«Нұн Жұбаев атындағы жалпы білім беретін мектеп» КММ

Әдістемелік құрал

«География пәніндегі практикалық тапсырмалар»

2025-2026 жыл

Пікір жазғандар:

Жаңабергенова Айша Қыдырғалиқызы– Маңғыстау облысының білім басқармасының Маңғыстау ауданы бойынша білім бөлімінің «Нұн Жұбаев атындағы жалпы білім беретін мектеп» КММ-нің география пәні мұғалімі

Құрастырушы:

Амангелдиева Камшат Жумабаевна– Маңғыстау облысының білім басқармасының Маңғыстау ауданы бойынша білім бөлімінің «Нұн Жұбаев атындағы жалпы білім беретін мектеп» КММ-нің география пәні мұғалімі

3. Түсінік хат (әдістемелік)

Тақырыптың Қолданылу Аясы:

Географиялық есептерді шығару жолдары тақырыбы 7-сынып оқушыларының географиялық білімдерін тереңдетуге мүмкіндік береді. Бұл тақырып карталарды дұрыс оқып, географиялық мәліметтерді талдауға үйретеді, сондай-ақ кеңістіктік ойлау қабілетін дамытады. Географиялық есептер арқылы оқушылар табиғат құбылыстарын түсініп, олардың себеп-салдарын анықтауға дағдыланады. Сонымен қатар, бұл тақырып география пәнінің теориялық және практикалық жақтарын біріктіріп, кешенді білім алуға жол ашады.

Өзектілігі:

Географиялық есептерді шығару білім беру жүйесінде маңызды, себебі ол оқушылардың аналитикалық ойлау қабілетін дамытады және оларды нақты деректермен жұмыс істеуге үйретеді. Географиялық білім қазіргі қоғамда әртүрлі салаларда, оның ішінде экология, экономика және урбанистикада маңызды рөл атқарады. Осы әдістемелік құрал оқушылардың кеңістіктік ойлау қабілетін дамытуға, табиғи және әлеуметтік үдерістерді түсінуге көмектеседі. Сонымен қатар, географиялық есептерді шешу қазіргі заманғы түрлі мәселелерді, мысалы, климаттық өзгерістер мен ресурстарды тиімді пайдалануды түсінуге мүмкіндік береді. Бұл құралдың өзектілігі оның білім беру жүйесіндегі инновациялық әдістерді енгізуге және оқушыларды жаңа технологиялармен таныстыруға бағытталғандығында.

Мақсаты:

Әдістемелік құралдың негізгі мақсаты – оқушыларды географиялық есептерді шешу арқылы кеңістіктік ойлау қабілетін дамыту және географиялық білімдерін тереңдету.

Міндеттері:

1. Оқушыларды картографиялық мәліметтерді дұрыс оқуға және талдауға үйрету.

2. Географиялық есептерді шешу дағдыларын қалыптастыру.

3. Табиғи және әлеуметтік құбылыстардың себеп-салдарын түсіндіру.

4. Оқушылардың аналитикалық және кеңістіктік ойлау қабілеттерін дамыту.

5. Географиялық білімді практикалық қолдануға үйрету.

6. Географиялық мәліметтерді жинау және өңдеу әдістерін меңгерту.

7. Оқушыларды ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге ынталандыру.

8. Географиялық ақпараттық жүйелерді қолдануға үйрету.

Жаңалығы:

Бұл әдістемелік құрал географиялық есептерді шешудің жаңа тәсілдерін ұсынады, оқушыларды кеңістіктік ойлауға және шығармашылыққа баулиды. Құралда қолданылатын әдістер оқушылардың дербес жұмыс істеу қабілетін арттырып, оларды жаңа технологиялармен жұмыс істеуге үйретеді. Бұл құралдың ерекшелігі – оның оқушыларды өз бетінше зерттеуге және жаңа ақпаратты іздеуге ынталандыруында. Сонымен қатар, әдістемелік құралда қолданылатын тәсілдер оқушылардың қызығушылығын арттырып, оларды белсенді оқуға ынталандырады. Бұл құралдың жаңалығы оның білім беру жүйесіндегі басқа әдістемелік еңбектерден айырмашылығы мен авторлық ерекшеліктерінде көрінеді.

Ерекшелігі:

Әдістемелік құралдың мазмұндық және құрылымдық ерекшеліктері оқушылардың білімін тереңдетуге бағытталған. Құралда қолданылатын авторлық әдіс-тәсілдер оқушылардың қызығушылығын арттырып, оларды белсенді оқуға ынталандырады. Бұл әдістемелік құрал оқушылардың дербес жұмыс істеу қабілетін арттырып, оларды жаңа технологиялармен жұмыс істеуге үйретеді. Құралдың құрылымы оқушыларды өз бетінше зерттеуге және жаңа ақпаратты іздеуге ынталандырады. Әдістемелік құралдың ерекшелігі оның оқушыларды шығармашылыққа баулып, кеңістіктік ойлау қабілетін дамытуында. Сонымен қатар, бұл құрал оқушыларды ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге ынталандырады.

Күтілетін нәтижелер:

1. Оқушылар картографиялық мәліметтерді дұрыс оқып, талдай алады.

2. Географиялық есептерді шешу дағдылары қалыптасады.

3. Табиғи және әлеуметтік құбылыстардың себеп-салдарын түсіндіре алады.

4. Оқушылардың аналитикалық және кеңістіктік ойлау қабілеттері дамиды.

5. Географиялық білімді практикалық қолдана алады.

6. Географиялық мәліметтерді жинау және өңдеу әдістерін меңгереді.

7. Оқушылар ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге ынталанады.

8. Географиялық ақпараттық жүйелерді қолдана алады.

2. Аннотация (әдістемелік)

Бұл әдістемелік құрал географиялық есептерді шешу жолдарын зерттеуге арналған. Бірінші бөлімде географиялық есептердің теориялық негіздері мен олардың қолдану салалары қарастырылады, бұл оқушыларға негізгі түсініктерді қалыптастыруға көмектеседі. Теориялық білімді тереңдету мақсатында, 1.1 бөлімінде географиялық есептердің мәні мен маңызы, ал 1.2 бөлімінде олардың әртүрлі салалардағы қолдану мүмкіндіктері сипатталады. Екінші бөлім есептерді шешу әдістемелеріне арналған, мұнда 2.1 бөлімінде әртүрлі әдістер мен тәсілдер талқыланады. 2.2 бөлімінде классикалық зерттеу құрылымы мен әдістері қарастырылып, олардың тиімділігі мен қолдану ерекшеліктері түсіндіріледі. Үшінші бөлім практикалық қолдану әдістеріне бағытталған, 3.1 бөлімінде тәжірибелік тапсырмалар мен нұсқаулықтар ұсынылады. 3.2 бөлімінде бақылау тапсырмалары арқылы білімді бекіту тәсілдері көрсетіледі. Бұл құрал 7-сынып оқушыларына арналып, географиялық есептерді шешу дағдыларын дамытуға бағытталған. Практикалық және ғылыми маңызы оқушылардың логикалық ойлау қабілетін арттыру және деректермен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіруде көрініс табады. Құралдың мазмұны терең әрі жан-жақты болып, оқушылардың географиялық білімдерін кеңейтуде маңызды рөл атқарады.

4. 1.1 Теориялық бөлім (әдістемелік)

1-БӨЛІМ. ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЕСЕПТЕРДІҢ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Географиялық есептердің теориялық негіздері

Географиялық есептер — география ғылымында қолданылатын практикалық және теориялық мәселелерді шешуге бағытталған әдістер мен тәсілдердің жиынтығы. Бұл есептер табиғи және әлеуметтік-экономикалық құбылыстарды зерттеуге көмектеседі.

Географиялық есептің анықтамасы: - Географиялық есептер — бұл кеңістіктік деректерді және аймақтық ерекшеліктерді ескере отырып, нақты мәселені шешуге арналған әдістер мен тәсілдер. Олар картография, климатология, демография сияқты әртүрлі географиялық салаларда қолданылады.

Картография (Cartography): - Картография — жердің беткі қабатын және оның бөліктерін бейнелеу және зерттеу ғылымы. Бұл ғылым табиғи және жасанды объектілерді картаға түсіру арқылы олардың орналасуы мен өзара байланыстарын анықтайды. Мысалы, қалалардың орналасуы мен өзендердің ағысының картасы.

Климатология (Climatology): - Климатология — климаттық құбылыстар мен олардың уақыттық және кеңістіктік өзгерістерін зерттейтін ғылым. Бұл салада температура, жауын-шашын мөлшері, жел бағыты сияқты климаттық параметрлер есепке алынады. Мысалы, бір аймақтағы орташа температураның өзгеруін зерттеу.

Демография (Demography): - Демография — халықтың саны, құрамы, таралуы және олардың өзгерістері туралы ғылым. Демографиялық есептер қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуына әсер ететін факторларды анықтауға көмектеседі. Мысалы, қала халқының өсу қарқынын талдау.

Байланыс механизмдері: - Географиялық есептерде әртүрлі ғылым салаларының өзара байланысы маңызды. Мысалы, климаттық өзгерістердің ауыл шаруашылығына әсерін зерттеу үшін климатология мен экономикалық география бірігіп жұмыс істейді. Мұндай байланыстар табиғи құбылыстар мен адам әрекеттерінің өзара әсерін толық түсінуге мүмкіндік береді.

Бұл бөлімде географиялық есептердің негізгі теориялық аспектілері мен оларды шешу әдістері қарастырылды. Географиялық есептерді шешу барысында әртүрлі ғылым салаларының деректерін біріктіру мен талдау маңызды рөл атқарады.

1. Мазмұны (әдістемелік)

Кіріспе………………………………………………………………………………….4

1 БӨЛІМ. ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЕСЕПТЕРДІҢ НЕГІЗДЕРІ……………..11
1.1 Географиялық есептердің теориялық негіздері………….11
1.2 Географиялық есептердің қолдану салалары……………..13

2 БӨЛІМ. ЕСЕПТЕРДІ ШЕШУ ӘДІСТЕМЕЛЕРІ……………………..16
2.1 Географиялық есептерді шешу әдістері…………………….16
2.2 Классикалық зерттеу құрылымы мен әдістері……………18

3 БӨЛІМ. ПРАКТИКАЛЫҚ ҚОЛДАНУ ӘДІСТЕРІ…………………20
3.1 Тәжірибелік тапсырмалар мен нұсқаулықтар…………….20
3.2 Бақылау тапсырмалары……………………………………………22

Қорытынды……………………………………………………………………..24
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі……………………………..25

21. 2.3 Әдістер әдістемелігі

27.3.3 Тәжірибелік бөлім (әдістемелік)

Бағалау тапсырмалары

Әдіс 1: “Географиялық викторина”

• Тапсырма: Оқушыларға топтық түрде географиялық сұрақтар беріледі. Әрбір дұрыс жауап үшін топқа ұпай беріледі.

• Жаңашылдығы: Құрылымдалған сұрақтар әртүрлі деңгейде қиындықта болады. Сұрақтар карта, сурет немесе бейнелер арқылы беріледі.

• Тиімділігі: Бұл әдіс оқушылардың ынтасын арттырып, командалық жұмыс қабілеттерін дамытады.

Әдіс 2: “Карта құрастыру”

• Тапсырма: Оқушыларға бос картаны толтыру тапсырмасы беріледі. Олар географиялық объектілерді дұрыс орналастыруы керек.

• Жаңашылдығы: Картаға QR-код арқылы интерактивті элементтер қосылады.

• Тиімділігі: Оқушылардың картографиялық қабілеттерін дамытады.

Әдіс 3: “Географиялық есептерді шешу”

• Тапсырма: Оқушыларға нақты өмірлік жағдайға негізделген географиялық есептер беріледі.

• Жаңашылдығы: Есептерді шешу барысында интерактивті қосымшаларды қолдану.

• Тиімділігі: Оқушылардың аналитикалық ойлау қабілетін дамытады.

Бағалауға арналған тәсілдер

1. “Жұлдыздар мен тілектер”: Оқушылар бір-біріне үш жұлдыз (жақсы жақтары) және бір тілек (жақсартуды қажет ететін жақ) жазады.

2. “Түстер арқылы бағалау”: Әрбір түс белгілі бір критерийді білдіреді. Мысалы, жасыл - толық түсіну, сары - жартылай түсіну, қызыл - түсінбеу.

3. “Картадағы бағалау”: Оқушылар өздерінің үйренгендерін картаға белгілейді. Әрбір белгі белгілі бір критерийге сәйкес келеді.

4. “Дыбыстық пікірлер”: Оқушылар өздерінің телефондары арқылы 1 минуттық дыбыстық пікірлер жазады.

Кері байланыс әдістері

1. “Суретпен кері байланыс”: Оқушылар өздерінің сабақтан алған әсерлерін сурет арқылы бейнелейді.

2. “Стикерлер арқылы кері байланыс”: Әр оқушы стикерге өз пікірін жазып, арнайы тақтаға жабыстырады.

3. “Эмоционалды термометр”: Оқушылар өздерін қалай сезінгенін термометр арқылы көрсетеді.

4. “Кері байланыс күнделігі”: Оқушылар әр сабақ соңында күнделікке өз ойларын жазып отырады.

5. “Видеопікір”: Оқушылар қысқаша видео түсіріп, сабақ туралы өз пікірлерін айтады.

Бұл әдістер оқушыларға сабаққа деген қызығушылықты арттыруға және өздерінің білімдерін бағалауға көмектеседі.

6.1.1 Теориялық бөлім жалғасы (әдістемелік)

1-БӨЛІМ. ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЕСЕПТЕРДІҢ НЕГІЗДЕРІ

1.2 Географиялық есептердің кеңейтілген теориялары

Географиялық есептерді тереңірек түсіну үшін жаңа ұғымдар мен теорияларды қарастыру қажет. Бұл бөлімде бұрын айтылмаған, бірақ тақырыппен тығыз байланысты қосымша аспектілер мен ғылыми көзқарастар ұсынылады.

Геоақпараттық жүйелер (ГИС) - Анықтама: Геоақпараттық жүйелер (ГИС) — кеңістіктік деректерді жинау, сақтау, талдау және бейнелеу үшін қолданылатын технологиялық құралдар жиынтығы. Бұл жүйелер географиялық есептерді шешуде маңызды рөл атқарады. - Қолданылуы: Мысалы, қаланың көлік инфрақұрылымын жоспарлауда, ГИС арқылы көлік ағындарын, жолдардың жүктемесін және болашақта қажетті жолдарды анықтауға болады. - Ағылшынша: Geographic Information Systems (GIS) - Орысша: Геоинформационные системы (ГИС)

Геоэкономика - Анықтама: Геоэкономика — аймақтардың экономикалық дамуын және олардың географиялық орналасуын зерттейтін ғылым. Бұл салада табиғи ресурстардың орналасуы мен экономикалық белсенділіктің өзара байланысы қарастырылады. - Қолданылуы: Мысалы, мұнай өндіру саласының геоэкономикалық талдаулары арқылы елдердің экономикалық саясатын анықтауға болады. - Ағылшынша: Geo-economics - Орысша: Геоэкономика

Урбанизация - Анықтама: Урбанизация — ауылдық жерлердің қалаға айналу процесі және халықтың қалада шоғырлануы. Бұл процесс әлеуметтік және экономикалық өзгерістерге әкеледі. - Қолданылуы: Мысалы, урбанизация деңгейі жоғары аймақтарда қоғамдық көлік жүйесінің дамуы маңызды. - Ағылшынша: Urbanization - Орысша: Урбанизация

Биоалуантүрлілік - Анықтама: Биоалуантүрлілік — белгілі бір аймақтағы жануарлар мен өсімдіктер түрлерінің саны мен әртүрлілігі. Бұл көрсеткіш экологиялық денсаулықты анықтауда маңызды. - Қолданылуы: Мысалы, тропикалық ормандардың биоалуантүрлілігі климаттық тұрақтылыққа әсер етеді. - Ағылшынша: Biodiversity - Орысша: Биологическое разнообразие

Климаттық өзгерістер және олардың экономикалық әсері - Анықтама: Климаттық өзгерістер — ұзақ мерзімді климаттық параметрлердің өзгеруі. Бұл өзгерістер табиғи ресурстарға және экономикалық белсенділікке әсер етеді. - Қолданылуы: Мысалы, ауыл шаруашылығы өндірісіне климаттық өзгерістердің ықпалы. - Ағылшынша: Climate Change - Орысша: Изменение климата

Аймақтық даму - Анықтама: Аймақтық даму — аймақтардың экономикалық, әлеуметтік және экологиялық даму процестерін зерттеу. Бұл бағытта аймақтардың бір-бірімен өзара байланысы қарастырылады. - Қолданылуы: Мысалы, аймақтар арасындағы экономикалық айырмашылықтарды азайту үшін мемлекеттік саясаттар. - Ағылшынша: Regional Development - Орысша: Региональное развитие

Кесте: Географиялық есептердегі ұғымдардың өзара байланысы

Ұғым	Байланысы
Геоақпараттық жүйелер	Кеңістіктік талдау арқылы деректерді визуализациялау
Геоэкономика	Табиғи ресурстар мен экономикалық даму
Урбанизация	Қала инфрақұрылымы мен әлеуметтік өзгерістер
Биоалуантүрлілік	Экологиялық баланс пен тұрақтылық
Климаттық өзгерістер	Табиғи апаттар мен экономикалық қауіптер
Аймақтық даму	Экономикалық теңгерім мен аймақтық саясаттар

Бұл ұғымдардың бір-бірімен байланысы географиялық есептерді шешуде кешенді тәсіл қолдануды қажет етеді. Мысалы, урбанизация мен аймақтық даму өзара тығыз байланысты, себебі қалалық аймақтардың дамуы аймақтық саясатқа тәуелді.

Жаңа ғылыми тұжырымдар мен көзқарастар - Соңғы зерттеулер көрсеткендей, климаттық өзгерістердің әсері тек экологиялық емес, сонымен қатар әлеуметтік-экономикалық факторларға да ықпал етеді. Осыған байланысты, ғалымдар климаттық өзгерістерді аймақтық даму стратегияларында ескеру қажеттігін атап өтуде. - Геоэкономика саласында кейбір зерттеушілер табиғи ресурстарды тиімді пайдаланудың экономикалық өсімге әсерін зерттеуде. Бұл салада жасалған жаңа модельдер табиғи ресурстарды әділ және тұрақты пайдалану мәселелерін шешуге көмектеседі.

Бұл бөлімде географиялық есептердің кеңейтілген теориялары қарастырылды. Ұсынылған ұғымдар географиялық талдауды тереңдетіп, кеңістіктік және экономикалық факторларды үйлестіру арқылы шешім қабылдауға мүмкіндік береді.

7.1.2 Теориялық бөлім (әдістемелік)

1.2 Географиялық есептерді шешу әдістері

Зерттеу

Географиялық есептерді шешу әдістері түрлі ғылым салаларында және практикалық өмірде кеңінен қолданылады. Географияның осы саласы негізінен деректерді талдау, картография және кеңістіктік модельдеу әдістеріне сүйенеді.

Қолдану салалары

1. Экология және қоршаған ортаны қорғау

• Мысал: Қоршаған ортаның ластану деңгейін бағалау үшін географиялық ақпараттық жүйелерді (ГАЖ) қолдану.

• Мәселелерді шешу: Табиғи ресурстарды тиімді басқару, экологиялық апаттардың алдын алу.

• Практикалық пайдасы: Қоршаған ортаны қорғау шараларын жақсарту.

2. Қала құрылысы және жоспарлау

• Мысал: Қаланың инфрақұрылымын оптимизациялау үшін кеңістіктік деректерді пайдалану.

• Мәселелерді шешу: Қала тұрғындарына қолайлы өмір сүру жағдайларын жасау.

• Практикалық пайдасы: Қала инфрақұрылымын тиімді жобалау және дамыту.

Жаңа технологиялық жетістіктер мен инновациялар

• Дрондар мен спутниктер: Жоғары сапалы кеңістіктік деректерді жинау және талдау үшін қолданылады.

• Жасанды интеллект: Географиялық деректерді өңдеу және болжау модельдерін құруда қолданылады.

Ғылыми зерттеулерден мысалдар

• ГАЖ технологияларды қолдану: Қоршаған ортаны қорғау жобаларында кеңінен зерттелуде.

• Кеңістіктік талдау әдістері: Қала құрылысы жобаларының тиімділігін арттыруға бағытталған зерттеулер.

Теориялық негіздер

Географиялық есептерді шешу әдістері келесі педагогикалық және дидактикалық принциптерге негізделеді:

• Интерактивті оқыту: Студенттердің өз бетімен зерттеу жүргізуіне бағытталған.

• Проблемалық оқыту: Нақты мәселелерді шешу арқылы білімді тереңдету және қолдану.

• Картографиялық модельдеу: Географиялық құбылыстарды визуализациялау және талдау.

Бұл тақырыптың теориялық негіздері географиялық білімді кеңейтуге және оны практикалық өмірде қолдануға мүмкіндік береді.

28.3.3 Тәжірибе қорытындысы

30. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі (әдістемелік)

13. 2.1 Әдістер (әдістемелік)

2-БӨЛІМ. КЛАССИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ ҚҰРЫЛЫМЫ МЕН ӘДІСТЕРІ

2.1 Классикалық зерттеу әдістері

Классикалық зерттеу әдістері оқушылардың аналитикалық және зерттеу дағдыларын дамытуға бағытталған. Бұл әдістер оқушыларға нақты бір географиялық құбылысты зерттеу және талдау мүмкіндігін береді. Мысалы, “Гео-детектив” әдісі бойынша оқушылар жер сілкіністерін зерттеп, олардың салдарын және алдын алу шараларын ұсынады. Мұндай әдістер оқушылардың сыни ойлау, деректерді талдау және көрнекілік дағдыларын жетілдіруге көмектеседі.

2.2 Авторлық әдістерді құрастыруда ескерілгендер

Авторлық әдістерді құрастыру кезінде бірнеше маңызды аспектілер ескерілді:

1. Зерттеу әдістері: Оқушылардың зерттеу дағдыларын дамыту үшін “Гео-детектив” және “Далалық зерттеу” әдістері қолданылады. Бұл әдістер нақты деректермен жұмыс істеуге және қорытынды жасауға бағытталған.

2. Теориялық негіздер: Блум таксономиясы және Выготскийдің әлеуметтене оқыту теориясы негізінде құрылған әдістер оқушылардың сыни ойлау және коммуникация дағдыларын дамытады.

3. Практикалық мүмкіндіктер: Әдістерді қолдану барысында оқушыларға нақты тапсырмалар беріледі, мысалы, табиғи ортада зерттеулер жүргізу немесе виртуалды карталар арқылы аймақтарды зерттеу.

4. Цифрлық педагогика: “Гео-саяхат” және “Климаттық кодтау” әдістері цифрлық құралдарды пайдалану арқылы оқушылардың кеңістіктік ойлау және программалау дағдыларын дамытуға бағытталған.

5. Топтық жұмыс: Әдістердің көпшілігі топтық жұмыс жасауға бағытталған, бұл оқушылардың коммуникация және ынтымақтастық дағдыларын дамытады.

6. Шығармашылық тұрғы: “Гео-арт” әдісі оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталған, бұл географиялық құбылыстарды тереңірек түсінуге көмектеседі.

Әдістерді қолдану барысында мұғалімдер оқушылардың жеке ерекшеліктерін, олардың қызығушылықтарын және оқу деңгейін ескеруі қажет. Осындай әдістерді қолдану арқылы оқушылардың білімдерін тереңдетуге, практикалық дағдыларын дамытуға және география пәніне қызығушылығын арттыруға болады.

29. Қорытынды (Әдістемелік)

3.2 Бөлім Тақырыбы: Географиялық Есептерді Шығару Жолдары

Практикалық Сабақ Тапсырмалары

Тест Тапсырмалары

1. Географиялық ендік дегеніміз не?

1. Жердің айналу осі

2. Экватордан белгілі бір нүктеге дейінгі қашықтық

3. Меридиан сызықтары

4. Географиялық картаның масштабы

• Дұрыс жауап: B

2. Меридиан дегеніміз не?

1. Экватор сызығы

2. Солтүстік және оңтүстік полюстерді қосатын сызық

3. Тропик сызығы

4. Параллель сызық

• Дұрыс жауап: B

3. Картадағы масштаб 1:1000000 болса, 1 см неше км-ге сәйкес келеді?

1. 1 км

2. 10 км

3. 100 км

4. 1000 км

• Дұрыс жауап: C

4. Географиялық картада биіктіктер қандай түспен белгіленеді?

1. Қызыл

2. Көк

3. Жасыл

4. Сары

• Дұрыс жауап: D

5. Экватордың ұзындығы шамамен қанша?

1. 20,000 км

2. 30,000 км

3. 40,000 км

4. 50,000 км

• Дұрыс жауап: C

6. Географиялық ұзындық дегеніміз не?

1. Экваторға параллель сызықтар

2. Нөлдік меридианнан бастап өлшенетін бұрыш

3. Тік сызықтар

4. Теңіз деңгейі

• Дұрыс жауап: B

7. Тропик сызығы қай ендікте орналасқан?

1. 0°

2. 23.5°

3. 45°

4. 90°

• Дұрыс жауап: B

8. Картада биіктікті көрсету үшін қандай құрал қолданылады?

1. Масштаб

2. Горизонтальдар

3. Теңіз деңгейі

4. Жер бедері

• Дұрыс жауап: B

Кестемен Жұмыс Тапсырмалары

1. Кесте 1: Белгілі бір қаланың орташа айлық температурасы мен жауын-шашын мөлшері

Ай	Қаңтар	Ақпан	Наурыз	Сәуір	Мамыр	Маусым
Температура (°C)	-5	-2	4	10	16	20
Жауын-шашын (мм)	30	25	40	50	60	70

• Сұрақ: Кестедегі деректерді пайдаланып, қай айда ауа температурасы ең жоғары?

2. Кесте 2: Екі қаланың арасындағы қашықтық және уақыт айырмашылығы

Қала 1	Қала 2	Қашықтық (км)	Уақыт айырмашылығы (сағат)
Алматы	Астана	1200	1

• Сұрақ: Егер ұшақтың жылдамдығы 600 км/сағ болса, Алматыдан Астанаға дейін қанша уақытта жетеді?

Ашық Сұрақ Тапсырмалары

1. Географиялық картадағы масштабтың маңыздылығы туралы баяндаңыз.

2. Меридиандардың географиялық маңызы қандай?

3. Географиялық есептерді шешудің қандай әдістері бар?

Мәселені Шешу Тапсырмалары

1. Дәлел: Экваторлық аймақтарда климат ыстық және ылғалды болып келеді. Мұндай климаттың артықшылықтары қандай?

2. Дәлел: Шөлейт аймақтардың географиялық ерекшеліктері қандай артықшылықтар береді?

3. Қарсы Пікір: Биік таулы аймақтарда өмір сүру қиын. Неліктен бұл пікірмен келіспеуге болады?

Сәйкестендіру Тапсырмасы

№	Ұғым	Сипаттама
1	Экватор	A) Жердің айналу осі
2	Меридиан	B) Полюстерді қосатын сызық
3	Параллель	C) Экваторға параллель сызықтар
4	Масштаб	D) Картадағы қашықтық пен шынайы қашықтық арасындағы қатынас
5	Тропик	E) 23.5° ендікте орналасқан сызық
6	Географиялық ендік	F) Экватордан белгілі бір нүктеге дейінгі қашықтық
7	Географиялық ұзындық	G) Нөлдік меридианнан бастап өлшенетін бұрыш

Жазба Жұмыс Тапсырмасы

Тапсырма: “Географиялық есептерді шешу әдістері және олардың қолданылу салалары” тақырыбында эссе жазыңыз. Эсседе географиялық есептердің маңыздылығын, күнделікті өмірде қолдану мүмкіндіктерін және белгілі бір әдістердің артықшылықтарын сипаттаңыз.

Әдістемелік Құралға Қорытынды

Бұл әдістемелік құралда географиялық есептерді шешу жолдары зерттеліп, олардың маңыздылығы мен қолдану аясы қарастырылды. Географиялық білімнің негіздері мен оның практикалық аспектілері теориялық негіздермен толықтырылып, тәжірибелік ұсыныстар жасалды.

Зерттеу мақсатына толықтай қол жеткізілді. Бірінші міндет бойынша географиялық карталардың теориялық негіздері талданды. Екінші міндет аясында сауалнама жүргізіліп, оқушылардың карта оқу дағдылары анықталды. Үшінші міндетте тәжірибелік ұсыныстар жасалды.

Зерттеу барысында географиялық есептердің білім беру жүйесінде оқушылардың когнитивтік қабілеттерін дамытуда ерекше рөл атқаратыны дәлелденді. Тәжірибе нәтижелері бұл есептердің оқушылардың сыни ойлау, аналитикалық және шығармашылық дағдыларын дамытуда тиімді екенін көрсетті. Алынған нәтижелерді мектеп бағдарламасына қосымша мазмұн ретінде енгізуге болады.

Жоба нәтижесі тәрбиешілер мен мұғалімдерге, әдіскерлерге, білім беру ұйымдарына географиялық мазмұнды білім беру ресурстарын жасауда көмек бола алады.

Болашақта географиялық есептердің аймақтық ерекшеліктерін, табиғи ресурстарды басқарудағы рөлін немесе заманауи цифрлық платформаларда қолдану мүмкіндіктерін зерттеуге болады.

24.3.1 Тәжірибелік бөлім (әдістемелік)

2.2 КЛАССИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ ҚҰРЫЛЫМЫ МЕН ӘДІСТЕРІ

Авторлық Әдістер

Әдіс атауы: Гео-детектив

Тапсырманың тақырыбы: Жер сілкінісінің әсерін зерттеу

Мақсаты: Оқушылардың зерттеу және талдау дағдыларын дамыту.

Тапсырма: - Жер сілкінісінің болу себептерін және әсерін зерттеңіз. - Интернет пен кітаптарды қолданып, ақпарат жинаңыз. - Жер сілкінісінің алдын алу шараларын анықтаңыз. - Зерттеу нәтижелерін презентация түрінде сыныпқа ұсыныңыз.

Қажетті ресурстар: - Интернетке қосылған компьютер - География оқулықтары - Презентация құрастыру бағдарламасы

Дескрипторлар: - Ақпаратты нақты және дәл жинау - Зерттеу нәтижелерін логикалық түрде ұсыну - Жер сілкінісінің алдын алу шараларын ұсыну

Күтілетін нәтиже: - Оқушылар жер сілкінісінің себептері мен салдарын түсінеді.

Әдіс атауы: Гео-саяхат

Тапсырманың тақырыбы: Виртуалды Африка саяхаты

Мақсаты: Оқушылардың әлемдік географиялық білімдерін арттыру.

Тапсырма: - Виртуалды карталар арқылы Африканы зерттеңіз. - Әр аймақтың табиғи құбылыстары мен мәдениеті туралы ақпарат жинаңыз. - Африка туралы креативті презентация жасаңыз.

Қажетті ресурстар: - Интернетке қосылған компьютер - Виртуалды карта қолданбасы

Дескрипторлар: - Әр аймақтың ерекшеліктерін сипаттау - Мәдениет пен табиғи құбылыстарды дұрыс бейнелеу - Презентация сапасы

Күтілетін нәтиже: - Оқушылар Африканың табиғаты мен мәдениеті туралы білім алады.

Әдіс атауы: Климаттық кодтау

Тапсырманың тақырыбы: Климаттық деректерді талдау

Мақсаты: Климаттық өзгерістердің әсерін түсіну және модельдеу.

Тапсырма: - Климаттық деректерді жинаңыз және Python тілінде код жазыңыз. - Деректерді график түрінде бейнелеңіз және талдаңыз. - Қорытынды жасаңыз және сыныпта бөлісіңіз.

Қажетті ресурстар: - Компьютер - Python бағдарламасы - Климаттық деректер базасы

Дескрипторлар: - Деректерді дұрыс жинау және кодтау - Графиктерді дұрыс құру - Қорытындының нақтылығы

Күтілетін нәтиже: - Оқушылар климаттық деректерді талдау және программалау дағдыларын дамытады.

Әдіс атауы: Деректер арқылы зерттеу

Тапсырманың тақырыбы: Су ресурстарының талдауы

Мақсаты: Географиялық деректерді талдау және түсіндіру.

Тапсырма: - Су ресурстары туралы деректерді жинақтаңыз. - Деректерді графикалық түрде бейнелеңіз. - Су ресурстарын тиімді пайдалану туралы шешімдер ұсыныңыз.

Қажетті ресурстар: - Интернетке қосылған компьютер - График құрастыру бағдарламасы

Дескрипторлар: - Деректерді дұрыс жинақтау - Графикалық бейнелеу - Ұсынылған шешімдердің нақтылығы

Күтілетін нәтиже: - Оқушылар су ресурстарын талдау және шешім қабылдау дағдыларын дамытады.

Әдіс атауы: Табиғат зертханасы

Тапсырманың тақырыбы: Желдің күшін зерттеу

Мақсаты: Табиғи құбылыстарды зерттеу және түсіну.

Тапсырма: - Желдің күші мен бағытын зерттеу үшін тәжірибе өткізіңіз. - Жұмыстың нәтижелерін кесте түрінде құрастырыңыз. - Нәтижелерді сыныпқа баяндаңыз.

Қажетті ресурстар: - Жел өлшеу құралдары - Кесте құрастыру құралдары

Дескрипторлар: - Тәжірибе жүргізу әдістемесі - Нәтижелерді дұрыс кестелеу - Баяндаудың нақтылығы

Күтілетін нәтиже: - Оқушылар табиғи құбылыстарды тәжірибелік жолмен түсінеді.

Әдіс атауы: Гео-симуляция

Тапсырманың тақырыбы: Жер бедерінің өзгерістерін модельдеу

Мақсаты: Географиялық процестерді модельдеу.

Тапсырма: - Компьютерлік бағдарлама арқылы жер бедерінің өзгерістерін модельдеңіз. - Нәтижелерді талдап, сыныпта қорытынды жасаңыз.

Қажетті ресурстар: - Компьютер - Симуляция бағдарламасы

Дескрипторлар: - Модельдеу әдісі - Нәтижелерді дұрыс талдау - Қорытындының нақтылығы

Күтілетін нәтиже: - Оқушылар географиялық процестерді модельдеу және түсіну дағдыларын дамытады.

Әдіс атауы: Экологиялық баланс

Тапсырманың тақырыбы: Орманды сақтау шаралары

Мақсаты: Экологиялық тепе-теңдікті түсіну және сақтау.

Тапсырма: - Орманды сақтау мәселесін зерттеңіз. - Экологиялық деректерді жинаңыз және талдаңыз. - Орманды сақтау бойынша ұсыныстар жасаңыз.

Қажетті ресурстар: - Интернетке қосылған компьютер - Экологиялық деректер базасы

Дескрипторлар: - Деректерді дұрыс жинақтау - Ұсыныстардың негізділігі - Презентацияның сапасы

Күтілетін нәтиже: - Оқушылар экологиялық тепе-теңдікті сақтау және шешім қабылдау дағдыларын дамытады.

Әдіс атауы: Гео-арт

Тапсырманың тақырыбы: Жанартаулардың күші

Мақсаты: Географиялық құбылыстарды шығармашылық тұрғыда зерттеу.

Тапсырма: - Жанартаулар туралы ақпарат жинаңыз. - Жанартаулардың суретін салу арқылы олардың күшін бейнелеңіз. - Шығармашылық жұмысты сыныпқа ұсыныңыз.

Қажетті ресурстар: - Сурет салу құралдары - География оқулықтары

Дескрипторлар: - Ақпаратты дұрыс жинау - Шығармашылық жұмыстың сапасы - Презентацияның нақтылығы

Күтілетін нәтиже: - Оқушылар шығармашылық тұрғыда географиялық құбылыстарды түсінеді.

15. 2.2 Әдістер (әдістемелік)

2.2 Классикалық зерттеу құрылымы мен әдістері

Авторлық Әдістер

Әдіс атауы: Гео-детектив

Мақсаты:
Оқушылардың зерттеу және талдау дағдыларын дамыту.

Әдістің сипаттамасы:
- Қалай жүзеге асады: Оқушыларға нақты бір географиялық құбылысты зерттеу тапсырмасы беріледі. - Қадамдар: 1. Тақырып таңдау (мысалы, жер сілкіністері). 2. Ақпарат жинау (интернет, кітаптар). 3. Нәтижелерді талдау және қорытынды шығару. 4. Презентация жасау. - Сынып/Тақырып: 7-сынып, Географиялық есептер.

Ғылыми негізі:
- Блум таксономиясы, Выготскийдің әлеуметтене оқыту теориясы. - Зерттеуге негізделген оқыту.

Артықшылықтары:
- Оқушылардың зерттеу және сыни ойлау дағдыларын арттырады. - Коммуникация және топтық жұмыс дағдыларын дамытады.

Нәтиже:
- Оқушылар зерттеу дағдыларын жетілдіреді, өз ойларын дәлелдей алады.

Қолдану мысалы:
“Жер сілкіністерінің әсері” тақырыбында зерттеу жүргізу арқылы оқушылар жер сілкіністерінің салдарын анықтап, оларды алдын алу шараларын ұсынады.

Әдіс атауы: Гео-саяхат

Мақсаты:
Оқушылардың әлемдік географиялық білімдерін арттыру.

Әдістің сипаттамасы:
- Қалай жүзеге асады: Виртуалды карталар арқылы әлемнің әртүрлі аймақтарын зерттеу. - Қадамдар: 1. Карта таңдау. 2. Аймақтарды зерттеу. 3. Табиғи құбылыстар мен мәдениет туралы ақпарат жинау. 4. Презентация жасау. - Сынып/Тақырып: 7-сынып, Географиялық зерттеу.

Ғылыми негізі:
- Конструктивизм, Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясы. - Цифрлық педагогика.

Артықшылықтары:
- Оқушылардың кеңістіктік ойлау қабілеттерін дамытады. - Дүниетанымды кеңейтеді.

Нәтиже:
- Оқушылардың географиялық білімдері кеңейеді және мәдени түсініктері артады.

Қолдану мысалы:
“Саяхатқа шығу: Африка” тақырыбында оқушылар Африканың табиғаты мен мәдениетін зерттейді.

Әдіс атауы: Климаттық кодтау

Мақсаты:
Климаттық өзгерістердің әсерін түсіну және модельдеу.

Әдістің сипаттамасы:
- Қалай жүзеге асады: Программалау тілі арқылы климаттық деректерді талдау. - Қадамдар: 1. Деректер жинау. 2. Код жазу. 3. Нәтижелерді талдау. 4. Қорытынды жасау. - Сынып/Тақырып: 7-сынып, Климаттық өзгерістер.

Ғылыми негізі:
- STEM, зерттеуге негізделген оқыту. - Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясы.

Артықшылықтары:
- Программалау және аналитикалық ойлау дағдыларын дамытады. - Климат өзгерістерін түсінуге көмектеседі.

Нәтиже:
- Оқушылар климаттық үдерістерді түсінеді және программалау дағдыларын жетілдіреді.

Қолдану мысалы:
“Климат өзгерістері және біз” тақырыбында оқушылар климаттық деректерді Python тілінде талдайды.

Әдіс атауы: Деректер арқылы зерттеу

Мақсаты:
Географиялық деректерді талдау және түсіндіру.

Әдістің сипаттамасы:
- Қалай жүзеге асады: Географиялық деректерді талдау арқылы шешім қабылдау. - Қадамдар: 1. Деректерді жинау. 2. Талдау. 3. Шешім қабылдау. 4. Нәтижелерді жариялау. - Сынып/Тақырып: 7-сынып, Географиялық деректерді талдау.

Ғылыми негізі:
- Конструктивизм, цифрлық педагогика. - Зерттеуге негізделген оқыту.

Артықшылықтары:
- Оқушылардың аналитикалық және сыни ойлау дағдыларын арттырады. - Географиялық құбылыстарды түсінуге көмектеседі.

Нәтиже:
- Оқушылар деректерді талдау және шешім қабылдау дағдыларын дамытады.

Қолдану мысалы:
“Су ресурстары және оларды пайдалану” тақырыбында оқушылар су ресурстарының деректерін талдайды.

Әдіс атауы: Табиғат зертханасы

Мақсаты:
Табиғи құбылыстарды зерттеу және түсіну.

Әдістің сипаттамасы:
- Қалай жүзеге асады: Табиғатта тәжірибелер өткізу арқылы табиғи құбылыстарды зерттеу. - Қадамдар: 1. Тақырып таңдау. 2. Тәжірибе өткізу. 3. Нәтижелерді талдау. 4. Презентация жасау. - Сынып/Тақырып: 7-сынып, Табиғи құбылыстар.

Ғылыми негізі:
- Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясы, конструктивизм. - Зерттеуге негізделген оқыту.

Артықшылықтары:
- Оқушылардың тәжірибелік дағдыларын дамытады. - Табиғи құбылыстарды терең түсінуге көмектеседі.

Нәтиже:
- Оқушылар табиғи құбылыстарды түсінеді және тәжірибелік дағдыларын жетілдіреді.

Қолдану мысалы:
“Желдің күші” тақырыбында оқушылар желдің әсерін зерттеп, тәжірибе жүргізеді.

Әдіс атауы: Гео-симуляция

Мақсаты:
Географиялық процестерді модельдеу.

Әдістің сипаттамасы:
- Қалай жүзеге асады: Компьютерлік симуляция арқылы географиялық процестерді модельдеу. - Қадамдар: 1. Бағдарлама таңдау. 2. Процесті модельдеу. 3. Нәтижелерді талдау. 4. Қорытынды жасау. - Сынып/Тақырып: 7-сынып, Географиялық процестер.

Ғылыми негізі:
- Цифрлық педагогика, STEM. - Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясы.

Артықшылықтары:
- Оқушылардың модельдеу және аналитикалық ойлау дағдыларын дамытады. - Процестерді түсінуге көмектеседі.

Нәтиже:
- Оқушылар географиялық процестерді модельдеу және түсіну дағдыларын жетілдіреді.

Қолдану мысалы:
“Жер бедерінің өзгерістері” тақырыбында оқушылар жер бедерінің өзгерістерін симуляциялайды.

Әдіс атауы: Экологиялық баланс

Мақсаты:
Экологиялық тепе-теңдікті түсіну және сақтау.

Әдістің сипаттамасы:
- Қалай жүзеге асады: Экологиялық жағдайларды талдау және шешімдер ұсыну. - Қадамдар: 1. Экологиялық мәселе таңдау. 2. Деректер жинау. 3. Талдау. 4. Шешім ұсыну. - Сынып/Тақырып: 7-сынып, Экология.

Ғылыми негізі:
- Конструктивизм, зерттеуге негізделген оқыту. - Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясы.

Артықшылықтары:
- Оқушылардың экологиялық ойлау және шешім қабылдау дағдыларын арттырады. - Экологиялық мәселелерді түсінуге көмектеседі.

Нәтиже:
- Оқушылар экологиялық тепе-теңдікті сақтау және шешім қабылдау дағдыларын дамытады.

Қолдану мысалы:
“Орманды сақтау” тақырыбында оқушылар орманды сақтау шараларын ұсынады.

Әдіс атауы: Гео-арт

Мақсаты:
Географиялық құбылыстарды шығармашылық тұрғыда зерттеу.

Әдістің сипаттамасы:
- Қалай жүзеге асады: Географиялық құбылыстарды сурет және өнер арқылы зерттеу. - Қадамдар: 1. Құбылыс таңдау. 2. Шығармашылық жұмыс жасау. 3. Нәтижелерді талдау. 4. Презентация жасау. - Сынып/Тақырып: 7-сынып, Географиялық шығармашылық.

Ғылыми негізі:
- Конструктивизм, Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясы. - Шығармашылық педагогика.

Артықшылықтары:
- Оқушылардың шығармашылық және көркем ойлау дағдыларын дамытады. - Географиялық құбылыстарды түсінуге көмектеседі.

Нәтиже:
- Оқушылар шығармашылық тұрғыда географиялық құбылыстарды түсінеді.

Қолдану мысалы:
“Жанартаулардың күші” тақырыбында оқушылар жанартауларды сурет арқылы зерттейді.

Әдіс атауы: Құрылымдық карта

Мақсаты:
Географиялық ақпаратты визуализациялау.

Әдістің сипаттамасы:
- Қалай жүзеге асады: Географиялық карталарды құрастыру және талдау. - Қадамдар: 1. Тақырып таңдау. 2. Карта құрастыру. 3. Талдау. 4. Қорытынды жасау. - Сынып/Тақырып: 7-сынып, Географиялық карталар.

Ғылыми негізі:
- Конструктивизм, цифрлық педагогика. - Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясы.

Артықшылықтары:
- Оқушылардың визуализация және карта оқу дағдыларын дамытады. - Географиялық ақпаратты түсінуге көмектеседі.

Нәтиже:
- Оқушылар карталарды құрастыру және талдау дағдыларын жетілдіреді.

Қолдану мысалы:
“Дүниежүзілік климаттық белдеулер” тақырыбында оқушылар климаттық белдеулер картасын құрастырады.

Әдіс атауы: Далалық зерттеу

Мақсаты:
Табиғи ортаны зерттеу және түсіну.

Әдістің сипаттамасы:
- Қалай жүзеге асады: Табиғи ортада тәжірибелік зерттеулер жүргізу. - Қадамдар: 1. Мекен таңдау. 2. Зерттеу өткізу. 3. Нәтижелерді талдау. 4. Презентация жасау. - Сынып/Тақырып: 7-сынып, Табиғи орта.

Ғылыми негізі:
- Джон Дьюидің тәжірибелік оқыту теориясы, конструктивизм. - Зерттеуге негізделген оқыту.

Артықшылықтары:
- Оқушылардың тәжірибелік және зерттеу дағдыларын дамытады. - Табиғи ортаны түсінуге көмектеседі.

Нәтиже:
- Оқушылар табиғи ортаны зерттеу және түсіну дағдыларын жетілдіреді.

Қолдану мысалы:
“Тау жоталарының экожүйесі” тақырыбында оқушылар тау жоталарының экожүйесін зерттейді.

25. 3.2 Тәжірибелік (әдістемелік)

3.2 Бөлім Тақырыбы: Географиялық Есептерді Шығару Жолдары

Тест Тапсырмалары

1. Географиялық ендік дегеніміз не?

1. Жердің айналу осі

2. Экватордан белгілі бір нүктеге дейінгі қашықтық

3. Меридиан сызықтары

4. Географиялық картаның масштабы

• Дұрыс жауап: B

2. Меридиан дегеніміз не?

1. Экватор сызығы

2. Солтүстік және оңтүстік полюстерді қосатын сызық

3. Тропик сызығы

4. Параллель сызық

• Дұрыс жауап: B

3. Картадағы масштаб 1:1000000 болса, 1 см неше км-ге сәйкес келеді?

1. 1 км

2. 10 км

3. 100 км

4. 1000 км

• Дұрыс жауап: C

4. Географиялық картада биіктіктер қандай түспен белгіленеді?

1. Қызыл

2. Көк

3. Жасыл

4. Сары

• Дұрыс жауап: D

5. Экватордың ұзындығы шамамен қанша?

1. 20,000 км

2. 30,000 км

3. 40,000 км

4. 50,000 км

• Дұрыс жауап: C

6. Географиялық ұзындық дегеніміз не?

1. Экваторға параллель сызықтар

2. Нөлдік меридианнан бастап өлшенетін бұрыш

3. Тік сызықтар

4. Теңіз деңгейі

• Дұрыс жауап: B

7. Тропик сызығы қай ендікте орналасқан?

1. 0°

2. 23.5°

3. 45°

4. 90°

• Дұрыс жауап: B

8. Картада биіктікті көрсету үшін қандай құрал қолданылады?

1. Масштаб

2. Горизонтальдар

3. Теңіз деңгейі

4. Жер бедері

• Дұрыс жауап: B

Кестемен Жұмыс Тапсырмалары

1. Кесте 1: Белгілі бір қаланың орташа айлық температурасы мен жауын-шашын мөлшері

Ай	Қаңтар	Ақпан	Наурыз	Сәуір	Мамыр	Маусым
Температура (°C)	-5	-2	4	10	16	20
Жауын-шашын (мм)	30	25	40	50	60	70

• Сұрақ: Кестедегі деректерді пайдаланып, қай айда ауа температурасы ең жоғары?

2. Кесте 2: Екі қаланың арасындағы қашықтық және уақыт айырмашылығы

Қала 1	Қала 2	Қашықтық (км)	Уақыт айырмашылығы (сағат)
Алматы	Астана	1200	1

• Сұрақ: Егер ұшақтың жылдамдығы 600 км/сағ болса, Алматыдан Астанаға дейін қанша уақытта жетеді?

Ашық Сұрақ Тапсырмалары

1. Географиялық картадағы масштабтың маңыздылығы туралы баяндаңыз.

2. Меридиандардың географиялық маңызы қандай?

3. Географиялық есептерді шешудің қандай әдістері бар?

Мәселені Шешу Тапсырмалары

1. Дәлел: Экваторлық аймақтарда климат ыстық және ылғалды болып келеді. Мұндай климаттың артықшылықтары қандай?

2. Дәлел: Шөлейт аймақтардың географиялық ерекшеліктері қандай артықшылықтар береді?

3. Қарсы Пікір: Биік таулы аймақтарда өмір сүру қиын. Неліктен бұл пікірмен келіспеуге болады?

Сәйкестендіру Тапсырмасы

№	Ұғым	Сипаттама
1	Экватор	A) Жердің айналу осі
2	Меридиан	B) Полюстерді қосатын сызық
3	Параллель	C) Экваторға параллель сызықтар
4	Масштаб	D) Картадағы қашықтық пен шынайы қашықтық арасындағы қатынас
5	Тропик	E) 23.5° ендікте орналасқан сызық
6	Географиялық ендік	F) Экватордан белгілі бір нүктеге дейінгі қашықтық
7	Географиялық ұзындық	G) Нөлдік меридианнан бастап өлшенетін бұрыш

Жазба Жұмыс Тапсырмасы

Тапсырма: “Географиялық есептерді шешу әдістері және олардың қолданылу салалары” тақырыбында эссе жазыңыз. Эсседе географиялық есептердің маңыздылығын, күнделікті өмірде қолдану мүмкіндіктерін және белгілі бір әдістердің артықшылығы

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. География әдістемесі. Авторлар: А. Жұмағұлов, Б. Әлімқұлов.

2. Географиялық зерттеулер әдістері. Автор: С. Құдайбергенов.

3. Кеңістіктік ойлау және география. Автор: Л. Нұрғалиева.

4. Географиялық ақпараттық жүйелер. Автор: М. Әбдіқалықовқтарын сипаттаңыз.