жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
Гомогенді және гетерогенді катализ.
Химия
Химиялық өндіріс технологиясы
Корганбаева Айша Сабырбековна
№24 колледж мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны, арнайы пән оқытушысы, Таукент елді мекені, Созақ ауданы, Түркістан облысы
Сабақтың
тақырыбы: Гомогенді және гетерогенді
катализ.
Сабақтың мақсаты: 1.
Білімділік : Жаңа тақырыпты түсіндіру, жаңа тақырып
бойынша толық қанды материал беру, гомогенді және гетерогенді
катализ ұғымы туралы негізгі түсініктерді қалыптастыру және
сараптама жасау.2.
Дамытушылық: Зауыт өндірісіндегі катализ ұғымы,
гомогенді және гетерогенді катализ. Алған білімдерін іс жүзінде
пайдалана білуге баулу, ереже бойынша жұмыс жасауға баулу.
Танымдылық қабілеттерін дамыту, ізденіске жаңашылдыққа ұмтылдыру,
кәсіби құзыреттілігін арттыру.
3.
Тәрбиелік: студенттерді ұжымдастыққа, топтық жұмысқа
тәрбиелеу, адамгершілікке тәрбиелеу, жолдастық қарым қатынастарын
дамыту, кәсібіне бейімдеу.
Сабақтың түрі: Жаңа сабақ
Оқыту әдісі: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, конспект жазу, пысықтау. Корнекілік құралдары: Электрондық оқулық, Фото-слайдтар, кестелер,слайд түріндегі сұрақтар.
Сабақтың барысы:
А) Студенттермен сәлемдесу
Б) Студенттердің назарын сабаққа аудару, сабақты бастау.
1. Ұйымдастыру бөлімі:(3 минут) Дәрісхананың сабаққа әзірлігін тексеріп, оқушыларды түгелдеу. Сабаққа дайындығын тексеру.
2. Үй тапсырмасы: 1.Оң және теріс катализ ұғымы? 2.Қышқылдық – негіздік катализге қандай рекциялар жатады?
3.Өндірістің каталитикалық процестерінің пайыздық үлесі канша?
4.Өндірістік катализ. Катализаторлардың қасиеттері? 5.Біртекті катализ. Біртекті катализдің механизмі? 6.Катализатор не үшін қолданылады?
Өндірістік катализ тақырыбын толық қайталау.
Жаңа тақырыпты баяндау: (20 мин) 1. Кіріспе 2. Катализатор дегеніміз не? 3. Автокатализдік процесс дегеніміз не? 4. Гомогендік және гетерогендік катализ?
Жаңа сабақты бекіту: (20 мин) 1. Катализ ұғымын түсіну
2. Процестердің жүру жылдамдығы
3. Катализаторға әсер ететін факторлар
Үйге тапсырма: (5 мин)
Конспектіні қайталап оқу, тақырып соңындағы сұрақтарға жауап (ауызша)
Қорытынды: (5мин)
Жаңа сабақ бойынша түсінбеген сұрақтарына жауап беріп, сабақтар бойынша оқушыларды бағалау.
Кіріспе
Реакция жылдамдығын өзгертіп, реакция соңында өзгеріссіз қалатын заттар катализатор деп аталады.
Егер де катализ нәтижесінде реакция жылдамдығыартсатеріс катализ депаталады.
Егер де химиялық процесс нәтижесінде катализатор түзілсе, онда процесс автокатализдікдепаталады.
СН3СООС2Н5 + Н2О → СН3СООН + С2Н5ОН
Катализатордыңәсерінкемітетінзаттардыангивиторларнемесекаталитикалық улар депатайды.
Катализаторменәрекеттесушізаттарбіртектіжүйеқұрап, бірфазадаболсагомогенді катализ, ал әртүрліфазадаболсагетерогенді катализ депатайды.
Химиялықреакцияларжылдамдығыкатализаторларжәрдеміндереттелуімүмкін. Реакцияныңжылдамдығынөзгерту,бірақреакцияныңсоңындасапалыжәнесандықтүрдеөзгеріссізтұратынзаттардыкатализаторлардепатайды. Катализатор қатынасуындахимиялықреакцияларжылдамдығыныңөзгеруін катализ депатайды.
Катализ табиғаттакеңтарқалған.Мысалы, сырдықайнату катализ процесінежатады.Қамырдыашыту, ашытқылар катализатор болады.
Әртүрлізаттар катализатор болуымүмкінжәне катализатор әртүрліагрегаттықжағдайдаболуымүмкін газ, сұйық, қаттыболуымүмкін. Катализаторлартұздар, қышқылдар, негіздер, оксидтер, метталл, әртүрліорганикалық, анорганикалық газ күйіндегізаттарболуымүмкін.
Кейбіржағдайлардаәртүрліаралықтарда катализатор рөлойнайды. Кейбіржағдайларда да реакция өнімініңөзі катализатор болуымүмкін. Радиациондықараласпаға катализатор қосқанымыздахимиялықреакцияныңжылдамдығыасатынболса, мұндайкатализдіоң катализ депатайды.
2КІ + Н2О2 = I2 +2KOH
Егер де катализатор қосқандареакцияныңжылдамдығытөмендесе, ондайкатализдітеріс катализ депатайды. Жылдамдықтытөмендетушікатализатордыкейбіржағдайда да ингивиторлардепатайды. Сутегіпероксидікейбіржағдайларда да ыдырайды.
2Н2О2 = Н2О+O2
Егер де осы реакцияғаацептанилиторганикалықреактивтіқоссақ, олуақыттаыдыраутоқтайды. Бұлуақыттаацетанилитингивиторболады. Кейбіржағдайлардакатализаторларреакцияныңжүруіндепайдаболады. Мұндайреакцияларавтокаталитикалықдепатайды, ал құбылыстыңөзі автокатализ депаталады.Автокатализуақытындабастапқыуақытта реакция жылдамдығыөте аз болады.
Катализатор өнімікөбейгенсайын реакция жылдамдығыкүшейебереді.Бірақбелгілібірмаксималғажеткенненкейінреакцияғакірісушізаттарконцентрациясыныңазаюынабайланыстыреакцияныңжылдамдығықайтадантөмендейбастайды. Мұндай автокатализ реакциясынамысалсірке этил күрделіэфирініңгидролизінжазсақболады.
СН3-СОО-С2Н5 + Н2О =CH3COOH+C2H5OH
Бұлреакциядакатализаторларрөлінсіркеқышқылыжәнесутегіойнайды.Кейбіржағдайлардазаттардыңараласпасынкүштікатализаторлықрөлойнайды. Мысалы,
Ғе2О3 +Ві2О3
Аммиактың азот оксидінеайналуреакциясындакатализаторлықрөлойнайды. Алдыңғыуақыттардабұлреакциялардақымбат платина ойнайтынеді,бұлекіараласпаарзан. Ал азот оксидікөпмөлшерде азот қышқылыалудақолданады.
Кейбіржағдайлардаөздері актив болса да, кейбірзаттардыкатализаторғақосқандаолардыңкатализаторлықактивтігінасырады. Мұндайқосымшазаттардыпрамотрларнемесеактивтенушізатдепатайды.
Катализдікреакуиялардакатализатордыңәсеретумеханизмінкөпшілікжағдайлардаәсерлесушізаттардыңкатализаторларменәсерлесіпаралық актив комплекстердіңпайдаболуыарқылытүсіндіреді. Мысалы:
А + В =АВ
Бұлреакцияныңжылдамдығытөмендегібасқыштарменжүреді:
а) А + кат → А кат
б) А кат + В → АВ + кат
Көпшілік катализ процесі осы механизм арқылыамалғаасады. Осылайшааралықкомплекстердіңпайдаболуы катализ реакцияныңактивтенуэнергиясыназайтыпжібереді. Нәтижесінде реакция өтеоңайамалғаасады.
Гальваникалықэлемент.Гальваникалықэлементтің э қ к.
Концентрациялық
элемент.Гальваникалық
элемент–химиялық энергияны электр энергиясына айналдыратын
қондырғы. Гальваникалық элемент өз тұздарының ерітіндісіне
батырылған екі электродтан тұрады. Гальваникалық элемент жұмыс
істегенде электрод потенциалдарының ең максимальды айырмасы
элементтің электр қозғаушы күші (Е). Е=Ек-Еа Концентрациялық
элементтердің әр түрлі концентрациялардағы тұздардың ерітінділеріне
батырылған 2 бірдей электродтан тұратын жүйе.Химиялық реакциялар
қайтымдылығы. Химиялық тепе-теңдікке концентрацияның, қысым-ң және
темп-ң әсері. Ле-Шательепринципі.Химиялық
тепе-теңдіктіңтұрақтысы.Қайтымдыреакциялардеп тура және
керібағыттажүретінреакциялардыайтады. Мұндай реакция
теңдеуінжалпытүрдебылайөрнектейді:
aA+bB
cCҚайтымдыреакцияларда
тура және керіреакциялардыңжылдамдықтарытеңескенкүйдіхимиялық
тепе-теңдікдейді. Заттардың концентрациясы, температурсы
,қысымыөзгергенкездехимиялық тепе-теңдіктіңбағытыығысады,
бұлбағыттыЛе-Шательепринципіанықтайдыхим-қ
тепе-теңдіктетұрғанжүйеніңжағдайыныңбіреуінөзгерту,
тепе-теңдіктісолөзгертугеқарсыәрекеттуғызатын реакция
бағытынақарайығыстырады.)концентрацияныңәсері: бастапқызаттардың
концентрациясы арттырсатеңдікоңжаққаығысады,реакөнімдерінің
конценартсасолжаққаығысады.б) реакцияғақатсатынзаттардың біреуі газ
болса, онда тепе-теңдіккеқысымәсеретеді, қысымартқандатеңдеудің
солжғындағымолекулалар саны оңжағынанкөбірекболса, тепе-теңдікоңға,
қысымдыазайтсасолғаығысады в)Температура (эндотермиялық)
әсері:температураның
жоғарлатутеңдіктіоңжаққаығыстырады,температураны
азайтусолжаққаығыстырады.
Катализаторлардың негізгі қасиеттері және катализге әсер ететін факторлар.
Жоспары:
-
Катализатордыңқасиеттері.
-
Дисперстікдәрежесі.
-
Катализатор белсенділігінеәртүрліфакторларәсері.
Катализаторлардыңөздерінетәнерекшклігінетаңдамалылық, арнайылылық, яғнибелгілібірреакцияғанемесе реакция топтарынаәсерететінқасиетіжатады. Кейдебіртүрлібастапқызаттарданәртүрлікатализаторларқолдануарқылыәртүрліөнімдералуғаболады. Мысалы:
СО + Н2 →СН2О(1)
СО + Н2 →СН3ОН(2)
СО + Н2 →жоғарыспирттер(3)
СО + Н2 → СН4 + О2(4)
СО + Н2 →қаттыпарафиндер(5)
Катализатордыңекімаңыздықасиеттеріне, оныңкатализдейтінреакцияныңактивтелуэнергиясынтөмендетуқасиеттеріжатады. Реакуияға катализатор қатысқандааралықөнімдертүзіледі. Сондықтан процесс анағұрлымтөменактивтелуэнергиясымәніндеөтеді. Каталитикалықпроцестердегіактивтелуэнергиясыныңтөмендеуініңсебебіғылымғаәлібелгісіз. Тәжірибекөрсеткендейсутегіпероксидініңайырылуреакциясынакатализаторсыз 75,312 кДж/мольгедейін, ал фермент катализанықолданғанда 23,012 кДж/мольгедейінтөмендейді.
2Н2О2 →2Н2О + О2
Каталитикалықреакцияныңжылдамдығынакатализатордыңдисперістікдәрежесіқаттыәсеретеді. Катализатордыңдисрепістікдәрежесіжоғарылағансайыноныңбелсенділігіартып, белгілібірдисперістікдәрежегедейінсозылып, одансоңкемиді. Себебіжүйеніңгетерогенділігіжойылады. Катализатордыңбелсенділігінедисперстікдәрежеденбасқа да факторларәсеретеді.
Температураныңәсері. Температура жоғарылағансайынкаталитикалықреакциялардыңжылдамдығыартады. Температураныңжоғарылауыкатализатордыңбелсенділігінеқарайәсеретеқоймай, соныменқатаркейдекаталитикалықреакцияныңбағытына да әсеретеді. Кезкелгенкаталитикалықреакцияныңтемпературалық оптимумы болады.
Қысымныңәсері. Көлемөзгережүретінкаталитикалықреакцияларғақысымныңартуыоңәсеретеді. Кейбіржағдайлардакөлемөзгермейтінреакцияларға да қысымоңәсеретеді. Себебі, әрекеттесушімолекулалардыңэффективтісоқтығысусандарыартады.
Еріткіштіңәсері. Еріткіштіңтабиғатынабайланыстыкаталитикалықреакциялардыңжылдамдығыәжептеуірөзгеруімүмкін. Бұлқұбылыстытолықтүсіндіретін теория әліжасалғанжоқ. Бірақжоамалбойыншаеріткіштіңполярлымолекуласыәсеріненәрекеттесушізаттарбелсендіиондалғанкүйгеөтеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Общая химическая технология: И.П. Мухленова . М:1984 2. Кутепов А.М. и др. Общая химическая технология. М:1990. 3. Основы химической технологии/под ред. И.П. Мухленова М:1991 4. Вольфкович С.И. общая химическая технология . М: 2000 5. Соколов Р.С. Химическая технология: в 2-х т. М:2000

Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген