақыт пен кеңістік жүйесі
Білуі тиіс: Тура және ауыспалы мағыналардың мәтіндегі оқиға дамуына ықпалын анықтау; көпмағыналы сөздердің семантикалық қызметін талдау; мағыналық байланыстарды көрсететін семантикалық карта құру.
13-сабақ
Тақырыбы: Себеп пен салдар байланысы
Білуі тиіс: Мәтіндегі себеп пен салдар арасындағы логикалық байланысты анықтау үлгілерін; туынды және күрделі сөздердің термин қалыптастырудағы рөлін; ғылыми мәтіндегі терминдерді жүйелеу жолдарын меңгеру.
14-сабақ
Тақырыбы: Кесте мен диаграмма сырын оқу
Білуі тиіс: Визуалды және мәтіндік ақпараттың өзара үйлесімін тану; сын есім шырайларының сипаттама мәтіндегі көркемдік қызметін түсіну; кесте мен диаграммадан қорытынды шығару тәсілдерін қолдану.
15-сабақ
Тақырыбы: Факті және тұжырым: үйлесімді талдау
Білуі тиіс: Төл және төлеу сөздің мәтін мазмұнына тигізетін стилистикалық әсерін түсіну; табиғат құбылыстарын сипаттайтын сөйлемдердің құрылымдық ерекшеліктерін талдау; сөйлемді мағыналық тұрғыда түрлендіру жолдарын қолдану.
16-сабақ — Нәтиже сабақ
Тақырыбы: Мазмұнды саралау жолым
Білуі тиіс: Салыстыру, талдау және интерпретация дағдыларын біртұтас қолдану; мәтіндік және визуалды ақпаратты біріктіріп толық ой түю; сан есімдердің мағыналық түрлерін пайдалана отырып қорытынды жасау.
ІІІ БӨЛІМ: Дәстүр, орта және мереке танымы
Сағат саны: 10 сағат
Мақсаты: Оқушылар ұлттық салт-сананың мазмұндық табиғатын, мәдени код ретіндегі әдет-ғұрыптардың мәнін, мәтіндегі көркемдік детальдер мен реттіліктің ойды ұйымдастырудағы орнын түсініп, жазылым мен айтылымда құрылымдық сауаттылықты меңгеруі көзделеді.
17-сабақ
Тақырыбы: Отбасы құндылығы және жүрек жылуы
Білуі тиіс: Отбасылық мазмұндағы мәтіндердің эмоционалдық реңкін ажырату; композициялық бөліктер арасындағы логикалық байланысты сақтау; кейіпкерді сипаттауда тілдік құралдарды орынды қолдану.
18-сабақ
Тақырыбы: Әдет-ғұрыптардағы реттілік және мазмұн жинақтау
Білуі тиіс: Тыңдалым мен оқылым материалдарынан негізгі ақпаратты іріктеу; ықшам әрі мазмұнды мәтін құрастыру талаптарын сақтау; ақпаратты қысқарту кезінде мағынаны жоғалтпау әдістерін пайдалану.
19-сабақ
Тақырыбы: Мерекелік ой: мақсат, мән және мазмұн
Білуі тиіс: Орфографиялық сөздіктермен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіру; мәтінді өңдеудің тілдік дәлдікке әсерін түсіну; негізгі мақсатты айқындау үшін маңызды тілдік бірліктерді таңдау.
20-сабақ
Тақырыбы: Аңыз және ақиқат: көркем деталь қуаты
Білуі тиіс: Көркем детальдің оқиға желісін жинақтаудағы қызметін түсіну; үндестік заңдылықтарының жазылымға әсерін ескеру; көркем мәтінде бейнелілік пен тілдік үйлесімділік қалыптастыру.
21-сабақ
Тақырыбы: Салт-дәстүрдегі астар: символдық код
Білуі тиіс: Дыбыстық ықпал түрлерінің айтылымға әсерін тану; фонетикалық заңдылықтарды мағыналық нақышпен байланыстыру; салт-дәстүр элементтерінің символдық мәнін талдау үлгілерін қолдану.
22-сабақ
Тақырыбы: Уақыт пен кеңістік: оқиға байланысының жүйесі
Білуі тиіс: Семантикалық талдау жүргізудің кезеңдерін меңгеру; тура және ауыспалы мағынаны ажырату жолдарын қолдану; оқиға желісіндегі мағыналық байланыстарды карта арқылы көрсету.
23-сабақ
Тақырыбы: Тарихи сабақтастық: себеп-салдарлы ойлау
Білуі тиіс: Туынды және күрделі сөздердің тарихи мәтіндегі терминдік мүмкіндігін түсіну; логикалық құрылымдарды жіктеу; себеп–салдар байланысы арқылы мазмұнды тұтастандыру.
24-сабақ
Тақырыбы: Дереккөздер көзқарасы: салыстырмалы пайым
Білуі тиіс: Мәтіндерді құрылымдық және идеялық тұрғыда салыстыру өлшемдерін қолдану; зат есім тұлғаларының мағыналық реңк тудырудағы қызметін анықтау; салыстырмалы талдау парағын дұрыс толтыру.
25-сабақ
Тақырыбы: Кесте мен диаграмма: визуалды ақпарат тілі
Білуі тиіс: Кесте мен диаграммадан ақпарат алу және оны түсіндіру жолдарын меңгеру; сын есім шырайлары арқылы сипаттаманы күшейту; визуалды деректі мәтінмен байланыстыру.
26-сабақ — Нәтиже сабақ
Тақырыбы: Дәстүр әлемінің картасы: бөлімдік тұжырым
Білуі тиіс: Бөлімдік білімді жүйелеудің құрылымдық үлгілерін қолдану; сан есімдерді пайдалана отырып инфографикалық қорытынды жасау; дәстүрлік мазмұнды жинақтау дағдыларын көрсету.
IV БӨЛІМ: Табиғат, кеңістік және зерттеу
Сағат саны: 8 сағат
Мақсаты: Оқушылар табиғи, ғылыми және танымдық сипаттағы мәтіндерді талдау арқылы зерттеу дағдыларын дамытуды, визуалды материалдардан ақпарат алу білігін қалыптастыруды, табиғат пен қоғам құбылыстарын тілдік нормамен сипаттауды меңгереді.
27-сабақ
Тақырыбы: Табиғаттың тылсым құбылыстары
Білуі тиіс: Төл және төлеу сөздің сөйлем құрылымындағы ерекшеліктерін тану; сөйлемді өзгерту арқылы мағыналық реңк қалыптастыру; табиғатқа қатысты мәтіндегі лексикалық ерекшеліктерді талдау.
28-сабақ
Тақырыбы: Жануарлар әлемінің фактіден тұратын мазмұны
Білуі тиіс: Төл, төлеу және автор сөздеріне қатысты тыныс белгілерді дұрыс қолдану; жануарлар туралы деректерді жүйелеу; сөйлем құрылымын мазмұн дәлдігіне сай жетілдіру.
29-сабақ
Тақырыбы: Өсімдіктер әлемі: белгі мен болжау
Білуі тиіс: Көрнекілікке сүйене отырып мазмұн болжаудың кезеңдерін қолдану; дерекке негізделген тақырыптық болжам картасын жасау; визуалды ақпаратты интерпретациялау.
30-сабақ
Тақырыбы: Саяхат бағыты: мәтіннің мәселесін тану
Білуі тиіс: Әлеуметтік-мәдени мәтіндегі негізгі мәселені анықтау өлшемдерін пайдалану; аналитикалық қысқа жазба құрастыру; мәтіндегі ой мен мәселенің байланысын талдау.
31-сабақ
Тақырыбы: Тарихи орындар әңгімесі
Білуі тиіс: Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты саралау; салыстыруға арналған кестені дұрыс толтыру; тарихи-мәдени мазмұнды құрылымдау.
32-сабақ
Тақырыбы: Ғарыш кеңістігі: ғылыми ақпарат табиғаты
Білуі тиіс: Ғылыми мәтіннің негізгі ойын сұрақтар арқылы анықтау; терминдік бірліктерді тану; мәтін мазмұнына логикалық қорытынды жасау.
33-сабақ — Нәтиже сабақ
Тақырыбы: Табиғат әлемін зерттеу: талдау мен тұжырым
Білуі тиіс: Бөлім мәтіндеріне аналитикалық жауап беру; жеке пікірді дәлелмен ұсыну; зерттеу бағыты бойынша рефлексиялық парақты толтыру.
34-сабақ — Жалпы қорытынды
Тақырыбы: Оқу сауаттылығы – менің жылдық жолым
Білуі тиіс: Диалогтік қатысымда қаратпа және қыстырма сөздерді орынды қолдану; жылдық материалды жүйелі түрде жинақтау; өзіндік даму туралы қорытынды тілдік таныстырылым әзірлеу.
НОРМАТИВТІ БӨЛІМ
|
№ |
Бөлім Бөліміне тақырып |
Оқу мақсаты |
Сағат саны |
Білім өнімі |
||
|
Барлығы |
Теория |
Практика |
||||
|
I БӨЛІМ: ТІЛДІК ТҮСІНУ ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫ ТАЛДАУ Барлығы – 8 сағат: теория - 4, практика – 4 |
||||||
|
|
Сөздің құпия сапары: негізгі ойды табу |
5.1.1.1 – тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау |
1 |
0,5 |
0,5 |
Тірек сөздерге сүйеніп мәтін мазмұнын болжайды және болжам картасын жасайды. |
|
|
Әдептілік алғысымен басталады |
5.1.2.1 – әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-мәдени тақырыптарға байланысты диалог, монологтердегі мәселені түсіндіру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Диалог/монологтен мәселені анықтап, қысқа түсіндіру мәтінін жазады. |
|
|
Қарым-қатынас көпірі |
5.1.3.1 – тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, негізгі және қосымша ақпаратты анықтау |
1 |
0,5 |
0,5 |
Негізгі және қосымша ақпаратты бөліп, екі бағанды кесте толтырады. |
|
|
Сырлы сұхбат әлемі |
5.1.4.1 – тірек сөздер мен жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау |
1 |
0,5 |
0,5 |
Жетекші сұрақтарға сүйеніп мәтіннің негізгі идеясын жазып, қысқа тұжырым құрайды. |
|
|
Эмоция тілі |
5.1.5.1 – тыңдалған мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беру және өз ойын білдіру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Тыңдалым бойынша 3 сұраққа жауап жазып, жеке пікір парағын жасайды. |
|
|
Ақпарат жолы |
5.1.6.1 – коммуникативтік жағдаятқа сай эмоционалды сөздерді, қаратпа, қыстырма, одағайларды қолданып, диалогке қатысу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Диалогке қатысып, 4–5 репликалық шағын диалог жазып шығарады. |
|
|
Күнделікті сөз әлемі |
5.2.1.1 – мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну, анықтау |
1 |
0,5 |
0,5 |
Мәтіннен негізгі және қосымша мәліметтерді жинап, ақпарат кестесін жасайды. |
|
|
Нәтиже сабақ: Түсіну жолындағы жеті қадам |
5.2.2.1 – лексиканың ауызекі сөйлеу және жазба стильдік айырмашылықтарын мәтіндер арқылы тану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Екі мәтінді салыстырып, стильдік айырмашылықтарды кестемен көрсетеді. |
|
Барлығы |
8 |
4 |
4 |
|
||
|
II БӨЛІМ: МӘДЕНИ-ӘЛЕУМЕТТІК ТАНЫМ Барлығы – 8 сағат: теория - 4, практика - 4 |
||||||
|
|
Мәдени мұраның мәнін түсіну: ұлттық белгілерді тану |
5.2.3.1 – хат, хабарлама, жарнама, нұсқаулық, хабарландырудың құрылымы мен ресімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажырату |
1 |
0,5 |
0,5 |
Жанрлық ерекшеліктерді анықтап, «мәтін түрлерінің құрылым картасын» жасайды. |
|
|
Қоғамдық өмір көріністері: стильдердің қызметін түсіну |
5.2.4.1 – ауызекі стильдегі мәтіндердің мазмұнын, тақырыбын және тілдік құралдарын салыстыру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Ауызекі және жазба стильді салыстырып, Венн диаграммасын құрастырады. |
|
|
Ұлттық дәстүр және мәдени ойлау: сұрақ қою дағдысы |
5.2.5.1 – мәтін мазмұнын түсінуге, нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Мәтін бойынша 5 түсіндірмелі сұрақ құрастырып, «сұрақтар парағын» дайындайды. |
|
|
Талғам мен орта: ақпаратты табу және түсіну стратегиялары |
5.2.6.1 – оқылым стратегияларын қолдану (жалпы мазмұнын түсіну үшін оқу, нақты ақпаратты табу үшін оқу) |
1 |
0,5 |
0,5 |
Мәтінді екі стратегиямен оқып, «ақпарат табу кестесін» толтырады. |
|
|
Мәдени кеңістіктегі ақпарат: дерек көзінен мәлімет алу |
5.2.7.1 – энциклопедиялар, балаларға арналған газет-журналдардан қажетті ақпаратты ала білу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Берілген дереккөзден ақпарат тауып, «мәліметтер жинағы» мини-парағын жасайды. |
|
|
Қоғамдық ой және мәтін құрылымы: жоспар жасау шеберлігі |
5.3.1.1 – берілген мәтінге сәйкес кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Мәтін мазмұнына сүйеніп, үш бөлімнен тұратын «жоспар сызбасын» құрастырады. |
|
|
Әлеуметтік ортадағы ақпарат: жанрға сай жазу дағдысы |
5.3.2.1 – жанрлық ерекшеліктеріне сай ресімделуі мен құрылымын сақтап, хат, жарнама, хабарландыру құрастырып жазу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Жарнама/хат/хабарландыруды таңдап, жанрлық талапқа сай «дайын мәтін өнімін» жазады. |
|
|
Нәтиже сабақ: Мәдени бейне және оқиға өрнегі: визуалды материалдан мәтін жасау |
5.3.3.1 – сюжетті суреттердің желісі бойынша әңгіме құрастыру |
1 |
0,5 |
0,5 |
Берілген суреттер тізбегі бойынша «сюжеттік әңгіме мәтінін» құрастырады. |
|
Барлығы |
8 |
4 |
4 |
|
||
|
III БӨЛІМ: ДӘСТҮР, ОРТА ЖӘНЕ МЕРЕКЕ ТАНЫМЫ Барлығы – 10 сағат: теория - 5, практика – 5 |
||||||
|
|
Отбасы құндылығы: жылы қарым-қатынастың мәнін түсіну |
5.3.4.1 – эссенің кіріспе, негізгі, қорытынды бөлімдерін сақтай отырып, өзіне таныс адамды, белгілі бір мекен мен оқиғаны сипаттап жазу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Отбасы туралы негізгі ойды сақтай отырып, кіріспе–негізгі–қорытынды құрылымында жазбаша шағын эссе дайындайды. |
|
|
Дәстүр жалғастығы: әдет-ғұрыптардағы реттілікті тану |
5.3.5.1 – оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ақпараттарды сақтай отырып, жинақы мәтін жазу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Мәтіндегі негізгі деректерді жинақтап, қысқа әрі нақты жинақы конспект мәтінін құрастырады. |
|
|
Мерекелік мазмұн: идея мен мақсатты анықтау |
5.3.6.1 – мәтіндегі орфографиялық қателерді сөздіктерге сүйене отырып түзету және редакциялау |
1 |
0,5 |
0,5 |
Берілген мәтіндегі орфографиялық қателерді түзетіп, сауатты түрде редакцияланған нұсқасын жасап шығады. |
|
|
Аңыз бен ақиқат: көркем детальдерді тану |
5.4.1.1 – қазақ тілінің дыбыс жүйесін, үндестік заңын, емлелік ерекшеліктерін ескере отырып, орфографиялық нормаға сай жазу |
1 |
0,5 |
0,5 |
Аңыздағы көркем детальдарды анықтап, оларды қолдана отырып шағын сипаттама мәтін жазады. |
|
|
Салт-дәстүрдегі астар: символдық мағынаны ашу |
5.4.2.1 – сөз ішіндегі және сөз аралығындағы ілгерінді, кейінді және тоғыспалы ықпал заңдылықтарына сәйкес айту |
1 |
0,5 |
0,5 |
Ықпал заңдылықтарын ескере отырып, салтқа байланысты сөйлемдерді дұрыс дыбыстап, айтылым жаттығуы парағын орындайды. |
|
|
Уақыт пен кеңістік: оқиға байланыстарын түсіну |
5.4.3.1 – тура және ауыспалы мағыналы сөздерді, көп мағыналы сөздер, омоним, антоним, синонимдерді қолдану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Оқиғалар арасындағы мағыналық байланыстарды анықтап, тура және ауыспалы мағыналарды қолданған семантикалық талдау кестесін әзірлейді. |
|
|
Тарихи сабақтастық: себеп-салдарлы ойлау |
5.4.4.1 – жұрнақ арқылы жасалған туынды сөздерді және күрделі сөздерді ауызша және жазбаша тілдесім барысында қолдану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Туынды және күрделі сөздерді дұрыс қолданып, тарихи тақырыпқа арналған терминдік шағын сөздік жасап шығарады. |
|
|
Дереккөзі көзқарасы: екі мәтінді салыстыру |
5.4.4.2 – зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Екі мәтіннің мазмұндық ерекшеліктерін салыстырып, зат есімдерді дұрыс түрлендіре отырып салыстырмалы талдау парағын толтырады. |
|
|
Кесте мен диаграммадағы дерек: визуалды ақпаратты оқу |
5.4.4.3 – сын есімдердің, шырай түрлерінің көркемдік ерекшелігін тану; сын есімді зат есім орнына қолдану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Диаграмма мен кестедегі ақпаратты талдап, сын есім мен шырай формаларын қолданған қорытынды талдау кестесін жасайды. |
|
|
Нәтиже сабақ: Дәстүр әлемінің картасы: бөлімдік тұжырым жасау |
5.4.4.4 – сан есімнің мағыналық түрлерін ажырата білу және зат есім орнына қолдану |
1 |
0,5 |
0,5 |
Бөлім бойынша негізгі тұжырымдарды жинақтап, сан есімдерді орынды қолданған қорытынды инфографика жасайды. |
|
Барлығы |
10 |
5 |
5 |
|
||
|
IV БӨЛІМ: ТАБИҒАТ, КЕҢІСТІК ЖƏНЕ ЗЕРТТЕУ Барлығы – 8 сағат: теория – 4, практика – 4 |
||||||
|
|
Табиғаттың тылсым құбылыстары: қоршаған орта туралы түсінік |
5.4.4.5 – төл сөз, төлеу сөз, автор сөзінің жасалу жолдарын, қызметін білу, төл сөзді төлеу сөзге айналдыру |
|
0,5 |
0,5 |
Табиғат құбылыстарын сипаттайтын сөйлемдерді төл және төлеу сөзге айналдырып, түрлендірілген сөйлемдер жинағын жасайды. |
|
|
Жануарлар әлемінің сырлары: фактілік деректерді тану |
5.4.5.1 – төл сөз, төлеу сөз, автор сөзінің тыныс белгілерін дұрыс қолдану |
|
0,5 |
0,5 |
Жануарлар жайлы ақпаратты сөйлемдермен беріп, тыныс белгілерін дұрыс қойып сауатты жазылған тапсырма парағын дайындайды. |
|
|
Өсімдіктер әлемі бізге не үйретеді?: деректерді салыстыру |
5.1.1.1 – тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау |
|
0,5 |
0,5 |
Өсімдіктер туралы ұсынылған суреттерге сүйеніп мазмұнын болжайды және болжам картасы жасайды. |
|
|
Саяхат бағыты: маршруттық ақпаратты талдау |
5.1.2.1 – әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-мәдени мәтіндердегі мәселелерді түсіндіру |
|
0,5 |
0,5 |
Саяхат мәтініндегі мәселені анықтап, оны түсіндіретін қысқа аналитикалық жазба құрастырады. |
|
|
Тарихи орындар әңгімесі: мәдени деректерді анықтау |
5.1.3.1 – тыңдалған мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты анықтау |
|
0,5 |
0,5 |
Тарихи орын туралы негізгі және қосымша ақпаратты бөліп, екі бағанды кесте толтырады. |
|
|
Ғарышқа саяхат: ғылыми ақпаратты түсіну |
5.1.4.1 – тірек сөздер мен жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау |
|
0,5 |
0,5 |
Ғарыш туралы мәтіннен негізгі ойды шығарып, жеке тұжырым парағын жазады. |
|
|
Нәтиже сабақ: Табиғат әлемін зерттеу: бөлімдік дағдыларды жиынтықтау |
5.1.5.1 – тыңдалған мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беру, көтерілген мәселе бойынша өз ойын білдіру |
|
0,5 |
0,5 |
Бөлім бойынша талданған мәтіндерге жауап жазып, өз ойын білдіретін рефлексия парағын толтырады. |
|
|
Қорытынды сабақ: Оқу сауаттылығы – менің жылдық жолым: жалпы қорытынды |
5.1.6.1 – коммуникативтік жағдаятқа сай эмоционалды сөздерді, қаратпа, қыстырма, одағай сөздерді қолданып, диалогке қатысу |
|
0,5 |
0,5 |
Жылдық нәтижесін жинақтап, эмоциялық реңкті орынды қолдана отырып қорытынды диалогтік презентация жасайды. |
|
Барлығы |
8 |
4 |
4 |
|
||
|
Жалпы сағат саны: |
34 |
17 |
17 |
|
||
АҚПАРАТТЫҚ-ӘДІСТЕМЕЛІК БӨЛІМ
Оқу сауаттылығын жүйелі дамытуға бағытталған бұл авторлық бағдарлама тілдік білімді көпқырлы іс-әрекет арқылы меңгертуді мақсат етеді. Бағдарлама құрылымы төрт ірі бөлімге жіктеліп, әрқайсысы оқылым, тыңдалым, жазылым және тілдік талдау дағдыларының табиғи байланыста дамуына негізделген. Мәселен, I бөлімде оқушы тірек сөздер мен иллюстрациялар арқылы ойды болжау, негізгі және қосымша ақпаратты ажырату, жетекші сұрақтармен идеяны анықтау, коммуникативтік жағдаятқа сәйкес диалог құру сияқты іргелі дағдыларды меңгереді. Бұл бөлімнің мазмұнында «Сөздің құпия сапары», «Қарым-қатынас көпірі», «Сырлы сұхбат әлемі» сияқты сабақтар арқылы тілдік модельдер талданып, оқушы ақпаратты жазбаша және ауызша өңдеудің түрлі тәсілдерін тәжірибе жүзінде қолданады. Осылайша, бөлім оқушыны күрделі мәтін мазмұнын түсінуге жетелейтін бастапқы әдістемелік баспалдақ қызметін атқарады.
II бөлім бағдарламаның мәдени-әлеуметтік мазмұнын айқындайды. Мұнда оқушы мәтіннің жанрлық табиғатын (хат, хабарландыру, жарнама), стильдік айырмашылықтарды (ауызекі және жазба стиль), ақпаратты сұрыптау және сұрақ құрастыру стратегияларын меңгереді. Мысалы, «Мәдени мұраның мәнін түсіну», «Қоғамдық өмір көріністері», «Талғам мен орта» сабақтарында дереккөздерден ақпарат алу және оны өңдеу тәсілдері жүйеленеді. Бұл бөлімде мәтін құрылымын талдау — кіріспе, негізгі, қорытынды бөліктерді жоспарлау, Венн диаграммасы, «мәліметтер жинағы» сынды көрнекілік құралдары арқылы іске асады. Әдістемелік тұрғыдан алғанда, бөлім оқушыға мәтіндер арасындағы стильдік, құрылымдық, мазмұндық қатынастарды айыра білуге мүмкіндік береді.
Бағдарламаның III бөлімі — дәстүр, орта және мереке танымына арналған кешенді оқу алаңы. Бұл бөлімде оқушы ұлттық таным элементтерін мәтін арқылы ашуды, көркем детальдің табиғатын түсінуді, дыбыстық ықпал заңдылықтарын дұрыс қолдануды және тарихи-мәдени мәтіндерді талдауды үйренеді. «Аңыз бен ақиқат», «Салт-дәстүрдегі астар», «Уақыт пен кеңістік» сияқты сабақтарда тілдік талдау мен мәдени мағынаны ашу қатар жүргізіледі. Сондай-ақ оқушы семантикалық кесте, салыстырмалы талдау парағы, инфографика құру сияқты технологиялық құралдарды пайдалану арқылы күрделі ұғымдарды визуалды модельдеуді меңгереді. Әдістемелік жағынан бұл бөлім оқушының сыни пайымын тереңдетіп, мәтіннің көпқабатты мазмұнын тануға бағыттайды.
Бағдарламаның IV бөлімі табиғат, кеңістік және зерттеу бағытында құрылған практикалық дағдылар жиынтығын қамтиды. Оқушы төл сөз бен төлеу сөзді түрлендіру, фактілік деректерді талдау, иллюстрация арқылы болжау, ғылыми ақпаратты түсіну және рефлексиялық жауап жазу сияқты күрделі әрекеттерді игереді. «Ғарышқа саяхат», «Өсімдіктер әлемі бізге не үйретеді?», «Жануарлар әлемінің сырлары» сабақтары ғылыми стильдің ерекшеліктерін танытып, мәтінді аналитикалық тұрғыда зерделеуге мүмкіндік береді. Бөлімнің соңғы сабағы жыл бойғы зерттеу дағдыларын жинақтайтын рефлексиялық жұмысқа құрылады. Бұл — оқушының ақпаратты қабылдау, талдау және қайта құрастыру қабілетін кешенді бағалауға бағытталған маңызды әдістемелік кезең.
Оқу сауаттылығын дамытуға арналған бұл бағдарламада бағалау жүйесі оқушының мәтінді түсіну, талдау, ақпаратты түрлендіру және шығармашылық-аналитикалық өнім қалыптастыру дағдыларын жан-жақты анықтауға бағытталған. Бағалау формативті және жиынтық сипатта ұйымдастырылады; әр сабақта оқу мақсатына сәйкес шағын диагностикалық әрекеттер орындалып, 34 сабақ көлемінде жинақталған тілдік-коммуникативтік дағдылар кешені үздіксіз бақылауға алынады. Бағалау нақты көрсеткіштер арқылы жүргізіледі: түсіну тереңдігі, ақпаратты іріктеу дәлдігі, тілдік нормаға сай жазу, мәтін құрылымын сақтай білу, пікір білдіру мен дәлелді тұжырым жасай алу қабілеті.
Бағалау критерийлері оқу мақсаттарының өлшемдеріне сүйене отырып жасалған. Мысалы, 5.1.1.1 мақсаты бойынша мәтін мазмұнын болжау дағдысы бағалауда мына көрсеткіштермен тексеріледі: тірек сөздерді дұрыс тану, болжамның тақырыппен сәйкестігі, иллюстрациядағы ақпаратты тиімді пайдалану. Ал 5.3.1.1 мақсатына сәйкес мәтін жоспарын құру кезінде бағалау жоспардың үш бөлімді сақтауы, негізгі ойды дұрыс жүйелеуі және бөлімдердің логикалық байланысын айқындауы арқылы жүзеге асады. Әр критерий оқушының нақты өнімінен көрініс табатындықтан, бағалау үдерісі шынайы оқу әрекетіне негізделеді.
Бағалау жүйесінде әр бөлім соңында шағын жиынтық жұмыс қарастырылған. Мысалы, II бөлімнің нәтижелік сабағында оқушы сюжетке негізделген суреттер сериясынан қысқа әңгіме құрастырады; бұл жұмыс стилдік ерекшеліктерді тану, мәтін логикасын құру және оқиғаны жүйелеу қабілеттерін бағалауға мүмкіндік береді. IV бөлімде оқушы тыңдалған ғылыми мәтінге рефлексия жазады; мұнда оның нақты ақпаратты түсіну деңгейі, сұрақтарға дәл жауап беруі және жеке пікірін жазбаша рәсімдей білуі бағаланады. Осылайша бағалау бөлімдер арасында үдемелі даму қағидасына сай құрылады.
Бағалау құралдарына қысқа жауап парақтары, Венн диаграммасы, жоспар сызбасы, ақпарат кестесі, инфографика, семантикалық талдау үлгілері, мәтінді қайта құру тапсырмалары кіреді. Мысалы, «Кесте мен диаграммадағы дерек» сабағында оқушы диаграммадағы мәліметті талдап, сын есімдердің шырай формаларын қолданып қорытынды жазуы тиіс — бұл бағалауда тілдік норманы меңгеру мен ақпаратты интерпретациялау қабілетін қатар тексеруге мүмкіндік береді. Бағдарламада сондай-ақ өзін-өзі бағалау және жұптық кері байланыс элементтері енгізілген: оқушы өзінің мәтінді түсіну деңгейін, талдау сапасын және тапсырманы орындау жолын «жетістік индикаторлары» арқылы белгілейді.
ОҚЫТУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУҒА АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛЫҚТАР
Осы авторлық бағдарламадағы оқыту үдерісін ұйымдастырудың әдістемелік жүйесі оқушының мәтінмен жұмыс істеу дағдысын біртіндеп күрделендіру, ақпаратты сұрыптау, түсіну, талдау және интерпретациялау қабілеттерін мақсатты қалыптастыру қағидатына негізделеді. Бағдарлама құрылымы 34 сабақтық тізбекте логикалық және мазмұндық сабақтастықты сақтай отырып, төрт ірі бөлімге бөлінген. Әр бөлімде оқу сауаттылығының нақты компоненттері – ақпаратты болжау, мәтін мазмұнын түсіну, стильдік белгілерді ажырату, жанрды тану, деректермен жұмыс істеу, салыстыру, жинақтау, шығармашылық трансформация – жүйелі түрде қамтылған. Оқыту үдерісін ұйымдастыруда сабақтың теориялық және практикалық бөліктерінің теңгерімі сақталып, әр сабақта кемінде бір аналитикалық, бір практикалық өндірістік (білім өнімі) әрекет ұсынылады.
Бағдарламадағы әдістемелік бағыт — оқушының оқу әрекетін белсенді субъект ретіндегі позициясын күшейту. Әдістемелік шешімдер оқушыны тек мәтін мазмұнын қайталауға емес, сол мазмұнды түсіндіруге, айқындауға, салыстыруға, дәлелдеуге, өз пайымына сүйене отырып қайта құруға жетелейді. Осыған байланысты оқытуда «оқылым–тыңдалым–айтылым–жазылым» төрт дағдысының өзара интеграциясы және бір-бірімен кіріктірілген тапсырмалар жүйесі қолданылады. Мысалы, «Сөздің құпия сапары» сабағында тірек сөздерге сүйеніп болжам жасалса, келесі сабақта сол болжамды нақты мәтіннен тексеру, оған дәлел табу, ақпаратты негізгі және қосымшаға бөлу әрекеттері орындалады. Ал мәдени–әлеуметтік танымға арналған бөлімде оқушы ақпаратты әр жанрда қайта құрастыра отырып, мәтіннің құрылымдық ерекшелігін сезінуге және мәдени контексті түсінуге бағытталады.
Әдістемелік нұсқаулықтардың маңызды бөлігі — сабақтағы ойлау әрекетін белсендіретін тапсырмаларды көпдеңгейлі ұйымдастыру. Болжам картасы, Венн диаграммасы, ақпарат жинау парағы, жоспар сызбасы, сұрақтар парағы, жанрлық мәтін үлгісі, сюжеттік әңгіме, инфографика, салыстырмалы талдау парағы, дереккөзден алынған мини-жинақ — мұның бәрі оқу жұмысының өнімдік сипатын күшейтетін құралдар. Бұл тәсілдер оқушыларға ақпаратпен жұмыс істеудегі дербестікті арттырып, талдаудың дәлдік, жүйелілік, логикалық реттілік талаптарын қалыптастырады.
Бағдарламада ұсынылған әдістердің тағы бір ерекшелігі – оқылым стратегияларының мақсатты түрде енгізілуі. Оқушы шолу оқу (skimming), нақты ақпаратты табу (scanning), мағынаны болжау, тұжырым жасау, мәтін құрылымын модельдеу сияқты стратегияларды әр сабақта тәжірибеде қолданады. Бұл тәсіл 5-сынып оқушылары үшін күрделі мәтіндерді қабылдаудың психолингвистикалық механизмін жеңілдетіп, оқушыны ойлау икеміне, логикалық байланыстарды тануға дағдыландырады.
Тыңдалымға арналған сабақтар да әдістемелік тұрғыдан нақты жүйеге сүйенеді: тыңдалым мәтінінің құрылымын тану, ақпаратты бөліп жазу, жетекші сұрақтарға сүйену, қысқа тұжырым құрастыру, жеке пікір парағын жазу. Бұл кезеңдер оқушының тыңдау мәдениетін, ақпараттық дәлдікті және эмоциялық реңкті жеткізу қабілетін дамытады. Ал диалог құру сабақтарында қаратпа, қыстырма, одағай сияқты сөйлеу құралдарын саналы қолдану арқылы коммуникативтік құзыреттілік тәрбиеленеді.
Үшінші бөлімде ұлттық құндылық, отбасы, дәстүр, аңыз, мерекелік мазмұн сияқты тақырыптық өрістермен жұмыс жүргізіледі. Мұнда мәдени кодпен жұмыс істеу, мәтіннің астарлы мағынасын тану, көркем детальді айқындау, символдық реңкті анықтау секілді күрделі түсіндірмелі әрекеттер орын алады. Әдістемелік нұсқаулықтар бұл кезеңде оқушыларға эмоционалды және эстетикалық сезіну әлемін таныстырып, тілдің көркемдік табиғатын терең қабылдауға мүмкіндік береді.
Төртінші бөлім табиғат, кеңістік, болжау, ғылыми мәтін, зерттеу сипатындағы ақпараттарға негізделген. Бұл бөлімде оқыту әдістері — визуалды мәтіндермен жұмыс, диаграмма мен кестеден ақпарат оқу, фактілік және тұжырымдық ақпаратты ажырату, ғылыми тілдің деректілік табиғатын тану. Сонымен қатар төл және төлеу сөздің қызметін тәжірибе арқылы көрсету оқушылардың сөйлем құрылымын түсінуде функционалдық көзқарас қалыптастырады.
Әдістемелік нұсқаулықтарда оқытудың технологиялық аспектілері де қамтылған. Мұғалімге арналған ұсыныстарда сабақта қолдануға болатын қолжетімді цифрлық құралдар (Wordwall, LearningApps, Coggle, Canva, Prezi, Google Lens және т.б.), олардың функциялары, қай кезеңде тиімді қолдануға болатыны нақты көрсетіледі. Бұл құралдар арқылы оқушылар мәтінді визуалдайды, құрылымдайды, салыстырады, өз өнімін цифрлық форматта рәсімдейді. Сандық платформалардың қолданылуы оқу әрекетін заманауи талаптарға бейімдеп, оқушы мотивациясын арттырады.
Сонымен бірге бағдарламада саралап оқыту қағидаттары да әдістемелік нұсқаулықтың негізгі өзегін құрайды. Тапсырмалар күрделілік деңгейіне қарай жеңілден күрделіге бағытталған; кей оқушыларға үлгі ұсынылса, басқаларына дербес жоспар жасау немесе мәтін құрылымын жаңадан қалыптастыру ұсынылады. Бұл — сынып ішіндегі оқу қарқыны мен қабілет айырмашылықтарын ескерудің тиімді жолы.
ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРЛАРЫ
1-сабақ
|
|
|
||||
|
|
|
||||
|
|
|
||||
|
Сынып: |
Қатысушылар саны: |
Қатыспағандар саны: |
|||
|
Сабақтың тақырыбы |
Сөздің құпия сапары: негізгі ойды табу |
||||
|
Оқу мақсаты |
5.1.1.1 – тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау |
||||
|
Сабақтың мақсаты |
Оқушылар тірек сөздер мен иллюстративтік материалдар негізінде мәтіннің ықтимал мазмұнын болжай отырып, негізгі ойды табу стратегияларын қолданады және өз болжамдарын мағыналық құрылымға түсіріп, жүйелі түрде жеткізе алады. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Бағалау шкаласы» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. “Сөз жолының құпия картасы” Тірек сөздер (жол, сапар, таңдау, белгі) арқылы мәтін мазмұнын болжаңыз. |
Тірек сөздер негізінде қысқа болжам жасайды. |
Дескриптор: Негізгі идеяны болжайды; Тірек сөз байланысын табады. |
Дәптер, маркер
|
|
|
|
2-тапсырма. “Оқиға реті” Берілген үш иллюстрация бойынша (жол–адам–белгі) қандай оқиға басталуы мүмкін екенін жазыңыз.
|
Иллюстрация ретін талдап, оқиға болжамын құрады. |
Дескриптор: Иллюстрацияны талдайды; Оқиға логикасын көрсетеді. |
|
|
|
|
3-тапсырма. “Болжам генераторы” Тірек сөздерді Perplexity AI не Gemini-ге енгізіп, ұсынылған болжамды оқып, өз болжамымен салыстырыңыз. |
ЖИ берген мәтінді оқып, өз болжауын толықтырады. |
Дескриптор: ЖИ мәтінін талдайды; Айырмашылықты анықтайды. |
|
|
|
|
4-тапсырма. “Сөз жолы ойыны” Wordwall-да дайындалған “Match–the–Idea” ойынында тірек сөздерді тиісті болжамдарымен сәйкестендіріңіз. |
Ойын арқылы сөз–мағына байланысын табады. |
Дескриптор: Сәйкестендіруді орындайды; Негізгі ойды табады. |
Wordwall
|
|
|
|
5-тапсырма. “Болжам картасы” “Негізгі ой – Қосымша ой – Деталь” құрылымымен болжам картасын құрастырыңыз. |
Өз болжамын құрылымдық картаға түсіреді. |
Дескриптор: Ойды құрылымдайды;Мағыналық бөліктерді ажыратады. |
|
|
|
|
Кері байланыс «Стикердегі ой» әдісі Әр оқушыға стикер таратылады. Олар сабақта ең есте қалған бір ойды немесе бір сұрақты жазады да, тақтадағы «Рефлексия ағашына» жапсырады. |
Оқушылар стикерге қысқа пікірін, әсерін немесе сұрағын жазып, тақтадағы ағаш бейнесіне орналастырады |
|
Стикерлер
|
|
2-сабақ
|
|
|||||
|
Сабақтың тақырыбы: |
«Әдептілік алғысымен басталады» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.2.1 – әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-мәдени тақырыптарға байланысты диалог, монологтердегі мәселені түсіндіру |
||||
|
Сабақтың мақсаты: |
Оқушылар әлеуметтік-тұрмыстық жағдайдағы диалог пен монологтен көтерілген мәселені анықтап, оны қысқа әрі нақты түсіндіре алады. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
Сабақтың кезеңі /уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
|
Сабақтың басы 5 минут |
|
|
«Бағалау шкаласы» әдісі
|
Интерактивті тақта
|
|
|
Сабақтың ортасы 35 минут |
1-тапсырма. GAMMA AP арқылы «Әдептілік» туралы 2 слайд жасаңыз Мәтінді AI-ға енгізіп, дайын слайдтың мазмұнын түсіндіріңіз.
|
ЖИ арқылы слайд жасайды және әлеуметтік жағдайдағы мәселені ауызша түсіндіреді. |
Дескриптор: мәселені анық түсіндіреді; слайд мазмұнын жүйелейді; айтылым дағдысын қолданады |
|
|
|
|
2-тапсырма. Wordwall ойынында «әдепті сөздерді» сәйкестендіріңіз Әр жағдайға сәйкес әдебін табыңыз.
|
Онлайн ойында сөздер мен жағдаяттарды мағынасына қарай жұптастырады. |
Дескриптор: сөз мағынасын таниды; дұрыс сәйкестендіреді; геймификация ережесін сақтайды |
Wordwall
|
|
|
|
3-тапсырма. Диалогті оқып, көтерілген мәселені 2 сөйлеммен жазыңыз Қысқа түсіндірме мәтін құрыңыз.
|
Диалог мазмұнын түсініп оқиды және онда көрсетілген мәселені қысқаша сипаттайды. |
Дескриптор: мәселені анықтайды; түсінікті 2 сөйлем жазады; оқылым–жазылым дағдыларын қолданады |
|
|
|
|
4-тапсырма. Ұлттық құндылыққа негізделген әдепті диалог жазыңыз «Үлкенге құрмет», «кішіге ізет» принциптерімен 5 реплика құрыңыз.
|
Ұлттық тәрбиелік мәні бар жағдайға сай әдепті сөздерді қолданып диалог жазады. |
Дескриптор: ұлттық құндылықты көрсетеді; диалог құрылымын сақтайды; жылы, сыпайы сөздерді қолданады |
|
|
|
Сабақтың соңы 5 минут |
Кері байланыс «Әлеуметтік желілер» әдісі Тақтаға үш түрлі белгі ілінеді: TikTok – сабақ өте ұнады, көңіл-күй тамаша; Instagram – көңіл-күй орташа, сабақ белгілі бір деңгейде түсінілді; WhatsApp – көңіл-күй болмады, сабақ толық түсініксіз болды. |
Өз көңіл-күйіне сәйкес белгіні таңдап, сабақтағы түсіну деңгейін және әсерін бір сөйлеммен білдіреді. |
|
Стикерлер
|
|
3-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Қарым-қатынас көпірі» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.3.1 – тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, негізгі және қосымша ақпаратты анықтау |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1-тапсырма. GAMMA AP арқылы «Қарым-қатынас түрлері» инфослайдының 2 нұсқасын жасаңыз AI-ға қысқа мәтін енгізіп, 2 слайд алып, айырмашылығын түсіндіріңіз. |
ЖИ көмегімен слайд жасайды және ақпарат айырмашылығын ауызша түсіндіреді. |
Дескриптор: негізгі ақпаратты табады; слайд айырмашылығын түсіндіреді; айтылымда дәлел келтіреді |
Тыңдалым:
|
|
|
|
2-тапсырма. Wordwall «Ақпаратты сұрыптау» ойынын орындаңыз Мәтіндегі сөйлемдерді «негізгі» және «қосымша» ақпарат деп екі топқа бөліңіз. |
Сөйлемдерді ойын ішінде тиісті санаттарға орналастырады. |
Дескриптор: негізгі сөйлемді таниды; артық ақпаратты анықтайды; дұрыс топтастырады |
Wordwall |
|
|
|
3-тапсырма. Educaplay «Fill in the blanks» тапсырмасын орындаңыз. Бос орындары бар мәтінді оқып, жетіспейтін сөздерді дұрыс толықтырыңыз. |
Бос орындарды дұрыс толықтырып, мәтін мағынасын қалпына келтіреді. |
Дескриптор: мағынаға сай сөз таңдайды; мәтінді түсініп оқиды; логикалық толықтырады |
Educaplay (Fill in the Blanks) |
|
|
|
4-тапсырма. Тыңдалған мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты кестемен жазыңыз 2 бағаннан тұратын кестеге 3 негізгі, 2 қосымша ақпарат енгізіңіз. |
Тыңдалым мазмұнын бөліп, кестеге жазады. |
Дескриптор: негізгі ақпаратты табады; қосымша мәліметті көрсетеді; кестені дұрыс толтырады |
Google Docs |
|
|
|
5-тапсырма. Ұлттық қарым-қатынас әдебіне негізделген 4–5 репликалық диалог құрыңыз «Сыпайылық», «әдеп», «үлкенге құрмет» құндылықтарына сүйеніңіз. |
Ұлттық әдеп үлгісіне сай диалог жазады. |
Дескриптор: ұлттық құндылықты көрсетеді; диалог құрылымын сақтайды; сыпайы сөздерді орынды қолданады |
Google Docs, Padlet |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
4-сабақ
|
|
|||||
|
Сабақтың тақырыбы: |
Сырлы сұхбат әлемі |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.4.1 – тірек сөздер мен жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау |
||||
|
Сабақтың мақсаты: |
Оқушылар тірек сөздер мен жетекші сұрақтар негізінде мәтіндегі негізгі ойды анықтап, оны дәлелді тұжырым түрінде жеткізе отырып, сұхбат мазмұнын мағыналық тұрғыдан саралай алады. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
Сабақтың кезеңі /уақыт |
Педагогтің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
|
Сабақтың басы 5 минут |
|
|
|
Интерактивті тақта
|
|
|
Сабақтың ортасы 35 минут |
1-тапсырма. “Сұхбатты ашатын кілт сөздер” Тірек сөздер (сұхбат, ой, пікір, мақсат) негізінде мәтін не туралы болатынын болжаңыз. |
Берілген сөздер бойынша мәтіннің мазмұнын болжайды, негізгі ойға жақындастырады. |
Дескриптор: Негізгі ойды болжайды; Тірек сөздердің байланысын түсіндіреді. |
Қағаз, маркер |
|
|
|
2-тапсырма. “Жетекші сұрақтар жолы” 3 жетекші сұраққа жауап бере отырып, мәтіннің негізгі идеясын қысқа бір сөйлеммен жазыңыз. |
Сұрақтарға жауап береді, негізгі ойды тұжырымдайды. |
Дескриптор: Жетекші сұраққа жауап береді; Негізгі ойды нақты тұжырымдайды. |
Жұмыс парағы |
|
|
|
3-тапсырма. “Сұхбат идеясы: ЖИ талдауы” Мәтін тақырыбын ChatGPT немесе Gemini-ге енгізіп, ЖИ жасаған негізгі ойды өз ойымен салыстырыңыз. |
ЖИ жасаған идеяны оқиды, өз тұжырымымен салыстырып, айырмашылық тұстарын жазады. |
Дескриптор: ЖИ мазмұнын талдайды; Салыстырмалы қорытынды жасайды. |
ChatGPT, Gemini |
|
|
|
4-тапсырма. “Сұхбат әлемі ойыны” LearningApps платформасында негізгі ойды табуға арналған сәйкестендіру ойынын орындаңыз. |
Ойынды орындайды, сұрақтар мен идеяларды сәйкестендіреді. |
Дескриптор: Негізгі ойды дұрыс табады; Тиісті жауапты сәйкестендіреді. |
LearningApps |
|
|
|
5-тапсырма. “Ұлттық құндылыққа негізделген сұхбат сызбасы” “Үлкенді тыңдау — парасат” қағидасына сүйеніп, қысқа сұхбат құрылымын жасаңыз (3 сұрақ, 3 жауап). |
Сұхбат құрылымын логикалық ретпен құрастырады. |
Дескриптор: Ұлттық құндылықты ашады; Сұхбат құрылымын сақтайды. |
Дәптер, маркер |
|
|
Сабақтың соңы 5 минут |
|
|
|
Стикерлер
|
|
5-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Эмоция тілі» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.5.1 – тыңдалған мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беру және өз ойын білдіру |
||||
|
|
Тыңдалым бойынша 3 сұраққа жауап жазып, жеке пікір парағын жасайды. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Кері байланыс парағы
|
|
|
|
|
1-тапсырма. ChatGPT-те «Эмоция картасы» генерациялаңыз Тыңдалым мәтініндегі басты эмоцияларды ЖИ-ға жазып, қысқа эмоция картасын жасаңыз. |
ЖИ көмегімен эмоция түрлерін шығарып, 3 негізгі эмоцияны анықтайды және қысқаша қорытынды жасайды. |
Дескриптор: эмоция түрін ажыратады; тыңдалым мазмұнын байланыстырады; қысқаша қорытынды жасайды |
ChatGPT |
|
|
|
2-тапсырма. Wordwall «Эмоцияны таны» ойынын орындаңыз Тыңдалған мәтіндегі 5 сөйлемді олардың эмоция түрімен сәйкестендіріңіз. |
Ойын ішіндегі сәйкестендіруді орындайды. |
Дескриптор: эмоциялық реңкті таниды; сөйлемді эмоция түрімен дұрыс сәйкестендіреді; тыңдалған мазмұнды қолданады |
Wordwall |
|
|
|
3-тапсырма. Educaplay «Unscramble Sentence» ойыны Мәтіндегі эмоцияға байланысты бір сөйлемнің шашылған сөздерін дұрыс ретпен орналастырыңыз. |
Сөздерді дұрыс ретпен орналастырып, мағыналы сөйлем құрайды. |
Дескриптор: мағынаны түсінеді; сөйлем құрылымын қалпына келтіреді; эмоциялық реңкті сақтайды |
Educaplay |
|
|
|
4-тапсырма. Тыңдалым бойынша «Эмоция мен себеп» кестесін толтырыңыз Мәтіндегі 3 эмоцияны және оның себебін анықтап, екі бағанды кестеге жазыңыз. |
Эмоция түрін және оның себебін тыңдалымға сүйеніп анықтайды. |
Дескриптор: эмоцияны дәл атайды; себебін дұрыс түсіндіреді; кестені толық және нақты толтырады |
Google Docs |
|
|
|
5-тапсырма. Ұлттық әдепке негізделген «Сезімге сыйластық» диалогын құрастырыңыз Мәтіндегі бір кейіпкердің эмоциясына жауап ретінде 4–5 репликалық сыйластыққа негізделген диалог жазыңыз. |
Әдеп, сыйластық, мейірім құндылықтарына сүйеніп диалог құрады. |
Дескриптор: сыпайы сөздерді орынды қолданады; ұлттық құндылықты көрсетеді; тыңдалым мазмұнын диалогпен байланыстырады |
Padlet / Google Docs |
|
|
|
Кері байланыс: «Смс» әдісі арқылы сабаққа кері байланыс жасап, мұғалімге смс жазу
|
|
|
Стикер
|
|
6-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Ақпарат жолы» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.6.1 – коммуникативтік жағдаятқа сай эмоционалды сөздерді, қаратпа, қыстырма, одағайларды қолданып, диалогке қатысу |
||||
|
|
Диалогке қатысып, 4–5 репликалық шағын диалог жазып шығарады. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Перо» әдісі
|
|
|
|
|
2-тапсырма. Gemini-де «Қаратпа формаларын» салыстыру Gemini-ге «қаратпа сөздердің 3 түрін мысалмен түсіндір» деп жазып, алынған ақпаратты талдаңыз. |
ЖИ берген үлгілерді салыстырып, өз қорытындысын айтады. |
Дескриптор: қаратпа сөзді таниды; айырмашылығын анықтайды; ақпаратты салыстыруда дәлел келтіреді |
Gemini
|
|
|
|
3-тапсырма. App.Diagrams арқылы мини-диалог құрыңыз 4–5 репликалық қысқа диалогты блок-схема түрінде көрсетіңіз (қаратпа, қыстырма, эмоциялық сөздер болуы тиіс). |
Диалог ретін дұрыс орналастырып, блок-схема жасайды. |
Дескриптор: репликаларды ретімен орналастырады; схеманы толық құрады; тілдік элементтерді енгізеді |
App.Diagrams, CreateFlowchart |
|
|
|
4-тапсырма. Ұлттық құндылыққа негізделген «Ізеттілік диалогы» «Үлкенді сыйлау» жағдайына сәйкес 5 репликадан тұратын диалог жазыңыз (одағай, қаратпа, эмоциялық сөздер міндетті). |
Қазақы қарым-қатынас нормасына сай диалог құрайды. |
Дескриптор: ұлттық әдепті сақтайды; эмоциялық сөздерді ретімен қолданады; диалогты байланыстырады |
Seesaw, Google Docs |
|
|
|
5-тапсырма. SpeechGen.io тыңдалымымен жұмыс Мұғалім берген аудионы тыңдап, 3 эмоционалды сөзді анықтап, қысқаша түсінік жазыңыз. |
Тыңдалымнан ақпарат алады және жазбаша түсіндіреді. |
Дескриптор: эмоциялық сөзді табады; мағынасын түсіндіреді; қысқа тұжырым жасайды |
SpeechGen.io, Google Lens (Screen) |
|
|
|
2-тапсырма. Gemini-де «Қаратпа формаларын» салыстыру Gemini-ге «қаратпа сөздердің 3 түрін мысалмен түсіндір» деп жазып, алынған ақпаратты талдаңыз. |
ЖИ берген үлгілерді салыстырып, өз қорытындысын айтады. |
Дескриптор: қаратпа сөзді таниды; айырмашылығын анықтайды; ақпаратты салыстыруда дәлел келтіреді |
Gemini |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
7-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Күнделікті сөз әлемі» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.1.1 – мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты түсіну, анықтау |
||||
|
|
Мәтіннен негізгі және қосымша мәліметтерді жинап, ақпарат кестесін жасайды. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Өзіңді өзің бағала» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. Perplexity AI арқылы дерек тексеру Мәтіндегі бір ақпаратты Perplexity AI-ге тексертіп, айырмашылығын түсіндіріңіз. |
ЖИ берген мәлімет пен мәтіндегі ақпаратты салыстырып, қорытынды жасайды. |
Дескриптор: негізгі ақпаратты табады; ЖИ мәліметімен салыстырады; дәлелді тұжырым жасайды |
Perplexity AI |
|
|
|
2-тапсырма. Claude AI көмегімен ақпаратты жіктеу Claude AI-дан «3 негізгі, 2 қосымша ақпаратты ата» деп сұраңыз, содан кейін оны мәтінмен салыстырыңыз. |
ЖИ ұсынған тізімді талдап, өз жауаптарымен салыстырады. |
Дескриптор: ақпаратты дұрыс бөледі; ЖИ ұсынысын талдайды; сәйкес келу-келмеуін түсіндіреді |
Claude AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Ақпаратты сұрыптау» Мәтіндегі 5 сөйлемді негізгі және қосымша ақпарат деп топтастырыңыз. |
Сөйлемдерді мағынасына қарай екі топқа бөледі. |
Дескриптор: негізгі ақпаратты ажыратады; қосымша деректі таниды; дұрыс топтастырады |
Дәптер/қағаз |
|
|
|
4-тапсырма. «5 дерек – 2 түйін» Мәтіннен 5 дерек жазып, әр дерекке қысқа түсініктеме беріңіз. |
Фактілерді жазады және маңызын түсіндіреді. |
Дескриптор: ақпаратты талдайды; қысқа тұжырым жасайды; мазмұнды түсінеді |
Қағаз немесе Google Docs |
|
|
|
5-тапсырма. «Мазмұнды анықтау» Мәтіннің негізгі ойын 1 сөйлеммен, қосымша ойын 1 сөйлеммен жазыңыз. |
Мәтінді жинақтап, негізгі және қосымша ойды ажыратады. |
Дескриптор: негізгі ойды нақты тұжырымдайды; қосымша ойды дұрыс анықтайды; екі құрылымды салыстырады |
Дәптер |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
8-сабақ
|
|
|||||
|
|
Нәтиже сабақ: «Түсіну жолындағы жеті қадам» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.2.1 – лексиканың ауызекі сөйлеу және жазба стильдік айырмашылықтарын мәтіндер арқылы тану |
||||
|
|
Екі мәтінді салыстырып, стильдік айырмашылықтарды кестемен көрсетеді. |
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Мадақтау» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Стильді тап» ойыны Берілген 8 сөйлемнің қайсысы ауызекі, қайсысы жазба стиль екенін белгілеңіз. |
Сөйлемдердің стильдік ерекшелігін салыстырып, ажыратады. |
Дескриптор: стильді дұрыс анықтайды; тілдік белгілерді талдайды; сөйлемдерді топтастырады |
Қағаз/дәптер |
|
|
|
2-тапсырма. Gemini көмегімен сөздік талдау Gemini-ден «ауызекі стильге тән 5 сөз және жазба стильге тән 5 сөз бер» деп сұраңыз, кейін мәтіннен сол сөздерді табыңыз. |
ЖИ ұсынған сөздерді мәтінмен байланыстырып, екі стильдің сөздік ерекшелігін көрсетеді. |
Дескриптор: стильдік сөздерді таниды; мәтіннен дәлел табады; сөздік айырмашылығын түсіндіреді |
Gemini |
|
|
|
3-тапсырма. «Екі стиль – екі мақсат» Ауызекі стильге арналған 2 сөйлем, жазба стильге арналған 2 сөйлем құрастырыңыз. |
Стильдік ерекшелікке сай сөйлемдер құрастырады. |
Дескриптор: сөзді дұрыс таңдайды; стиль нормасын сақтайды; сөйлемді байланыстырады |
Дәптер немесе Google Docs |
|
|
|
4-тапсырма. Claude AI арқылы стильді анықтау Екі мәтінді Claude AI-ға енгізіп, «қайсысы ауызекі, қайсысы жазба стиль?» деп сұраңыз және оның жауабын өз пайымыңызбен салыстырыңыз. |
ЖИ талдауын мәтін арқылы қайта тексеріп, дәлелді қорытынды жасайды. |
Дескриптор: стиль түрін анықтайды; ЖИ жауабын талдайды; дәлелмен салыстырады |
Claude AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Ұлттық қарым-қатынас әдебі» Қазақы мәдениетке сай 4 репликалық ауызекі диалог және 2 сөйлемдік ресми хабарлама құрастырыңыз. |
Ұлттық құндылық элементтерін сақтап, екі стильді салыстырады. |
Дескриптор: стильдік айырмашылықты көрсетеді; ұлттық әдеп нормасын қолданады; мәтін құрылымын сақтайды |
Seesaw / дәптер |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
9-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Мәдени мұраның мәнін түсіну: ұлттық белгілерді тану» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.3.1 – хат, хабарлама, жарнама, нұсқаулық, хабарландырудың құрылымы мен ресімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажырату |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Киіз үй» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Жанрды өзгерт» трансформация тесті Хат формасында берілген мәтінді жарнама жанрына айналдырыңыз. Стиль, сөйлем құрылысы және құрылымдық белгілерін толық өзгертіңіз. |
Мәтінді жанр талабына сай қайта құрастырады. |
Дескриптор: жанр стилін сақтайды; құрылым элементтерін дұрыс қолданады; мазмұнды жаңа форматта береді |
Дәптер / Google Docs |
|
|
|
2-тапсырма. Gemini арқылы жанрлық құрылымды модельдеу Gemini-ге төрт жанрдың (хат, жарнама, нұсқаулық, хабарландыру) міндетті құрылымдарын сұраңыз. Содан кейін «жанрлық құрылым картасын» өзіңіз құрастырыңыз. |
Gemini берген құрылымдарды талдап, жанр картасын жасайды. |
Дескриптор: жанр элементтерін ажыратады; ЖИ ақпаратын жүйелейді; құрылым картасын дұрыс құрастырады |
Gemini |
|
|
|
3-тапсырма. «Ұлттық белгі – жанрлық реңк» күрделі сәйкестендіру 6 ұлттық элементті (мысалы: домбыра, тұмар, шаңырақ) жанрлармен сәйкестендіріп, әр жанрда неге сол элемент қолданылуы мүмкін екенін түсіндіріңіз. |
Ұлттық рәміздерді жанр табиғатымен байланыстырады. |
Дескриптор: ұлттық символ мәнін ашады; жанрға сай сәйкестік жасайды; дәлелді ой білдіреді |
Карточкалар |
|
|
|
4-тапсырма. Pollo.ai көмегімен «жанрлық қателерді түзету» Жарнама жанрына жататын, бірақ стилдік қателері бар мәтінді Pollo.ai-ға жүктеп, қате стильдік элементтерді анықтаңыз. ЖИ көрсеткен түзетулер негізінде мәтінді қайта жазыңыз. |
Pollo.ai берген кері байланысты талдап, мәтінді жанр нормасына сай қайта құрайды. |
Дескриптор: қателерді таниды; ЖИ ұсынысын қолданады; жанрлық талапты сақтап мәтін түзетеді |
Pollo.ai |
|
|
|
5-тапсырма. «Жанрлар шеруі» құрылым пазлы Төрт жанрдың араласып кеткен 12 құрылым бөлігін дұрыс жанрға жинастырып, әр элементтің неге сол жанрға тән екенін дәлелмен түсіндіріңіз. |
Құрылым бөлшектерін талдап, жанрға сай топтастырады. |
Дескриптор: жанрды таниды; құрылым бөліктерін дәл сәйкестендіреді; жанрлық логиканы түсіндіреді |
Кесінді мәтіндер, пазл карталары |
|
|
|
|
|
|
|
|
10-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Қоғамдық өмір көріністері: стильдердің қызметін түсіну» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.4.1 – ауызекі стильдегі мәтіндердің мазмұнын, тақырыбын және тілдік құралдарын салыстыру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Бағалау шкаласы» әлісі
|
Интерак-тивті тақта |
|
|
|
1-тапсырма. «Стиль дауысы» салыстырмалы талдау Ауызекі стильдегі диалог пен жазба стильдегі хабарламаны оқып, олардың 4 стильдік белгісін тауып, кестеге жазыңыз. |
Мәтіннің тілдік құралдарын салыстырады және айырым белгілерін кестеге түсіреді. |
Дескриптор: стильдік белгіні табады; тілдік құралдарды салыстырады; кестені толық толтырады |
Қағаз / дәптер |
|
|
|
2-тапсырма. Prezi арқылы «Стильдің визуалды картасын» жасау Prezi платформасында ауызекі және жазба стильдің қызметі, сөздік қоры, қолданылу жағдайы бойынша интерактивті презентация дайындаңыз. |
Ақпаратты құрылымдап, визуалды карта жасайды. |
Дескриптор: ақпаратты жүйелейді; визуалды түрде дұрыс береді; стиль айырмашылығын нақты көрсетеді |
Prezi |
|
|
|
3-тапсырма. Ұлттық мәдениетке негізделген «Тұрмыс тілі – ресмилік тілі» ойыны Берілген 8 сөйлемнің қайсысын ауылдағы ауызекі діни, салттық, тұрмыстық ортада қолдануға болатынын, қайсысын ресми хабарламаға лайық екенін анықтап, себебін түсіндіріңіз. |
Мәтіндердің мәдени реңкін талдап, стильдік сәйкестендіру жасайды. |
Дескриптор: ауызекі реңкті таниды; ресми стильді ажыратады; дәлелді түсіндіреді |
Карточкалар |
|
|
|
4-тапсырма. Perplexity AI көмегімен «Стильдік салыстыруды тереңдету» Perplexity AI-ден «ауызекі стиль мен жазба стильдің қоғамдағы қызмет айырмашылығы» туралы қысқа анықтама алыңыз. Алынған мәліметті екі мәтінмен салыстырып, қорытынды жазыңыз. |
ЖИ ақпаратын мәтінмен салыстырып, функционалдық айырмашылықты түсіндіреді. |
Дескриптор: ЖИ ақпаратын талдайды; мәтінмен салыстырады; қорытынды пікір білдіреді |
Perplexity AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Стиль сахнасы» рөлдік модельдеу Топпен ауызекі стильде шағын диалог және жазба стильде ресми хабарлама құрастырыңыз. Салыстыру үшін екі мәтінді қатар жазыңыз. |
Екі стильдің айырмашылығын тәжірибелік мәтін құрастыру арқылы көрсетеді. |
Дескриптор: ауызекі стильдің белгілерін қолданады; жазба стильдің нормаларын сақтайды; екі стильдің айырмашылығын дәл көрсетеді |
Google Docs / дәптер |
|
|
|
|
Оқушылар символды айтып немесе салып көрсетеді. |
|
Стикерлер
|
|
11-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Ұлттық дәстүр және мәдени ойлау: сұрақ қою дағдысы» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.5.1 – мәтін мазмұнын түсінуге, нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Бағалау шкаласы» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Дәстүрдің астары» – мәдени сұрақтар генерациясы Ұлттық дәстүр туралы мәтінді оқып, мазмұннан 5 сапалы сұрақ құрастырыңыз (кім? неге? қалай? қандай жағдайда? не үшін?). |
Мәтінді талдап, ақпараттан туындайтын мазмұндық сұрақтар жазады. |
Дескриптор: мәтінді түсінеді; маңызды ақпаратты бөліп алады; нақты сұрақ құрастырады |
Дәптер |
|
|
|
2-тапсырма. Miro AI көмегімен «Сұрақ картасын» құрастыру Мәтіндегі негізгі ақпаратты Miro AI-ға енгізіп, «сұрақтар кластерін» жасатыңыз. Алынған кластерден 3 ең маңызды сұрақты таңдап, неге таңдағаныңызды түсіндіріңіз. |
Miro AI ұсынған идеяларды саралап, сұрақтар жүйесін құрастырады. |
Дескриптор: ЖИ идеяларын талдайды; сұрақты маңыздылығына қарай таңдайды; кластерді дұрыс қолданады |
Miro AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Салт пен сана» – мәдени контекст сұрағы Ұлттық салттың берілген бір көрінісін (беташар, қонақ күту, тұсаукесер) таңдап, сол көріністің мәнін ашатын 4 талдаушы сұрақ жазыңыз. |
Ұлттық әрекеттің мәдени реңкін ашатын аналитикалық сұрақтар құрастырады. |
Дескриптор: мәдени контекстті таниды; себеп-салдар байланысты сұрақ құрастырады; ой тереңдігін көрсетеді |
Карточка, суреттер |
|
|
|
4-тапсырма. Perplexity AI арқылы «сұрақ сапасын тексеру» Өзіңіз жазған сұрақтарды Perplexity AI-ге енгізіп, «бұл сұрақтар нақты ақпаратқа бағытталған ба?» деп сұраңыз. ЖИ берген бағалауды талдап, қажет болса сұрақтарды қайта жазыңыз. |
ЖИ бағалауын мәтін мазмұнымен салыстырады және сұрақтарды жетілдіреді. |
Дескриптор: ЖИ кері байланысын талдайды; сұрақтың мазмұнға сәйкестігін бағалайды; қажет түзетулер енгізеді |
Perplexity AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Сұрақтың мәдени салмағы» топтық сараптама Топ ішінде әр оқушы өз сұрағын бөліседі. Топ сұрақтарды «мәдени мәнді», «негізгі ақпаратқа бағытталған», «қосымша ақпаратқа бағытталған» деп жіктейді. |
Сұрақтарды сараптап, маңыздылығына қарай топтастырады. |
Дескриптор: сұрақ деңгейін ажыратады; топтық талқылауға қатысады; дәлелді пікір білдіреді |
Флипчарт, қағаз |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
12-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Талғам мен орта: ақпаратты табу және түсіну стратегиялары» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.6.1 – оқылым стратегияларын қолдану (жалпы мазмұнын түсіну үшін оқу, нақты ақпаратты табу үшін оқу) |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Таспа» бағалау әдісі
|
Интерактив-ті тақта |
|
|
|
1-тапсырма. «Жалпы мазмұнды аңдау» стратегиясы Мәтінді жылдам шолып оқып, оның жалпы мазмұны мен негізгі идеясын 3 сөйлеммен жазыңыз. |
Мәтінді шолып оқу стратегиясын қолданады және негізгі ойды жинақтайды. |
Дескриптор: жалпы мазмұнды дұрыс анықтайды; негізгі ойды қысқаша тұжырымдайды; түйінді ақпаратты бөліп алады |
Дәптер |
|
|
|
2-тапсырма. Coggle AI арқылы «Ақпарат картасын» құрастыру Мәтінді Coggle AI-ға енгізіп, маңызды ақпарат тармақталған mind-map түрінде алынсын. Өз mind-map-ыңызбен салыстырып, 3 ұқсастық пен 2 айырмашылық жазыңыз. |
ЖИ жасаған карта мен өзінің ақпаратының құрылымын салыстырады. |
Дескриптор: ақпаратты картаға түсіреді; ЖИ картасын талдайды; салыстыру арқылы қорытынды шығарады |
Coggle AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Нақты ақпарат қайда?» дәлдік іздеу Берілген мәтіннен 6 нақты деректі тауып, әр деректің қай абзацта орналасқанын көрсетіңіз. |
Мәтінді мұқият оқып, нақты ақпаратты дәл табады және дереккөз орнын көрсетеді. |
Дескриптор: нақты деректі табады; абзац нөмірін дұрыс көрсетеді; ақпаратты дәл белгілеу дағдысын көрсетеді |
Мәтін парағы |
|
|
|
4-тапсырма. Claude AI көмегімен «Екі стратегияның айырмасын түсіндіру» Claude AI-дан «жалпы мазмұнды түсіну» және «нақты ақпарат табу» стратегиясының айырмашылығын сұраңыз. ЖИ берген ақпаратты мәтінді оқу тәжірибеңізбен байланыстырып түсіндіріңіз. |
ЖИ ақпаратын талдап, өз оқу тәжірибесімен салыстырады. |
Дескриптор: екі стратегияны ажыратады; Claude AI ұсынған ойды талдайды; оқу әрекетімен байланыстырады |
Claude AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Ақпарат сүзгісі» – талғау тапсырмасы Мәтіндегі ақпаратты үш топқа бөліңіз: «маңызды», «қосымша», «қызық, бірақ негізгі емес». Әр топқа неге солай бөлгеніңізді дәлелдеңіз. |
Ақпаратты саралап, маңыздылығы бойынша жіктейді. |
Дескриптор: ақпаратты дұрыс топтастырады; дәлел келтіреді; мәтін мазмұнын терең түсінеді |
Флипчарт / дәптер |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
13-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Мәдени кеңістіктегі ақпарат: дерек көзінен мәлімет алу» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.2.7.1 – энциклопедиялар, балаларға арналған газет-журналдардан қажетті ақпаратты ала білу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Алты қалпақ» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Дереккөзді таныңыз»: энциклопедия, журнал және сайттан алынған үш суретті қарап, олардың қандай ақпарат беретіні туралы 2–3 сөйлем жазыңыз. |
Үш дереккөзді салыстырып, әрқайсысының ақпараттық ерекшелігін бір сөйлеммен тұжырымдайды. |
Дескриптор: дереккөз түрін ажыратады ақпарат сипатын анық көрсетеді қысқа қорытынды жасайды |
Энциклопедия суреті, журнал беті, сайт
скрині |
|
|
|
2-тапсырма «Perplexity AI арқылы ақпарат алыңыз»: ұлттық мәдени элемент туралы сұрақ қойып, жауаптан 5 маңызды мәліметті бөліп жазыңыз. |
Perplexity AI арқылы алынған мәтінді оқып, негізгі ақпаратты бес тармаққа бөліп жазады. |
Дескриптор: ЖИ-ден ақпарат іздейді маңызды мәліметті іріктейді мазмұнды жинақтайды |
Perplexity AI (тегін) |
|
|
|
3-тапсырма «Google Lens көмегімен мәтінді бөліп алыңыз»: ұлттық баспасөз бетінің суретінен мәтінді тану және тек қажет ақпаратты жазу. |
Google Lens көмегімен мәтінді таниды және тек қажетті жолдарды көшіріп жазады. |
Дескриптор: мәтінді дәл таниды артық бөлімдерді қалдырады негізгі ойды бөліп алады |
Google Lens (Google Screen) |
|
|
|
4-тапсырма «Жанрдық құрылымды анықтаңыз»: ұлттық мерекеге байланысты хабарландыруды оқып, оның құрылымын (тақырып, мақсат, негізгі ой) бөліп жазыңыз. |
Хабарландыру мазмұнын үш құрылымдық бөлімге ажыратады. |
Дескриптор: мәтін бөліктерін дұрыс таниды негізгі ойды анықтайды құрылымды сақтап жазады |
Хабарландыру үлгілері |
|
|
|
5-тапсырма «Ұлттық ақпарат картасы»: мәдени нысан туралы берілген қысқа ақпараттан 3 деректі таңдап, мазмұндық мини-карта жасаңыз. |
Мәтіндегі маңызды 3 деректі таңдап, оларды қысқа мазмұн картасына түсіреді. |
Дескриптор: маңызды ақпаратты таңдайды логикалық байланыс жасайды ақпаратты қысқа картаға орналастырады |
Ақпараттық мини-мәтін, бос карта шаблоны |
|
|
|
|
|
|
Стикер
|
|
14-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Қоғамдық ой және мәтін құрылымы: жоспар жасау шеберлігі» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.1.1 – берілген мәтінге сәйкес кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«+1 алтын адам» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Оқиға ретін анықтаңыз»: қоғамдық өмірге байланысты берілген 8–10 сөйлемдік мәтінді оқып, оқиғаның басталу, өрбу және аяқталу кезеңдерін түрлі-түсті белгілермен көрсетіңіз. |
Мәтін бөліктерін кезеңіне қарай белгілеп, үш түспен ажыратады. |
Дескриптор: мәтін кезеңдерін анықтайды бөліктерді дұрыс белгілейді ой ретін сақтайды |
Мәтін үлгісі, маркерлер |
|
|
|
2-тапсырма «App.Diagrams арқылы құрылым жасаңыз»: мәтіндегі басты ойды орталыққа орналastырып, оған байланысты үш бөлімді — кіріспе, негізгі, қорытынды — диаграмма түрінде құрастырыңыз. |
App.Diagrams сервисінде үш бөлімнен тұратын құрылымдық диаграмма жасайды. |
Дескриптор: ЖИ құралын қолданады құрылымды дұрыс ұйымдастырады бөлімдер арасындағы байланысты көрсетеді |
App.Diagrams |
|
|
|
3-тапсырма «Prezi динамикалық жоспары»: Prezi-де мәтіннің үш бөлімін слайдтар түрінде орналastырыңыз. Әр бөлімге қысқа тақырып және бір дәлел қосыңыз. |
Prezi-де кіріспе–негізгі–қорытынды бөлімдерін көрсете отырып, үш слайдтық жоспар жасайды. |
Дескриптор: ЖИ платформасымен жұмыс істейді бөлімдерді ретімен орналастырады әр бөлімге мазмұндық элемент қосады |
Prezi |
|
|
|
4-тапсырма «Ұлттық көрініс бойынша жоспар»: қоғамдық тәрбиеге қатысты суретті талдап, оқиғаның кіріспесін, негізгі ойының дамуын және қорытынды тұжырымын 3 тармақпен жазыңыз. |
Сурет мазмұнын талдап, үш бөліктен тұратын жоспар дайындайды. |
Дескриптор: суреттен ақпарат алады негізгі ойды анықтайды құрылымды ретімен жазады |
Ұлттық мазмұндағы сурет |
|
|
|
5-тапсырма «Талдау картасы»: мәтіннің тармақтарын араластырылған күйде беріңіз. Оқушы дұрыс ретін тауып, кіріспе–негізгі–қорытынды тәртібімен реттеп жазады. Соңында Canva-да шағын «жоспар картасын» безендіріп дайындайды. |
Тармақтарды дұрыс реттеп, Canva-да қысқа жоспар картасын жасайды. |
Дескриптор: бөліктерді реттейді құрылымды сақтайды жоспарды көрнекі етеді |
Canva |
|
|
|
|
|
|
Стикер
|
|
15-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Әлеуметтік ортадағы ақпарат: жанрға сай жазу дағдысы» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.2.1 – жанрлық ерекшеліктеріне сай ресімделуі мен құрылымын сақтап, хат, жарнама, хабарландыру құрастырып жазу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Домбыра» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Мәтін бөліктерін салыстырыңыз»: үш жанрдан (хат, жарнама, хабарландыру) берілген қысқа үзіндіні оқып, олардың айырмашылығын үш бағытта сипаттаңыз: мақсат, тілдік ерекшелік, құрылым. |
Үзінділерді оқып, жанрлардың ортақ және айырмашылық белгілерін салыстырады. |
Дескриптор: жанрлық айырмашылықты анықтайды құрылымды сипаттайды тілдік ерекшелікті көрсетеді |
Мәтін үзінділері |
|
|
|
2-тапсырма «Seesaw платформасында жанр үлгісі»: Seesaw-ға кіріп, дайын шаблонға өз таңдаған жанр бойынша (хат/жарнама/хабарландыру) негізгі бөлімдерді орналастырып, визуалды жанр үлгісін жасаңыз. |
Seesaw ішінде мәтін бөліктерін тиісті орынға қойып, жанрдың визуалды үлгісін құрастырады. |
Дескриптор: ЖИ құралын қолданады құрылымды жүйелейді бөлімдерді дұрыс орналастырады |
Seesaw |
|
|
|
3-тапсырма «Claude.ai кеңесімен жазу»: Claude.ai құралында «Қысқа әрі тиімді жарнама жазудың 3 шарты» туралы сұрап, алынған ақпаратты пайдаланып шағын жарнама мәтінін жазыңыз. |
Claude.ai жауаптарын талдап, жарнама құрылымын сақтай отырып мәтін құрастырады. |
Дескриптор: маңызды ақпаратты бөліп алады жанр талабын қолданады мәтінді құрылымдап жазады |
Claude.ai |
|
|
|
4-тапсырма «Ұлттық мерекеге арналған хабарландыру»: «Наурыздағы тазалық күні», «Атаға тағзым», «Домбыра күні» секілді ұлттық бағыттағы іс-шараның хабарландыруын жазыңыз. Міндетті құрылым: тақырып, мақсат, уақыт-орын, қатысуға шақыру. |
Ұлттық тақырыпқа хабарландыру жазып, құрылымды анық сақтайды. |
Дескриптор: ұлттық мазмұнды қолданады хабарландыру құрылымын сақтайды ақпаратты нақты береді |
Ұлттық іс-шара тақырыптары |
|
|
|
5-тапсырма «Хат жазу этикасы»: «Сынып жетекшіме алғыс хат» немесе «Мектеп кітапханашысына өтініш хат» жазыңыз. Хат құрылымын сақтаңыз: бастапқы сәлем, негізгі бөлімі, қорытынды, қошемет сөз. |
Таңдаған тақырыпқа сәйкес ресми немесе бейресми хат жазады. |
Дескриптор: хат құрылымын сақтайды тілдік норманы қолданады жанрлық ерекшелікті таниды |
Хат үлгілері |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
16-сабақ
|
|
|||||
|
|
Нәтиже сабақ: «Мәдени бейне және оқиға өрнегі: визуалды материалдан мәтін жасау» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.3.1 – сюжетті суреттердің желісі бойынша әңгіме құрастыру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Жапондық бағалау» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Оқиға ретін табыңыз»: ұлттық өмірден алынған 4–5 суреттің тізбегін қарап шығып, олардың қайсысы бірінші, қайсысы кейін болатынын анықтап, ретімен жазыңыз. Әр суреттің қысқаша мазмұнын 1 сөйлеммен сипаттаңыз. |
Суреттерді ретке келтіріп, қысқаша сипаттама береді. |
Дескриптор: көріністерді салыстырады оқиға ретін анықтайды мазмұнын қысқаша сипаттайды |
Ұлттық тұрмыс суреттері |
|
|
|
2-тапсырма «Miro тақтасында оқиға желісі»: Miro платформасында уақыт сызығын құрып, әр суретті сызық бойына орналастырып, оған қысқа тақырыпша жазыңыз. Түпкілікті мақсат – оқиғаның басталу–өрбу–шешім кезеңдерін анықтау. |
Miro онлайн тақтасында визуалды уақыт сызығын жасайды. |
Дескриптор: ЖИ/цифрлық құрал қолданады суреттерді кезеңге бөледі сюжет құрылымын көрсетеді |
Miro |
|
|
|
3-тапсырма «Claude.ai көмегімен көркем тіл табу»: Claude.ai-ға суреттердің қысқаша мазмұнын енгізіп, «Оқиғаға көркем сипат қос» деген тапсырма жүктеңіз. Алынған көркем сөз тіркестерін пайдаланып, әңгімеңізді байытыңыз. |
Claude.ai-дан алынған көркем тілдік элементтерді қолдана отырып, мәтінді жетілдіреді. |
Дескриптор: ЖИ-мен жұмыс істейді тілдік өрнектерді іріктейді мәтін мазмұнын көркемдейді |
Claude.ai |
|
|
|
4-тапсырма «Оқиғадағы мәдени белгі»: берілген суреттердің ішінен ұлттық мәдени элементті тауып, сол элемент оқиғаға қалай әсер еткенін 3 сөйлеммен түсіндіріңіз. Соңында сюжеттік әңгіменің негізгі түйінін құрыңыз. |
Мәдени элементті анықтап, оның оқиғадағы рөлін сипаттайды. |
Дескриптор: мәдени белгі туралы ой айтады оның рөлін түсіндіреді оқиға түйінін тұжырымдайды |
Сюжеттік суреттер |
|
|
|
5-тапсырма «Сюжеттік әңгіме құрастыру»: суреттер ретімен берілген соң, оқушы толық әңгіме жазады. Әңгіме құрылымы: бастау (кейіпкер мен орын), негізгі оқиға (әр суреттің байланысы), қорытынды (оқиғаның шешімі). |
Суреттерді негізге алып, үш бөлімнен тұратын толық әңгімені жазады. |
Дескриптор: оқиға байланысын сақтайды сюжетті дамытады қорытынды жасайды |
Берілген суреттер тізбегі |
|
|
|
Кері байланыс әдісі «Ми қыртысы»
|
|
|
Стикерлер
|
|
17-сабақ
|
|
|||||
|
|
Отбасы құндылығы: жылы қарым-қатынастың мәнін түсіну |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.4.1 – эссенің кіріспе, негізгі, қорытынды бөлімдерін сақтай отырып, өзіне таныс адамды, белгілі бір мекен мен оқиғаны сипаттап жазу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Эмоджи» әдісі
|
Интерак-тивті тақта
|
|
|
|
1-тапсырма «Отбасы көрінісін талдаңыз»: берілген отбасы сәті бейнеленген суретті мұқият қарап, онда қандай сезім, қандай қарым-қатынас байқалатынын 3 сөйлеммен сипаттаңыз. Соңында осы көрініс болашақ эссенің қай бөліміне (кіріспе/негізгі/қорытынды) қолданылатынын жазыңыз. |
Сурет мазмұнын сипаттап, оны эссе бөлімімен сәйкестендіреді. |
Дескриптор: суреттен ақпарат алады қарым-қатынасты сипаттайды бөліммен дұрыс байланыстырады |
Отбасы суреті |
|
|
|
2-тапсырма «Seesaw платформасында эссе құрылымы»: Seesaw шаблонында үш бөлімге арналған бос ұяшықтар беріледі. Әр ұяшыққа отбасы мүшелерімен байланысты бір сөйлемнен жазыңыз: кіріспе — кім туралы, негізгі — қандай оқиға, қорытынды — қандай ой түйдіңіз. |
Seesaw ішінде үш бөлімге қысқа құрылымдық сөйлемдер енгізеді. |
Дескриптор: ЖИ платформасында жұмыс істейді құрылымды сақтайды мазмұнды қысқа береді |
Seesaw |
|
|
|
3-тапсырма «Gemini-көмекші идеясы»: Gemini-ге «Отбасы туралы эсседе қандай жылы ойлар қолдануға болады?» деп сұрақ қойып, алынған 5 идеядан 2–3-еуін таңдап, болашақ эссенің негізгі бөліміне кірістіріңіз. |
Gemini берген идеяларды іріктеп, негізгі бөлім мазмұнын толықтырады. |
Дескриптор: ЖИ-мен жұмыс істейді маңызды ойды таңдайды негізгі бөлімді мазмұндандырады |
Gemini |
|
|
|
4-тапсырма «Мекенді сипаттаңыз»: отбасылық естелікке қатысты бір мекенді (ауыл, үй, аула, бөлме) ойлап алып, оның ерекшелігін, атмосферасын 3–4 сөйлеммен сипаттаңыз. Бұл бөлік эссенің негізгі мазмұнын құрайды. |
Мекенді сипаттап, негізгі бөлімге арналған мәтін жазады. |
Дескриптор: мекенді бейнелі сипаттайды сезімдік деталь қолданады негізгі оймен байланыстырады |
Мекен суреті немесе елестету |
|
|
|
5-тапсырма «Шағын эссе жазыңыз»: отбасыңыздағы бір жылы оқиғаны таңдап, кіріспе–негізгі–қорытынды құрылымында 8–10 сөйлемдік эссе құрастырыңыз. Қорытындыда отбасыңыздан қандай құндылық үйренгеніңізді көрсетіңіз. |
Эссенің үш бөлігін сақтай отырып, толық мәтін құрастырады. |
Дескриптор: эссе құрылымын сақтайды оқиғаны жүйелі жеткізеді құндылықтық ой түйеді |
Қалыпты жазылым ресурстары |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
18-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Дәстүр жалғастығы: әдет-ғұрыптардағы реттілікті тану» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.5.1 – оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ақпараттарды сақтай отырып, жинақы мәтін жазу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Зәулім үй» әдіс
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Реттілікті белгілеңіз»: берілген әдет-ғұрыптың (бата беру, шашу шашу, қонақ күту) 6–7 сөйлемдік мәтінін оқып, оның қай әрекет бірінші, қай әрекет кейін жасалатынын анықтап, нөмірлеп жазыңыз. Соңында осы реттілікке қысқа қорытынды жасаңыз. |
Мәтіндегі әрекеттер ретін анықтап, жүйелі түрде нөмірлейді. |
Дескриптор: негізгі әрекеттерді табады реттілікті дұрыс көрсетеді қысқа қорытынды жасайды |
Мәтін үлгісі |
|
|
|
2-тапсырма «Pollo.ai көмегімен қысқарту»: Pollo.ai-ға мәтіннің толық нұсқасын енгізіп, «маңызды 3 ақпаратты ғана белгіле» деп сұраңыз. Алынған үш мәліметке сүйене отырып, жинақы конспект жазыңыз. |
ЖИ арқылы маңызды ақпаратты іріктеп, қысқа конспект құрайды. |
Дескриптор: ЖИ-мен жұмыс істейді ақпаратты іріктейді жинақы мәтін жазады |
Pollo.ai |
|
|
|
3-тапсырма «PrepAI-дан құрылымдық сұрақтар»: PrepAI платформасына тыңдалым мәтінін жүктеп, автоматты түрде ұсынылған сұрақтарды қараңыз. Сол сұрақтардың ішінен ең маңызды үшеуіне жазбаша жауап беріп, ақпаратты жинақы түрге келтіріңіз. |
PrepAI берген сұрақтарға жауап беріп, мазмұнды қысқартады. |
Дескриптор: тыңдалымнан негізгі ойды табады сұрақтарға нақты жауап береді ақпаратты жинақтайды |
PrepAI |
|
|
|
4-тапсырма «Дәстүр мәнін анықтаңыз»: берілген әдет-ғұрыпқа қатысты 5 сөйлемдік қысқа мәтінді оқып, оның негізгі идеясын және 2 қосымша ақпаратын бөліп жазыңыз. Содан кейін оларды бір сөйлемге жинақтап біріктіріңіз. |
Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты анықтап, жинақы сөйлем құрайды. |
Дескриптор: негізгі ойды табады қосымша деректерді ажыратады біріктіріп қысқа мәтін жазады |
Қысқа мәтін |
|
|
|
5-тапсырма «Жинақы мазмұн жасаңыз»: оқылым мен тыңдалым материалдарын біріктіріп, әдет-ғұрыптың мәні мен реттілігін 5–6 сөйлеммен жинақы конспект етіп жазыңыз. Құрылым: тақырып, негізгі ақпарат, қорытынды ой. |
Екі дереккөздің ақпаратын біріктіріп, жинақы мәтін құрастырады. |
Дескриптор: негізгі деректерді біріктіреді артық ақпарат қоспайды логикалық құрылым сақтайды |
Тыңдалым + оқылым материалдары |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
19-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Мерекелік мазмұн: идея мен мақсатты анықтау» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.3.6.1 – мәтіндегі орфографиялық қателерді сөздіктерге сүйене отырып түзету және редакциялау |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Сигналдар» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Қате сөздерді тану»: мерекелік шара туралы 6–8 сөйлем берілген. Мәтіндегі дұрыс жазылмаған сөздерді тауып, олардың дұрыс нұсқасын мектеп сөздігімен тексеріп жазыңыз. Соңында қате саны мен түзетілген сөздер тізімін жасаңыз. |
Қате сөздерді тауып, сөздіктен қарап дұрыстап жазады. |
Дескриптор: қате сөздерді анықтайды дұрыс нұсқасын табады сөздікпен тексереді |
Мерекелік мәтін және
сөздік |
|
|
|
2-тапсырма «Google Lens арқылы тексеру»: қате жазылған шағын мерекелік хабарландырудың суреті беріледі. Google Lens көмегімен мәтінді тану функциясын қолданып, анықталған мәтіндегі орфографиялық кемшіліктерді түзетіп, дайын нұсқасын жазыңыз. |
Google Lens арқылы мәтінді таниды және тұрақты орфографиялық редакция жүргізеді. |
Дескриптор: ЖИ құралын қолданады танылған мәтінді салыстырады қателерді түзетеді |
Google Lens |
|
|
|
3-тапсырма «DeepL Write редакторы»: DeepL Write сервисіне мерекелік құттықтау мәтінінің қарапайым нұсқасын енгізіңіз. Жүйе ұсынған түзетулерді салыстырып, қай түзетуді қабылдағаныңызды және не себепті қабылдағаныңызды 2–3 сөйлеммен түсіндіріңіз. |
ЖИ редакциясын талдап, қабылдаған түзетулерді түсіндіреді. |
Дескриптор: ЖИ түзетулерін талдайды қажет өзгерісті таңдайды тілдік норманы сақтайды |
DeepL Write |
|
|
|
4-тапсырма «Мерекелік постер мәтіні»: берілген мерекелік шара тақырыбына байланысты (Наурыз, Балалар күні, Тәуелсіздік) шағын постер мәтіні құрастырыңыз. Кейін қате болуы мүмкін 4–5 сөзді әдейі өзгертіп жазыңыз, содан кейін сол қателерді қайта түзетіңіз. |
Постер мәтінін жазады, қателерді өзі енгізіп, қайта дұрыстайды. |
Дескриптор: мәтін құрайды қате енгізеді редакциялап дұрыстайды |
Постер шаблоны |
|
|
|
5-тапсырма «Редактор рөлі»: мерекелік сценарийден алынған 7–8 сөйлем беріледі. Мәтіндегі орфографиялық, бас әріп, бірге/бөлек жазылу қателерін түзетіп, «Редакцияланған нұсқасын» толық көшіріп жазыңыз. |
Сценарий мәтінін толық редакциялайды. |
Дескриптор: орфографиялық норманы сақтайды тыныс белгілерін тексереді түзетілген мәтінді жүйелі жазады |
Мәтін үлгісі |
|
|
|
«Кері байланыс көпірі» әдісі Мұғалім үш сұрақ қояды: «Не ұнады?», «Не қиын болды?», «Не білгім келеді?». Оқушылар қысқаша жауап жазады немесе айтады. |
Оқушылар кері байланыс жасайды. |
|
Стикерлер
|
|
20-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Аңыз бен ақиқат: көркем детальдерді тану» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.1.1 – қазақ тілінің дыбыс жүйесін, үндестік заңын, емлелік ерекшеліктерін ескере отырып, орфографиялық нормаға сай жазу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Оқушылар өз – өздерін бағалайды
|
|
|
|
|
1-тапсырма «Көркем детальді тап»: аңыздың 6–7 сөйлемдік үзіндісі беріледі. Оқушы мәтіннен көркем детальдарды (иіс, түс, дыбыс, қимыл, табиғат белгісі) тауып, оларды орфографиялық нормаға сай қайта жазып, шағын тізім жасайды. |
Көркем детальдерді анықтап, дұрыстап жазады. |
Дескриптор: детальді таниды дұрыс емлесін сақтайды тізім жасайды |
Аңыз мәтіні |
|
|
|
2-тапсырма «SpeechGen.io дыбыстауы»: SpeechGen.io арқылы аңыз үзіндісін тыңдап, дұрыс естілмеген немесе үндестікке сай емес болып естілген 4–5 сөзді жазып алыңыз. Оларды үндестік заңына сәйкес түзетіп, қайта жазыңыз. |
Дыбыстауды тыңдап, қате естілуі мүмкін сөздерді орфографиялық нормаға сәйкестендіріп жазады. |
Дескриптор: дыбыстық ерекшелікті таниды үндестік заңын қолданады сөзді дұрыс жазады |
SpeechGen.io |
|
|
|
3-тапсырма «PrePad редакциясы»: PrePad платформасына шағын аңыз сипаттамасын енгізіп, жүйе ұсынған орфографиялық түзетулерді салыстырыңыз. Қай түзетулерді қабылдағаныңызды және неліктен қабылдағаныңызды 2 сөйлеммен түсіндіріңіз. |
PrePad түзетулерін қарап, орфографиялық норманы сақтап қайта жазады. |
Дескриптор: ЖИ түзетуін талдайды дұрыс нұсқаны таңдайды мәтінді сауатты түзетеді |
PrePad |
|
|
|
4-тапсырма «Аңыз елестету»: аңыздағы бір детальді (мысалы: «алтын сәуле», «ержүрек бала», «сиқырлы қоңырау») таңдап, оған байланысты 3–4 сөйлемдік сипаттама жазыңыз. Дыбыс үндестігі бұзылған сөз болса, оны түзетіп қайта жазыңыз. |
Көркем детальге сүйеніп, қысқа сипаттама жазады және емлені тексереді. |
Дескриптор: көркем детальді сипаттайды орфографияны тексереді сипаттама жасайды |
Көркем деталь тізімі |
|
|
|
5-тапсырма «Шағын сипаттама мәтін»: аңыз мазмұнынан алынған 3 суретке қарап, негізгі оқиғаны 5–6 сөйлеммен сипаттап жазыңыз. Мәтінде міндетті түрде 2 көркем деталь болсын және барлық сөздер үндестік заңына сай жазылсын. |
Сурет негізінде сипаттама мәтін жазады, орфографиялық норма сақтайды. |
Дескриптор: сюжетті сақтайды көркем детальді орынды қолданады орфографияны сақтайды |
Сюжеттік суреттер |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
21-сабақ
|
|
|||||
|
|
«Салт-дәстүрдегі астар: символдық мағынаны ашу» |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.2.1 – сөз ішіндегі және сөз аралығындағы ілгерінді, кейінді және тоғыспалы ықпал заңдылықтарына сәйкес айту |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Өзін-өзі бағалау» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Ықпал іздеу картасы» Берілген 6 сөйлем салт-дәстүрге қатысты («тұсау кесу», «беташар», «шашу», «жоралғы беру»). Оқушы сөйлемдерден ілгерінді, кейінді, тоғыспалы ықпалға түскен сөз тіркестерін тауып, оларды дыбыстап айтады. Жанындағы «ықпал картасына» үш түрін бөліп орналастырады. |
Ықпал түрлерін анықтап, дұрыс дыбыстап айтады және кестеге жабыстырады. |
Дескриптор: Ықпал түрін ажыратады Дұрыс дыбыстайды Тіркестерді орынды топтастырады |
Үлестірме сөйлемдер, интерактивті
карта |
|
|
|
2-тапсырма. «Vocal Remover – дауысты тыңдау» (ЖИ құралы) Vocal Remover арқылы салт туралы қысқа аудиодан дыбысты баяулатып тыңдайды. Ықпал әсерінен өзгерген сөздердің нақты естілуін салыстырып, 4 сөзді дұрыс айтылымымен қайта жазады. |
Аудионы баяулатылған нұсқада тыңдап, дыбыстық өзгерісті байқай отырып сөздерді дұрыс айтылыммен қайта жазады. |
Дескриптор: Дыбыстық өзгерісті аңғарады Ықпалға түскен сөзді дұрыс жазады Айтылымды нормамен салыстырады |
VocalRemover.org аудио |
|
|
|
3-тапсырма. «Символдың сыры»: салттағы жасырын мағына» «Шаңырақ», «қасиетті от», «құт дарыту», «ақ жол» тәрізді ұлттық символдар беріледі. Оқушы әр символды дұрыс айтылыммен дауыстап айтып, сөйлем ішінде қолданады. Сөйлемде ықпал заңдылығы бар-жоғын белгішелер арқылы белгілейді. |
Символдарды қолдана отырып сөйлем құрайды, оны дыбыстайды және ықпал бар-жоғын белгілейді. |
Дескриптор: Символды сөйлемде орынды қолданады Дұрыс дыбыстайды Ықпал заңын таба біледі |
Символ карточкалары |
|
|
|
4-тапсырма. «Reverso Context тексерісі» (ЖИ құралы) Reverso арқылы «құрмет көрсету», «жоралғы жасау», «шашу шашу» сияқты тіркестердің дұрыс қолданысын көреді. Оқушы тіркестерді дауыстап айтып, қандай ықпал түрі байқалғанын жазады. |
ЖИ ұсынған контекстті қарап, тіркестерді дыбыстап айтады, ықпал түрін жазады. |
Дескриптор: Контексті талдайды Тіркесті дұрыс айтады Ықпал түрін жазады |
ReversoContext |
|
|
|
5-тапсырма. «Салт көрінісі» – мини-диалог құру Беташар немесе тұсау кесу рәсімінің қысқа көрініс суреттері беріледі. Оқушы сол көрініске байланысты 4 репликадан тұратын мини-диалог құрайды. Репликаларды айтылымда ықпал заңдылықтарын сақтап дыбыстайды. |
Мини-диалог құрастырып, оны ықпал заңымен дауыстап орындайды. |
Дескриптор: Диалог құрайды Ықпал нормасын сақтайды Ситуацияға сай сөйлейді |
Суреттер топтамасы |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
22-сабақ
|
|
|||||
|
|
Уақыт пен кеңістік: оқиға байланыстарын түсіну |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.3.1 – тура және ауыспалы мағыналы сөздерді, көп мағыналы сөздер, омоним, антоним, синонимдерді қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Ми қыртысы» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Уақыт үздігі: причиналық тізбек» Оқушыларға шағын оқиға мәтіні беріледі (мысалы, «Жолаушының қыста адасуы»). Мәтіндегі уақыттық (алдымен – кейін – соңында) және кеңістік ауысымдарын (төмен – жоғары, жақын – алыс) белгілеп, осы өзгерістерге тура және ауыспалы мағынада қолданылған сөздерді анықтайды. |
Мәтіндегі уақыт/кеңістік белгілерін анықтап, сол жердегі тура–ауыспалы мағынадағы сөздерді белгілейді. |
Дескриптор: Уақыттық белгілерді табады Кеңістік ауысымын анықтайды Мағыналық түрін дәл көрсетеді |
Үлестірме мәтін |
|
|
|
2-тапсырма. «ExplainPaper семантикалық талдауы» (ЖИ құралы) ExplainPaper-ге мәтіннің бір абзацы жүктеледі. ЖИ оқиғадағы мағыналық байланыстарды (cause–effect, time shift) бөліп көрсетеді. Оқушы ЖИ ұсынған 3 сөзді таңдап, олардың тура немесе ауыспалы мағынада қолданылғанын өз талдауымен жазады. |
ЖИ бөлген сөздермен жұмыс жасап, олардың нақты мағынасын өз түсіндіруімен береді. |
Дескриптор: Мағына түрін ажыратады ЖИ ақпаратымен салыстырады Өз тұжырымын қалыптастырады |
ExplainPaper |
|
|
|
3-тапсырма. «Сөздің жүгі ауыр»: көп мағыналылық картасы Оқушыларға 4 көп мағыналы сөз беріледі (мысалы: «жол», «тау», «көз», «жүрек»). Әр сөзді екі контексте қолданады: уақыттық не кеңістіктік жағдайды сипаттауда. Екі сөйлем құрып, олардың қайсысы тура, қайсысы ауыспалы мағына екенін көрсетеді. |
Көп мағыналы сөздерді екі түрлі сөйлемде қолданып, мағына түрлерін салыстырады. |
Дескриптор: Көп мағыналы сөздерді орынды қолданады Мағынану айырмасын түсіндіреді |
Карточкалар |
|
|
|
4-тапсырма. «DeepL Write стильдік салыстыруы» (ЖИ құралы) Оқушы екі сөйлемді DeepL Write-қа енгізеді: біреуі тура мағыналы, екіншісі ауыспалы. ЖИ олардың стильдік айырмасын (literal–figurative) анықтап береді. Оқушы қай сөздердің мағынасы өзгергенін талдап, синоним не антоним қолданып қайта жазады. |
ЖИ берген талдауды негізге алып, сөйлемді қайта құрастырады және сөз мағынасын өзгертеді. |
Дескриптор: Мағынаны салыстырады Сөздерді түрлендіреді Синоним, антоним қолданады |
DeepL Write |
|
|
|
5-тапсырма. «Уақыт–кеңістік көпірі» семантикалық сызбасы Оқиға желісінде (мысалы: «Баланың жолға шығуы») уақыт пен кеңістік өзгерісін көрсететін 6 сөз беріледі: «алыстады», «жақындады», «баяу», «лезде», «төмендеді», «биіктеді». Оқушы оларды тура/ауыс мағынасымен бөліп орналастырып, шағын байланысты мәтін құрайды. |
Сөздерді екі топқа бөліп, логикаға сай шағын мәтін құрастырады. |
Дескриптор: Мағыналық топтастыру жасайды Мәтін құрастырады Семантикалық байланыс жасайды |
Семантикалық сызба |
|
|
|
Рефлексия. «Стикер-хат» әдісі
|
|
|
Стикерлер
|
|
23-сабақ
|
|
|||||
|
|
Тарихи сабақтастық: себеп-салдарлы ойлау |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.4.1 – жұрнақ арқылы жасалған туынды сөздерді және күрделі сөздерді ауызша және жазбаша тілдесім барысында қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«10 баллдық» бағалау
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Себеп пен салдар тізбегі» Оқушыларға шағын тарихи үзінді ұсынылады (мыс.: «Көшпелі халықтың жаз көші»). Мәтіндегі себеп пен салдарды білдіретін сөйлемдерді тауып, сол сөйлемдерден туынды және күрделі сөздерді бөліп жазады. Мыс.: «Жайлауға көшуге ыңғайланды», «Қарашаңырақ түтіні түзу шықты». |
Мәтіндегі себеп-салдар сөйлемдерін табады және туынды/күрделі сөздерді бөліп жазады. |
Дескриптор: Себеп-салдар құрылымын анықтайды Туынды сөздерді табады Күрделі сөздерді ажыратады |
Үлестірме мәтін |
|
|
|
2-тапсырма. «MindGrasp AI – сөз төркінін ашу» (ЖИ) Оқушылар MindGrasp AI құралында «тарих», «жорамал», «жорық», «көші-қон» сөздерінің этимологиясын автоматты түрде шығартқызады. Сол ақпарат негізінде әр сөз үшін екі туынды сөз жасайды (мыс.: тарих → тарихи, тарихшы). |
ЖИ берген этимологияны талдап, жаңа туынды сөздер құрастырады. |
Дескриптор: Этимологияны түсінеді Жұрнақ жалғау арқылы туынды сөздер жасайды |
MindGrasp AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Күрделі сөздер картасы» Тақтада тарихи құбылыстарға байланысты күрделі сөздер тізімі беріледі: «ақтабан-шұбырынды», «елтаңба», «басқарма», «ата-мекен», «хан-орда». Оқушы олардың құрамына қарай топтайды: бірігу, қосарлану, тіркесу арқылы жасалған күрделі сөздер. |
Күрделі сөздерді жасалу жолына қарай үш топқа бөледі. |
Дескриптор: Күрделі сөз құрылымын ажыратады Дұрыс топтастырады |
Карточкалар |
|
|
|
4-тапсырма. «Gamma.app тарихи инфографикасы» (ЖИ) Gamma.app платформасында «Тарихи себеп–салдар» атты инфографика құрастырылады. Оқушы тарихи оқиға (мыс.: «Желдірме жорық») бойынша 3 себеп және 3 салдар жазады және әр тармаққа кем дегенде бір туынды не күрделі сөз енгізеді. |
Инфографиканы толтырып, себеп-салдар байланыстарын туынды/күрделі сөзбен береді. |
Дескриптор: Инфографика құрастырады Себеп-салдарды байланыстырады Туынды не күрделі сөз енгізеді |
Gamma.app |
|
|
|
5-тапсырма. «Тарихи сөзжасам шеберлері» Оқушыға 6 сөз беріледі: «жорық», «ел», «тарих», «батыр», «жер», «ру». Әр сөзден бір туынды және бір күрделі сөз жасап, оларды пайдаланып 3 сөйлем құрайды (мыс.: «батырлық», «елтаңба»). |
Берілген түбірлерден жаңа сөздер жасап, сөйлем құрастырады. |
Дескриптор: Жұрнақпен сөз тудырады Күрделі сөздер жасайды Мағыналы сөйлемдер құрайды |
Дәптер |
|
|
|
Рефлексия. «Стикер-хат» әдісі
|
|
|
Стикерлер
|
|
24-сабақ
|
|
|||||
|
|
Дереккөзі көзқарасы: екі мәтінді салыстыру |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.4.2 – зат есімдердің мағыналық түрлерін мәнмәтін аясында жалғаулар арқылы түрлендіріп қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Бағалау парағы» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Автор мақсаты қандай?» Оқушыларға екі қысқа мәтін беріледі (мысалы: табиғатты қорғау туралы мақаланың үзіндісі және экобелсенді пікірінен алынған шағын ой). Екі мәтіндегі автор көзқарасын анықтап, түрлендірілген зат есімдерді қолданып 3 сөйлемдік салыстырмалы пікір жазады. |
Автор көзқарасын ажыратып, зат есімдерді жалғаулар арқылы түрлендіріп салыстырмалы пікір құрады. |
Дескриптор: Автор ойын ажыратады Зат есімді дұрыс түрлендіреді Салыстырмалы пікір жазады |
Үлестірме мәтіндер |
|
|
|
2-тапсырма. «Perplexity AI – негізгі көзқарасты анықтау» (ЖИ) Perplexity AI-ге екі мәтіннің қысқа мазмұнын беріп, «Негізгі көзқарасты анықтап бер» деп сұратады. Алынған жауапты талдап, өз кестесіне 2 айырмашылық және 2 ұқсастық жазады. |
ЖИ берген ақпаратты талдап, салыстыру кестесін толтырады. |
Дескриптор: Негізгі ойды талдайды Айырмашылық пен ұқсастықты көрсетеді Мағыналық түрленуді қолданады |
Perplexity AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Coggle – мағыналық желі» (ЖИ құрал) Coggle құралында «зат есім түрлері» атты мағыналық карта жасалады: жалпы → жалпы табиғат, дерексіз → еркіндік, күрделі → орман-тоғай, жинақтық → халық, т.б. Оқушы әр түйінге мәтіндегі сәйкес мысалды орналастырып, оған тиісті жалғауды жалғайды. |
Мағыналық картаға мысалдар орналастырып, зат есімдерді түрлендіреді. |
Дескриптор: Зат есім түрін дұрыс анықтайды Мәтіннен дәлел табады Жалғауды дұрыс жалғайды |
Coggle |
|
|
|
4-тапсырма. «Екі көзқарас – бір диаграмма» Оқушы Miro Board-та (тегін нұсқа) Венн диаграммасын жасайды. Әр шеңберге мәтінге тән зат есімдерді (түрленген нұсқасымен) орналастырып, ортасына ортақ тақырып жазылады. |
Зат есімдерді мәнмәтінге сай түрлендіріп диаграммаға орналастырады. |
Дескриптор: Ұқсастық/айырмашылықты табады Зат есімді мәнмәтінге сай өзгертіп қолданады |
Miro |
|
|
|
5-тапсырма. «Canva-ның салыстыру карточкасы» (ЖИ емес, тегін құрал) Canva шаблонында «Екі дереккөз: көзқарас талдауы» карточкасын толтырады. Әр карточкада екі жаққа 2 сөйлемнен қорытынды жазып, зат есімдердің түрлерін қолданып толтырады. Мысалы: «Экобелсенді табиғаттың құндылығын алға тартады», «Мақала қоғамдық жауапкершілікке назар аударады». |
Canva карточкасын толтырып, зат есімдерді түрлендіріп қолданады. |
Дескриптор: Карточканы дұрыс толтырады Мағыналық түрленуді орынды қолданады Қорытынды шығарады |
Canva |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
25-сабақ
|
|
|||||
|
|
Кесте мен диаграммадағы дерек: визуалды ақпаратты оқу |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.4.3 – сын есімдердің, шырай түрлерінің көркемдік ерекшелігін тану; сын есімді зат есім орнына қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Көп белгі» бағалау әдісі
|
Интерактив-ті тақта
|
|
|
|
1-тапсырма. «Диаграмма не дейді?» Оқушыларға берілген бағандық диаграмма ұсынылады. Диаграммадағы өзгерістерді сын есімдер мен олардың шырайларын (жақсырақ, әлдеқайда жоғары, ең төмен) пайдаланып 4 сөйлеммен сипаттайды. |
Диаграммадағы ақпаратты талдап, сын есім/шырай формаларын қолданып сипаттама құрайды. |
Дескриптор: Диаграмма мәліметін түсінеді Шырай түрлерін дұрыс қолданады Сын есімді зат есім орнына қолданады |
Диаграмма (үлестірме) |
|
|
|
2-тапсырма. «Google Lens: кестеден ақпарат алу» (ЖИ құралы) Google Lens арқылы ұсынылған кестені таниды. Кестеден 5 маңызды деректі бөліп алып, оларды шырай формаларымен түсіндіріп жазады (мысалы: «ең жоғары көрсеткіш», «төмендеу үлес»). |
Кестені Google Lens көмегімен оқып, маңызды деректерді таңдап, оларды сын есіммен/шыраймен сипаттайды. |
Дескриптор: Кестеден дерек бөліп алады Маңызды ақпаратты іріктейді Сын есім мен шырайды орынды қолданады |
Google Lens (тегін) |
|
|
|
3-тапсырма. «Gemini – визуалды түсіндіру» (ЖИ) Gemini-ге диаграмманың суретін жүктеп, «Негізгі айырмашылықтарды сына сипаттап бер» деп сұратады. Алынған ЖИ түсіндірмесін өңдеп, сын есімді зат есім орнына қолданған 3 сөйлем құрастырады (мысалы: «күштілер алда», «төмендер артта»). |
Gemini берген сипаттаманы талдап, сын есімді зат есім орнына қолдана отырып сөйлемдер құрайды. |
Дескриптор: ЖИ ақпаратын талдайды Сын есімді зат есім орнына қолданады Мағыналық байланыс жасайды |
Gemini |
|
|
|
4-тапсырма. «Claude.ai – салыстырмалы талдау» (ЖИ) Claude.ai-ға кесте мен диаграмманың қысқа мәтінін беріп, «Екі визуалды деректегі ұқсастық пен айырмашылықты шырай формаларымен жаз» деп сұратады. Оқушы Claude берген ақпаратты негізге алып мини-талдау жасайды. |
Claude.ai нәтижесі бойынша तुलना жасайды, шырайларды мәнмәтінде қолданады. |
Дескриптор: Ұқсастық/айырмашылықты табады Шырайды орынды қолданады Визуалды дерекпен байланыстырады |
Claude.ai |
|
|
|
5-тапсырма. «Draw.io (App.diagrams) картасы» (тегін визуалды құрал) Draw.io платформасында «Сын есім → Шырай → Зат есім орнына қолдану» атты шағын сызба карта жасайды. Әр бөлікке диаграмма/кестеден алынған нақты мысалдар орналастырады. |
Сызба карта жасайды, мысалдарды визуалды түрде жүйелейді. |
Дескриптор: Сызбаны дұрыс құрады Мысалды дәл енгізеді Сын есімнің қызметін дәлелдейді |
App.diagrams (Draw.io) |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
26-сабақ
|
|
|||||
|
|
Нәтиже сабақ: Дәстүр әлемінің картасы — бөлімдік тұжырым жасау |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.4.4 – сан есімнің мағыналық түрлерін ажырата білу және зат есім орнына қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Шаңырақ» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Бөлімдік басты тұжырым» Оқушыларға төрт бөлімнің қысқа мазмұны беріледі. Әр бөлім бойынша 3 сөйлемнен тұратын қорытынды жазады, сөйлем ішінде сан есімдерді мағыналық түрімен (мысалы: «үш бағыт», «бірнеше дәстүр», «төртіншісі – ең маңыздысы») қолданып тұжырым жасайды. |
Бөлімдік мазмұнды талдап, сан есімдерді мағынасына қарай қолданып қорытынды жазады. |
Дескриптор: Бөлім мазмұнын жинақтайды Сан есім түрін дұрыс қолданады Сан есімді зат есім орнына қолданады |
Үлестірме мәтін |
|
|
|
2-тапсырма. «Bing Copilot AI – дәстүр көлемін анықтау» (ЖИ) Bing Copilot-қа: «Қазақ дәстүрлерінің сандық жіктелімі» деген сұрақ қойып, алынған жауаптан 5 негізгі сандық фактіні таңдайды. Сол фактілерді пайдаланып, «Дәстүр жөніндегі 5 тұжырым» атты шағын парақ жасайды. |
ЖИ-ден ақпарат алады, 5 сандық фактіні таңдап қорытынды мәтін жасайды. |
Дескриптор: Сандық ақпаратты іріктейді Сан есімнің мағынасын ажыратады Қорытынды тұжырым құрастырады |
Bing Copilot (AI) |
|
|
|
3-тапсырма. «Poe.com AI – сандық салыстыру» (ЖИ) Poe AI-ға: «Көшпелі дәстүрлер мен қазіргі дәстүрлердің сандық ерекшелігін қысқаша салыстыр» деп сұратады. Оқушы Poe берген салыстыруды өңдеп, «санды зат есім» орнына қолданылған 3 мысалмен толықтырады (мысалы: «біріншісі», «екісінің айырмашылығы», «төртелеп бөлінеді»). |
Poe AI мәтінін талдап, сан есімді зат есім орнына қолданылған сөйлемдер құрастырады. |
Дескриптор: ЖИ ақпаратын түсінеді Салыстыру жасайды Сан есімдерді түрлендіріп қолданады |
Poe.com AI |
|
|
|
4-тапсырма. «MindMeister – дәстүр картасы» (визуалды құрал) MindMeister платформасында «Дәстүр әлемі» атты менталды карта жасайды. Әр тармаққа сан есімдерді (жинақтық, болжалдық, жуықтық) қолданып қысқа тұжырым орналастырады: «Жеті ата», «бірнеше ғұрып», «үштік құрылым». |
Менталды карта құрастырып, сан есімді мазмұндық түйін ретінде қолданады. |
Дескриптор: Картаны дұрыс ұйымдастырады Сан есім түрін анық қолданады Негізгі ойды жүйелейді |
MindMeister |
|
|
|
5-тапсырма. «Canva инфографикасы – дәстүр құрылымы» Canva-ның тегін инфографика шаблонын қолданып, бөлімдік қорытынды жасайды: әр бөлімге сан есіммен аталған тұжырымды орналастырады. Мысалы: «1-бөлім – үш бағыт», «2-бөлім – бірнеше өзгеріс», «3-бөлім – төрт деңгейлі мағына». |
Инфографика жасап, сан есімдерді көркемдік белгі ретінде қолданады. |
Дескриптор: Инфографиканы мазмұнмен толтырады Сан есімнің мағыналық түрін сақтайды Қорытындыны визуалды түрде ұсынады |
Canva |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
27-сабақ
|
|
|||||
|
|
Табиғаттың тылсым құбылыстары: қоршаған орта туралы түсінік |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.4.5 – төл сөз, төлеу сөз, автор сөзінің жасалу жолдарын, қызметін білу; төл сөзді төлеу сөзге айналдыру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Алтын қалпақ» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Жел сыбдыры не дейді?» Табиғат құбылыстарын сипаттайтын 4 сөйлем беріледі. Оқушы жел, жаңбыр, күн, бұлт туралы бейнелі сөйлемдерді төл сөзге айналдырады: «Жел: “Мен жапырақты тербетіп тұрмын” деді» сияқты. |
Төл сөзді дұрыс жасап, табиғат құбылысына адам әрекетін беретін сипаттама жазады. |
Дескриптор: Төл сөз құрылымын сақтайды Табиғатқа拟 адамдық сипат береді Сөйлемді сауатты түрлендіреді |
Үлестірме сөйлемдер |
|
|
|
2-тапсырма. «Google Bard/Gemini – табиғат дауысы» (ЖИ) Gemini -ге табиғат құбылысы туралы бір сөйлем жазылады (мысалы: «Күн көкжиектен көтерілді»). Оқушы Gemini-ден: «Мұны төл сөз бен төлеу сөзге айналдырып бер» деп сұратады. Нәтижені талдап, өз нұсқасын қайта құрастырады. |
ЖИ берген нұсқаны талдап, төл сөз бен төлеу сөзді салыстыра отырып өз сөйлемін құрайды. |
Дескриптор: Төл/төлеу сөзді ажыратады ЖИ үлгісін өңдейді Дұрыс грамматикалық құрылыммен жазады |
Gemini |
|
|
|
3-тапсырма. «HeyPi AI – автор сөзін анықтау» (ЖИ құрал) HeyPi AI-ға қысқа мәтін жіберіледі: табиғат туралы 3 сөйлем. ЖИ-ден: «Автор сөзінің қызметін бөліп көрсет» деп сұратады. Оқушы HeyPi-дің белгілеуі бойынша автор сөзін астын сызып, төл сөзге айналдырады. |
ЖИ арқылы автор сөзін табады, мәтінді төл сөзге өзгертіп қайта жазады. |
Дескриптор: Автор сөзін табады Төл сөзді грамматикалық нормада жасайды Түрленген мәтінді толық құрайды |
HeyPi AI |
|
|
|
4-тапсырма. «Textise → табиғат монологы» (тегін мәтін құрал) Textise (кез келген мәтінді таза форматқа түсіретін тегін құрал) арқылы табиғат туралы қысқа онлайн мәтін алынып, қажетсіз элементтерден тазартылады. Сол мәтіннен 3 сөйлем таңдап, төлеу сөзге айналдырып жазады. |
Мәтінді өңдеп, төлеу сөз формасына түрлендіреді. |
Дескриптор: Төлеу сөз формасын сақтайды Мәтіннен маңызды сөйлемдерді таңдайды Дұрыс тыныс белгілерін қолданады |
Textise |
|
|
|
5-тапсырма. «Canva карточкасы – табиғат диалогы» Canva -де «Nature Dialogue Card» шаблонын қолданады. Табиғат құбылыстары арасындағы шағын диалогты (төл сөзбен) жазады да, төменгі бөлігіне сол диалогтың төлеу сөз түрін орналастырады. |
Диалог құрып, оның төлеу сөз нұсқасын жасайды. |
Дескриптор: Диалог құрады Төл сөз бен төлеу сөзді салыстырады Түрлендірілген мәтінді дұрыс рәсімдейді |
Canva |
|
|
|
|
|
|
Стикер
|
|
28-сабақ
|
|
|||||
|
|
Жануарлар әлемінің сырлары: фактілік деректерді тану |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.4.5.1 – төл сөз, төлеу сөз, автор сөзінің тыныс белгілерін дұрыс қолдану |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Киіз үй» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Жыртқыштың сөзі» Жыртқыш жануарлар туралы 4 факт беріледі. Оқушы сол фактілерді төл сөзбен қайта жазады. Мысалы: «Арыстан күніне 20 сағатқа дейін демалады» → «Арыстан: “Мен күніне жиырма сағат демаламын”, – деді». |
Фактілерді төл сөзбен түрлендіреді, тыныс белгілерін сақтайды. |
Дескриптор: Төл сөздің құрылымын дұрыс қолданады Автор сөзін орынды қояды Тыныс белгілерін қателіксіз орындайды |
Үлестірме фактілер |
|
|
|
2-тапсырма. «HuggingFace Chat – фактілерді төлеу сөзге айналдыру» (ЖИ) HuggingFace Chat-ке: «Төмендегі жануар фактілерін төлеу сөзбен жазыңыз» деп жібереді. ЖИ нәтижесін қарап, оқушы қателерін түзетіп, тыныс белгілерін өзі реттейді. |
ЖИ моделінен алынған мәтінді талдап, дұрыс тыныс белгілерімен қайта жазады. |
Дескриптор: ЖИ нәтижесін талдайды Төлеу сөзді дұрыс жасайды Тыныс белгілерін өз бетінше реттейді |
HuggingFace Chat |
|
|
|
3-тапсырма. «Replit AI – автор сөзін толықтыру» (ЖИ) Replit AI-ға жануар туралы бір төл сөз беріледі: «Піл: “Мен суды жақсы көремін” деді». ЖИ-ден: «Осы сөйлемді автор сөзімен күрделендір» деп сұрайды. Оқушы алынған үлгіні өңдеп, тыныс белгілерін реттеп жазады. |
Автор сөзін күрделендіріп, толық және дұрыс тыныс белгілерімен жазады. |
Дескриптор: Автор сөзін дұрыс қолданады Сөйлем құрылымын кеңейтеді Тыныс белгілерін сақтайды |
Replit AI |
|
|
|
4-тапсырма. «Blackbox AI – қателерді тауып түзету» (ЖИ) Blackbox AI-ға төл және төлеу сөздері қате тыныс белгілерімен берілген 4 сөйлем жіберіледі. ЖИ-ден: «Қателерді көрсет» деп сұратылады. Оқушы ұсынылған түзетулерді пайдаланып, дұрыс нұсқасын жазады. |
Тыныс белгілері қате сөйлемдерді түзетеді, айырмашылықты түсіндіреді. |
Дескриптор: Қате белгілерді табады Дұрыс нұсқасын құрастырады Таза грамматикалық форма сақтайды |
Blackbox AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Character.ai – Жануарлар диалогы» (ЖИ) Character.ai-дан жануардың дауысымен жауап алатын бот таңдалады. Мысалы: «Қасқырмен сұхбат» ботына: «Қалай өмір сүресің?» деп сұралады. Алынған жауаптан оқушы төл сөз және төлеу сөз үлгісін жасайды. |
ЖИ-ден алынған мәтіннен төл сөз және төлеу сөз жасайды. |
Дескриптор: Диалог мазмұнын түсінеді Төл сөзді дұрыс рәсімдейді Төлеу сөзді ережеге сай қолданады |
Character.ai |
|
|
|
|
|
|
|
|
29-сабақ
|
|
|||||
|
|
Өсімдіктер әлемі бізге не үйретеді? Деректерді салыстыру |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.1.1 – тірек сөздер мен ұсынылған иллюстрациялар арқылы тақырыпты болжау |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Көгершіндер» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Сурет не айтады?» Оқушыға үш түрлі өсімдіктің суреті ұсынылады (мысалы: кактус, мәуе ағашы, бамбук). Осы суреттерге қарап, тірек сөздер арқылы (құрғақтық, төзімділік, өсім, өзгеріс) әр өсімдіктің қандай ортада өсетінін болжайды. |
Иллюстрацияны бақылап, тірек сөздерге сүйеніп болжам жасайды. |
Дескриптор: Иллюстрация мазмұнын таниды Тірек сөзді орынды қолданады Нақты болжам құрастырады |
Үлестірме суреттер |
|
|
|
2-тапсырма. «PicWish AI – суретті анықтау» (ЖИ) PicWish AI суретті тану құралына өсімдік суреті жүктеледі. ЖИ берген сипаттама негізінде оқушы өсімдіктің өсу ортасы, ерекшелігі туралы 3 болжам жазады. |
ЖИ нәтижесін талдап, өсімдік туралы 3 болжам құрайды. |
Дескриптор: ЖИ ақпаратын түсінеді Негізгі белгілерді бөліп алады Болжамды дәлелді жазады |
PicWish AI |
|
|
|
3-тапсырма. «Lexica AI – визуалды идея іздеу» (ЖИ құрал) Оқушы Lexica AI-дан өсімдікке ұқсас иллюстрациялар іздеп, 3 суретті таңдайды. Сол суреттерге ортақ 5 тірек сөз шығарады (мысалы: «ылғал», «өркендеу», «жарық», т.б.) және тақырыпты болжайды. |
ЖИ іздеу жүйесін қолдана отырып, иллюстрациялар арасынан ортақ белгілерді табады, тақырыпты болжайды. |
Дескриптор: Ортақ белгілерді анықтайды Тірек сөздер жасайды Тақырыпты дәл болжайды |
Lexica AI (search) |
|
|
|
4-тапсырма. «SciSpace AI – ғылыми түсіндірме» (ЖИ) SciSpace AI-ға өсімдіктің атауы жазылады. ЖИ қысқаша ғылыми сипаттама береді. Оқушы сипаттамадан 4 негізгі тірек сөзді таңдап, иллюстрациямен байланыстырып болжам жасайды. |
Ғылыми сипаттаманы талдайды, тірек сөздер арқылы болжам жасайды. |
Дескриптор: Негізгі ақпаратты іріктейді Тірек сөздерді мәнді таңдайды Болжамды мазмұнмен байланыстырады |
SciSpace AI |
|
|
|
5-тапсырма. «TLDRthis – мәтінді қысқартып болжау» (ЖИ) Өсімдік туралы қысқа танымдық мәтін беріледі. TLDRthis құралы мәтінді қысқартады. Оқушы қысқарған мәтіннен тақырыпты болжайды және тірек сөздер картасын жасайды. |
Қысқарған мәтінді талдап, тақырыпты болжайды, тірек сөздер картасын құрады. |
Дескриптор: Қысқарған мәтінді түсінеді Тақырыпқа сәйкес тірек сөздер таңдайды Болжау картасын толықтырады |
TLDRthis |
|
|
|
Рефлексия. «Киіз үй» әдісі
|
|
|
Стикерлер
|
|
30-сабақ
|
|
|||||
|
|
Саяхат бағыты: маршруттық ақпаратты талдау |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.2.1 – әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-мәдени мәтіндердегі мәселелерді түсіндіру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Ми толқыны» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Бағыттағы мәселені тап» Оқушыға саяхатшылардың маршруты көрсетілген карта және қысқа мәтін беріледі. Сол мәтіннен туындаған мәселені (мысалы: жол жабық, музей жабық, ауа райы қолайсыз) тауып, 2–3 сөйлеммен түсіндіреді. |
Маршрут пен мәтінді талдап, мәселені анықтап, қысқа түсініктеме жазады. |
Дескриптор: Мәселені мәтіннен табады Себебін түсіндіреді Мәтінге сүйеніп тұжырым жасайды |
Маршрут картасы |
|
|
|
2-тапсырма. «Phind AI – маршрут ақпаратының мәселесін табу» (ЖИ) Phind AI-ға саяхат мәтінін жүктеп, «Мұнда қандай мәселе байқалады?» деп сұратылады. ЖИ-ден алынған жауапты оқушы өңдеп, өз тілінде 3 сөйлемдік аналитикалық түсіндірме құрайды. |
ЖИ берген ақпаратты саралап, мәселенің мәнін өз түсіндіруімен қайта жазады. |
Дескриптор: ЖИ дерегін талдайды Мәселені нақтылайды Аналитикалық қорытынды жазады |
Phind.com |
|
|
|
3-тапсырма. «Kreateable AI – маршрут кестесі» (ЖИ көрнекі құрал) Kreateable AI-да саяхат бағытының визуалды схемасы жасалады. Оқушы осы схеманы талдап, «қай жерде қандай мәселе туындауы мүмкін?» деген сұраққа жауап береді. |
Визуалды схеманы талдап, ықтимал мәселені көрсетеді. |
Дескриптор: Сызбаны дұрыс оқиды Мәселеден туындайтын салдарды көрсетеді Қысқа негіздеме жазады |
Kreateable AI |
|
|
|
4-тапсырма. «Liner AI – мәдени мәтінді түсіндіру» (ЖИ) Liner AI-ға маршрут сипаттамасы беріледі. ЖИ мәтіннен әлеуметтік-мәдени мәселені (мысалы: туристер ағыны, мәдени нысанға сыйымдылық, экоталаптар) бөліп береді. Оқушы осы ақпаратқа сүйеніп түсіндірме жасайды. |
Liner AI-дағы негізгі ойды талдап, қысқа аналитикалық түсіндіру жасайды. |
Дескриптор: Мәтін мазмұнын түсінеді Негізгі мәселені дәл айтады Түсіндіруді нақты әрі логикалық жазады |
Liner AI |
|
|
|
5-тапсырма. «Simplified AI – бағыт журналы» (ЖИ) Simplified AI платформасында «Travel Log Card» үлгісі толтырылады: маршруттағы қиындықты жазу, оның себебін түсіндіру, шешу жолын ұсыну. 3 тармақтан тұратын аналитикалық карточка жасалады. |
Travel Log Card үлгісін толтырып, мәселе–себеп–шешім құрылымын жасайды. |
Дескриптор: Мәселені анықтайды Себебін түсіндіреді Шешу жолын ұсынады |
Simplified.com |
|
|
|
Рефлексия.
|
|
|
Стикерлер
|
|
31-сабақ
|
|
|||||
|
|
Тарихи орындар әңгімесі: мәдени деректерді анықтау |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.3.1 – тыңдалған мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты анықтау |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Ұшақ» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Негізгі ойды ұста!» Тарихи орын туралы 1 минуттық аудио тыңдатылады. Оқушы 3 негізгі және 3 қосымша ақпаратты анықтап, екі бағанды кестеге бөледі. |
Тындап, ақпараттарды «негізгі» және «қосымша» деп бөліп кесте толтырады. |
Дескриптор: Негізгі ойды дұрыс табады Қосымша мәліметті ажыратады Кестені толық толтырады |
Аудио жазба |
|
|
|
2-тапсырма. Glarity AI – тыңдалымнан тез конспект (ЖИ) YouTube немесе аудио сілтемесін Glarity AI-ға енгізіп, қысқаша конспект жасатады. Оқушы сол конспекттен 4 маңызды деректі таңдап, негізгі ақпаратқа жатқызады. |
ЖИ конспектін талдап, негізгі 4 деректі іріктейді. |
Дескриптор: ЖИ мәтінін түсінеді Маңызды ақпаратты бөледі Қысқаша қорытынды жасайды |
Glarity AI (extension) |
|
|
|
3-тапсырма. Otter.ai – тыңдалым транскрипциясы (ЖИ құрал) Otter.ai аудионы автоматты түрде мәтінге түсіреді. Оқушы транскрипттен қосымша ақпараттарды (анықтама, сипаттама, тарихи детальдар) бөліп жазады. |
Otter транскриптін қолдана отырып, қосымша ақпараттарды бөліп көрсетеді. |
Дескриптор: Қосымша ақпаратты дәл табады Мәтінмен жұмыс жасайды Логикалық байланыс сақтайды |
Otter.ai |
|
|
|
4-тапсырма. ListenNotes – аудио мазмұнын қысқарту (ЖИ) Тарихи орын туралы аудио ListenNotes Summarizer-ге беріледі. ЖИ қысқартады. Оқушы қысқарған мәтінді салыстырып, қай деректер негізгі, қайсысы қосымша екенін анықтайды. |
Қысқарған мәтінмен жұмыс істеп, ақпаратты салыстырады. |
Дескриптор: Қысқарған мазмұнды түсінеді Екі түрдегі ақпаратты ажыратады Дәлелді тұжырым жасайды |
ListenNotes AI |
|
|
|
5-тапсырма. Kapwing AI Transcript – инфо-карта (ЖИ емес, тегін құрал) Kapwing Transcript арқылы аудионы мәтінге түсіреді. Оқушы Осы мәтіннен «5 негізгі факт» және «5 қосымша дерек» инфо-картасын жасайды. |
Мәтіннен 10 деректі таңдап, инфо-карта жасайды. |
Дескриптор: Фактілерді дұрыс бөліп алады Ақпаратты графикалық түрде көрсетеді Мазмұнды жүйелі ұсынады |
Kapwing |
|
|
|
Кері байланыс: «Домбыра» әдісі
|
|
|
Стикерлер
|
|
32-сабақ
|
|
|||||
|
|
Ғарышқа саяхат: ғылыми ақпаратты түсіну |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.4.1 – тірек сөздер мен жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Ақылды үкі» бағалау әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. «Тірек сөздерді ізде!» (Phraser.tech) Ғарыш туралы шағын мәтінді Phraser.tech құралында ашып, құрал автоматты түрде көрсеткен тірек сөздерді дәптерге түртіп алады. Сол тірек сөздерге сүйеніп негізгі ойды бір сөйлеммен жазады. |
Тірек сөздерді іріктеп, негізгі ойды анықтап жазады. |
Дескриптор: Тірек сөздерді дұрыс табады Негізгі ойды бір сөйлеммен тұжырымдайды |
Phraser.tech |
|
|
|
2-тапсырма. Perplexity AI – Жетекші сұрақ генераторы (ЖИ) Перplexity-ге “Ғарыш туралы жетекші сұрақтар жаса” деп жүктейді. Алынған 5 сұрақтың үшеуіне жауап беріп, мәтіннің негізгі идеясын шығарады. |
Жетекші сұрақтарға жауап береді, ойды қорытады. |
Дескриптор: Сұрақтарға дәл жауап береді Негізгі ойды байланыстыра шығарады |
Perplexity |
|
|
|
3-тапсырма. DeepAI Text Summarizer – қысқа мазмұн (ЖИ) Ғарыш туралы мәтінді DeepAI-ға енгізеді. Құрал қысқа мазмұн шығарады. Оқушы қысқарған нұсқадан негізгі ойды бөліп жазады. |
Қысқа мазмұнмен жұмыс істеп, басты идеяны жазады. |
Дескриптор: Қысқарған мәтінді түсінеді Басты ойды дұрыс бөліп алады |
DeepAI Summarizer |
|
|
|
4-тапсырма. Chat AI Explorer – «Идея картасы» (ЖИ) Chat Explorer құралында мәтінді талдатады, ал құрал негізгі концепцияларды көрсетеді. Оқушы осы концепцияларға сүйене отырып «Негізгі ой картасын» сызады. |
Негізгі идеяларды картаға түсіреді. |
Дескриптор: Концепцияларды дұрыс таңдайды Идея картасын түсінікті құрастырады |
Chat AI Explorer |
|
|
|
5-тапсырма. ReadEasy.ai – Қарапайымдалған мәтінмен жұмыс (ЖИ) Мәтін ReadEasy.ai-да жеңілдетіліп беріледі. Оқушы жеңіл мәтіннен негізгі ойды алып, өзінің «Ғарыш туралы қысқа тұжырым парағын» жазады. |
Жеңілдетілген мәтінді оқып, жеке тұжырым жазады. |
Дескриптор: Мәтінді түсінікті бөліп алады Жеке тұжырымын нақты береді |
ReadEasy.ai |
|
|
|
Кері байланыс: «Почта» әдісі
|
|
|
Стикерлер
|
|
33-сабақ
|
|
|||||
|
|
Нәтиже сабақ: Табиғат әлемін зерттеу: бөлімдік дағдыларды жиынтықтау |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.5.1 – тыңдалған мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беру, көтерілген мәселе бойынша өз ойын білдіру |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Қызыл жұлдызша» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. “Сұрақ генераторы” (NEUROFLASH ) Оқушыларға табиғат туралы қысқа аудио тыңдатылады. Сол аудионы Neuroflash-қа салып, “generate questions” функциясы арқылы 5 сұрақ жасайды. Оқушы сол сұрақтардың үшеуіне жазбаша жауап береді. |
Мәтін мазмұнын түсініп, сұрақтарға өз сөзімен жауап береді. |
Дескриптор: Мазмұннан нақты детальдар табады Сұрақтарға толық жауап береді |
Neurofla |
|
|
|
2-тапсырма. “ЖИ конспект–кері байланыс” (HUMATA.AI) Тыңдалған мәтін humata.ai-ға жүктелгенде құрал негізгі түйіндерді бөліп береді. Оқушы сол түйіндерді пайдаланып “Мәтіндегі мәселе қандай?” деген сұраққа жеке көзқарасын 3–4 сөйлеммен жазады. |
Мәтіннің түйінін ажыратып, мәселе бойынша ой айтады. |
Дескриптор: Түйінді ақпаратты анықтайды Өз көзқарасын дәлелдеп жазады |
Humata.ai |
|
|
|
3-тапсырма. “Дауыспен жауап беру” (TTS + OpenVoiceOS) Оқушы тыңдалған табиғат мәтініне байланысты 3 сұрақ құрастырады. Сұрағын TTS арқылы дауыспен оқытып, OpenVoiceOS-қа жіберіп жауап алады. Салыстырып, қай жауап дұрыс екенін жазады. |
Мәтінге байланысты сауал құрастырып, ЖИ жауаптарымен салыстырады. |
Дескриптор: Сұрақ құрастырады ЖИ жауаптарын талдайды Өз қорытындысын шығарады |
TTS, OpenVoiceOS (екеуі де тегін) |
|
|
|
4-тапсырма. “Пікір картасы” (MINDMUP) Оқушы MindMup-та тыңдалған мәтіндегі 3 негізгі ой мен 1 мәселеден тұратын “Пікір картасын” жасайды. Әр тармаққа жеке пікірін қосады. |
Негізгі ойларды құрылымдап, пікір картасын жасайды. |
Дескриптор: Мазмұнды дұрыс бөледі Пікірін логикалық байланыстырады |
MindMup.com |
|
|
|
5-тапсырма. “Негізгі ойды табу” (TLDV) Мұғалім табиғат туралы 1 минуттық аудио жазады. TLDV құралын қолдану арқылы автоматты транскрипция жасалады. Оқушы транскрипцияны оқып, негізгі ойды және мәселені екі сөйлеммен жазады. |
Транскрипциямен жұмыс істеп, мәтіннің негізгі ойын анықтайды. |
Дескриптор: Негізгі ойды екі сөйлеммен жазады Аударылған мәтіннен ақпаратты дәл алады |
TLDV (transcription) |
|
|
|
|
|
|
Стикерлер
|
|
34-сабақ
|
|
|||||
|
|
Қорытынды сабақ: Оқу сауаттылығы – менің жылдық жолым: жалпы қорытынды |
||||
|
Оқу мақсаттары: |
5.1.6.1 – коммуникативтік жағдаятқа сай эмоционалды сөздерді, қаратпа, қыстырма, одағай сөздерді қолданып, диалогке қатысу |
||||
|
|
|
||||
|
Сабақтың барысы |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
«Жұлдызды баспалдақ» әдісі
|
|
|
|
|
1-тапсырма. “ЖИ – Диалог серіктесі” (CHAT.AI) Chat.ai құралын пайдаланып, “How was your learning journey?” деген диалог моделін алады. Оқушы осы үлгі негізінде өз оқу жолы туралы 6–7 репликалық диалог жазады. Диалогта қаратпа сөздер (“Айтшы…”, “Мұғалім, менімше…”), одағай (“Ой, расымен!”, “Әттеген-ай!”) және эмоционалды сөздер қолдануы міндетті. |
Диалогты құрастырады, эмоциялық реңк енгізеді. |
Дескриптор: Эмоциялық сөздерді орынды қолданады Қаратпа сөздерді қолданады Логикалық диалог құрайды |
Chat.ai (тегін) |
|
|
|
2-тапсырма. “Қалай өзгердім?” – ЖИ рефлексия айнасы (FEEDBACKPANDA) FeedbackPanda-ға жыл бойы үйренген 3 дағдыны қысқа мәтін етіп енгізеді. ЖИ оларды эмоциялық реңкпен толықтырып береді. Оқушы ұсынылған мәтінмен салыстырып, өз стилінде эмоционалды диалогтық жауап дайындайды. |
Рефлексия мәтінін түрлендіріп, диалогқа бейімдейді. |
Дескриптор: Тұжырымды толықтырады Эмоциялық реңкті өзгерте алады |
FeedbackPanda |
|
|
|
3-тапсырма. “Одағайларды дұрыс қолдан!” (TYPESTUDIO) Оқушы TypeStudio құралын ашып, 30 секундтық шағын дауыс жазбасын жүктейді. Құрал оны автоматты түрде мәтінге айналдырады. Оқушы транскрипттен одағайлар мен қыстырма сөздерді тауып, “Қай жерде әсерлі шықты? Қай жерге қосу керек еді?” деген талдау жасайды. |
Транскрипциямен жұмыс істейді, сөйлеуін талдайды. |
Дескриптор: Одағайларды анықтайды Қыстырма сөздердің қызметін түсіндіреді |
TypeStudio (автоматты транскрипция) |
|
|
|
4-тапсырма. “Жылдық эмоция картасы” (EXCALIDRAW) Excalidraw-да оқушы 4 сектордан тұратын карта жасайды: “Қуаныш”, “Қиындық”, “Таңданыс”, “Жеңіс”. Әр секторға эмоциялық сөздермен қысқа диалогтық реплика жазады. Мысалы: “Ой, алғашында қандай қиын еді!”, “Шынымды айтсам, бұл тапсырма мені таңдандырды…” |
Эмоция картасын визуалды түрде жасайды. |
Дескриптор: Эмоциялық реңкті дәл таңдайды Диалог элементін сақтайды |
Excalidraw.com |
|
|
|
5-тапсырма. “Диалогтік презентация” (CANVA – TALKING PRESENTATION) Оқушы Canva-да “talking presentation” функциясын пайдаланып, жылдық нәтижесін дауыспен жазып, ЖИ жасалған аватар арқылы сөйлетеді. Презентация мәтінінде қаратпа, одағай, қыстырма сөздер міндетті түрде болуы тиіс. |
Эмоциялық реңкті презентация жасайды. |
Дескриптор: Қаратпа, қыстырма, одағайларды қолданады Ойын анық жеткізеді |
Canva (Talking Presentation) |
|
|
|
|
|
|
Стикер
|
|
ҚОРЫТЫНДЫ
Оқу сауаттылығын дамытуға бағытталған бұл авторлық бағдарлама – оқушының тілдік, танымдық және әлеуметтік-коммуникативтік қабілеттерін кешенді жетілдіруге арналған жүйелі әрі ғылыми негізделген оқу құралы. Бағдарлама құрылымы тілдік дағдыны қалыптастырудан бастап, ақпаратты талдау, интерпретациялау, салыстыру және білімді жаңа жағдаяттарда қолдану сияқты жоғары деңгейлі ойлау амалдарын қамтитын кезеңдерге бөлінген. Мұндай сатылы құрылым әр оқушының жеке даму қарқынын ескеріп, оқу әрекетін біртіндеп күрделендіру арқылы тұрақты нәтижеге жетуге мүмкіндік береді. Бағдарламаның мазмұны тек мәтінмен жұмыс жасауға бағытталмай, оқушының мәдени кеңістікті тануына, ұлттық дүниетаным элементтерін қабылдауына және әртүрлі ақпарат көзін саналы саралай білуіне ықпал етеді.
Бағдарламада геймификациялық тәсілдер мен қолжетімді жасанды интеллект құралдарының енгізілуі оқытудың заманауи форматын қалыптастырып, оқушының оқу әрекетін белсенді, қызығушылыққа толы, зерттеушілік сипаттағы тәжірибеге айналдырады. Мәтіндік деректерді визуалды, құрылымдық және интерактивті форматтарда талдау – оқушылардың ақпаратты қабылдау дағдысын кеңейтіп, білімді ұзақ мерзімді есте сақтауды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, әр сабақта білім өнімін жасау оқушының жауапкершілігін арттырып, өз жұмысын жоспарлау, қорыту, дәлелдеу сияқты өмірлік маңызы бар дағдыларды қалыптастырады. Осындай әрекеттер жүйесі оқу үдерісін механикалық меңгеруден ойлы, мағыналы, саналы білім игеру деңгейіне көтереді.
Бағдарлама мазмұны оқушыны тек мәтін түсінуге үйретіп қана қоймай, оны мәдени-әлеуметтік кеңістікте еркін бағдарлай алатын, ақпаратты түрлі формада қолдана білетін, өз ойын жүйелі жеткізе алатын тұлға ретінде қалыптастыруды көздейді. Бұл – бүгінгі өзгермелі ақпараттық дәуірде аса қажет құзыреттердің бірі. Авторлық бағдарламаның жалпы бағыты мен әдістемелік жүйесі мектептегі қазақ тілі пәнін оқытудың сапасын арттыруға, оқушылардың оқу сауаттылығы деңгейін жаңа деңгейге көтеруге және олардың болашақтағы білімдік жетістіктеріне берік негіз қалауға бағытталған. Осылайша, бағдарлама оқу үдерісін жандандырып қана қоймай, оқушының тұлғалық дамуына серпін беретін мәнді әрі жаңашыл білім кеңістігін қалыптастырады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Мұғалімдерге арналған:
-
Ш.Құрманбайұлы, "Қазақ тілі әдістемесі", 2015, "Мектеп" баспасы.
-
Құрман Н.Ж. Жаңа педагогикалық технологиялар жүйесіндегі қазақ тілінен сабақ үлгілері. – Астана: Ш. Шаяхметов атындағы Тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы, 2008. – 172 б.
-
Нұржан Ж. Қазақ тілін оқыту технологиясы: оқу құралы. – Ақтөбе: Қ.Р. Білім және ғылым министрлігі, 2014. – 203 б.
-
Құрманова Н.Ж. Қазақ тілін дамыта оқыту технологиясы. – Астана: [Б. ж.], 2007. – 160 б.
-
Нұржан Ж. Қазақ тілінен кешенді (комплексті) сабақ жоспарының үлгісі: әдістемелік нұсқау. – Ақтөбе: [б. ж.], 2014. – 41 б.
-
Балабеков, А.Қ. Қазақ тілі: тыңдалым (жаттығулар жинағы, A1–C1). – Астана: ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, 2018 жыл. – 167 б.
-
Елубай, Ә.М. Қазақ тілін оқытудың заманауи әдіс-тәсілдері. – Азаматтық авиация академиясы, 2018 жыл. – 80-83 б.
Оқушыларға арналған:
-
Қазмагамбетова, А.Г. Қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында креативті ойын технологиясын қолданудың білім сапасын арттырудағы маңызы. – А.Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті, 2016 жыл. – 158-163 б.
-
Құрман, Н.Ж. Қазақ тілін оқытудың әдіснамалық негіздері. – Астана: [Б. ж.], 2008 жыл. – 157 б.
-
Төлегенов, Т. Қазақ тілін ойын түрінде оқыту. – Ақиқат, 2019 жыл. – №3. – 113-115 б.
-
Құрманова, Н. Қазақ тілін дамыта оқыту технологиясы: монография. Астана: Мемлекеттік тілді жеделдете оқыту республикалық орталығы, 2007. – 140 б.
-
Иргизбаева, Қ.Б. Қазақ тілін оқытуда техникалық құралдарды пайдаланудың тиімділігіі– 2011.
Ата-аналарға арналған:
-
Абдыкарим, Т.М. Қазақ тілін оқытуда қолданатын талдау түрлері: оқу-әдістемелік құрал. Астана: Еуразия гуманитарлық институты, 2008. – 222 б.
-
Т. Әбдікәрімова. Қазақ тілі сабағында жаңа технологияларды қолдану. Алматы: Атамұра, 2018. – 144 бет.
-
М. Ермекбаева. Цифрлық білім беру: оқыту технологиялары мен тәжірибелер. Нұр-Сұлтан: Ұлағат, 2022. – 176 бет.
шағым қалдыра аласыз

















































































































































































































.
















