«География» пәнінен
жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар
9-сынып

Нұр-Сұлтан, 2019

Әдістемелік ұсыныстар мұғалімге 9-сынып білім алушыларына «География» пәні
бойынша жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және ӛткізуге кӛмек құралы ретінде
құрастырылған. Жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар «География» пәні
бойынша негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған «География» пәнінен
жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы негізінде дайындалған.
Бӛлім бойынша жиынтық бағалаудың тапсырмалары мұғалімге оқушылардың тоқсан
бойынша жоспарланған оқу мақсаттарына жету деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.
Әдістемелік ұсыныстарда бӛлім бойынша жиынтық бағалауды ӛткізуге арналған
бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар ұсынылған. Сондай-ақ, жинақта
оқушылардың оқу жетістіктерінің мүмкін деңгейлері (рубрикалар) сипатталған.
Дескрипторлары мен балдары бар тапсырмалар ұсыныс түрінде берілген.
Әдістемелік ұсыныстар жалпы орта сынып мұғалімдеріне, мектеп әкімшілігіне, білім
беру бӛлімінің әдіскерлеріне, критериалды бағалау бойынша мектеп, ӛңірлік
үйлестірушілеріне және басқа да мүдделі тұлғаларға арналған.
Әдістемелік ұсыныстарды дайындау барысында ресми интернет-сайттағы қолжетімді
ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар) қолданылды.

2

МАЗМҰНЫ
1-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ ...................................... 4
«Географиялық зерттеу әдістері» бӛлімі бойынша жиынтық бағалау...................................... 4
«Картография және географиялық деректер базасы» бӛлімі бойынша жиынтық бағалау ..... 8
«Физикалық география» бӛлімі бойынша жиынтық бағалау .................................................. 12
2-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ .................................... 17
«Физикалық география» бӛлімі бойынша жиынтық бағалау .................................................. 17
«Физикалық география» бӛлімі бойынша жиынтық бағалау .................................................. 21
3-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ .................................... 25
«Физикалық география» бӛлімі бойынша жиынтық бағалау .................................................. 25
«Әлеуметтік география» бӛлімі бойынша жиынтық бағалау .................................................. 29
«Экономикалық география» бӛлімі бойынша жиынтық бағалау ............................................ 34
4-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ .................................... 38
«Экономикалық география» бӛлімі бойынша жиынтық бағалау ........................................... 38
«Экономикалық география» бӛлімібойынша жиынтық бағалау ............................................. 41
«Елтану және саяси география негіздері» бӛлімі бойынша жиынтық бағалау ...................... 44

3

1-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ
«Географиялық зерттеу әдістері» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Қазақстандық географтардың зерттеулері. География
ғылымының қазіргі заманғы ӛзекті зерттеу
проблемалары
9.1.1.1 География ғылымының дамуына үлес қосқан
Оқу мақсаты
қазақстандықтардың зерттеулері туралы баяндайды
9.1.1.2 География ғылымының қазіргі заманғы ӛзекті
проблемаларын анықтайды
9.1.1.5 Зерттеу нәтижелерін түрлі академиялық формада
ұсынады
Бағалау критерийі
Білім алушы
 География ғылымының дамуына үлес қосқан
қазақстандықтардың зерттеулерін анықтайды
 География ғылымының қазіргі заманғы зерттеу
проблемаларын сипаттайды
 Зерттеу нәтижелерін әр түрде ұсынады
Ойлау
дағдыларының Қолдану
Жоғары деңгей дағдылары
деңгейлері
25 минут
Орындау уақыты
Тапсырма
Тақырып

1.Берілген ақпаратта қай ғалымға сипаттама берілгенін анықтаңыз.
ХVI-ғасырдың ортасы мен ХVII-ғасырдың басында ӛмір сүріп (1530-1605 жылдары), қазақ
халқының тарихында ӛшпес із қалдырған. Ол жазған «Жылнамалар жинағы» атты кітап
орта ғасырдағы қазақ тілінде жазылған тұңғыш географиялық мазмұндағы тарихи
шығарма. Бұл кітапта Шығыс елдеріне, оның шаһарларына шолу жасап, түркі тайпаларына
анықтама береді. Қазақ хандарының ӛмірбаяндарына тоқталады. Ол қазақ жері, оның
қалалары туралы аса құнды тарихи деректер қалдырды.
А. Әл Фараби
В. М. Қашқари
С. М. Бабажанов
D. Қ. Жалаири
2. «Қазіргі заманның география ғылымының мәселелері» тақырыбында эссе жазыңыз. (100150 сӛз)
Кіріспе
Негізгі бӛлім
Қорытынды
3.Мәтінді мұқият оқыңыз.
Жібек жолының басы Қытай жеріндегі Хуанхэ ӛзенінің аңғарындағы аймақтан
басталды. Ол Ұлы Қытайдың батыс шетінен ӛтіп, Іле ӛзенімен Ыстықкӛлге жетеді. Жол
осы арада батысқа және солтүстік-батысқа қарай шығу үшін оңтүстік, солтүстік бағыттарға
тармақталады. Оңтүстік бағыт Ферғана, Самарқан, Ирак, Иран, Сирия елдері мен Жерорта
теңізіне шыққан. Ал солтүстік бағыт Оңтүстік Қазақстанда Испиджаб (Сайрам) қаласына
келіп және екі тармаққа бӛлінген. Біреуі Орта Азияға қарай, екіншісі Түркістан арқылы
Сырдарияның тӛменгі ағысымен батыс Қазақстанға шығып, Еуропаға қарай ӛткен. Сауда
қалалары Оңтүстік Қазақстанда – Суяб, Құлан, Тараз, Отырар,Баласағұн,Сайрам,Сауран.
4

a. Ұлы Жібек жолының басты бағыттары:
b. Ұлы Жібек жолы қандай елдерді қамтиды?
c. Қазақ жеріндегі Ұлы Жібек жолы бойында орналасқан басты сауда орталықтарын
картаға түсіріңіз (шартты белгімен белгілеңіз).

Шартты белгі:

5

Бағалау критерийі
География ғылымының
дамуына үлес қосқан
қазақстандықтардың
зерттеулерін анықтайды
География ғылымының
қазіргі заманғы зерттеу
проблемаларын
сипаттайды

Тапсырма
№

1

2

Зерттеу нәтижелерін әр
түрде ұсынады
3

Дескриптор
Білім алушы
берілген ақпарат
анықтайды;

ғалымды

1

негізгі бӛлімде
нақты 2 аргумент
қолданады;
проблеманы шешу жолдарын ұсынады;
логикалық құрылымы тақырыпқа сәйкес
келеді;
Ұлы Жібек жолы бағыттарын анықтайды;
Ұлы Жібек жолы ӛтетін елдерді
анықтайды;
Ұлы Жібек жолдары ӛткен қазақ жеріндегі
қалаларды картаға түсіреді (картасызбасын
жасайды).

2

Жалпы балл

негізінде

Балл

1
1
1
1
1

8

6

«Географиялық зерттеу әдістері» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты
ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика
Білім алушының аты-жөні ___________________________________________

Бағалау критерийі

Төмен

Орта

Жоғары

География
ғылымының
дамуына
үлес
қосқан
қазақстандықтардың
зерттеулерін анықтайды

География ғылымының дамуына
үлес қосқан қазақстандықтардың
зерттеулерін анықтауда қиналады

География ғылымының дамуына
үлес қосқан қазақстандық ғалымды
анықтауда қателік жібереді

География ғылымының дамуына
үлес
қосқан
қазақстандық
ғалымды дұрыс анықтайды

География
ғылымының
қазіргі заманғы
зерттеу
проблемаларын
сипаттайды

География ғылымының қазіргі
заманғы зерттеу проблемаларын
сипаттауда қиналады

Қазіргі
заманғы
зерттеу
проблемаларын
эссе
түрінде
баяндауда: негізгі бӛлімде нақты
аргументтер
қолдануда,
проблеманы
шешу
жолдарын
ұсынуда, логикалық құрылымды
сақтауда қателіктер жібереді

География ғылымының қазіргі
заманғы зерттеу проблемаларын
дұрыс сипаттайды

Зерттеу нәтижелерін
түрде ұсынады

Зерттеу нәтижелерін
ұсынуда қиналады

Ұлы жібек жолының бағыттарын
анықтауда,
ӛтетін
елдерді
анықтауда,
нәтижелерін
картасызба түрінде ұсынғанда
қателіктер жібереді

Зерттеу нәтижелерін әр түрде
ұсынады

әр

әр

түрде

7

«Картография және географиялық деректер базасы» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Тақырып
Оқу мақсаты

Бағалау критерийі

Ойлау
дағдыларының
деңгейлері
Орындау уақыты

Географиялық номенклатура нысандарын кӛрсету тәсілдері.
Жерді қашықтықтан зерделеу әдістері.Геоақпараттық жүйелер
технологияларын қолдану аясы.
9.2.1.2 Географиялық номенклатура нысандарын картадан
кӛрсетеді
9.2.2.1 Жерді қашықтықтан зерделеудің әдістерін сипаттап,
маңыздылығы мен ерекшеліктерін түсіндіреді
9.2.2.2 Шаруашылық пен ғылым салаларында геоақпарат
технологияларын қолдану маңыздылығын сипаттайды
Білім алушы
 Нысандарды картадан кӛрсетеді
 Жерді қашықтықтан зерделеудің маңызын сипаттайды
 Геоақпарат технологияларын қолданудың маңыздылығын
кӛрсетеді
Білу және түсіну
Қолдану
25 минут

Тапсырма
1. Берілген нысандарды кескін картадан кӛрсетіңіз: Алтай, Мұғалжар, Батыс Сібір
жазығы, Каспий маңы ойпаты, Үстірт.

2. Қазақстан аумағында қолданатын Жерді қашықтықтан зерттеу әдістері туралы кестені
толтырыңыз.
Жерді
қашықтықтан
түрлері
Аэроәдіс
Ғарыштық әдіс
Зондтау әдісі
Қашықтықтан басқару

зерттеудің Зерттеудің негізгі мәселелерін қалай шешеді

8

3. Шаруашылық пен ғылым салаларында геоақпарат технологияларды
маңыздылығын сипаттаңыз.
тиімділігі

мүмкіншіліктері

кӛлік саласындағы

картография саласындағы

9

қолданудың

Бағалау критерийі

Тапсырма
№

Нысандарды картадан
кӛрсетеді.

1

Жерді қашықтықтан
зерделеудің маңызын
сипаттайды
2

Геоақпарат
технологияларын
қолданудың
маңыздылығын
кӛрсетеді
3

Дескриптор

Балл

Білім алушы
тауларды кескін картада кӛрсетеді;

1

жазықтарды кескін картада кӛрсетеді;

1

аэроәдіс арқылы зерттеудің мағынасын
ашады;

1

ғарыштық
әдіс
арқылы
зерттеудің
мағынасын ашады;
зондтау әдісі арқылы зерттеудіңмағынасын
ашады;
қашықтықтан басқару арқылы зерттеудің
мағынасын ашады;
кӛлік
саласында
геоақпарат
технологияларын қолданудың тиімділігін
анықтайды;
кӛлік
саласында
геоақпарат
технологияларын
қолданудың
мүмкіншіліктерін сипаттайды;
картография
саласында
геоақпарат
технологияларын қолданудың тиімділігін
анықтайды;
картография
саласында
геоақпарат
технологияларын
қолданудың
мүмкіншіліктерін сипаттайды;

1

Жалпы балл

1
1
1

1

1

1

10

10

«Картография және географиялық деректер базасы»бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға
ақпарат ұсынуға арналған рубрика
Білім алушының аты-жөні ___________________________________________

Бағалау критерийі
Нысандарды
кӛрсетеді.

Оқу жетістігінің деңгейі
Орта

Төмен

картадан Нысандарды
картадан
қиналады.

анықтап, Тауларды/жазықтарды
кӛрсеткенде кӛрсеткенде қателіктер жібереді

Жоғары

картадан Нысандарды анықтап,
дұрыс кӛрсетеді

картадан

Жерді
қашықтықтан Жерді
қашықтықтан Жерді қашықтықтан зерделеудің маңызын Жерді қашықтықтан зерделеудің
зерделеудің
маңызын зерделеудің
маңызын анықтағанда /аэро /ғарыштық/ зондтау әдісі маңызын дұрыс анықтайды
анықтайды
анықтағанда қиналады
арқылы
зерттеудің
мағынасын,
қашықтықтан басқару арқылы зерттеудің
мағынасын ашқанда қателіктер жібереді

Геоақпарат
технологияларын
қолданудың
маңыздылығын кӛрсетеді

Геоақпарат технологияларын Кӛлік/ картография саласында геоақпарат Геоақпарат
технологияларын
қолданудың маңыздылығын технологияларын қолданудың тиімділігін қолданудың маңыздылығын дұрыс
кӛрсеткенде қиналады
анықтауда, кӛлік саласында/картография жазады
геоақпарат технологияларын қолданудың
мүмкіншіліктерін сипаттауда қателіктер
жібереді

11

«Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Тақырып

Оқу мақсаты

Бағалау критерийі

Ойлау деңгейлері
Орындау уақыты

Қазақстан аумағының геологиялық тарихы және
тектоникалық құрылымы. Минералды ресурстарды ӛндіру
және ӛңдеу орталықтары. Қазақстанның минералды
ресурстарына баға беру. Минералды ресурстарды
игерумен байланысты проблемалар.
9.3.1.1 Жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде
Қазақстанның жер бедерінің геологиялық
тарихын
және
тектоникалық
құрылымын
анықтайды
9.3.1.5 Қазақстанның минералды ресурстарын ӛндіру
және ӛңдеудің басты орталықтарын картадан
кӛрсетіп, сипаттайды
9.3.1.6 Қазақстанның минералды ресурстарына баға
береді
9.3.1.7 Минералды ресурстарды игерумен байланысты
проблемаларды топтастырып, шешу жолдарын
ұсынады
Білім алушы
 Қазақстан жер бедерінің қалыптасуын карта
арқылы сипаттайды
 Қазақстандағы минералды ресурстарды ӛндіру
және ӛңдеу орнын кескін картада кӛрсетеді
 Қазақстанның
минералды
ресурстарын
бағалайды
 Минералды ресурстарды игерумен байланысты
проблемалардың шешу жолдарын ұсынады
Қолдану
Жоғары деңгей дағдылары
20 минут

Тапсырма
1. Картаны пайдаланыңыз. Қазақстанның дүниежүзілік тектоникалық құрылымдармен
байланысын анықтап, мысал келтіріңіз.

12

Атласты пайдаланып,Тұран тақтасының тектоникалық құрылымын зерттеңіз.
Тұран тақтасы
Пайда болған кезеңі

тектоникалық құрылымы

Қатпарлықтың аты
Қазақстан
аумағындағы қауіпті
жерлердің
ықтималдығы туралы
қорытынды
2. Тапсырманы орындаңыз.
а. Қазақстандағы темір кенінің ӛндіретін жері мен ӛңделетін жерін кескін картада
кӛрсетіңіз.

b. Ӛңделетін жердің басқа орында орналасуының себебін жазыңыз.
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
3. Қарағанды кӛмір алабына баға беріңіз.
Сипаттамасы
Географиялық орнының ерекшелігі

Қарағанды кӛмір алабы

Ресурспен қамтамасыз етілуі

Ӛндіру әдісі, сапасы

13

4. Сурет бойынша талдау жүргізіңіз.

Суретті сипаттаңыз

Қандай минералды Проблеманың
ресурсты игеруде ауқымы қандай?
орын алып отыр?

14

Проблеманың шешу
жолын ұсыныңыз

Бағалау критерийі
Қазақстан жер бедерінің
қалыптасуын карта арқылы
сипаттайды

Қазақстандағы минералды
ресурстарды ӛндіру және
ӛңдеу орнын кескін картада
кӛрсетеді

Тапсырма
№

1

2

Қазақстанның минералды
ресурстарын бағалайды
3

Минералды
ресурстарды
игерумен
байланысты
проблемалардың
шешу
жолдарын ұсынады

4

Дескриптор
Білім алушы
Қазақстанның
дүниежүзілік
тектоникалық
құрылымдармен
байланысын анықтайды;
Тұран тақтасының
тектоникалық
құрылымын табады;
темір кенін ӛндіру орнын картада
анықтайды;
темір кенін ӛңдеу орнын
картада
анықтайды;
темір кенін
ӛңдейтін жердің басқа
орында орналасу себебін жазады;

Балл
1

1
1
1
1

Қарағанды
кӛмір
алабының
географиялық орнының ерекшелігін
анықтайды;
ресурспен қамтамасыз етілуіне талдау
жасайды;

1

ӛндіру әдісі мен сапасын анықтайды;
суретті сипаттап, маңызын түсінеді;
проблеманың туындау кӛзін анықтайды;

1
1
1

проблеманың ауқымын кӛрсетеді;
проблеманың шешу жолын ұсынады;

1
1
12

Жалпы балл

15

1

«Физикалық география»бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған
рубрика
Білім алушының аты-жөні ___________________________________________
Бағалау критерийі

Оқу жетістігінің деңгейі
Орта

Төмен

Жоғары

Қазақстан жер бедерінің Қазақстан
жер
бедерінің Дүниежүзілік
тектоникалық Қазақстан
жер
бедерінің
қалыптасуын карта арқылы қалыптасуын
карта
арқылы құрылымдармен
байланысын қалыптасуын карта арқылы дұрыс
сипаттайды
сипаттағанда қиналады.
анықтағанда,
Тұран
тақтасының сипаттайды
тектоникалық
құрылымын
анықтағанда қателіктер жібереді
Қазақстандағы минералды Қазақстандағы
темір
кенінің
ресурстарды ӛндіру және ӛндіру және ӛңдеу орнын кескін
ӛңдеу орнын кескін картада картада кӛрсеткенде қиналады
кӛрсетеді

Қазақстандағы темір кенінің ӛндіру
және ӛңдеу орнын кескін картада
кӛрсеткенде, себебін анықтағанда
қателіктер жібереді

Қазақстандағы
темір
кенінің
ӛндіру және ӛңдеу орнын кескін
картада кӛрсетеді, себебін дұрыс
анықтайды

Қазақстанның минералды Қазақстанның
минералды Қарағанды кӛмір алабының ресурспен Қазақстанның
минералды
ресурстарын бағалайды
ресурстарын бағалауда қиналады
қамтамасыз етілуіне талдау жасағанда, ресурстарын толық бағалайды
ӛндіру әдісі мен сапасын анықтағанда
қателіктер жібереді

Минералды
ресурстарды
игерумен
байланысты
проблемалардың
шешу
жолдарын ұсынады

Минералды ресурстарды игерумен
байланысты
проблемалардың
шешу
жолдарын
ұсынады
ұсынғанда қиналады

Берілген
суретті
сипаттағанда/ Минералды ресурстарды игерумен
проблеманың
қандай
минералды байланысты
проблемалардың
ресусты
игеруде
туындағанын шешу жолдарын дұрыс ұсынады
анықтағанда/ проблеманың ауқымын
кӛрсеткенде/ проблеманың шешу
жолын ұсынғанда қателіктер жібереді

16

2-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ
«Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Тақырып

Оқу мақсаты

Бағалау критерийі

Ойлау дағдыларының
деңгейі
Орындау уақыты
Тапсырма

Қазақстанның климатын түзуші факторлар. Қазақстанда
қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар. Қазақ
халқының атмосфералық және климаттық құбылыстарды
номинациялау ерекшеліктері.
9.3.2.1 Қазақстан климатын түзуші факторларды талдайды
9.3.2.4 Қазақстанда атмосфералық қолайсыз және қауіпті
құбылыстардың қалыптасуын, таралу аумақтарын
картада кӛрсетіп, сақтану шараларын ұсынады
9.3.2.5 Жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде қазақ
халқының атмосфералық және климаттық
құбылыстарды номинациялау ерекшеліктерін
анықтайды
Білім алушы
 Климат түзуші факторларды талдайды
 Қазақстанда атмосфералық қолайсыз және қауіпті
құбылыстардың қалыптасуын түсіндіреді және сақтану
шараларын ұсынады
 Қазақ халқының атмосфералық және климаттық
құбылыстарының
номинациялау
ерекшеліктерін
сипаттайды
Қолдану
Жоғары деңгей дағдылары
20 минут

1.Қазақстан климатын түзуші факторлардың климатқа әсерін талдаңыз.
a. Климатын түзуші факторларды атаңыз.
b. Аймақтардағы климатқа әсері
Жылу ӛзгерісіне әсері
Ылғалдың таралуына әсері
2. Қазақстанда атмосфералық қолайсыз және қауіпті құбылыстардың қалыптасуын суреттер
негізінде талдаңыз.
a. Суреттегі атмосфералық қолайсыз және қауіпті құбылыстардың атауларын жазыңыз.

1-сурет
__________________

2-сурет
__________________

17

3-сурет
__________________

4-сурет
_________________

b. Кездесетін аймақтарын кескін картада кӛрсетіңіз.

c. Таңдау бойынша бір қолайсыз құбылыстың қалыптасу жолын жазып, сақтану
шараларын ұсыныңыз.
3. Қазақ халқы ертеден табиғат анасының қыр-сырын, мінезін меңгеріп, тілдесе білген.
Атмосферада болып жатқан құбылыстарға ерекше атаулар берген.
Сол атаулардың мағынасын түсіндіріңіз.
Құбылыстардың халықтық
атаулары
Ӛліара
Кібісе жыл
Бесқонақ
Қамбар тоғысы

Мағынасы

18

Бағалау критерийі
Климат
факторларды
талдайды

Тапсырма
№

түзуші

Қазақстанда
атмосфералық
қолайсыз және қауіпті
құбылыстардың
қалыптасуын
түсіндіреді
және
сақтану
шараларын
ұсынады

Қазақ
халқының
атмосфералық
және
климаттық
құбылыстарының
номинациялау
ерекшеліктерін
сипаттайды
Жалпы балл

1

2

3

Дескриптор
Білім алушы
Қазақстан
климатын
түзуші
факторларды атайды;
климатқа әсерін атайды;
жылу ӛзгерісіне әсерін атайды;
ылғалдың таралуына әсерін анықтайды;
1-cуреттегі атмосфералық қолайсыз
құбылыстың атауын жазады;
2-cуреттегі атмосфералық қолайсыз
құбылыстың атауын жазады;
3-cуреттегі атмосфералық қолайсыз
құбылыстың атауын жазады;
4-cуреттегі атмосфералық қолайсыз
құбылыстың атауын жазады;
суреттегі
құбылыстардың
жиі
байқалатын аймақтарын анықтайды;
құбылыстардың жиі байқалатын
аймақтарын кескін картада кӛрсетеді;
құбылыстың қалыптасу жолын жазады;
сақтану шараларын ұсынады;
Ӛліара сӛзінің мағынасын түсіндіреді;
Кібісе
жылының
мағынасын
түсіндіреді;
Бесқонақ сӛзінің мағынасын түсіндіреді;
Қамбар
тоғысының
мағынасын
түсіндіреді.

Балл
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
16

19

«Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған
рубрика
Білім алушының аты-жөні __________________________________________

Төмен

Орта

Климат түзуші факторларды
талдағанда қиналады.

Қазақстан климатын түзуші факторларды
атағанда, климатқа /жылу ӛзгерісіне/ ылғалдың
таралуының әсерін атағанда қателіктер жібереді

Климат
факторларды
талдайды

Қазақстанда
атмосфералық
қолайсыз және қауіпті
құбылыстардың
қалыптасуын
түсіндіреді
және
сақтану
шараларын
ұсынады

Қазақстанда атмосфералық
қолайсыз
және
қауіпті
құбылыстардың
қалыптасуын түсіндіргенде,
сақтану
шараларын
ұсынғанда қиналады.

1/2/3/4 cуреттегі атмосфералық қолайсыз
құбылыстарды атағанда, құбылыстардың жиі
байқалатын
аймақтарын
кескін
картада
кӛрсеткенде, құбылыстың қалыптасу жолын
сақтану шараларын ұсынғанда, қателіктер
жібереді.

Қазақстанда
атмосфералық қолайсыз
және
қауіпті
құбылыстардың
қалыптасуын түсіндіреді
және сақтану шараларын
ұсынады

Қазақ
халқының
атмосфералық
және
климаттық
құбылыстарының
номинациялау
ерекшеліктерін
сипаттайды

Қазақ
халқының
атмосфералық
және
климаттық
құбылыстарының
номинациялау
ерекшеліктерін
сипаттағанда қиналады

Ӛліара /Кібісе жылының /Бесқонақ сӛзінің /
Қамбар тоғысының мағынасын түсіндіргенде
қателіктер жібереді.

Қазақ
халқының
атмосфералық
және
климаттық
құбылыстарының
номинациялау
ерекшеліктерін
дұрыс
сипаттайды.

Бағалау критерийі
Климат
түзуші
факторларды талдайды

20

Жоғары
түзуші
дұрыс

«Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Тақырып
Оқу мақсаты

Бағалау критерийі

Ойлау дағдыларының
деңгейі
Орындау уақыты
Тапсырма

Қазақ гидронимдері. Су ресурстарының экологиялық
проблемалары.
9.3.3.2 Қазақ гидронимдерін жіктеп, мағынасын түсіндіреді
және транслитерациясын үш тілде ұсынады
9.3.3.4 Жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде су
ресурстарының экологиялық проблемаларын талдап,
шешу жолдарын ұсынады
Білім алушы
 Қазақ гидронимдерін топтастырып, мағынасын
түсіндіреді
 Қазақстандағы су проблемаларын жіктейді және
шешу жолдарын ұсынады
Қолдану
Жоғары деңгей дағдылары
20 минут

1.Қазақстанның физикалық картасы берілген.

Картаға қарап, ӛзіңізге таныс екі гидронимді таңдап жазыңыз.
_______________________________________________________________________________
Таңдаған гидронимдердің мағынасын түсіндіріңіз.
1._________________________________________________________________________
2._________________________________________________________________________
Таңдаған гидронимдердің транслитерациясын үш тілде жазыңыз.
қазақ тілінде

орыс тілінде

ағылшын тілінде

2. Берілген мәтін негізінде Каспий теңізінің экологиялық мәселесін жіктеңіз және шешу
жолдарын ұсыныңыз.
Каспий экологиясы – мұнай-газ ӛндіру және мұнай ӛңдеу кешендерінің дамуына
байланысты Қазақстанның батыс ӛңірінде қалыптасқан табиғи, әлеуметтік, экономикалық
21

және экологиялық жағдай. Каспий теңізінде мұнай ӛндіруге байланысты және теңіз
деңгейінің табиғи кӛтерілуі аймақтың экологиялық тыныс-тіршілігін шиенеленістіріп отыр.
Теңіздің кӛтерілуі жүздеген мұнай бұрғы-скважиналырын, мұнай қоймалары мен ӛңдеу
объектілерін істен шығарды. Қазір бұл жерлерде 6 мұнай газ кені, жүздеген елді мекендер,
коммуникациялар, ӛнеркәсіп орындары су астында қалды. Нәтижесінде, теңізге кӛптеген
мӛлшерде лас заттар, мұнай ӛнімдері, органикалық қосылыстар, ауыр металдар суға
араласуда. Оның үстіне Еділ мен Жайық ӛзендерінің лас сулары теңіз суын уландыра
түсуде. Мәселен, кәсіптік балықтар мен бағалы қара уылдырық және ет беретін бекіре
тұқымдас балықтардың азайып кетуі, 1999 жылы қырылып қалған 20-30 мың итбалықтың
және жүздеген мың құстардың ӛлуі теңіз суының бүгінгі сапасының кӛрсеткіші –
биоиндикаторы болса керек. Қазіргі Каспий мұнайын игеру бүкіл әлемді дүрліктіріп,
шетелдік инвесторларды теңіз «қара алтынын» игеруге ұмтылдыруда.
Каспий экологиясының қоршаған ортаға әсерін қауіптілік деңгейі бойынша жазып
шығыңыз және проблеманың шешу жолдарын ұсыныңыз.
қауіптілік деңгейі
тӛмен

орта

шешу жолдары
жоғары

мыс:топырақ
жамылғысына

22

Бағалау
Тапсырма
Дескриптор
критерийі
№
Білім алушы
Қазақ
гидронимдерін
гидронимді анықтайды;
жіктеп,
мағынасын
гидронимдердің мағынасын
түсіндіреді
1
түсіндіреді;
гидронимдердің транслитерациясын
үш тілде жазады;
Қазақстандағы
су
тӛменгі қауіптілік деңгейі бойынша
проблемаларын
анықтайды;
жіктейді және шешу
Каспий экологиялық проблемасының
жолдарын ұсынады
шешу жолдарын ұсынады;
орта қауіптілік деңгейі бойынша
анықтайды;
2
проблеманың
шешу
жолдарын
ұсынады;
жоғары қауіптілік деңгейі бойынша
анықтап,
проблеманың
шешу
жолдарын
ұсынады.
Жалпы балл

23

Балл
1
1
1
1
1
1
1
1
1
9

«Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған
рубрика
Білім алушының аты-жөні ___________________________________________

Бағалау критерийі

Төмен

Қазақ
гидронимдерін
жіктеп,
мағынасын
түсіндіреді

Қазақ гидронимдерін жіктеп,
мағынасын
түсіндіргенде
қиналады

Гидронимдерді
мағынасын
транслитерациясын
қателіктер жібереді

таңдағанда,
түсіндіргенде,
жазғанда

Қазақ гидронимдерін жіктеп,
мағыналарын толық түсіндіреді

Қазақстандағы су проблемаларын
жіктейді және шешу жолдарын
ұсынғанда қиналады

Каспий экологиясының қоршаған
ортаға әсерін тӛменгі/орта/жоғары
қауіптілік
деңгейі
бойынша
анықтағанда,
экологиялық
проблемасының
шешу
жолын
ұсынғанда қателіктер жібереді

Қазақстандағы су проблемаларын
жіктейді және шешу жолдарын
ұсынады

Қазақстандағы
су
проблемаларын жіктейді
және шешу жолдарын
ұсынады

Орта

24

Жоғары

3-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ
«Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Қазақстанның табиғат зоналары мен биіктік белдеулері.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың түрлері.
Қазақстанның ірі физикалық-географиялық аудандары.
9.3.4.1 Қазақстанның табиғат зоналары мен биіктік
белдеулеріне салыстырмалы талдау жасайды
9.3.4.2 Қорықтар, қорықшалар, ұлттық саябақтар ерекше
қорғалатын аумақтарының құрылу мақсатын
түсіндіреді
9.3.5.1 Қазақстанның ірі табиғи кешендерін жоспар
бойынша сипаттайды
Білім алушы
 Қазақстанның табиғат зоналары мен биіктік
белдеулерінің таралуын салыстырады
 Ерекше
қорғалатын
аумақтардың
құрылу
мақсаттарын анықтайды
 Ірі табиғат кешенін жоспар бойынша сипаттайды
Қолдану
Жоғарғы деңгей дағдылары
25 минут

Тақырып
Оқу мақсаты

Бағалау критерийі

Ойлау деңгейлері
Орындау уақыты
Тапсырма

1.Кестеге Тянь-Шань, Алтай, Жетісу Алатауы тауларының биіктік белдеуінің таралуын
анықтап, + белгісін қойып шығыңыз.
Биіктік
белдеулер
Қарлы Мұзды
Альпілік
Шалғынды
Орманды
Далалы
Шөлейтті
Шөлді

Тянь-Шань

Белдеулердің таралу биіктігі
Алтай
Жетісу Алатауы

Қандай биіктік белдеу Тянь-Шань мен Алтайда кездеспейді, себебін жазыңыз.
2. Тапсырманы орындаңыз.
а. Суретте ерекше қорғалатын аймақтар берілген. Атауларын жазыңыз.

1.____________________

2. ____________________

b. Кестені толтырыңыз.
25

3.____________________

қорық

қорықша

ұлттық парк

Суреттегі
ерекше
қорғалатын
аймақтардың атауларын кестедегі ретке
дұрыс орналастырыңыз
Құрылу жылы
Құрылу мақсаты

3. Кескін картаға Қазақстанның ең ірі 3 табиғи кешенін орналастырыңыз.

Таңдау бойынша бір ірі табиғат кешенін тӛмендегі жоспар бойынша сипаттаңыз
Жоспар
географиялық орны

табиғат кешені

геологиялық
құрылымы,
жер бедері
климаты
ӛзен, кӛлдері
топырағы
флорасы мен фаунасы
қорғалатын аумақтары

26

Бағалау критерийі
Қазақстанның табиғат
зоналары мен биіктік
белдеулерінің таралуын
салыстырады

Ерекше
қорғалатын
аумақтардың
құрылу
мақсаттарын анықтайды

Ірі табиғат кешенін
жоспар
бойынша
сипаттайды

Тапсырма
№
1

2

3

Дескриптор
Білім алушы
Тянь-Шань
тауындағы
белдеулердің
таралу биіктігін кӛрсетеді;
Алтай тауындағы белдеулердің таралу
биіктігін кӛрсетеді;
Жетісу Алатауы тауындағы белдеулердің
таралу биіктігін кӛрсетеді;
Тянь-Шань мен Алтайда кездеспейтін
биіктік белдеуін табады;
Тянь-Шань мен Алтайда биіктік белдеуінің
кездеспеу себебін жазады;
Ерекше
қорғалатын
аймақтардың
атауларын дұрыс табады;
Құрылған жылдарын нақты жазады;
Ерекше қорғалатын аумақтардың құрылу
мақсатын анықтайды;
3 табиғи кешенін кескін картада кӛрсетеді;
табиғат кешенін географиялық орнын
табады;
геологиялық құрылымы, жер бедерін
сипаттайды;
Климат жағдайын жазады;
ӛзен кӛлдері мен топырағын анықтайды;
кездесетін флорасы мен фаунасын табады;
осы аймақтағы қорғалатын аумақты
жазады.

Жалпы балл

Балл
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
15

27

«Физикалық география» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған
рубрика
Білім алушының аты-жөні ___________________________________________

Бағалау критерийі

Төмен

Орта

Жоғары

Қазақстанның
табиғат
зоналары
мен
биіктік
белдеулерінің
таралуын
салыстырады

Қазақстанның
биіктік
белдеулерінің
таралуын
салыстырып, себептерін жазғанда
қиналады

Тянь-Шань,
Алтай,Жетісу
Алатауының биіктік белдеулерінің
таралуын
салыстырғанда,
себептерін жазғанда қателіктер
жібереді

Қазақстанның
биіктік
белдеулерінің
таралуын
салыстырып, себептерін дұрыс
жазады

Ерекше
қорғалатын
аумақтардың
құрылу
мақсаттарын анықтайды

Ерекше қорғалатын аумақтардың
құрылу мақсаттарын анықтағанда
қиналады

Қорық/ қорықша/ ұлттық парктің
атауларын атауларын кестедегі
ретке орналастырғанда/ құрылған
жылдарын жазғанда,
қорық/ қорықша/ ұлттық парктің
құрылу мақсатын анықтағанда
қателіктер жібереді

Ерекше қорғалатын аумақтардың
құрылу
мақсаттарын
дұрыс
анықтайды

Ірі табиғат кешенін жоспар
бойынша сипаттайды

Ірі табиғат кешенін жоспар
бойынша сипаттағанда қиналады

Үш табиғи кешенін кескін картада
кӛрсеткенде, географиялық орнын
анықтағанда,
геологиялық
құрылымы,
жер
бедерін
сипаттағанда, климат жағдайын
жазғанда, ӛзен кӛлдері мен
топырағын,
флорасы
мен
фаунасын
анықтағанда,
осы
аймақтағы қорғалатын аумақты
жазғанда қателіктер жібереді

Ірі табиғат кешенін
жоспар
бойынша толық сипаттайды

28

«Әлеуметтік география» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Тақырып
Оқу мақсаты

Бағалау критерийі

Ойлау деңгейлері
Орындау уақыты

Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамы.Қазақстандағы
халықтың миграциясы. Елді мекендердің жіктелуі. Урбандалу
үдерісі. Елді мекендердің функционалды зоналары.
9.4.1.1 Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамын
анықтайды
9.4.1.3 Қазақстандағы кӛші-қон үдерістерін талдап, басты
бағыттарын анықтайды
9.4.1.7 Қазақстандағы елді мекендерді жіктейді
9.4.1.8 Елді мекендердің түрлері мен функционалды зоналарын
сипаттайды
9.4.1.11 Урбандалу үдерісінің себеп-салдарын түсіндіру арқылы
байланысты проблемалардың шешу жолдарын ұсынады
Білім алушы
 Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамын
анықтайды
 Қазақстандағы кӛші-қонның үдерістерін талдайды
 Қазақстандағы елді мекендердің түрлерін топтайды
 Елді мекендердің түрленуін сипаттайды
 Урбандалу үдерісінің себеп-салдарын түсіндіреді
Проблемалардың шешу жолдарын табады
Қолдану
Жоғарғы деңгей дағдылары
25 минут

Тапсырма
1. Қазақстандағы бір этникалық топты анықтап, сол топтың негізгі географиялық орналасуын
картада кӛрсетіңіз.

2.Берілген инфографика бойынша Қазақстан республикасындағы кӛші-қон үрдісін талдаңыз.

29

a. Қазақстаннан кӛшіп кеткендер санының артуын түсіндіріңіз.
b. Қазақстанға келушілердің санының артуына бір себеп жазыңыз.
c.Кӛші-қонның негізгі бағыттарын анықтаңыз.
3. Қазақстандағы елді мекендердің түрлерін жіктеңіз
Тұрғындар саны бойынша қалаларды жіктеңіз, мысал болатын қаланың атауын жазыңыз

4.Ауылдық елді мекеннің кентке, кенттің қалаға немесе қаланың кентке айналуын
түсіндіріңіз.
Елді мекен түрлері
ауылдан
кентке
кенттен

қалаға

қаладан

кентке

Түрлену себебі

5. Суретті пайдаланып, Қазақстандағы урбандалу үдерісінің себеп-салдарын түсіндіріңіз,
қалыптасатын проблемалардың шешу жолдарын ұсыныңыз.

Урбандалу деген не?
Урбандалу процесінің негізгі
себептері
30

Урбандалу деңгейі
Қалыптасатын
проблемаларды
анықтап,
шешу жолдарын ұсыныңыз

31

Бағалау критерийі
Қазақстан
халқының
ұлттық және діни құрамын
анықтайды
Қазақстандағы
кӛшіқонның
үдерістерін
талдайды
Қазақстандағы
мекендердің
топтайды

елді
түрлерін

Елді
мекендердің
түрленуін сипаттайды
Урбандалу
үдерісінің
себеп-салдарын
түсіндіреді
Проблемалардың
шешу
жолдарын табады

Тапсырма
Дескриптор
№
Білім алушы
этникалық топты анықтайды;
1
этникалық
топтың
географиялық
орналасуын картада кӛрсетеді;
кӛшіп кеткендердің үлесін түсіндіреді;
келушілердің санының артуына бір
себеп жазады;
2
кӛші-қонның
негізгі
бағыттарын
анықтайды;
тұрғындар саны бойынша қалаларды
топтастырады;
3
мысал болатын қалаларды анықтайды;
4

5

ауылдың кентке айналу себебін жазады;
кенттің қалаға айналу себебін жазады;
қаланың кентке айналу себебін жазады;
урбандалуға анықтама береді;
урбандалу процесіні