Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі

Түркістан облысы, Сарыағаш қаласы

«№60 жалпы білім беретін мектеп»

коммуналдық-мемлекеттік мекемесі

Тақырыбы:

" Ағылшын тілін үйренудің оңай тәсілдері"

«Easy ways to learn English»

Секция: Тіл білімі

Бағыты: «Қазақстанның тарихи ескерткіштері және перспективалы

туристтік маршуттар»

Авторы: 8 «а» сынып оқушысы

Алгазиева Айдана

Жетекшісі: ағылшын тілі пәнінің мұғалімі,

Педагог-зерттеуші

Есбай Айнаш

2025-2026 оқу жылы

№60 жалпы білім беретін мектебінің 8 «а» сынып оқушысы Алгазиева Айдананың " Easy ways to learn English" тақырыбындағы ғылыми жоба жұмысына

Пікір:

Алгазиева Айдана алып отырған тақырыбы қазіргі кезде өзекті әрі қызықты. Қазіргі жаһандану заманында ағылшын тілін білу – білім мен мүмкіндіктердің кілті. Сондықтан ағылшын тілін үйренудің тиімді әрі оңай тәсілдерін табу әрбір білім алушы үшін маңызды. Тілді үйрену тек грамматиканы жаттаумен шектелмейді, ол – күнделікті өмірде қолдану арқылы қалыптасатын дағды. Сол себепті оқушыларға ағылшын тілін үйретуде тыңдалым, айтылым, оқылым және жазылым дағдыларын бірге дамыту қажет. Мысалы, ағылшын тіліндегі әндер тыңдау, қысқа бейнелер көру, қызықты мәтіндер оқу және күнделікті шағын жазбалар жазу арқылы тіл үйрену процесін жеңіл әрі қызықты етуге болады. Сонымен қатар, ойын әдістері, диалогтар, рөлдік тапсырмалар мен заманауи цифрлық ресурстарды пайдалану оқушылардың қызығушылығын арттырып, тілді тез меңгеруіне ықпал етеді. Демек, ағылшын тілін үйренудің оңай жолы – оны күнделікті өмірмен байланыстырып, үздіксіз тәжірибе жасау арқылы жүзеге асады.

Алгазиева Айдана зерттеу жұмысын жазу барысында көптеген көркем әдебиеттерді, газет-журналдарды, ғаламтордан ізденген. Жұмыс жоспар бойынша жазылып, толық орындалған. Сонымен қатар Алгазиева Айдана көп ізденіп, жұмысын өз жас ерекшелігіне сай орындай білген және де нақты деректер негізінде зерттей білгенЖалпы алғанда ғылыми жоба өз дәрежесінде жасалынған деуге болады. Зерттеу жұмысының мазмұндылығы мен мәнділігін ескере отырып, жоғары дәрежеде бағалауға ұсынамын.

Пікір білдіруші: Есбай Айнаш Алдабергенқызы

№60 ж.б.б.м мұғалімі

Аннотация

Зерттеу өзектілігі: Қазіргі жаһандану заманында ағылшын тілі халықаралық қарым-қатынас тілі болып табылады. Ғылым, технология, интернет, білім беру салаларында ағылшын тілінің маңызы артып отыр. Сондықтан оны тиімді әрі жеңіл тәсілдермен үйрену маңызды.

Зерттеу мақсаты: Ағылшын тілін үйренудің ең тиімді және оңай тәсілдерін анықтау.

Міндеттері

• Ағылшын тілін үйренудің әдістерін зерттеу

• Оқушылар арасында сауалнама жүргізу

• Тиімді тәсілдерді салыстыру

• Қорытынды жасау

Зерттеу нысаны: Мектеп оқушыларының ағылшын тілін үйрену процесі.

Болжам: Егер оқушы күнделікті қарапайым әрі қызықты әдістерді қолданса, ағылшын тілін тез әрі жеңіл меңгере алады.

Зерттеу гипотезасы: Егер ағылшын тілін үйрену барысында дәстүрлі оқыту әдістерімен қатар ойын технологиялары, цифрлық қосымшалар, ән, бейне және күнделікті қарым-қатынас тәсілдері қолданылса, онда оқушылардың тіл үйренуге деген қызығушылығы артып, олардың сөздік қоры, сөйлеу дағдысы және түсіну қабілеті жылдам дамиды.

Зерттеу әдістері

Зерттеу барысында төмендегі әдістер қолданылды:

• Бақылау әдісі – оқушылардың ағылшын тілін үйрену процесін бақылау.

• Сауалнама әдісі – оқушылар арасында ағылшын тілін үйренуге қатысты қызығушылықтарын анықтау.

• Салыстыру әдісі – дәстүрлі әдіс пен жеңіл, қызықты тәсілдер арқылы үйренудің нәтижесін салыстыру.

• Практикалық тәжірибе – ән, ойын, мобильді қосымша, диалог арқылы тіл үйрену тәсілдерін қолдану.

• Талдау әдісі – алынған нәтижелерді талдап, тиімді тәсілдерді анықтау.

Зерттеудің жаңалығы: ағылшын тілін үйренуде тек кітаппен жұмыс жасау емес, сонымен қатар заманауи технологиялар, ойын элементтері, әндер мен бейне материалдар, мобильді қосымшалар арқылы тілді оңай әрі қызықты меңгерудің тиімді жолдары ұсынылады. Сонымен қатар, оқушыларға арналған күнделікті 10–15 минуттық шағын тілдік жаттығулар жүйесі ұсынылады.

Ұсыныс

Зерттеу нәтижесіне сүйене отырып, төмендегі ұсыныстар жасалды:

1. Ағылшын тілін үйрену барысында күн сайын аз уақыт болса да тұрақты түрде жаттығу жасау керек.

2. Оқушылар ағылшын тіліндегі әндер, мультфильмдер, фильмдер арқылы тыңдалым дағдысын дамытуы тиіс.

3. Мобильді қосымшалар мен онлайн платформаларды (сөз жаттау, ойындар) жиі қолдану ұсынылады.

4. Сабақ барысында диалог, рөлдік ойын, топтық жұмыс әдістерін қолдану оқушылардың сөйлеу қабілетін арттырады.

5. Әр оқушы күнделік немесе қысқа жазба жазу арқылы жазылым дағдысын дамытуы керек.

Аннотация

Актуальность исследования: в современную эпоху глобализации английский язык является языком международного общения. Растет значение английского языка в области науки, технологий, интернета, образования. Поэтому важно изучать его эффективно и легко.

Цель исследования: определить наиболее эффективные и простые способы изучения английского языка.

Обязанности

* Изучение методов изучения английского языка

* Проведение анкетирования учащихся

* Сравнение эффективных подходов

* Делать выводы

Объект исследования: процесс изучения английского языка школьниками.

Прогноз: если учащийся ежедневно использует простые и интересные методы, он сможет быстро и легко овладеть английским языком.

Гипотеза исследования: если в процессе изучения английского языка наряду с традиционными методами обучения используются игровые технологии, цифровые приложения, пение, видео и повседневные способы общения, то интерес учащихся к изучению языка возрастает, а их словарный запас, речевые навыки и способность к пониманию развиваются быстрее.

Методы исследования

В ходе исследования были использованы следующие методы:

* Метод контроля-контроль процесса изучения английского языка учащимися.

* Метод анкетирования-выявление интереса учащихся к изучению английского языка.

* Метод сравнения-это сравнение результатов обучения с помощью традиционного метода и простых, интересных подходов.

* Практический опыт-использование способов изучения языка через пение, игру, мобильное приложение, диалог.

* Метод анализа-анализ полученных результатов и определение эффективных подходов.

Новизна исследования: в изучении английского языка предлагается не только работа с книгой, но и эффективные способы легкого и увлекательного овладения языком с помощью современных технологий, игровых элементов, песенных и видеоматериалов, мобильных приложений. Кроме того, для учащихся предлагается небольшая система упражнений на язык продолжительностью 10-15 минут каждый день.

Предложение

На основании результатов исследования были сделаны следующие рекомендации:

1.во время изучения английского языка вы должны регулярно практиковаться каждый день, даже если это небольшое количество времени.

2. учащиеся должны развивать навыки аудирования через песни, мультфильмы, фильмы на английском языке.

3.рекомендуется частое использование мобильных приложений и онлайн-платформ (запоминание слов, игры).

4.Использование в ходе урока приемов диалога, ролевой игры, групповой работы повышает речевые способности учащихся.

5.каждый ученик должен развить навык письма, написав дневник или короткую заметку.

Annotation

Relevance of the study: in modern times of globalization, English is the language of international communication. The importance of English is growing in the fields of Science, Technology, the internet, and education. Therefore, it is important to learn it in effective and easy ways.

The purpose of the study: to identify the most effective and easy ways to learn English.

Responsibilities

* Study methods for Learning English

* Conducting a survey among students

* Comparison of effective approaches

* Draw conclusions

Object of research: the process of learning English by schoolchildren.

Assumption: a student can learn English quickly and easily if they use simple and interesting techniques on a daily basis.

Research hypothesis: if in the process of learning English, along with traditional teaching methods, game technologies, digital applications, song, video and everyday communication methods are used, then students ' interest in learning the language will increase, and their vocabulary, speech skills and ability to understand will develop faster.

Research methods

The following methods were used in the study:

* Control method-control the process of learning English by students.

* Survey method-determining the interests of students in learning English.

* Comparison method-comparing the results of learning using the traditional method and easy, interesting ways.

* Practical experience-using language learning techniques through songs, games, mobile applications, dialogues.

* Analysis method-analyze the results obtained and determine the most effective approaches.

The novelty of the study: in learning English, not only working with a book is offered, but also effective ways to easily and interestingly master the language through modern technologies, game elements, songs and video materials, mobile applications. In addition, a system of small language exercises of 10-15 minutes is offered daily for students.

Offer

Based on the results of the study, the following recommendations were made:

1.in the process of learning English, you need to practice regularly, even for a short time every day.

2. students should develop listening skills through songs, cartoons, films in English.

3.it is recommended to use mobile applications and online platforms (word memorization, games) more often.

4.the use of methods of dialogue, role-playing games, group work during the lesson increases the ability of students to speak.

5.each student should develop the skill of writing by writing a diary or short note.

Мазмұны

Кіріспе

I ТАРАУ. АҒЫЛШЫН ТІЛІН ҮЙРЕНУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ағылшын тілінің қазіргі қоғамдағы маңызы
1.2 Ағылшын тілін үйренудің дәстүрлі және заманауи әдістері
1.3 Ағылшын тілін үйренудің оңай және тиімді тәсілдері

II ТАРАУ. SHADOWING ӘДІСІ АРҚЫЛЫ АҒЫЛШЫН ТІЛІН ҮЙРЕНУДІҢ ТИІМДІЛІГІ
2.1 Shadowing әдісінің мәні мен ерекшелігі
2.2 Shadowing әдісін қолданудың кезеңдері
2.3 Тыңдалым және айтылым дағдыларын дамытудағы shadowing әдісінің рөлі

III ТАРАУ. ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ
3.1 Оқушылар арасында ағылшын тілін үйрену тәсілдерін зерттеу
3.2 Shadowing әдісін қолдану арқылы жүргізілген тәжірибелік жұмыс
3.3 Зерттеу нәтижелері және талдау

Қорытынды

Ұсыныстар

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Қазіргі жаһандану дәуірінде ағылшын тілі әлемдік байланыс құралына айналды. Ол ғылым, білім, технология, бизнес және мәдениет салаларында кеңінен қолданылады. Көптеген халықаралық ұйымдар, ғылыми орталықтар және білім беру мекемелері өз жұмыстарын ағылшын тілінде жүргізеді. Сондықтан ағылшын тілін меңгеру қазіргі заман жастары үшін үлкен мүмкіндіктерге жол ашады.Ағылшын тілін білу адамның білім көкжиегін кеңейтіп қана қоймай, оның әлемдік ақпарат кеңістігіне еркін шығуына мүмкіндік береді. Бүгінгі күні интернеттегі ғылыми мақалалардың, кітаптардың, оқу курстарының басым бөлігі ағылшын тілінде жарияланады. Осы себепті ағылшын тілін меңгеру – тек пән ретінде оқу емес, ол тұлғаның интеллектуалдық дамуының маңызды бөлігі болып табылады.Дегенмен көптеген оқушылар ағылшын тілін үйренуді қиын деп қабылдайды. Кейбіреулер грамматикалық ережелердің көптігіне, жаңа сөздерді есте сақтаудың қиындығына немесе сөйлеу тәжірибесінің аздығына байланысты бұл тілді меңгеруде қиындықтарға кездеседі. Осыған байланысты ағылшын тілін үйренудің жеңіл әрі тиімді әдістерін қолдану маңызды мәселе болып табылады.Қазіргі педагогика мен лингвистика ғылымында тіл үйренудің түрлі тәсілдері ұсынылады. Олардың қатарында дәстүрлі грамматикалық әдістермен қатар, коммуникативтік тәсілдер, ойын технологиялары, мультимедиялық құралдар, мобильді қосымшалар және shadowing сияқты инновациялық әдістер кеңінен қолданылуда. Мұндай тәсілдер оқушылардың тіл үйренуге деген қызығушылығын арттырып, білімді тиімді меңгеруге мүмкіндік береді.Зерттеу барысында ағылшын тілін үйренудің теориялық негіздері қарастырылып, дәстүрлі және заманауи әдістер талданады. Сонымен қатар, тіл үйренуді жеңілдететін практикалық тәсілдер зерттеледі.Бұл зерттеу жұмысының маңыздылығы – ағылшын тілін үйрену процесін жеңілдететін жаңа тәсілдерді анықтап, оқушыларға тиімді ұсыныстар жасауында.

I ТАРАУ

АҒЫЛШЫН ТІЛІН ҮЙРЕНУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Ағылшын тілінің қазіргі қоғамдағы маңызы

Қазіргі таңда ағылшын тілі әлемдегі ең кең таралған халықаралық тілдердің бірі болып саналады. Ол тек белгілі бір мемлекеттердің ғана емес, бүкіл әлемнің ортақ қарым-қатынас құралына айналды. Бүгінде ағылшын тілі халықаралық конференциялар, ғылыми зерттеулер, дипломатиялық келіссөздер, бизнес байланыстар және мәдениетаралық қарым-қатынастарда кеңінен қолданылады.Ғалымдардың пікірінше, қазіргі уақытта әлемдегі интернеттегі ақпараттың шамамен жартысынан астамы ағылшын тілінде жарияланады. Бұл тілдің ғылыми және технологиялық дамудағы рөлінің ерекше екенін көрсетеді. Әлемдегі ең беделді университеттер мен ғылыми орталықтар өз зерттеулерін көбінесе ағылшын тілінде жариялайды.Ағылшын тілі тек ғылым мен технология саласында ғана емес, сонымен қатар мәдениет саласында да маңызды орын алады. Көптеген халықаралық фильмдер, музыкалық шығармалар, әдеби кітаптар және танымдық бағдарламалар ағылшын тілінде шығарылады. Осы арқылы ағылшын тілі әлем халықтарының мәдени байланысын нығайтуға ықпал етеді.Қазақстан үшін де ағылшын тілінің маңызы ерекше. Елдің халықаралық деңгейде дамуы, шетелдік білім беру бағдарламаларына қатысуы және экономикалық байланыстардың кеңеюі ағылшын тілін меңгерудің қажеттілігін арттырады. Сондықтан мектептерде ағылшын тілі ерте жастан бастап оқытылады.Сонымен қатар ағылшын тілін білу адамның жеке дамуына да үлкен әсер етеді. Тіл үйрену адамның есте сақтау қабілетін жақсартады, логикалық ойлауын дамытады және шығармашылық қабілетін арттырады. Тіл үйрену барысында адам жаңа мәдениеттермен танысып, әлемге деген көзқарасын кеңейтеді.Осылайша ағылшын тілі қазіргі қоғамда тек байланыс құралы ғана емес, сонымен қатар білім мен дамудың маңызды факторы болып табылады.

1.2 Ағылшын тілін үйренудің дәстүрлі және заманауи әдістері

Ағылшын тілін үйрету әдістемесі уақыт өте келе үлкен өзгерістерге ұшырады. Бұрынғы кезеңдерде тіл үйрету негізінен грамматикалық ережелерді жаттауға және мәтіндерді аударуға негізделген болатын. Бұл әдіс «грамматикалық-аударма әдісі» деп аталады.Бұл тәсілде оқушылар жаңа сөздерді жаттап, сөйлемдерді бір тілден екінші тілге аудару арқылы тіл үйренді. Мұндай әдіс грамматикалық білімді қалыптастыруда тиімді болғанымен, сөйлеу дағдыларын дамытуда жеткілікті нәтиже бермеді.Кейінірек тіл үйретуде коммуникативтік әдіс кең тарала бастады. Бұл әдістің негізгі мақсаты – оқушыларды нақты өмірлік жағдайларда тіл арқылы қарым-қатынас жасауға үйрету. Коммуникативтік әдіс арқылы оқушылар диалогтар құрып, пікір алмасып, топтық жұмыстар арқылы сөйлеу тәжірибесін дамытады.Қазіргі уақытта тіл үйренудің заманауи әдістері ақпараттық технологиялармен тығыз байланысты. Онлайн платформалар, мобильді қосымшалар, интерактивті ойындар және бейне сабақтар тіл үйрену процесін қызықты әрі тиімді етеді.Сондай-ақ shadowing әдісі соңғы жылдары кеңінен қолданылып келеді. Бұл әдісте оқушы аудио мәтінді тыңдап отырып, сол мәтінді бір мезгілде қайталайды. Мұндай жаттығу тыңдалым және айтылым дағдыларын бір уақытта дамытуға мүмкіндік береді.Заманауи әдістердің тағы бір ерекшелігі – олар оқушының белсенді қатысуына негізделеді. Оқушы тек тыңдаушы емес, сонымен қатар оқу процесінің белсенді қатысушысы болады. Бұл тәсіл білімнің тиімді меңгерілуіне ықпал етеді.

1.3 Ағылшын тілін үйренудің оңай және тиімді тәсілдері

Ағылшын тілін үйренуді жеңілдету үшін әртүрлі тиімді тәсілдерді қолдануға болады. Мұндай тәсілдер оқушылардың қызығушылығын арттырып, тіл үйрену процесін жеңіл әрі қызықты етеді.Ең тиімді тәсілдердің бірі – күнделікті сөздік қорды дамыту. Жаңа сөздерді күн сайын аз мөлшерде үйрену есте сақтауды жеңілдетеді. Мысалы, күн сайын 5–10 жаңа сөз үйрену арқылы бір жыл ішінде мыңдаған сөзді меңгеруге болады.Тағы бір тиімді тәсіл – ағылшын тіліндегі аудио және бейне материалдарды пайдалану. Әндер, фильмдер, мультфильмдер және подкасттар тыңдалым дағдыларын дамытуға көмектеседі. Сонымен қатар олар оқушының тілдің табиғи дыбысталуын түсінуіне мүмкіндік береді.Shadowing әдісі де тіл үйренудің ең тиімді тәсілдерінің бірі болып саналады. Бұл әдіс арқылы оқушы аудионы тыңдап қана қоймай, сол мәтінді бір уақытта қайталап айтады. Нәтижесінде сөйлеу жылдамдығы, дұрыс дыбыстау және тыңдау қабілеті дамиды.Сонымен қатар тіл үйренуде ойын әдістерін қолдану да өте тиімді. Әртүрлі тілдік ойындар оқушылардың қызығушылығын арттырып, жаңа сөздерді есте сақтауды жеңілдетеді.Тіл үйренудің тағы бір маңызды тәсілі – тұрақты тәжірибе жасау. Ағылшын тілінде сөйлесуге, жазуға және оқуға мүмкіндік табу тілді тез меңгеруге көмектеседі. Мысалы, күнделік жазу, достармен ағылшын тілінде сөйлесу немесе онлайн сөйлесу платформаларын пайдалану өте пайдалы.Қорытындылай келе, ағылшын тілін үйренудің тиімділігі қолданылатын әдістердің әртүрлілігіне және тұрақты тәжірибеге байланысты. Заманауи технологиялар мен инновациялық тәсілдерді пайдалану тіл үйрену процесін жеңіл әрі нәтижелі етеді.

II ТАРАУ

SHADOWING ӘДІСІ АРҚЫЛЫ АҒЫЛШЫН ТІЛІН ҮЙРЕНУДІҢ ТИІМДІЛІГІ

2.1 Shadowing әдісінің мәні мен ерекшелігі

Қазіргі тіл үйрету әдістемесінде тыңдалым мен айтылым дағдыларын қатар дамытуға бағытталған көптеген тиімді тәсілдер бар. Солардың бірі – shadowing әдісі. Бұл әдіс соңғы жылдары шетел тілдерін үйрену саласында кеңінен қолданылып келеді және көптеген зерттеушілер оның тиімділігін дәлелдеген.

Shadowing сөзі ағылшын тілінен аударғанда «көлеңке сияқты қайталау» деген мағынаны білдіреді. Яғни, бұл әдісте оқушы аудио мәтінді тыңдай отырып, сол мәтінді бір мезгілде немесе аз ғана кідіріс арқылы қайталап айтады. Бұл процесс тыңдалым және айтылым дағдыларын бір уақытта дамытуға мүмкіндік береді.

Shadowing әдісі алғашында синхронды аудармашыларды дайындау барысында қолданылған. Себебі синхронды аудармашылар сөйлеп тұрған адамның сөзін тыңдай отырып, оны бір уақытта басқа тілге аударып айтуы керек. Кейін бұл әдіс шетел тілдерін оқытуда тиімді тәсіл ретінде қолданылып, тіл үйренушілер арасында кең таралды.Бұл әдістің басты ерекшелігі – оқушының тілді табиғи түрде қабылдауына мүмкіндік беруі. Дәстүрлі сабақтарда оқушылар көбінесе грамматикалық ережелерді жаттап, жазбаша тапсырмалар орындайды. Ал shadowing әдісінде тілдің дыбысталуы, ырғағы, интонациясы және сөйлеу жылдамдығы табиғи түрде меңгеріледі.

Shadowing әдісінің тағы бір маңызды ерекшелігі – ол есте сақтау қабілетін дамытады. Аудионы тыңдай отырып бір мезгілде қайталау ми қызметін белсенді жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Нәтижесінде оқушы жаңа сөздерді тезірек есте сақтайды.Сонымен қатар бұл әдіс тілдік кедергіні азайтады. Көптеген оқушылар ағылшын тілінде сөйлеуден қорқады немесе өз ойын жеткізе алмай қиналады. Shadowing әдісі арқылы оқушылар дайын сөйлемдерді қайталау арқылы сөйлеу тәжірибесін жинақтайды және біртіндеп еркін сөйлеуге үйренеді.Ғалымдардың пікірінше, shadowing әдісін тұрақты қолдану арқылы оқушылардың сөйлеу жылдамдығы, дұрыс дыбыстау қабілеті және тыңдау түсінігі айтарлықтай жақсарады. Сондықтан бұл әдіс қазіргі тіл үйрету әдістемесінде ең тиімді тәсілдердің бірі болып саналады.

2.2 Shadowing әдісін қолданудың кезеңдері

Shadowing әдісін тиімді қолдану үшін оны белгілі бір кезеңдер арқылы орындау қажет. Бұл кезеңдер оқушының тілдік деңгейіне сәйкес ұйымдастырылса, әдістің нәтижесі жоғары болады.

Бірінші кезең – тыңдау кезеңі. Бұл кезеңде оқушы аудио мәтінді мұқият тыңдайды. Мәтінді тыңдау барысында оның жалпы мазмұнын түсінуге тырысады. Бұл кезеңде басты мақсат – мәтіннің негізгі ойын түсіну және сөйлеу ырғағын сезіну.

Екінші кезең – мәтінді бірге қайталау кезеңі. Бұл кезеңде оқушы аудионы қайта тыңдай отырып, сөйлеушінің сөздерін бірге қайталайды. Мұнда оқушы дыбыстарды дұрыс айтуға, сөйлеу жылдамдығына және интонацияға назар аударады.

Үшінші кезең – кідіріс арқылы қайталау. Бұл кезеңде аудио мәтіннің әр сөйлемінен кейін аз уақыт кідіріс жасалып, оқушы сол сөйлемді қайталап айтады. Бұл тәсіл оқушыға сөйлем құрылымын жақсы түсінуге көмектеседі.

Төртінші кезең – мәтінді өздігінен айту. Оқушы аудионы бірнеше рет тыңдағаннан кейін мәтінді аудиосыз айтуға тырысады. Бұл кезең есте сақтау қабілетін және сөйлеу дағдысын дамытуға көмектеседі.

Бесінші кезең – талдау және түзету кезеңі. Бұл кезеңде оқушы өзінің сөйлеуін бастапқы аудиомен салыстырады. Қандай дыбыстарды дұрыс айтпағанын немесе сөйлеу ырғағында қандай қателер болғанын анықтайды.

Осы кезеңдерді жүйелі түрде орындау shadowing әдісінің тиімділігін арттырады. Сонымен қатар бұл әдісті күн сайын 10–15 минут қолдану да жақсы нәтиже береді.

2.3 Тыңдалым және айтылым дағдыларын дамытудағы shadowing әдісінің рөлі

Шетел тілін меңгеру барысында ең маңызды дағдылардың бірі – тыңдалым және айтылым. Бұл дағдылар адамның тілдік қарым-қатынас жасау қабілетін қалыптастырады. Алайда көптеген оқушылар ағылшын тілін оқығанымен, оны түсіну немесе еркін сөйлеу барысында қиындықтарға кездеседі.

Shadowing әдісі осы мәселелерді шешуде өте тиімді құрал болып табылады. Бұл әдіс тыңдау және сөйлеу әрекеттерін бір уақытта жүзеге асыру арқылы тілдік дағдыларды кешенді түрде дамытады.Ең алдымен shadowing әдісі тыңдалым дағдысын жақсартады. Оқушы аудио мәтінді бірнеше рет тыңдай отырып, сөздердің дұрыс айтылуын, сөйлемдердің байланысын және сөйлеу ырғағын жақсы түсіне бастайды. Бұл оның ағылшын тіліндегі сөйлеуді тез қабылдауына мүмкіндік береді.Сонымен қатар бұл әдіс айтылым дағдысын дамытуда үлкен рөл атқарады. Аудионы қайталау арқылы оқушы дыбыстарды дұрыс айтуға үйренеді. Ағылшын тіліндегі кейбір дыбыстар қазақ немесе орыс тілінде кездеспейтіндіктен, оларды дұрыс айту үшін тұрақты жаттығу қажет. Shadowing әдісі осы дағдыларды қалыптастыруға көмектеседі.

Бұл әдістің тағы бір маңызды артықшылығы – интонация мен сөйлеу ырғағын дамытуы. Тілді тек сөздерді жаттау арқылы емес, оның табиғи сөйлеу үлгісін қайталау арқылы меңгеру әлдеқайда тиімді. Shadowing әдісі дәл осы мақсатқа бағытталған.Сонымен қатар shadowing әдісі оқушылардың өз-өзіне деген сенімділігін арттырады. Тілді бірнеше рет қайталап айту арқылы олар сөйлеуге дағдыланып, тілдік кедергіден арылады.

Қорытындылай келе, shadowing әдісі тыңдалым мен айтылым дағдыларын дамытудың тиімді құралдарының бірі болып табылады. Бұл әдісті жүйелі түрде қолдану арқылы оқушылар ағылшын тілін тезірек және табиғи түрде меңгере алады.

III ТАРАУ

ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ

3.1 Оқушылар арасында ағылшын тілін үйрену тәсілдерін зерттеу

Бұл бөлімде біз ағылшын тілін үйрену тәсілдерінің тиімділігін оқушылар арасында зерттеуді қарастырдық. Зерттеу 60 оқушы қатысқан тәжірибелік сауалнама арқылы жүргізілді. Оқушылардың жас ерекшелігі 13–16 жас аралығында болды. Сауалнамада үш негізгі бағыт қарастырылды:

1. Дәстүрлі тәсілдер – грамматикалық жаттығулар, сөздерді жаттау, мәтінді аудару.

2. Заманауи тәсілдер – бейнематериалдар, мультимедиа, мобильді қосымшалар.

3. Shadowing әдісі – аудионы тыңдай отырып, мәтінді бір мезгілде қайталау.

Сауалнама нәтижесі бойынша оқушылардың 70%-ы дәстүрлі тәсілдерді қызықсыз деп бағалады. Оқушылардың пікірінше, тек грамматикалық ережелер мен аударма арқылы тіл үйрену сөйлеу және тыңдалым дағдыларын жетілдіруде жеткіліксіз.

Ал заманауи тәсілдерді қолданған кезде 85% оқушы өз тілдік дағдыларының жақсарғанын атап көрсетті. Олар мультимедиялық материалдар мен мобильді қосымшаларды қолдану арқылы жаңа сөздерді тезірек үйреніп, ағылшын тілін тыңдауға үйренгенін білдірді.

Shadowing әдісін қолданған топтағы оқушылардың пікірі ерекше болды: 90% қатысушы бұл әдістің айтылым мен тыңдалым дағдыларын тиімді дамытатынын айтты. Оқушылар shadowing әдісі арқылы сөздердің дұрыс дыбысталуы мен интонацияны жақсы меңгергенін және сөйлеу сенімділігінің артқанын атап өтті.

Зерттеу нәтижелерінен көрінгендей, заманауи тәсілдер мен shadowing әдісін қолдану оқушылардың тіл үйренуге деген қызығушылығын арттырады және олардың сөйлеу қабілетін дамытуда тиімдірек болып саналады.

3.2 Shadowing әдісін қолдану арқылы жүргізілген тәжірибелік жұмыс

Зерттеу барысында shadowing әдісін қолдану бойынша тәжірибелік жұмыс ұйымдастырылды. Тәжірибеге екі топ қатыстырылды:

• Тәжірибе тобы – shadowing әдісімен жұмыс істеді (30 оқушы).

• Бақылау тобы – дәстүрлі әдіспен жұмыс істеді (30 оқушы).

Тәжірибе тобына төмендегі тапсырмалар берілді:

1. Аудио тыңдау: Әр сабаққа 5–7 минуттық қысқа мәтін берілді (қысқа әңгімелер, диалогтар, ән үзінділері).

2. Мәтінді бір мезгілде қайталау: Оқушылар аудионы тыңдап, сөйлеушінің сөзін дәл қайталады.

3. Кідіріс арқылы қайталау: Әр сөйлемді тыңдағаннан кейін 2–3 секунд кідіріп, өздігінен қайталау.

4. Мәтінді өздігінен айту: Аудиосыз мәтінді оқып, дұрыс дыбысталу мен интонацияны қолдану.

5. Қайта тыңдау және түзету: Өз дауысын жазып, бастапқы аудиоымен салыстырып, қателерді түзету.

Shadowing әдісін қолдану барысында оқушыларды төмендегі критерийлер бойынша бағаладық:

• Сөйлеу жылдамдығы

• Дыбыстарды дұрыс айту қабілеті

• Интонация мен ырғағын сақтау

• Тыңдалым арқылы түсіну деңгейі

Тәжірибе аптасына 5 күн, әр күні 15 минуттан жүргізілді, жалпы тәжірибе мерзімі – 4 апта.

3.3 Зерттеу нәтижелері және талдау

Тәжірибе аяқталғаннан кейін нәтижелерді салыстырдық. Нәтижелер кесте және диаграмма түрінде ұсынылды:

1. Тыңдалым дағдылары:

Shadowing әдісін қолданған топтың 85% оқушысы аудионы толық түсініп, негізгі идеяны айта алған.

Дәстүрлі топта бұл көрсеткіш 60% ғана болды.

2. Айтылым дағдылары:

Shadowing тобы дыбыстарды дұрыс айту және интонацияны сақтау бойынша 80%-дық нәтижеге жетсе, дәстүрлі топта бұл көрсеткіш 55% болды.

3. Сөйлеу сенімділігі:

Shadowing әдісін қолданған топтағы оқушылар еркін сөйлеуге көбірек мүмкіндік алған. Олар диалог құруда қорықпай, сөйлемдерді дұрыс қолданды.

4. Сөздік қорды меңгеру:

Shadowing әдісі арқылы оқушылар жаңа сөздерді аудионы қайталау кезінде тезірек есте сақтады. 4 апта ішінде орта есеппен әр оқушы 120 жаңа сөзді меңгерді.

Талдау көрсеткендей, shadowing әдісі тыңдалым мен айтылымды қатар дамытуға, сөйлеу сенімділігін арттыруға және жаңа сөздерді тез есте сақтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл әдіс оқушылардың қызығушылығын арттырады, өйткені ол ойын элементіне және интерактивті тәсілге негізделген.

Зерттеу нәтижелері shadowing әдісінің ағылшын тілін үйретуде дәстүрлі әдістерден тиімдірек екенін көрсетеді. Shadowing әдісін сабақта қолдану оқушылардың тіл үйренуге деген мотивациясын күшейтіп, олардың сөйлеу қабілетін жылдам жетілдіреді.

Қорытынды

Зерттеу нәтижелері ағылшын тілін үйренуде shadowing әдісі мен заманауи интерактивті тәсілдердің тиімділігін нақты көрсетті. Shadowing әдісі тыңдалым және айтылым дағдыларын бір уақытта дамытуға мүмкіндік береді, сөйлеу сенімділігін арттырады, сөздік қорды тез меңгеруге жағдай жасайды. Сонымен қатар бұл әдіс оқушылардың тілге деген қызығушылығын арттырады, сабаққа қатысуын белсенді етеді және тілдік кедергіні азайтады.Дәстүрлі әдістермен салыстырғанда shadowing әдісі оқушыларға табиғи сөйлеу үлгісін, интонация мен сөйлеу ырғағын, сондай-ақ ақпаратты тез қабылдау қабілетін үйретеді. Зерттеу барысында shadowing әдісін қолданған тәжірибе тобының оқушылары сөйлеу, тыңдалым және айтылым дағдыларында айтарлықтай нәтижеге жеткені байқалды.Сондықтан зерттеу көрсеткендей, ағылшын тілін үйретуде тек грамматикалық ережелер мен сөздерді жаттау жеткіліксіз. Заманауи интерактивті әдістер мен shadowing тәжірибесі тіл үйрену процесін жеңілдетіп, оның нәтижелілігін арттырады.

ҰСЫНЫСТАР

1. Shadowing әдісін сабақ бағдарламасына енгізу:

Әр сабақта 10–15 минут shadowing жаттығуларын ұйымдастыру ұсынылады.

Оқушылар аудио мәтіндерді тыңдап, бір мезгілде қайталауға үйретілуі керек.

2. Күнделікті тәжірибені қолдау:

Оқушыларға күнделікті ағылшын тілінде шағын мәтіндер оқу, аудионы тыңдау, ән тыңдау, бейнематериал қарау ұсынылады.

Күнделікті қысқа жаттығулар тіл үйренуді тұрақты етеді және есте сақтауды жақсартады.

3. Мобильді қосымшалар мен онлайн платформаларды пайдалану:

Duolingo, LingQ, BBC Learning English сияқты заманауи қосымшаларды сабақта қолдану.

Shadowing жаттығуларын аудиоплатформалар арқылы орындау тиімді.

4. Ойын әдістерін қолдану:

Топтық диалогтар, рөлдік ойындар, сөздік ойындар арқылы сөйлеу дағдыларын дамыту.

Бұл әдіс оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттырады және жаңа сөздерді есте сақтауды жеңілдетеді.

5. Бағалау және кері байланыс:

Оқушылардың сөйлеу және тыңдалым деңгейін тұрақты түрде бағалау.

Өз дауысын жазып, аудиомен салыстыру арқылы қателерді түзету ұсынылады.

6. Shadowing әдісін барлық деңгейдегі оқушыларға бейімдеу:

Бастауыш деңгейдегі оқушыларға қысқа сөйлемдер мен қарапайым диалогтар,

Орта деңгейде – мәтін ұзындығын арттыру және күрделі сөйлемдер,

Жетілдірілген деңгейде – толық әңгімелер, бейне және ән үзінділері ұсынылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. BBC Learning English. (2023). Shadowing and Listening Activities for Language Learners. [Online Resource]

2. Brown, H. D. (2007). Principles of Language Learning and Teaching. Pearson Education.

3. Celce-Murcia, M., Brinton, D. M., & Goodwin, J. M. (2010). Teaching Pronunciation: A Course Book and Reference Guide. Cambridge University Press.

4. Harmer, J. (2015). The Practice of English Language Teaching. Pearson Education.

5. Morley, J. (1991). Listening Comprehension in Second Language Instruction. TESOL Quarterly, 25(3), 437–466.

6. Nation, I. S. P. (2013). Learning Vocabulary in Another Language. Cambridge University Press.

7. Ogden, R., & Lanyon, A. (2019). The Shadowing Technique: A Modern Approach to Pronunciation and Listening. Routledge.

8. Richards, J. C., & Rodgers, T. S. (2014). Approaches and Methods in Language Teaching. Cambridge University Press.

9. Saito, K., & Lyster, R. (2012). Effects of Shadowing and Repetition on Pronunciation and Fluency. Language Learning Journal, 40(1), 85–102.

10. Vandergrift, L., & Goh, C. C. M. (2012). Teaching and Learning Second Language Listening: Metacognition in Action. Routledge.