«География» пәнінен 3-тоқсанға арналған жиынтық бағалаудың тапсырмалары

1.Табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасуындағы басты ұқсастықты атаңыз.

А) жылу мен ылғалдың арақатынасы

В) қысым мен жылудың арақатынасы

С) қысым мен ылғалдың арақатынасы

D) желдер мен ылғалдың арақатынасы

[1]

2. Берілген мәтінді оқып, төмендегі сұрақтарға жауап жазыңыз.

(a) Табиғат зонасының атауын табыңыз. [1]

Табиғат зонасының атауы- тундра

(b) Табиғат зонасының басты ерекшелігін анықтаңыз. [1]

Табиғат зонасының басты ерекшелігі- толық жетілмеген батпақты топырақ болып келеді.

Толық жетілмеген батпақты топырақтардағы мүкті-қыналы және бұталы

өсімдіктерден тұратын табиғат зонасы. Мұнда күшті желдер мен қарлы борандар жиі

соғады. Сондықтан бұталы өсімдіктер жерге төселіп өседі. Ең көп тараған өсімдік - бұгы

мүгі, солтүстік бұғыларының негізгі азығы болып табылады.

3. Мәтінді мұқият оқыңыз. Берілген мәтінді қолданып, географиялық қабықтың құрамы

сызбасын толықтырыңыз.

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында осы географиялық қабық туралы ілім

негізі қаланды. Географиялық қабық ілімінің қалыптасуына А. Гумбольдт, В.В. Докучаев

және В.И. Вернадский еңбектері зор. Географиялық қабық ғаламшарда ең үлкен табиғат

кешені болып табылады. Географиялық қабық дегеніміз – Жер шарының біртұтас

қабығы. Оның құрамдас бөліктері: атмосфераның төменгі қабаттары, литосфераның

жоғарғы қабаттары, гидросфера, биосфера олардың арасында зат пен энергия алмасуы

жүреді. Заттар: қатты, сұйық, газ тәрізді. Энергияны күннен алады. Зат пен

энергия айналымы: ауа айналымы, су айналымы, биологиялық айналым, жер

қыртысындағы зат пен энергия айналымы үздіксіз тізбекті құрайды.

[4]

Атмосфера қабаты Биосфера қабаты Гидросфера қабаты Литосфера қабаты

4. Дүниежүзі халықтарының ұдайы өсу типтері картасын қолданып, сұрақтарға жауап

беріңіз.

(a) Ұдайы өсудің І типіне жататын Шетелдік Европаның бір мемлекетін анықтаңыз.

Германия, Испания, Чехия

[1]

(b) Ұдайы өсудің ІІ типіне жататын Африканың бір мемлекетін анықтаңыз.

Алжир, Кения

[1]

(c) Ұдайы өсудің І типіне жататын Шетелдік Азияның бір мемлекетін анықтаңыз.

Қытай

[1]

(d) Ұдайы өсудің ІІ типіне жататын Оңтүстік Американың бір мемлекетін анықтаңыз.

Бразилия

[1]

5. Берілген кестедегі елдердің табиғи өсуін бағаналы диаграммада көрсетіңіз.

[2]

50

4 0

30

2 0

10

0

- 10

6. Картаны қолдана отырып, елдерді демографиялық проблемалары бойынша жіктеңіз.

[3]

7. Төмендегі сызбаға қарап, талдау жасаңыз.

(a) Табиғатта өсімдіктердің азаюына әсер ететін адамның бір әрекетін атаңыз. [1]

Өсімдіктерді жұлу, ағаштарды кесу, бұталарды сындыру.

(b) Табиғаттағы жануарлардың азаюына әсер ететін адамның бір әрекетін атаңыз. [1]

Аңшылықпен айналасу

(c) Адам үшін өсімдік пен жануардың бір маңызын жазыңыз. [1]

Таза ауа мен азық

(d) Биологиялық ресурстарды қорғау жолын қарастырыңыз. [1]

Қызыл кітапқа енгізіп, қорғау

8. (a) Ұлыбританияның 2016 жылғы халық санына байланысты деректерін пайдалана

отырып, ел халқының жалпы өсімін есептеңіз.

[3]

(b) Ұлыбритания халқының саны қандай көрсеткіш есебінен көбейіп отырғанын анықтаңыз.

Себебін түсіндіріңіз.

Ұлыбритания халықының саны ұлғаюы көші-қон ағынының есебінен көбейіп отыр.

[2]

9. Өз аймақтарыңыздағы табиғи ресурстың бір түрін алып, төмендегі жоспар негізінде

талдаңыз.Алматы

(а) Табиғат ресурсының жергілікті жер үшін маңыздылығына 1 дәлел келтіріңіз. [1]

Алматы қаласы үшін табиғи ресурстардың маңыздылығын жақтайтын дәлелдердің бірі-қала тұрғындарға қоршаған ортаның сұлулығы мен тазалығынан ләззат алуға мүмкіндік беретіні

(b) Табиғи ресурстың жергілікті жердің экономикасын дамытудағы үлесіне 1 дәлел

келтіріңіз. [1]

Алматыдағы әдемі табиғат, таулар, өзендер мен көлдер сияқты табиғи ресурстардың алуан түрлілігі туризмді дамыту үшін бірегей мүмкіндіктер туғызады

(с) Пайдалану кезінде қоршаған ортаға әсерін 1 мысалмен жазыңыз. [1]

Пикниктен немесе серуендеуден кейін табиғатта қоқыс қалдыру.

(d) Өндіру кезіндегі әсеріне экологиялық баға беріңіз. [1]

Алматының өндірістегі әсерін экологиялық бағалау әр түрлі болуы мүмкін және кәсіпорындар қолданатын нақты жағдайлар мен технологияларға байланысты. Мысалы қоршаған ортаның ластануына, атмосфераға зиянды заттардың шығарылуына, су объектілеріне зиянды заттардың төгілуіне және биоәртүрлілікке теріс әсер етуі мүмкін.

(е) Экономикалық маңызы мен экологиялық әсерін салыстырып, қорытынды жазыңыз.

Қорытындылай келе, Алматының экономикалық маңызы мемлекет үшін маңызды болғанымен, экологиялық мәселелерге көбірек көңіл бөліп, қоршаған ортаның сақталуын және оның тұрғындарының болашақта әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін қаланың тұрақты дамуын ынталандыру қажет.

[1]