«Маңғыстау облысы білім басқармасының Мұнайлы ауданы бойынша білім бөлімі» мемлекеттік мекемесінің

«Қызылтөбе лицейі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Математика пәні мұғалімдері

Каден Ықлас Берікұлы

Картджанова Гульнур Режепбаевна

Геометрия пәнінен 7-8-сыныптарға арналған жаттығу жұмыстарын ұйымдастырудың әдістемелік негіздері

Аннотация

Мақалада жалпы орта білім беру деңгейінде 7-8-сынып оқушыларына геометрия пәнін оқыту барысында жаттығу жұмыстарын тиімді ұйымдастырудың әдістемелік ерекшеліктері қарастырылады. Геометриялық жаттығулардың оқушылардың логикалық және кеңістіктік ойлау қабілеттерін дамытудағы, математикалық дәлелдеу мәдениетін қалыптастырудағы маңызы ғылыми-әдістемелік тұрғыдан талданады. Сонымен қатар тапсырмаларды деңгейлеп саралау, көрнекілік пен практикалық бағыттылықты қамтамасыз ету жолдары ұсынылады. Зерттеу нәтижелері геометрия пәні мұғалімдерінің кәсіби тәжірибесінде қолдануға бағытталған.

Кілт сөздер: геометрияны оқыту әдістемесі, жаттығу жұмыстары, логикалық ойлау, кеңістіктік елестету, деңгейлік тапсырмалар, дәлелдеу дағдылары.

Аннотация

В статье рассматриваются методические особенности эффективной организации упражнений при обучении геометрии учащихся 7-8 классов на уровне общего среднего образования. С научно-методической точки зрения анализируется значение геометрических упражнений в развитии логического и пространственного мышления учащихся, а также в формировании культуры математического доказательства. Кроме того, предлагаются пути уровневой дифференциации заданий, обеспечения наглядности и практической направленности обучения. Результаты исследования ориентированы на применение в профессиональной практике учителей геометрии.

Ключевые слова: методика обучения геометрии, упражнения, логическое мышление, пространственное воображение, уровневые задания, навыки доказательства.

Abstract

The article examines the methodological features of effectively organizing practice exercises in teaching geometry to students in grades 7-8 at the level of general secondary education. From a scientific and methodological perspective, the importance of geometric exercises in developing students’ logical and spatial thinking, as well as in forming a culture of mathematical proof, is analyzed. In addition, approaches to the differentiated (leveled) design of tasks and to ensuring visual and practical orientation of instruction are proposed. The research results are intended for application in the professional practice of geometry teachers.

Keywords: geometry teaching methodology, practice exercises, logical thinking, spatial reasoning, differentiated tasks, proof skills.

Кіріспе

Қазіргі білім беру кеңістігінде оқушылардың пәндік білімін ғана емес, олардың функционалдық сауаттылығын, өз бетінше ой қорыту қабілетін дамыту басты міндеттердің бірі болып табылады. Осы талаптар тұрғысынан алғанда, математика пәні, оның ішінде геометрия курсы оқушының логикалық ойлау жүйесін қалыптастыруда ерекше рөл атқарады.

7-8-сыныптарда геометрияны оқыту барысында оқушылар геометриялық ұғымдармен, негізгі аксиомалармен, теоремалармен және дәлелдеудің бастапқы элементтерімен танысады. Бұл кезеңде оқушылардың теориялық білімін бекітіп, оны тәжірибеде қолдануға мүмкіндік беретін жаттығу жұмыстарының сапасы шешуші мәнге ие. Сондықтан геометрия сабақтарында жаттығуларды ғылыми-әдістемелік тұрғыда дұрыс ұйымдастыру өзекті мәселе болып табылады.

1. Геометриядағы жаттығу жұмыстарының педагогикалық мәні

Жаттығу жұмыстары – оқыту процесінің ажырамас құрамдас бөлігі. Олар оқушылардың алған білімін бекітуге, жүйелеуге және практикалық әрекет барысында қолдануға бағытталған. Геометрия пәнінде жаттығулар абстрактілі ұғымдарды нақтылауға, фигуралардың қасиеттерін терең түсінуге мүмкіндік береді.

Ғылыми-педагогикалық зерттеулерге сүйенсек, жүйелі түрде ұйымдастырылған жаттығулар оқушылардың:

• логикалық пайымдау қабілетін;

• дәлелдеу мәдениетін;

• математикалық тілде сауатты сөйлеу дағдыларын қалыптастырады.

7-8-сынып оқушыларының жас ерекшеліктерін ескере отырып, жаттығу жұмыстарын біртіндеп күрделендіру, көрнекілікке сүйену және оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру маңызды болып табылады.

2. Геометриялық жаттығулардың дамытушылық әлеуеті

Геометриялық жаттығулар тек білімді бекіту құралы ғана емес, сонымен қатар оқушылардың ойлау әрекетін дамытудың тиімді тәсілі болып саналады. Әрбір есеп оқушыдан талдау жасауды, салыстыруды, жалпылауды және қорытынды шығаруды талап етеді.

Геометриядағы дәлелдеу есептері оқушыларды:

• логикалық тізбектілікпен ойлауға;

• себеп-салдарлық байланыстарды анықтауға;

• өз пікірін негіздеп жеткізуге үйретеді.

Бұл өз кезегінде оқушылардың математикалық мәдениетінің қалыптасуына ықпал етеді және басқа пәндерді меңгеруіне де оң әсерін тигізеді.

3. Жаттығу жұмыстарын құрастырудың әдістемелік принциптері

Геометрия пәнінен жаттығу жұмыстарын әзірлеу барысында келесі әдістемелік принциптерді сақтау қажет:

3.1 Қарапайымнан күрделіге қарай ілгерілеу

Алдымен негізгі анықтамалар мен қасиеттерге негізделген репродуктивтік тапсырмалар ұсынылып, кейін логикалық ойлауды қажет ететін күрделі есептерге көшу жүзеге асырылады.

3.2 Жүйелілік және сабақтастық

Жаттығулар оқу бағдарламасының мазмұнымен өзара байланысты болуы және бұрын меңгерілген білімге сүйенуі тиіс.

3.3 Деңгейлік саралау

Оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып, тапсырмаларды базалық, орта және жоғары деңгейде ұсыну оқыту тиімділігін арттырады.

3.4 Көрнекілік пен модельдеу

Геометриялық сызбалар, схемалар және модельдер оқушылардың кеңістіктік елестету қабілетін дамытуда маңызды рөл атқарады.

4. 7-8-сынып геометриясында қолданылатын жаттығулардың негізгі түрлері

Геометрия сабақтарында қолданылатын жаттығуларды мазмұны мен мақсатына қарай келесі топтарға бөлуге болады:

• ауызша жаттығулар (анықтамалар мен қасиеттерді қайталау);

• жазбаша есептер (фигуралардың элементтерін табу, өлшемдерді есептеу);

• сызбамен жұмыс (геометриялық фигураларды бейнелеу және талдау);

• дәлелдеу есептері (теоремалар мен тұжырымдарды негіздеу);

• қорытынды және қайталау жаттығулары.

Бұл жаттығуларды кешенді түрде қолдану оқу процесінің нәтижелілігін арттырады.

5. Практикалық бағыттағы және өмірмен байланысты тапсырмалар

Геометрияны оқытуда практикалық мазмұндағы есептерді қолдану оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырады. Мұндай тапсырмалар геометриялық білімнің өмірдегі қолданысын көрсетеді және оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуға мүмкіндік береді.

Практикалық бағыттағы жаттығулар оқушылардың алған білімін күнделікті өмірлік жағдайларда қолдана білу дағдыларын қалыптастырады.

Қорытынды

Қорытындылай келе, 7-8-сыныптарға арналған геометрия пәніндегі жаттығу жұмыстары оқушылардың математикалық ойлауын дамытуда маңызды құрал болып табылады. Жаттығуларды ғылыми-әдістемелік тұрғыда дұрыс ұйымдастыру оқыту сапасын арттырып, оқушылардың пәнге деген қызығушылығын қалыптастырады. Сондықтан геометрия мұғалімі жаттығу жұмыстарын жүйелі, мақсатты және сараланған түрде қолдануы тиіс.

Қолданылған әдебиеттер

1. П. И. Алтынов. Геометрия 7-9 классы. Учебно-методическое пособие. – Москва: «Дрофа» 2006.

2. Г. Н. Солтан, А. Е. Солтан, А. Ж. Жумадилова. Геометрия 8-сынып. – Көкшетау: «Келешек 2030» 2018.

3. Тасболатова Р. Планиметрия есептері. Жалпы білім беретін орта мектептің жоғары сынып оқушылары мен математика пәні мұғалімдеріне арналған оқу құралы. – Респ.баспа кабинеті, 2000.

4. Ж. Қайдасов, Г Досмағанбетова, А. Абдиев. Геометрия 7-сынып. – Алматы: «Мектеп» 2012.

5. Ж. Қайдасов, Г Хабарова, А. Абдиев. Геометрия 8-сынып. – Алматы: «Мектеп» 2016.

6. И. Ф. Шарыгин. «2200 задач по геометрии для школьников и поступающих в вузы». Москва, 2006.