3 -ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАР

«Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Тақырып Топырақ, оның құрамы мен құрылымы

Қазақстанның топырақ түрлері

Оқу мақсаты

7.3.4.2 Топырақ құрамын, түрлерін анықтап, құрылымын

графикалық түрде көрсетеді

7.3.4.3 Қазақстанда топырақ түрлерінің таралуын

анықтайды

Білім алушы

• Топырақ құрамын, түрлерін ажыратады

• Топырақ құрылымын графикалық түрде бейнелейді

• Қазақстанда топырақ түрлерінің таралу себептерін

дәлелдейді

Ойлау дағдыларының Қолдану

деңгейі

Орындау уақыты 20 минут

Тапсырмалар

1. Берілген сұрақтарға жауап беріңіз,тапсырмаларды орындаңыз.

a. Топырақ дегеніміз жердің өсімдік өсетін үстіңгі қабаты.Өсімдіктердің, жануарлардың (әсіресе микроорганизмдердің), климат жағдайларының және адамдардың әсерімен өзгерген жер бетінің үстіңгі борпылдақ қабаты. Топырақ бойында құнарлылық қасиеті, яғни өсімдіктерді сумен, басқа да қоректік элементтермен қамтамасыз ететін қабілеті болады.

b. Топырақ түзуші факторларды сызбаға толықтырыңыз.

Ө сімдіктер және тірі ағзалар

Жер бедері

Климаты Адамның іс-әрекеті

с. Сипаттама арқылы топырақтың түрін анықтаңыз және механикалық құрамын

толықтырыңыз.

Бұл топырақ орманды-дала және дала зоналарында кең таралған. Көп жылдық

шөпті өсімдіктердің астында, борпылдақ жыныстарда түзілген және аса құнарлы

топырақ деп саналады.

- Топырақ түрі құнарлы және қара топырақ болып келеді

- Механикалық құрамы органикалық заттарға бай болып келеді

d. Құрылымы жоқ топырақтың құнарсыз болу себебін түсіндіріңіз

Себебі мұндай топырақтың капиллярлығы артып кеткендіктен, өзінің бойындағы суды тез буландырып жібереді де, ондағы өсімдік тез шөлдейді, судан тарығады, жөнді өнім бермейді.

3. Қазақстанның физикалық картасы берілген.

a. Картада көрсетілген табиғат зонасын анықтаңыз.

Картада көрсетілген табиғат зона: дала зонасы деп аталады.

b. Карта арқылы осы табиғат зонасындағы топырақ түрін анықтаңыз.

Дала зонасында қызғылт және қара топырақ кездеседі.

c. Осы табиғат зонасында кездесетін топырақтың құнарлығы жоғары. Себебін

түсіндіріңіз.

Себебі топырақ құрамында шірінді көп кездеседі. Және солтүстікке қарай топырақ гумусы жоғары болып келеді.

байланысты екендігін түсіндіріңіз.

d. Осы табиғат зонасынан солтүстікке қарай топырақ гумусының жоғары болуы неге

байланысты екендігін түсіндіріңіз.

Себебі дала зонасы біртіндеп орманды дала зонасына ауысуына байланысты, солтүстікке қарай топырақ гумусы жоғары болады.