400 000+ дайын материалды шексіз жүктеңіз

ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар, көрнекіліктер және авторлық материалдар - 690 тг-ден бастап

Тақырып бойынша 11 материал табылды

Ғылыми жоба «Дала тасбақа әлеміне саяхат»

Материал туралы қысқаша түсінік

Жорғалаушылардың дене тұрқы, пішіні әртүрлі болады. Олар су ағаш басында, топырақ астында тіршілік етеді. Ғылыми жұмыстың мақсаты: Дала тасбақаның тіршілігі мен өзіндік ерекшеліктеріне кеңінен зерттеу жүргізу. Үй жағдайында дала тасбақасын өсірудің қыр-сырын терең танып-білу. Ғылыми жұмыстың міндеттері: - әдебиеттерді оқи отырып, дала тасбақасы туралы кеңінен танып білу; -тасбақа түрлерімен танысу; - олардың тіршілік әрекетімен, өмір сүру қалпын зерттеп білу; - үй жағдайында тасбақалардың жағдайын жасау жорлдары мен ережелерін танып білу; - өз тасбақамның қимыл, іс-әрекетіне бақылау жасау; - тасбақа тіршілігін салыстырып көру; - бақылау нәтижелерін басқаларға таныстыру; - бақылау нәтижелеріне талдау жасау; - тамақтануға кететін шығынды өлшеу.

Материалдың қысқаша нұсқасы

АСТАНА ҚАЛАСЫНЫҢ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫ

ММ «№32 МЕКТЕП – ГИМНАЗИЯСЫ»

Тақырыбы: «Дала тасбақа әлеміне саяхат»

Секциясы: Экология, валеология

Орындаған: Кеңесбек Әйгерім 4 «Ғ» сынып оқушысы

Жетекшісі: Идрисова Мархабат Исмаилқызы

Бастауыш сынып мұғалімі

2018 жыл

КІРІСПЕ..................................................................................................................4

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

2.1. Тасбақалар тіршілігі мен өмір сүру ерекшеліктері..................................5-15

2.2. Тасбақалардың түрлері........................................................................... .15-21

ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ

3.1. Тасбақа асырау үшін қандай ережелерді ұстау қажет? Қандай тамақ береді?...............................................................................................................21-22

ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................23

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.....................................................................24

Аңдатпа

№32 мектеп-гимназиясының 4 «Ғ» сынып оқушысы Кеңесбек Әйгерім «Дала тасбақа әлеміне саяхат» Триас кезеңінен белгілі, котилозаврлардан шыққан, бірақ қолға үйретіп, үй жағдайында өмір сүруге бейімделген тасбақалардың тіршілігі мен өзіндік ерекшеліктерін танып білуге арналған.

Тасбақалар – бауырымен жорғалаушылар отрядының бірі. Триас кезеңінен белгілі,котилозаврлардан шыққан деген пікір бар. Қазір тіршілік ететін Тасбақалардың 250-ге жуық түрін 12 тұқымдасқа, 2 кейде 5 отряд тармағына біріктіреді. Тасбақалар барлық құрлықтарда (тек Антарктидада кездеспейді), негізінен тропиктік және субтропиктік аймақтарда таралған, әр тұқымдастың өзінің таралу орталықтары мен көбірек кездесетін жерлері бар. Тасбақалар ыстық шөлді жерлерді, тропиктік ормандарды, тау беткейлерін, өзен, көл, батпақ, елді мекендер маңын, теңіз жағалауларын, мұхиттарды мекендейді. Суық және құрғақшылық кезде қысқы, кейде жаздық ұйқыға кетеді.

Олар – жануарлар әлемінде өте ертеден тіршілік етіп келе жатқан денесі сүйекті мүйізді және сүйектері терілі сауытпен қапталған ерекше топ. Қазақстанда 2 түрі кездеседі. Тасбақаның үлкен көлемде болғандарын Индияда соғыс кезінде қалқан ретінде пайдаланаған. Кейбірінен күрке ретінде пайдаланылған.

Ғылыми жобада тасбақаның тіршілігі әрекеттеріне кеңінен талдау жасалады. Оның көптүрлілігі айтыла отырып, оның бірнеше түріне сипаттама жасалынған. Соның ішінде үй жағдайында тіршілік жасайтын дала тасбақасының өзіндік ерекшеліктеріне зерттеу жасалынған.

№32 мектеп-гимназиясының

4 «Ғ» сынып оқушысы Кеңесбек Әйгерім

Әйгерімнің «Дала тасбақа әлеміне саяхат»

атты ғылыми жобасына

Пікір

№32 мектеп-гимназиясының 4 «Ғ» сынып оқушысы Кеңесбек Әйгерімнің «Дала тасбақа әлеміне саяхат» атты ғылыми жобасы негізінен Триас кезеңінен белгілі, котилозаврлардан шыққан, бірақ қолға үйретіп, үй жағдайында өмір сүруге бейімделген тасбақалардың тіршілігі мен өзіндік ерекшеліктерін танып білуге арналған.

Ғылыми жобада тасбақаның тіршілік әрекеттеріне кеңінен талдау жасалады. Оның көптүрлілігі айтыла отырып, оының бірнеше түріне сипаттама жасалынған. Соның ішінде үй жағдайында тіршілік жасайтын дала тасбақасының өзіндік ерекшеліктеріне зерттеу жасалынған.

Ізденуші өзі асырап отырған тасбақасына бір жылдай бақылау жүргізген. Өз бақылауларының нәтижелерін кеңінен сипаттап, түсіндіре білген. Зерттеу барысында көптеген дерек көздеріне сүйенген, басылымдар және интернет желілерінен ізденген. Зерттеу жұмысы осымен аяқталмаған алдағы уақытта да жалғаса бермек.

Ғылыми жоба жұмысы өз дәрежесінде, барлық талаптарға сай орындалған. Жұмысты жоғары дәрежеде бағалай отырып, өте жақсы деген бағаға ұсынамын.

Жетекшісі: Идрисова Мархабат Исмаилқызы

Кіріспе

Бұдан 300 миллион жылдай бұрын жер бетінде алғаш рет қос мекенділер пайда болды. Бірақ та осы дәуірдің соңында климат қайтадан құрғақтана түсіп, алғашқы қосмекенділердің ұрпақтары 2 бағытта дами бастады. Оның біреуі су маңында тіршілік етіп, қазіргі қосмекенділерге айналды. Жорғалаушылар класы мынадай 4 отрядқа жіктеледі:

1 тасбақалар,

2-крокодилдер,

3-кесірткелер,

4-жыландар.

Жорғалаушылардың дене тұрқы, пішіні әртүрлі болады. Олар су ағаш басында, топырақ астында тіршілік етеді.

Ғылыми жұмыстың мақсаты: Дала тасбақаның тіршілігі мен өзіндік ерекшеліктеріне кеңінен зерттеу жүргізу. Үй жағдайында дала тасбақасын өсірудің қыр-сырын терең танып-білу.

Ғылыми жұмыстың міндеттері:

- әдебиеттерді оқи отырып, дала тасбақасы туралы кеңінен танып білу;

-тасбақа түрлерімен танысу;

- олардың тіршілік әрекетімен, өмір сүру қалпын зерттеп білу;

- үй жағдайында тасбақалардың жағдайын жасау жорлдары мен ережелерін танып білу;

- өз тасбақамның қимыл, іс-әрекетіне бақылау жасау;

- тасбақа тіршілігін салыстырып көру;

- бақылау нәтижелерін басқаларға таныстыру;

- бақылау нәтижелеріне талдау жасау;

- тамақтануға кететін шығынды өлшеу.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

2.1. Тасбақалар тіршілігі мен өмір сүру ерекшеліктері

Оны зерттейтін зоология ғылымының саласы – герпетология деп аталады. Қазақстан жерінен жорғалаушылар отрядына жататын жануарлардың екі тобын, яғни тасбақалар отряды мен қабыршақтылар отрядын кездестіре аламыз. Жорғалаушылардың терісі құрғақ және онда бездер аз. Терінің сырты мүйізді қабыршақтармен сауытпен қапталған. Мұндай түзілістер теріні құрғап кетуден сақтайды, әрі қорғаныш қызметін атқарады. Жорғалаушылардың қаңқасы бес бөлімнен тұрады. Олар: бас сүйек, омыртқа жотасы, иық белдеуі мен алдыңғы аяқтары, жамбас белдеуі мен артқы аяқтары және кеуде қуысы. Оның қаңқасында ең бірінші кеуде қуысы пайда болған. Омыртқа жотасы – мойын, арқа, бел, сегізкөз және құйрық бөлімдерінен тұрады. Саусақтарының ұшында мүйізді тырнақтары бар. Күрделі қозғалысы жасушаларына байланысты аяқтарында, жақ сүйектерінде, мойнында, кеуде қуысында бұлшықеттер жақсы дамыған. Жорғалаушылар өкпесімен тыныс алады. Өкпесі кіші ұяшықтан тұрады. Ауа өтетін тыныс жүйесі – кеңірдектен және ауа тамырдан тұрады. Қарыншасының арасын жартылай перде екіге бөлген. Олардың екі бүйрегі түзіледі. Екі несепқағар түтік арқылы сыртқа шығады. Жүйке жүйесіндегі ми құрылысы күрделене түскен. Алдыңғы ми сыңарларының сыртында жүйке жасушаларының шоғыры пайда болған. Жорғалаушылардың сезім мүшелері көз, құлақ және танау. Көзі қозғалмалы, қабақты. Есту мүшесі – ішкі және ортаңғы құлақ. Иіс сезу мүшесі – танау қуысында.

Тасбақалар жер бетінде 200 миллион жылдан бері өмір сүріп келеді. Олардың түрі өте көп болғандықтан олар далада да, орманда да, теңізде де, өзенде де, мұхиттарда да, тіпті тауда да өмір сүре береді екен. Өмір сүру мекеніне қарай олар: суда өмір сүретін және құрғақта өмір сүретін болып екіге бөлінеді.

Тасбақалардың ең үлкені – теңіздерде өмір сүретіндері. Олардың әдеттегі салмағы – 450 килограмм, ал ең үлкендері 680 кг тартып, ұзындықтары 2 метрге дейін барады. Тасбақа сорпасы да осы теңіз тасбақаларына алынады, олар тропикалық теңіздерде өмір сүреді және салмағы 225кг тартады. Ал каретта аталатын тасқабықшалары өте бағалы саналады. Бұл тасбақа түрінің ұзындығы 1 метрге жетер-жетпес, ал тасқабыршағы қоңыр-қара түсті, бетінде жасыл нүктелері бар.

Жорғалаушылар (пресмыкающиеся) нағыз құрлықта мекен етеді.Олардың 8000-ға жуық түрлері бар.Жорғалаушыларға кесірткелер, тасбақалар, жыландар, крокодилдер т.б жатады.Суда тіршілік ететін түрлері

де бар. Жорғалаушылардың дене тұрқы, пішіні әр түрлі. Құрлықта, суда, ағаш басында, топырақ астында тіршілік етеді.Оларды зерттейтін зоология ғылымының саласын герпетология деп атайды.

Жорғалаушылар — өкпесімен ғана тыныс алады.Өкпелері көптеген кіші ұяшықтардан тұрады. Жүректерінің құрылысыда қосмекендіктермен ұқсас, үш қуысты болады. Жорғалаушылардыңда денесіне аралас қан тарайды, дегенмен артерия қаны көбірек.

Жорғалаушылардың сезім мүшелері – көз, құлақ және танау. Көздері қозғалмалы қабақты. Есту мүшесі –ішкі және ортаңғы құлақ. Иіс сезу мүшесі- танау қуысында орналасқан.

Тасбақалар(лат.Testudines) – бауырымен жорғалаушылар отрядының бірі. Қазір тіршілік ететін Тасбақалардың 250-ге жуық түрін 12 тұқымдасқа, 2 кейде 5 отряд тармағына біріктіреді. Тасбақалар ыстық шөлді жерлерді, тропиктік ормандарды, тау беткейлерін, өзен, көл, батпақ, елді мекендер маңын, теңіз жағалауларын, мұхиттарды мекендейді. Тасбақалардың – денесі мүйізді сауытпен қапталған.Арқа сауытын карапакс, ал бауыр сауытын пластрондеп атайды. Сауытының ұз. 12 см-ден 2 м-ге дейін жетеді. Тасбақалардың өзгелерден ерекшелігі ұзақ уақыт қоректенбей,су ішпей жүре алатындығында.Арқасындағы мықты сауыты тасбақаны ірі аңдардың шапқыншылығынан,температуралық толқулардан сақтайды. Екі сауыт арасынан Тасбақалардың басы, мойны, аяқтары шығып тұрады, қауіп төнгенде бұларды сауыт ішіне жиып алады.

Көру, иіс сезу органдары жақсы дамыған, нашар естиді. Жақтарында тістері болмайды, иегінде тұмсық тәрізді мүйізді өткір қабыршақтары бар.Тасбақаның негізгі қорегі өсімдіктер, су жәндіктері,ұсақ балықтар мен шаянтәрізділермен де қоректенеді.Оның әр аяғында төрт саусақтан болады.Жылына 3-4 айдай белсенді тіршілік етеді де басқа уақытта ұйқыға кетеді.

Тасбақа арқасына жабыстырылған тасынан мойнын алға созу арқылы дем алады және өкпесіне ауа толтырады.Қызығы, ол жүрген кезде жақсы тыныс алатын көрінеді.Жасына,көлеміне қарай тасбақалар әр түрлі келеді.Тасбақалар табиғи жағдайда 150 жылдай тіршілік етеді.Тасбақалар

10 жасқа келгенде жұмыртқа салады.

Жұмыртқалары аппақ әрі қалың қабыршақты келеді. Соңғы кезде саны азайып бара жатқандықтан зерттеуді қажет етеді. Қабыршағына қарап қазіргі заман тасбақаларын басқа жануарлардан қатесіз ажыратуға болады.Жаңа туылған тасбақалардың қабыршағы жұмсақ болады,бірақ өсе келе қатаяды.

Тамақ іздегенде олар бірінші оның түсіне қарайды.Содан кейін барып иісі мен дәміне қарайды. Олар қызыл жеміс- жидектерді жақсы көреді.Оларға жасыл түстер де ұнайды, бірақ олар ашық жасыл түстен гөрі қанық жасыл түсті қалайды.

Көбісі оларды керең деп ойлайды,бірақ қазір белгілі болғаны олар жаман естімейді,төмен дыбыстарды 3000 герц жақсы қабылдайды. Барлық

тасбақалар жұмыртқаларын құмыраға ұқсас шұңқырға жинайды,артқы аяқтарымен қазады,оны топырақпен жауып қояды.Жұмыртқалар саны әр қалай 1-200-ге дейін болады. Бір ғана ғылымға белгілі қоңыр түсті тасбақалар жұмыртқаларына арнайы ұя соғып оны балалары шыққанға дейін қорғайды.

Қарыншасының арасын жартылай перде екіге бөлген. Олардың екі бүйрегі түзіледі. Екі несепқағар түтік арқылы сыртқа шығады. Жүйке жүйесіндегі ми құрылысы күрделене түскен. Алдыңғы ми сыңарларының сыртында жүйке жасушаларының шоғыры пайда болған. Жорғалаушылардың сезім мүшелері көз, құлақ және танау. Көзі қозғалмалы, қабақты. Есту мүшесі – ішкі және ортаңғы құлақ. Иіс сезу мүшесі – танау қуысында.

Тасбақа (Testudinata), ішкі сыныбы жорғалаушылар. Өзіне тән ерекшелігі — денесі жабылуы панцирем тұратын келген дөңес көп бұрыштар нысанындағы жұлын қалқан (карапакс) және жалпақ іш (пластрон). Екі қалқан қосылады қозғалмай бүйір тосқауылдармен немесе еркін — тері. Негізін панциря құрайды тері окостенения, сондай-ақ кеңейтілген қабырға және остистые отростки омыртқа. Бұғана мен грудина құрамына пластрона. Костные элементтері панциря деп аталады пластинками. Көптеген Бабының олар жабылған роговыми щитками және тек қана жұмсақ Бөлігі және кожистой С — тері. У құрлық Сағ. карапакс қатты дөңес (округлый немесе параболический көлденең қимада) және шыдайды айтарлықтай жүктеме (біркелкі бөлінген және шоғырланған, соқпалы). Бар тұщы су мен теңіз

түрлерінің ол уплощенный (эллиптический), «сұйық дененің нысандары». Пластрон осы Бабының кейде ішінара редуцирован немесе расчленен арналған взаимоподвижные бөлігін арттырады, ол еркіндік аяқ, бас және артқы. Уплощение және жеңілдету панциря жиі өтеледі разрастанием бетінде карапакса упрочняющих оның бугристых возвышений және «қаттылық». Бассүйек панцирного типті (псевдостегального құрылыстар) қазіргі заманғы теңіз түрлерін немесе жалған височной доғамен (псевдапсидного типті) қалған Бөлігі Тіс, жақ жабылған роговыми пластинками құрайтын ұқсастық тұмсығының. Ерекше құрылысы әр түрлі нысанда мойын омыртқаларына қамтамасыз етеді үлкен қозғалғыштығы мойын — Бабының прячет басын астында панцирь, мойын изгибается тік жазықтықта (скрытошейный түрі) немесе көлденең — вбок (бокошейный түрі). Қалдық омыртқа әдетте аз (құйрығы біршама ұзын болса тұщы су түрі). Дамыту панциря тудырды жылжу белдеулері, аяқ-қол астындағы қабырға (ерекше жағдайда омыртқалы). Бар тұщы су түрлерін аяқ-қолдың неғұрлым жылжымалы, олардың саусақтар жүзу перепонками. Теңіз С. аяғы болып қайта құрылды ласты (алдыңғы ұзындау артқы).

Болуы панциря қатты әсер ішкі құрылысы Бабының Мускулатура денесінің ішінара редуцировалась, ал аяқ-қолдарының және мойын айтарлықтай дамыды. Жоқтығынан реберного тыныс алу ауа «заглатывается» көмегімен подъязычного аппаратының, ішінара есебінен қозғалыс, аяқ-қол. У тұщы С. газообмен ішінара жүзеге асырылатын ерекше анальными қаптармен ашылатын » клоаку. У жұмсақ Бөлігі бар тері тыныс (сирек кездесетін құбылыс у жорғалаушылар). Негізгі алмасу деңгейі төмен қарқындылығы алмасу әлсіз. Процесінде экскрециясы бөлінеді негізінен несепнәр; бар үлкен қуық (көптеген басқа бауырымен шығарылады, негізінен, несепнәр қышқылы, қуық көптеген жоқ). Бас миы және негізгі рецепторлары нашар дамыған.

Өлшемдері өте әр түрлі. Қазіргі заманғы С. ең ірі болып табылады теңіз (кожистая тасбақа-2 м дейін). Бұрын С. достигали 3 м ұзындығы.

Болды Сағ. мұқанжаров көне жер бетіндегі бауырымен — котилозавров. Эволюция барысында көптеген приспособились өмір құрлықтық су айдындарында және теңіздерде. Анық белгілі триаса ғажап емес, олардың пайда болуы аяғында палеозойдың. Ең үлкен өркендеу жетті екінші жартысынан бастап мезозоя соңына дейін неогена. Бұрын көптеген босану және отбасы таратылды кеңінен. Мысалы, Еуропадағы обитали жұмсақ, бокошейные, каймановые, слоновые және т. б. С., сақталып қалған қазір ғана басқа континенттерде. Қазіргі көптеген Бөлігі мекендейді тропикалық және

экваториальных ендіктерде.

Тасбақа бірден өз шарттарын қойды: немесе орындаңыз менің барлық талаптар, немесе жоқ жауап бар, ал мен айтамын ештеңе өзіңіз туралы! Тура оларды орындауға. Таңертең малышка бастаған скрести өткір коготками түбі қораптар, оған оны орналастырды. Бұл білдіреді, ол голодна. Алайда отказывалась бар, әзірге оның жүзеге асырылған 10 — 15 минут астында тікелей күн сәулелері немесе қатыстырылмаған қасында үстел үсті шам. Содан кейін оған қандай листочек бақбақ. Тек осыдан кейін ғана тасбақа соглашалась кірісуге асқа.

Байланысты көңіл-күй мен ауа райының ол съедала көп немесе аз жапырақтары жоңышқа, вьюнка, белокочанной қырыққабат, сүзбе (жаңа піскен), тілімнен пісірілген тауық жұмыртқа, сәл сүйек ұн және микроскопиялық бөлігін жұптық ет тілімдері, шалғам, қияр, алма, шие, жүзім тасбақа ела сирек және с неохотой.

Таңғы астан кейін анама ұзақ мерзімді — бір жарым-екі сағат серуен, таза ауада. Онсыз малышка впадала в меланхолию аяғына дейін күн отказывалась тамақтан дерлік жоқ двигалась. Үшін серуенмен бара демалыс. Басында екінші жартысынан бастап ол обедала, ползала үйде, содан кейін засыпала, забившись қараңғы бұрышқа немесе байламы қандай да бір шүберектер. Аптасына бір рет черепашку купали » блюдце, суару мен чайника сәл жылы қайнаған сумен. Бұл оған өте ұнады: ол вытягивала барлық табандардың және мойын панциря және замирала, жоғары көтеріп басын.

Қарамастан өте берік панцирь, жауларының у тасбақаларды жеткілікті. Нападают және поедают олардың көптеген жыртқыш аңдар мен құстар. Әсіресе көп өледі, жас тасбақалар, әзірге олардың жұмсақ өмірінің бірінші жылында панцирь тағы бола алмайды, оларға сенімді қорғалады.

Тағы да ыңғайсыз тоқтатылды черепахами жұмыртқа. Шамасы, тек бестен бірі олардың санын аман-есен шығарылады тасбақалар.

Мезгіл-мезгіл келеді кездесетін грибок зақымданулары бар тасбақаларды. Әдетте, олар пайда арналған пораненных учаскелерінде тері. Олармен күрес схема бойынша жүргізіледі, типтік, мысалы, емдеу үшін сапролегниоза балық.

Дальневосточная тасбақасы (Trionyx sinensis)

Оңтүстік Қиыр Шығыс Ресей — заманчивый өлке көк шоқыларынан бастап непролазной маньчжурской тайгой, жапондық В. К. Арсеньевым. Мұнда алыс солтүстікке келіп маньчжурская флора мен кездеседі, көптеген жануарлардың түрлері, перекочевавших мұнда Оңтүстік Азия, тіпті Малай-

сабақ.

Мол жылу мен ылғал жазда, плодороднейшие топырақ — барлық бұл жасайды ерекше қолайлы жағдай әр түрлі өсімдіктер. Оңтүстік Қиыр Шығыс — бұл ерекше өсімдіктер ірі және жарқын түстермен, ең үлкен біздің елімізде қоңыздар мен көбелектер, әдемі, тропикалық ормандар, құс. Тек дальневосточном бұрышында Ресей кездестіруге болады жабайы ала бұғы, куницу харзу, амур барыс, белогрудого аю. Сапар Қиыр Шығысқа — праздник для зоолог.

Міне, жарқын қызыл пятном мелькает «көк-жасыл зарослях ұзынқұйрық снегирь урагус, сказочном карнавале, порхают өзі су сәнді, искрящиеся» сәуледе күн көк-жасыл махаоны Маака; отмелях көрінетін іздері табандардың енотовидной иттер. Ал жағасында ерекше, ұқсас на сковородку, мәні. Жақындаған кезде адам «табалар» өседі аяқ, және ол проворно жасырынып суда. Бұл бірегей ел мягкотелая тасбақа.

Тасбақалар жатады, класы жорғалаушылар немесе рептилиялар. Атау қиын басқа топқа жануарлардың алатын тудырған адамның мұндай сезім настороженного мүдде және суеверного қорқыныш. У рептилиялар жаман беделі және аз достар. Өзі сөз «рептилия» білдіреді жануар, ол пресмыкается».

Қазіргі заманғы бауырымен жорғалаушылар білдіреді тек жекеленген қалдықтары бай және алуан түрлі әлем рептилиялар, қоныстанған Жерге мезозойскую дәуіріне. Қазіргі уақытта шамамен 6800 бауырымен, олардың бөледі 4 отряд: қабыршақты бөліктер, тасбақа, қолтырауын және клювоголовых. Тасбақаларды — 250-ге жуық түрі бар. Бұл өте көне тобы бауырымен жорғалаушылардың дожившая күнге дейін арқасында своеобразному қорғайтын бейімдеу — панцирю, заковано олардың денесі. Дәл панцирь — ең басты ерекшелігі барлық тасбақаларды. Сүйек панцирь не сыртынан роговыми щитками немесе былғарымен. Сүйек бөлігі жоғарғы қалқанның панциря (карапакс) қалыптасқан жоқ бірі сүйекті пластинкалардың тері шығу, әдетте, сросшихся с отростками омыртқа мен қабырғасы. Төменгі қалқан (пластрон) құрылды ключицами, грудиной және брюшными қабырғалар. Жоғарыдан көптеген тасбақалар панцирь не симметричными роговыми щитками. Бір тяжеловесен панцирь, бірақ ол көмектесті черепахам сәтті просуществовать ұзақ 175 миллион жыл. Барлық қазіргі заманғы тасбақа сақтап, панцирь, дегенмен нысаны оның ең әр түрлі және әдісіне байланысты өмір сүру түрі. Мәселен, теңіз тасбақалар күшін жойдық айтарлықтай бөлігінен панциря, соның арқасында алдық түсу разряд

неғұрлым жылдам рептилиялар. У мягкотелых тасбақаларды өмір сүретін тұщы су қоймаларында, развился дөңгелек ұқсайтын сковородку панцирь бастап жұмсақ шеттері, көмектесетін черепахам зарываться ил.

Дальневосточная тасбақа өкілі осы тектес, мягкотелых тасбақаларды. Оның панцирь не жоғарыдан және төменнен жұмсақ тері жоқ айтеева роговтар пластиналарды тән барлық қалған черепахам.

Ол қабілетті алыс созу ұзақ мойынды ұзартылған басымен, заканчивающейся ұзын жұмсақ хоботком с ноздрями. Оған қажеттілік жоқ всплывать бетіне үшін теру ауа — тек қоя судан незаметный хоботок. Арасындағы саусақпен на лапах у тасбақалар жақсы дамыған жүзу перфорациясы. Жаққа өте күшті, өткір кесу құралдарының өлкесі және ескере отырып, өте агрессивті сипаты осы тасбақалар ұсынады белгілі бір қауіп. Шағуы оның мүмкін өте болезненными. Ұзындығы панциря әдетте аспайды 25 см, бірақ оқта-текте түсіп қалуда даналары ұзындығы панциря дейін 40 см. Жас тасбақалар панцирь дерлік дөңгелек, үстінен жабылған бойлық қатарларының ұсақ бугорков, олар жоғалады жас ұлғайған сайын. Жоғарыдан тасбақа окрашена в жасыл-қоңыр түсі сирек кездесетін желтоватыми пятнышками. Төменгі жағы оның дене розовато-жағы сұр-ақ. Салмағы тасбақалар жетеді бірнеше килограмм.

Қазіргі уақытта бұл тасбақа мекендейді, тек Қиыр Шығыста, бірақ соңында третичного кезең мягкотелые тасбақалар кеңінен таралған тұщы су қоймаларында, қазіргі Қазақстанның және Ресейдің еуропалық бөлігі. Дальневосточная тасбақа болып табылады реликтом сол фауна, ол басталғанға дейін елеулі климаттың суытуына байланысты таралды әлдеқайда солтүстігіне қарағанда, қазіргі уақытта.

Көп уақыт жануар өткізеді, суда, табады азық-түлік және баспана жауларынан, шуақты күндері жағалауға шығады, қауіп жасырынып су астында. Тасбақа ғана емес, жақсы жүзіп, ныряет және зарывается » түптегі тұнба және құм, бірақ өте жылдам жүгіреді құрлықта. Әдетте, тасбақалар орналастырылады өзінен өлкенің су, сирек кетпей тұрып, оған 1,5-2 м қатты ыстықта үшін перегреться, олар зарываться кезінде дымқыл құм, кейбір вытягивают мойын ашады ауызды арттыра отырып, булану алаңы. Тасбақалар жатады холоднокровным жануарлар, бірақ бұл анықтама емес, керек түсіну сөзбе — олардың дене температурасы ауытқиды температурасын қоршаған ортаның температурасына байланысты. Суық қан кейбір артықшылықтары бар салыстырғанда жылы. Сүтқоректі қолдау қажет дене температурасын белгілі бір деңгейде өте тар шегінде. Бұл үшін оларға үнемі қажет азық-түлік. Бауырымен жорғалаушылар, керісінше, өте жақсы

көтереді дене температурасының төмендеуі; өмір сүру интервал, температура, олардан әлдеқайда кеңірек қарағанда, құстар мен сүтқоректілер. Бір күні наевшись, бауырымен жорғалаушылар мүмкін переваривать тамаққа, тыныштық күйде болады, бұл ретте кейбір ең ірі түрлерін тамақ ішу арасы өтуі мүмкін бірнеше ай. Ірі сүтқоректілер емес, аман қалды еді мұндай режимде қоректендіру.

Дальневосточная тасбақа — sanctuary, тамақтанады түрлі су жануарларын — рыбами, земноводными, шаян тәрізділер, жәндіктер, ұлулар және мектебінің алғашқы отырысы өтті. Өндіруге жасырынып, зарывшись топыраққа немесе белсенді выискивает түбінде су айдыны. Қыстайды тасбақалар түбінде, зарываясь ил ортасынан бастап қыркүйек — қазан.

Сәуір айында олар пробуждаются және мамыр-тамыз созуы жұмыртқа, әсіресе белсенді ортасынан бастап маусым айының ортасына дейін. Іздеуге ыңғайлы болу үшін ұя салу орнын тасбақа әдетте смартфондарға арналған тиімді су 10-35 м петляет бойынша құм арасында сирек кездесетін өсімдіктер.

Бұл жануар жиі өтіп жолы, 5-8 есе асатын қашықтыққа дейін су қалау. Уақыт тасбақа тоқтайды және ж / е лапами роющие қозғалыс тексере отырып топырақ. Кезде тасбақа тауып орнына, ол вырывает артқы аяқтарымен мешковидную ямку тереңдігі 15-20 см, диаметрі төменгі бөлігінде 8-10 см. әдетте, ұяшыққа орналасады замаскированном өсімдіктері жерде, жиі астында куртинкой құрғақ шөптер. Жұмыртқа ұяшықта орналасады немесе шағын кучкой, не 2-3-ке бөлінген құм қабаты. Зарыв қалауды, тасбақа бірнеше вращательными қозғалыстармен айналасында өзінің тік осіне утрамбовывает топырақ над гнездом. Құмдағы қалады шағын тереңдету, сопақ пішінді, диаметрі 25-30 см тән аяқ ізі бар периметрі бойынша. Ұрғашылары созуы бойынша 20-70 жұмыртқа 2-3 рет жаз. Арқылы 45-60 күнде жұмыртқадан шығады, жас тасбақалар және дереу қашады суға. Олардың ұзындығы 30 мм, төменнен панцирь боялуы қызғылт сары түс. Жас тасбақалар очень подвижны, тез жүгіреді, құрлықта тамаша суға секіріп, және жүзеді.

Саны осы сирек кездесетін тасбақа, өкінішке орай, барлық жерде төмендейді. Популяциясында ең жоғары тығыздығы — көл жағасы Ханка — қазір саны кемінде 6-8 дарақ 1 шақырым, 4-5 есе аз санын тасбақалар 30-шы жылдары. Қорғалады тасбақа ғана Большехехцирском қорық Хабаровск өлкесінің емес, тіпті саны, оның ұдайы төмендейді.

Бұл үйреншікті орнына көбею жануарлар қатты обжиты адамдар, бұғатталған ағашпен жылғы лесоповала және ағаш дайындау. Тасбақалар

жалғастыруда шығуға осы жағалаулары, бірақ көп жағдайда қалдырмайды ұрпақтарының және жиі өледі өздері. Қажет таза су және салыстырмалы тыныштық. Адам пайдаланады құмды жағажайлар — орындар үшін қолайлы откладки жұмыртқа тасбақаларды. Өзен суы Чирке ластанады химиялық қосылыстармен бірге ауылшаруашылық алқаптарын көрші совхоздың. Сонымен қатар, қытайлық балықшылар ежелден промышляют осы өзені және балықпен бірге вылавливают тасбақаларды.

Табиғи жағдайлары, сондай-ақ ықпал етеді гүлдену түрі. Мысалы, Ханка көлінде, облюбованном черепахами, су деңгейі ауытқиды, және жиі затопляются жақын орналасқан жағалаудан ұялар, ал мелководные азықтық учаскелері құрғап қалады. Қалау жұмыртқа жаңа туған нәрестелер мен жас тасбақалар айналады өндірумен көптеген цапель, шағалалардың және басқа да құстардың, сондай-ақ жыртқыш сүтқоректілер: түлкі, енотовидной иттер, қаңғыбас иттер. Егер алдағы уақытта өтетін шаралар, дальневосточная тасбақа жоғалып кетуі мүмкін.

Жақсы ұйымдастыру енгізілген қорық учаскелері белгіленеді Ханка көлінде көбею жерлерінде тасбақалар және құру қаумалы көлінде Гасси. Аумағы Большехехцирского қорығының мүмкін кеңейтілді есебінен оған іргелес жатқан құмды және галечных отмелей өзендер Чирка мен Уссури (800 га), жүргізілетін қалау черепашьих жұмыртқа. Қажет, сондай-ақ жұмыртқа жинауға тыйым салу және аулауға тасбақаларды, арнайы рұқсатсыз және әдістерін әзірлеу көбейту және өсіру тасбақаларды жасанды жағдайда.

Бұл ортаазиялық тасбақа бұрын деп аталды дала және кіргендіктен ру Testudo (Testudo horsfieldii) кезекті жұмыс сапарымен 30-ға жуық түрі бар. Атауы латын тілінде ол 1844 жылы, ал орыс арқасында жылы никольск А., выпустившему 1902 жылы көлемді кітап «Гады және балық». Ол, атап айтқанда, былай деп жазды бастап, туралы әңгіме, осы черепахе: «Екінші орыс түрі сол түрлі (бар есте Testudo) деп айта аламыз дала черепахой».

Көрсетілгендей, қазіргі атауын осы түрінің тасбақалар, неверными болды және орыс және латынша атаулары. Биологиялық ерекшеліктері түрін талап етті бөлу оның дербес монотипический түрі барлығы бір түрі. Бұл атау «степная», онда ол қате, өйткені, тағы даласында тасбақа және кездеседі, ал мекендейді » полупустынях, пустынях, учаскелерде тығыздау құм және сазды топырақтарда. Осындай пространное түсініктеме бізге уақыт қажет болды, өйткені ескірген атаулары осы тасбақа әлі күнге дейін кездеседі, көптеген кітаптарда.

Екінші тәсілі ұстау тасбақаларды — қора — ден астам артықшылықты

болады. Қора жасалады бірінде бұрыштарының бөлмелері, обогревающая шам орналасқан бір қабырғаларының загона, тасбақалар өздері таңдауға қажетті уақытта температура. Жазда қора жақсы барғанымызда, саяжайда, шілде-тамыз айларында желіде оңтүстікке қарай Киев — Воронеж болады қалдыруға тасбақаларды в загоне және түнде, солтүстікке қарай осы сызық түнде жануарларды жақсы енгізу. Саяжайда тасбақаларды жиі кіргізбейді жай ғана шөп «попастись» соншалықты жиі… жоғалтады. Бұл тасбақалар, әлеуметтік қорғауды қажет ететін көгалдағы мүмкін емес «пастись» зарыться жерге. Сосын олар таңдап алынады және кетеді учаскесінің, ал газеттерінде пайда болады көже хабарлар, тасбақа мекендейді түбінде немесе Петербургтің. Бұрын шығаруға тасбақаларды «жайылымға», тексеру керек қоршау учаскесінің дәрежесі, жанасу алу учаскесінің топырақ. Бұл жағдайда барлық саяжай учаскесі рөл атқарады үлкен загона. Ал черепаху оңай табу болды кез келген уақытта пайдаланған жөн ұсынымдарына американдықтар: ескертулерге арналған қағаз желімді таспамен бекіту » карапаксе воздушный шарик немесе елеулі жалауша жеткілікті жоғары древке. Осылайша, қора және қыста бөлмеде, жазда бақшада үшін орта азиялық тасбақаны жатыр.

Бірақ әлі де бар және үшінші тәсілі ұстау құрлық тасбақаларды, соның ішінде орта азиялық, біздің үйде. Бұл тәсіл көп себеп пікірталастар, сондықтан да онда тура келеді тоқтап, бірнеше толық мәлімет. Әңгіме еркін ұстау тасбақаларды бөлмеде жоқ террариума. Әлбетте, бұл мазмұны кез келген амфибиялардың және бауырымен мүлдем болмайды. Бірақ құрлық тасбақалар, дәлірек айтқанда, оның бір бөлігі, оның ішінде ортаазиялық, рет-ын алып тастау. Жақсы және егжей-тегжейлі кітабында «Террариум және оның мекендеушілері» авторлары (С. Кудрявцев, в. В. Фролов, А. Королев) деп жазады: «Мазмұны тасбақаларды тікелей бөлмеде жоқ террариума мүлдем жол беруге болмайды, өйткені дамуына соқтырады түрлі аурулар мен жануарлардың өлімі» (126-бет). Мұндай категорическое өтініш дұрыс қатысты тропикалық және тұщы су түрлері, бірақ қарама-қайшы тәжірибесі бірқатар әуесқойлары террариума. Қазірдің өзінде аталған тасбақа Бразилия жила еркін менің бөлмеде екі жылдан астам және қыз да тығыз террариум на время моего отпуска мүлдем сау. Кейін қаза террариуме тірі табиғат бұрышындағы, оқушылар шығармашылық Үйінің, мен сонда жұмыс істеді, маған ой келді выпустить из террариума ірі ортаазиялық тасбақаларды. Олар аман-есен өмір сүрген, емін-еркін қимылдай екі бөлмелерінде біздің тірі табиғат бұрышындағы, үш жылға дейін төлеу көшу басқа.

Міндеттері балалардың, олардың жас натуралистер тəжірибемен жəне олардың уақытында азықтандыруда, бақылау үшін, оларды затоптали басқа

балалар сабақ кезінде және жинау, олардың (дегенмен, жинау үшін осындай еркін тұратын бөлмеде черепахами жеткізеді айтарлықтай аз сақталған, үй-орында). Бір күні маған шетелден сәлемдеме жас балканскими черепахами берді екі белгілі герпетологу Л. Хозацкому. Тасбақалар қызықтырды Хозацкого, бірақ террариума үйі жоқ; олар өмір сүрген, оған бөлмеде бірнеше ай, ол выяснил», — деп қызықтырды, сосын берілді сау хайуанаттар бағына.

Ұзақ өмір сүрудің кепілі қолда орта азиялық тасбақалар дұрыс, оларды азықтандыру. Табиғатта ортаазиялық тасбақа қоректенеді эфемерными өсімдіктер шөл, бақша дақылдарымен, жидектермен және падалицей жемістер бақтарда. Бірақ барлық өсімдіктер жарамды.

Рационына тасбақалар кіреді қырыққабат жапырақтары, салат және жазында бақбақ. Жеміс қуана-қуана келуде поедает алма, кесектерге қауын, қарбыз, асқабақ. Бірі-жидектер — деп хабарлайды партияның баспасөз қызметі, таңқурайды, вишню. Қызанақ, қияр, сәбіз тартады соңғы кезекте. Әрине менің тасбақа дерлік жейді емес, жылыжай қияр және мүлдем қабылдамайды сатылатын дүкендерде салат, сол уақытта сатып алынған болса әжелер огородный салат поедает қуана. Болмаған жағдайда, керек кезде қол астында өсімдік жемшөп ұсынуға болады тығыз сваренные және, әрине, ыстық ұнтақ жарма мен қарақұмық ботқа, сүзбе, ең соңында, ақ нан, аздап размоченный сүтпен.

2.2. Тасбақалардың түрлері

Тасбақалар жер бетінде 200 миллион жылдан бері өмір сүріп келеді. Олардың түрі өте көп болғандықтан олар далада да, орманда да, теңізде де,

өзенде де, мұхиттарда да, тіпті тауда да өмір сүре береді екен. Өмір сүру мекеніне қарай олар: суда өмір сүретін және құрғақта өмір сүретін болып екіге бөлінеді.

Шашақты (мата-мата) деп аталатын тасбақаның бұл түрі Оңтүстік Америкада өмір сүреді. Ол көбінесе ағысы баяу, тұрып қалған, асты лайланған лас суларда жүреді. Оның ерекше сырт келбеті, оны сол лайланған, лас суларда жасырып тұрады. Бұл тасбақа өзінің қорегін түнгі

уақыттарда аулайды. Тапқан олжасын бүтіндей жұтып қоя алады.

Алып тасбақасының тұрқы бес метр. Бірақ тасбақаның бұндай түрі қазір жер бетінде жоқ. Ғылымда archeion ischyros деген атауға ие болған тас бақаның салмағы 2 тонна дейді ғалымдар. Бізге архелонның тек қаңқасы ғана жеткен. Зерттеушілер архелонның қаңқасын теңіз астынан іздеп тапқан. Оның бас сүйегінің ұзындығы 70 см. Әзірше планета тарихында архелоннан асатын тасбақа түрі жоқ.

Алып тасбақалар біздің ғаламшарларымызда 70 миллион жыл бұрын тіршілік еткен. Қазіргі тасбақалар арасында да алыптары бар. Ол-терілік тасбақа. Бұл тасбақа теңіздер мен мұхиттарда тіршілік етеді. Терілік тасбақаның салмағы 300 килограммнан жарты тоннаға дейін барады.

Тасбақалар (лат. Testudines) – бауырымен жорғалаушылар отрядының бірі. Триас кезеңінен белгілі, котилозаврлардан шыққан деген пікір бар. Қазір тіршілік ететін Тасбақалардың 250-ге жуық түрін 12 тұқымдасқа, 2 кейде 5 отряд тармағына біріктіреді. Тасбақалар барлық құрлықтарда

(тек Антарктидада кездеспейді), негізінен тропиктік және субтропиктік аймақтарда таралған, әр тұқымдастың өзінің таралу орталықтары мен көбірек кездесетін жерлері бар. Тасбақалар ыстық шөлді жерлерді, тропиктік ормандарды, тау беткейлерін, өзен, көл, батпақ, елді мекендер маңын, теңіз жағалауларын, мұхиттарды мекендейді. Суық және құрғақшылық кезде қысқы, кейде жаздық ұйқыға кетеді.

Ерте заманда жоғалудың аз-ақ алдында қалған жайбасар жануарлардың бірі – тасбақа. Ол ең көне және омыртқасыздардың ішінде ұзақ өмір сүретін жануарлар тобына жатады.

Тасбақалар отрядына жататын жануарлардың денесі мүйізді сауытпен қапталған. Қазақстанда дала және батпақ тасбақалары кездеседі. Дала тасбақасы Қазақстанның оңтүстік құрғақ далалы, шөлейтті аймағында кеңінен таралған. Сауыты қоңырқай сарғыш түсті. Аяқтарында төрт саусақтан болады. Жылына 3-4 айдай белсенді тіршілік етеді де, басқа уақыттарды ұйқыға кетеді. Аталықтарының үстіңгі сауыты күмбездеу болады, ал аналықтарында жалпақтау. Аталығының құйрығы аналығынан ұзындау, денесі аналығынан кішілеу болады. Аталығы 11-12 жылда, аналығы 12-13 жылда жыныстық жағынан жетіледі. Дала тасбақасы жазғы ыстық

мезгілде, қыста ұйқыға кетеді. Жылына екі рет 4-5 жұмыртқа салып, көбейеді. Дала тасбақасы күндіз белсенді тіршілік етеді. Теңіздерде мүйізді сауыты жоқ жұмсақ терілі тасбақалар тіршілік етеді.

Қазіргі заман жануарлар дүниесінде тасбақалар 5 жасаққа бөлінеді.

Ұзақ өмірсүретін тасбақалар

Адвайта
Гариетта
Гуи малила
Кики

Жасырынмойынды тасбақалар отряд тармағы.

Бұл отряд тармағына сулы ортада және жер бетінде тіршілік ететін тасбақа түрлері жатады. Басын сауыт ішінде жинап алғанда мойнын латынның S әрпі тәрізді тік жазықтықта бүгеді. Сондықтан мойын омыртқаларының екі бүйірлеріндегі көлденең өсінділер жойылған.

Бүйірмойынды тасбақалар отряд тармағы.

Басын сауыт ішіне жинап алғанда мойнын бір жақ бүйіріне қарай бүгеді де, басы оң жақ немесе сол жақ қолтық астына енеді. Сондықтан мойын омыртқаларының екі жақ бүйірлерінде орналасқан көлденең өсінділер мен мойынды қозғалысқа келтіретін бұлшықеттер жақсы жетілген.

Тропикті ендіктің тұщы суларында тіршілік ететін бір түрі аррау деп аталатын ірі тасбақа. Дене тұрқы 80 см. Жергілікті халықтар құмға салынған жұмыртқаларын көп мөлшерде жинайды.

Теңіз тасбақалары отряд тармағы.

Бұл отряд тармағына жататын өкілдердің аяқтары ескекке айналған. Басқа тасбақаларға қарағанда сауыты нашар дамыған. Ол кейбір түрлерінде жеке-жеке сүйекті тақташалардан тұрады. Омыртқалары мен қабырғалар олармен бірікпейді.

Өкілі дене тұрқы 1 метрден артығырақ, салмағы 450 килограмға жететін жасыл тасбақа. Тропикалық және субтропикалық ендіктердің теңіздерінде кездеседі, еті тағам ретінде пайдаланылады.

Жұмсақтерілі тасбақалар отряд тармағы.

Сүйекті сауыты нашар дамыған, арқа қалқанының ортаңғы бөлігі ғана сүйекті тақташадан түзіліп шеткі бөлігі шеміршекпен көмкерілген. Сүйекті сауыты сыртынан жұмсақ терімен қапталған. Басының ұшында қозғалмалы ұзын етті тұмсығы бар. Саусақтарының арасында жүзу жарғақтары бар. Жұмсақ терілі тасбақалар тұщы суларда тіршілік етеді. Африкада, Оңтүстік Азияда және Солтүстік Америкада тараған. Қытайда, Қиыр Шығыс Уссури өзені мен Ханка қөлдерінде тараған өкілі – трионикс. Қорегі балықтар,

былқалдақ денелілер, шаянтәрізділер. Өте тез жүзеді, су астында ұзық уақыт қалады, ол кезде жұтқыншағында торланған қантамырлары арқылы тыныс алады.

Оңтүстік Корей елінде 4 көзді тасбақа бар.Олар сирек кездесетіндіктен «Қызыл кітапқа» енгізілген. Тасбақа өзінің ақылдығымен, барлық қиындыққа төзе біледі.Ол баяу қалпымен арқасындағы тасын ауыр жүк демей,өзінің жаудан қорғанар баспанасы екенін біліп, оны әрқашан көтеріп жүреді. Сондықтан шығар тасбақаны мультфильмдерде де оларды ақылшы,мықты жауынгер кейіпкері ретінде ұсынады.Мысалы: «Буратина», «Тасбақа мен кішкентай арыстан баласы», «Ниндзя тасбақалары» …

Батпақ тасбақасы — тұщы су тасбақалары түқымдасынажатады.Ол Қазақстанда Жайық өзенінің аңғарында, Арал өңіріндегі, Ырғыз,Торғай өзендерінің жағалауларындағы батпақты жерлерде таралған.Сауытының түсі жасыл көк, бір тегіс, сарғыш дақтары, сызықтары болады, ұзындығы 25 см. Басында, мойнында, аяғында да ұсақ сары дақтары бар. Құйрығының ұзындығы сауытының жартысындай болады. Суда жақсы жүзеді әрі сүңги алады, қауіп төнген кезде су түбіндегі лайға тығылады, кейде құрлыққа да шығады.

Батпақ тасбақасы су, құрлық жәндіктерімен, кейде өсімдіктермен де қоректенеді. Ол 6 -8 жасында жылына 2-3 рет су түбіне шағын шұңқыр қазып, жұмыртқасын (5-10) сонда салады. 2-3 айдан соң ұрпағы жұмыртқадан шығып, батпақ арасында қыстайды, келесі жылы көктемде жер бетіне шығады. Батпақ тасбақасы кейбір елдерд етағам ретінде пайдаланылады.Зиянды жәндіктермен қоректеніп пайда келтіреді.

Дала тасбақасы — тасбақалар отрядына жататын бауырымен жорғалаушы. Қалқанының жоғары жағы жасыл сарғыш, бауыры сарғыш келеді. Басы, аяғы және құйрығы жасыл қоңыр, Тұрқы 30 см-дей, мүйіз сауытпен қапталған. Салмағы 2,5кг-дай.Аяқтарында4башайдан болады. Қазақстанның оңтүстігінде шөл және шөлейтті аймақтарда кездеседі. Өзі қазып алатын інінің тереңдігі 2 м-дей, кейде кірпі, қосаяқ, сарышұнақтардьщ індерін де пайдаланады. Жылына 3-4 айдай ояу, қалған уақытта ұйқыда болады. Наурызайларындаұйқысынаноянып, сәуір-маусым арасында 1-4 жұмыртқадан салады. Өте баяу өседі. 65 — 100 күнде жүмыртқаны жарып шыққан тасбақалар келесі жылдың сәуір айында ғана інінен шығады. Көп жылдық шөптесін өсімдіктермен қоректенеді. Кәсіптік маңызы бар, Батыс Еуропа елдерінде тағам ретінде пайдаланылады.

Тасбақа символы нені білдіреді? Тасбақа – ұзақ өмір сүру символы ақылдылық және тапжылмай алға жүруді білдіреді.

Жануарлар әлемінде өте ертеден тіршілік етіп келе жатқандықтан Қытайлар үшін тасбақа — бүкіл әлем символы.Олар тасбақаның ағашты шірітпейтін бір ғажайып күші бар екеніне сенеді.Қытайда тасбақадан дәрі-дәрмектер жасап,оның қалқаншасынан бал ашады екен.

Азия елдерінде тасбақаның етін,жұмыртқасын тағамға пайдаланатын себебі иммунитетті көтереді деп сенеді.Тасбақа майын сабын дайындауға ,неше түрлі косметикалық заттарды дайындауға пайдаланады. Ал Үндістер тасбақаның миын күш-қуат беретін эликсир ретінде пайдаланған.Тасбақаның үлкен көлемде болғандығын Индияда соғыс кезінде қалқан,кейбірін күрке ретінде пайдаланғандығынан білуге болады.

Ал біздің қазақ елінде тасбақаның ауызына шөп тістеп алып бара жатқанын көрген адам байлыққа кенеледі деп сенген.Түс жоруға байланысты егер түсінде тасбақаны көрсе, сол адамның өмірі түбегейлі өзгереді деген тұжырым бар деп сенген.

Комбоджаның тұрғындары жануарлардың әсіресе тасбақа, сиыр мен жыланның емдік қасиеттеріне қатты сенеді екен. Комбоджо тұрғындары су тасбақасын емдік шара үшін қолданады екен.

Мен осы ғылыми жобама Дала тасбақасын зерттеуге алдым, зерттеу нәтижесінде осы тасбақа түрі туралы көп жаңалықтар білдім.

Қызылқұлақ тасбақасы(sliders) – бұл тұқымдастың экологиялық әр түрлі жағдайларға тез бейімделетіндіктен аквариум ұстаушылар арасында кең тараған.Ең маңызды ерекшеліктері көзінің шетінде ашық қызыл түсті сызықша және сауытының әр тақтайшасында қара дақтары бар.

Қызылқұлақ тасбақасы туылғанда 3 см жуық болады.Олар ашық түсті,өте әдемі болады.1.5 жылда олар 7,5 см өседі,содан кейін өсуін тежейді.1 жылда 1-1.5 см өсіп отырады, жасы келгенде 28 см-ге дейін болады.Сауыттарының түсі қанық жасыл түсті немесе жасыл түсті болады.Әр қалқаншасының арасында ашық сары түсті сызықшалары басына дейін жетеді.Өскен сайын тасбақаның қалқанындағы жасыл түстер жойылып,қарайып реңін жоғалтады.

Өмір сүру ортасы: Қызылқұлақ тасбақасы жәй ағынды суларда,өте төмен температурада өмір сүретіндіктен көп елдерде США,Солтүстік Америка,Азияда,Жапон аралдарында,Израильде көптеп кездеседі. Қызылқұлақ тасбақасы өсімдігі мол жерлерде өмір сүруді ұнатады.Олар қішкентай кездерінде омыртқасыз жәндіктермен қоректенеді,жасы келе өсімдіктермен қоректенеді.

Қызылқұлақ тасбақасы мамыр айымен шілденің басында 5-18-ге дейін жұмыртқа салады. 2 айдан кейін тасбақалар жарып шығады. Қызылқұлақ тасбақасын зеттеуде олардыңаз қоректенетінін төзімді,сабырлы жануар екенінін білдім. Зерттеу барысында мен өз тасбақаларымдыөлшедім.Олардың ұзындықтары 12-12.5 см болды,осы өлшеуіш арқылы тасбақалар шамамен 2 жаста деген тұжырымға келдім.Суын ауыстырған сайын байқағаным,су жақсы болған кезде су астында жақтарын жиі ашады.Себебін білгім келіп интернет парақтарынан сұрағыма жауап іздедім, жауабы жұтқыншақтағы

қылшықтарын жуып өту үшін ашады екен.Су тасбақасы болғанымен,олар су астында емес аквариумның ішіне қойылған тастың үстіне шығып ұйықтайды. Зоодүкеннен алған қоректі беріп жүрдім.Әр түрлі шөптер беріп көрген едім жемеді.

Ұзақ ғұмыр жасаған тасбақалар

130 жыл өмір сүрген англиялық тасбақа жақында туған күнін өткізді. Бұл ұзақ өмір жұлдызы 2-дүниежүзілік шайқастың зеңбірек оғынан да аман өткен. Бұдан бұрынғы біраз қожайындарын ақтық сапарға шығарып салған.

Бұл тасбақаның есімі — Томас. 1882 жылы туылған. 2-дүниежүзілік соғыс кезінде оның қожайынының үйі зеңбірек оғынан күл-талқаны шыққан. Қирандының арасынан байқап қалған әлдекімдер оны құтқарып алған. Тек 1978 жылы оның денсаулығын тексеруге алып барған. Сонда ғана оның 96 жасқа келген ұрғашы тасбақа екендігі анықталған екен. Осыдан бұрынғы қожайындары әртүрлі себептермен үздіксіз өзгеріп отырған. Қазір ол 54 жасар ерлі-зайыптылардың қарауында екен. Хайуанаттар қорғау орталығының дәрігерлерінің айтуынша, «Томастың» қимыл-қозғалысы әлі де сергек, ешқандай да кәрілік белгілері байқалмаған көрінеді.

Ең соңғы алып тасбақа көз жұмды

Биыл Галапагос ұлттық паркі әкімшілігінің мәлімдеуінше, әлемдегі ең соңғы галапагостық алып тасбақа қайтыс болған. 100 жастағы атақты тасбақаның есімі Жалғыз Джордж болатын.

Негізі галапогостық тасбақалар 200 жылға жуық өмір сүреді алады. Жалғыз Джордж 1972 жылы Пинта галапагостық аралдарының бірінен табылған болатын. 20 жылға жуық уақыт аралығында зерттеушілердің Джорджан ұрпақ алып қалу жолындағы қадамдары сәтсіз болып келген. Әрине, уақытында өзіне сай және түріне жататын 100 жастағы тасбақа да табылған. Соған қарамастан әр жолғы ұрпақ алып қалу жолындағы бастамалар сәтсіз аяқталған.

Жалғыз жанды Джордж Галапагос ұлттық паркінің нышан-айғағына айналған. Джорджбен танысу үшін Голливудтың жұлдыздары саналатын Брэд Питт пен Анджелин Джоли және ағылшын ханзадасы Чарльз, әлем саясаткерлері арнайы келіп-кетіп тұратын болған.

Дала тасбақасы (лат. Testudo horsfieldii) – құрлық тасбақалары тұқымдасына жататын бауырымен жорғалаушы. Қазақстанда бұл тасбақа Шығыс Қазақстан облысының оңтүстігінде Ақтоғай станцасы орналасқан Балқаштың солтүстік-шығыс жағалауына дейінгі аймақта кездеседі. Құмдауыт сары топырақты даланы мекендейді.

Карапакс, яғни, арқа сауыты 29 см, жалпы бауыр сауытын пластрон деп атайды. Аталығы аналығынан кішірек және арқа сауыты дөңесті, ұзындау құйрықты болады. Дала тасбақасы тіршілік қамын қатаң күндіз жасайды. Ыстық күндері таңертең және кешкі ымырт кезінде ғана жайылады. Ыстықта өсімдіктер түбіне, кеміргіштердің ініне тығылады. Бір күнде тасбақа 2

шақырымға дейін бара алады. Тасбақа, негізінен, көпжылдық шөптер мен түрлі өсімдіктердің балаусасымен қоректенеді, кейде қоңыздар мен бүйілерді де қорегіне жаратады. Тасбақалар ұйқыдан наурыз – сәуір айларында оянады. Мамыр айында шағылысып, аналығы бірнеше рет қайталап 10-16 жұмыртқа табады, оларды тереңдігі 15-20 см топырақ астына көмеді. Инкубациялық кезеңі 80-110 тәулікке жетеді. Жер бетіне келесі көктемде шыққан тасбақа балалары тіршілігін жер бетінде бастайды. Тасбақалар өте баяу өседі. Жыныстық жағынан 10-13 жылда жетіледі. Тасбақаның бұл түрі табиғатта 30 жылдай өмір сүреді.Қалқанының жоғары жағы жасыл сарғыш, бауыры сарғыш келеді. Басы, аяғы және құйрығы жасыл қоңыр. Тұрқы 30 см-дей, мүйіз сауытпен қапталған. Салмағы 2,5 кг-дай. Аяқтарында 4 башайдан болады. Наурыз айларында ұйқысынан оянып, сәуір – маусым арасында 2 рет ұйыққа түседі (1 – 4 жұмыртқадан салады). Өте баяу өседі. 65 – 100 күндежұмыртқаны жарып шыққан тасбақалар келесі жылдың сәуір айында ғана інінен шығады. Көп жылдық шөптесін өсімдіктермен қоректенеді. Кәсіптік маңызы бар, Батыс Еуропа елдерінде тағам ретінде пайдаланылады

ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ

3.1. Тасбақа асырау үшін қандай ережелерді ұстау қажет? Қандай тамақ

береді?

Үйде тасбақаны терариумда ұстау керек. Терариум жылы, көп жарықты жерде орналасу керек. Ас үйде орналастырмайды. Егер сіздің үйіңізде мысық бар болса оны басқа бөлмеде ұстауымыз керек. Болмаса тасбақаға қауіп төнуі мүмкін.

Бүгінде ит, мысықпен қатар тасбақа асырайтын адамдар да аз емес. Алдымен қалай таңдау керек деген сұраққа келейік. Оны дүкеннен, интернеттен, базардағы тасбақа асыраушылардын сатып алуға болады. Сатып

алар кезде тордың жанында біраз уақыт тұрып. Тасбақаны бақылау керек.

Дені сау көп қозғалады, тамағын жейді.

Терариум кең әрі ашық болғаны дұрыс. Тамақ салғышы мен су құйғышын да бірге алыңыз.

Сапалы шөп (корм) таңдау сіздің отбасыңыздың бір мүшесі – тасбақаңыздың денінің саулығы. Сондықтан шөп таңдауда абай болғаныңыз жөн. Өзім сол зоодүкендегі апай арқылы алып тұрамын. Тасбақалар түрлі шөптерді жақсы көреді. Әлбетте, тасбақаңыздың жасы мен ауқымына, тәбетіне қарай өзіңіз орайластырғаныңыз жөн. Тасбақаның дені сау болу үшін тамақтың түрлі-түрлі болғаны жақсы. Оны өзіңіз қолдан дайындап

алсаңыз да болады.

Терариумда үнемі әр түрлі минералға бай тастар себулі болуы керек. Мұны тасбақаңыз кеміріп, мүжу арқылы өзіне пайдалы элементтерді бойына жинақтайды.

Тасбақаға арналған арнайы ванна болады. Тасбақа жуынғанда бөлмеде өкпек желдің есіп тұруынан салқын тиіп қалуы мүмкін, сондықтан есік-терезе жабық тұрғаны дұрыс. Жуынып жатқан суды тасбақаңыз ішуі мүмкін болғандықтан, ішуге жарамды, таза сумен жуындырыңыз. Тасбақаларда да

әрқилы мінез бар, талғам бар. Кейбіреулері жуынуды ұнатпауы да таңсық емес. Ондай кезде өзіңіз қолмен жуындыруға тура келеді. Бірақ қорқытып алып жүрмеңіз.

Тасбақаның өзгелерден ерекшелігі – ұзақ уақыт қоректенбей, су ішпей жүре алатындығында. Және бір ерекшелігі – олардың тосыннан қиянат жасар жауының аз екендігінде. Арқасындағы мықты сауыты тасбақаны ірі аң-құстардың шапқыншылығынан және температуралық толқулардан сақтайды екен. Қыстың қатты аязы мен боранында не жаздың аптапты ыстығында олар тіршілік етуді тоқтатады. Яғни мұндай сәттерде тасбақалар терең ұйқыға кіріседі.

Тасбақа арқасына жабыстырылған тасынан мойнын алға созу арқылы дем алады және өкпесіне ауа толтырады. Қызығы, ол жүрген кезде ғана жақсы тыныстайтын көрінеді.

Жасына, көлеміне қарай тасбақалар әр түрлі келеді. Ал олардың өмір сүру ұзақтығы – 150 жыл. Тасбақалар 10 жасқа толғаннан кейін жұмыртқа салады. Жұмыртқалары аппақ әрі қалың қабыршақты келеді.

Тасбақалардың ерекшелігі денесі сүйекті-мүйізді не сүйекті-терілі сауытпен қапталған. Арқа сауытын карапакс, ал бауыр сауытын пластрон деп атайды. Сауытының ұзындығы 12 см-ден 2 м-ге дейін жетеді. Карапакс теріден дамыған сүйек тақташықтарынан тұрады; оның ішкі бетіне омыртқа қанаттары және қабырғалар бекиді. Пластронның тақташықтары бұғана мен құрсақ қабырғаларынан құралған. Екі сауыттың біріккен жері тарамыс сіңірмен қозғалмалы түрде не сүйектері кірігіп жалғасады.

ҚОРЫТЫНДЫ

Осы зерттеу жұмысын жасай отырып, мен тасбақалар жайлы көптеген қызықты мәлімет алумен қатар, өзімнің тасбақамды одан сайын жақсы көріп кеттім. Өйткені, ол сондай сүйкімді, сұлу, көркем.

Менімше, жұмыс енді басталып келеді. Енді мен үнемі тасбақамды бақылауға аламын, онда болып жатқан өзгерістерді қалт жібермеймін. Тасбақалар жайлы кітаптардан, интернеттен жаңа материалдар қараймын. Оның өмір сүру ережелері, тамақтануы, аурулары және емделуі туралы кеңінен танып білгім келеді.

Зерттеу нәтижесінде тасбақалар туралы көптеген мағлұматтар білдмОлар туралы қызықты ақпараттарды жинадым, сараптай келе тасбақаның төзімді жануар екенініне күмәнім қалмады.

Табиғатта тасбақалардың азайуының бірден – бір себеп адамдардың олардың өмір сүру аймақтарынқұртуы болып табылады.Екінші себебі жыртқыштар және құстар. Бір тасбақа мысалы 100 жұмыртқа салса, жұмыртқадан шыққан кішкентай тасбақалардың 5-6 ғана тірі қалады. Үлкен тасбақаларда жыртқыш құстарға қорек болады, олар тасбақаны тұмсығымен тістеп алып, биіктен тасты жерге тастайды екен. Сол кезде тасбақаның сауыты екіге бөлініп кетіп, қызыл етін құс жейді екен. Табиғатта тасбақаның да құстарға шабуыл жасап, етімен қоректенетінін ғаламтор желісінен көрдім.

Ұрпақтан-ұрпаққа жету жолдарында тасбақаның саны жоюлуда.Оған бірден-бір себеп адамзат болып отыр. Табиғат анамызды қадірлеп,оны жамандықтан сақтай білейік,жануарларды қорғау дәстүрін жоғалтып алмай жалғастыратын болайық. Мен болашақта тасбақаның басқа түрлерін әрі қарай зерттеймін.Олардың жойылып кетпеуіне жаңалықтар қосамын.

Жеткен жетістіктерімен тоқтап қалмаймын. Біздің тасбақамызға біздің үйде жайлы болуы үшін барлық жағдайды жасаймын. Әр тасбақаның өмір сүру ерекшеліктері өзгеше. Сондықтан басқа тасбақаларының өмір сүру ерекшеліктерін де анықтауға кірісемін.

Осы жұмыстарымды ойдағыдай орындап шығуға көмектескен ата-анама, жетекші ұстазыма рахметімді білдіремін.

Пайдаланылған әдебиеттері:

1. Ильичева В.Д. Черепахи. – М.:Просвещение, 1986.

2. Нуждена Т.Т. Мир животных и растений. Энциклопедия для малышей. – Академия развития, 2006.

3. Рогожкин А.Г. Энциклопедический словарь юного натуралиста. – Педагогика, 1981.

4. Соколов В.Е. Жизнь животных. В 7-ми т. – М.: Просвещение, 1983.

5. hhh://www.cherepaha.com/

Жүктеу

Бөлісу

ЖИ арқылы жасау

Файл форматы:

docx

Басқа Ғылыми жұмыстар 4 сынып

25.02.2019

2406

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз

"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар

Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады

Ұстаздарға арналған олимпиадалар

Оқушыларға арналған олимпиадалар

Тәрбиешілерге арналған олимпиадалар