400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар
4 990₸/ 1 жыл
🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін
Одан кейін - 29 990 ₸
Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ
Тақырып бойынша 11 материал табылды

Ғылыми жұмыс: Ғарышкерлердің ұшу алдындағы денсаулығы, 8 сынып Темірқұл Айгүл Ержанқызы

Материал туралы қысқаша түсінік
Ғарышкерлердің ұшу алдындағы денсаулығы туралы
Материалдың қысқаша нұсқасы

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі

Арыс қаласының білім беру бөлімі




Темірқұл Айгүл Ержанқызы

8 сынып оқушысы



Тақырыбы: Ғарышкерлердің ұшу алдындағы денсаулығы



Секция: ФИЗИКА

Бағыты: «Ғылыми-техникалық прогресс, экономикалық өсудің негізгі буыны»



Ғылыми жетекшісі:Ануарбекова

Гулшат Молдабековна













А



рыс, 2020

Мазмұны

КІРІСПЕ..........................................................................................................3

I. ҰШУ КЕЗІНДЕ АДАМҒА ҒАРЫШТЫҚ ӘСЕР

1.1. Ғарыштық кеңістіктегі адам медицинасы..............................................5

1.2. Адам ағзасына ғарышқа ұшудың динамикалық факторларының

әсері...................................................................................................................7

1. 3.Адамдардың ғарышқа ұшу алдындағы тіршілік ету жүйелері..........8

1.4.Ұшу кезіндегі жұмыс қабілеттілігінің психологиялық аспектілерін зерттеу.............................................................................................................9

II. ҒАРЫШКЕРЛЕР АҒЗАСЫНА ҒАРЫШҚА ҰШУ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ҚОЛАЙСЫЗ ӘСЕРІН БОЛДЫРМАУ ҚҰРАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ

2.1. Ғарыштық медицина және жердегі медицина - өзара әрекеттесу және өзара байланыс...............................................................................................11

2.2. Жер ауруларының алдын-алу кезінде салмақсыздықпен күресу әдістері................................................................................................... 13

2.3 Ғарышқа ұшу кезіндегі қан айналымының физиологиясы (ғарыштық кардиология).............................................................................15

ҚОРЫТЫНДЫ............................................................................................18

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.......................................19



















КІРІСПЕ

Көптеген мамандардың пікірінше, қазір негізінен зерттеу кезеңі, космонавтика дамуының жалпы заңдылықтары мен тенденцияларын білу жүріп жатыр. Ғарыш кеңістігін игеру перспективалары көбінесе ғарыш техникасының дамуына ғана емес, сонымен қатар ғарыштық медицина, физиология және биология сияқты пәндер жиынтығын қамтитын "өмір туралы ғылымдарға" байланысты болатыны анық. Қысқаша айтқанда, ғарыштық медицинаның мәні ғарыштық ұшу жағдайында адамның қауіпсіздігі мен әл – ауқатын қамтамасыз ету болып табылады: Денсаулық, жоғары рентабельділік-қазіргі уақытта және болашақта ұшатын ғарышкер өзін жақсы сезініп, өз жұмысын тиімді орындай алуы үшін.

Ғылыми зерттеу жұмысының өзектілігі: Ғарышкерлердің үшу алдындағы денсаулықтарын тексеру олардың сау денсаулығы ғарышты бағындыруға септігін тигізу. Адамның ғарышқа алғашқы ұшуынан ажырататын жылдар ішінде космонавтика кең ауқымды ғылыми, коммуникациялық, метеорологиялық, телемедициналық және басқа да жобаларды тиімді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін ғылыми-техникалық прогрестің жетекші саласына айналды. Әрине, қазіргі уақытта адамның болашақ ғасырдың ғарыштық жобаларын жүзеге асыруға қатысуына байланысты негізгі Медициналық және биологиялық проблемалар қаншалықты шешілді деген сұрақ туындайды.

Мақсаты: Ғарышкерлердің ұшу алдындағы денсаулығын сақтау және алдын алу шаралары мен әдіс-тәсілдері. Аурушаңдықты азайту мақсатында білім беру процесіне барлық қатысушыларды тарта отырып, мектепке дейінгі мекемеде дене шынықтыру-сауықтыру іс-шараларын жүйелеу.

Міндеттері:

  • Сауалнама жүргізу арқылы оқушылардың ғарыштық кеңістікке ұшу мүмкіндіктеріне деген танымдық қызығушылығын дамытуға ықпал ету;

  • Ғарыштық кеңістікке ұшу алдындағы ғарышкерлердің денсаулығы жайында ғылыми зерттеу жұмыстарына шолу ;

  • Ғарыштық кеңістікте ғарышкерлердің медициналық алғашқы көмектері;

  • Денсаулық сақтауға, нығайтуға және сақтауға байланысты мәселелерді тиімді шешуге дамыту;

Зерттеу әдісі: Әдебиеттерді зерттеу, Бақылау, өлшеу, салыстыру және талдау, эксперимент.

Зерттеу мәселесі- Ғаршыкерлердің ғарышқа ұшу алдындағы дайындығы және ғарышкерлердің ғарышқа ұшу денсаулығы.

Жоспарланған нәтижелер: жобаны орындау барысында пәнаралық байланыстарды пайдалану, жоба міндеттерін шешудің тиімді жолдарын табу. Жүргізілген зерттеулер, әдебиеттерге шолу, медиа ресурстарды пайдалану негізінде жоба жасау.

Гипотеза: Зерттеу жұмысы арқылы ғарышқа ұшу адам денсаулығына және ғарышкерлердің денсаулығына зиян тұстары және ғарышқа ұшу кезіндегі ғарыштық медицина. Ғарыштық кеңістікте адам денсаулығына келетін ауыр зардаптары.

Қорытынды өнім-зерттеу нәтижелері, Ғарышкерлердің ғарышқа ұшу алдындағы денсаулығы және алдын алу шаралары дайындалған презентация.

Ғылыми жаңалығы – Ғарышкерлердің ғарышқа ұшу алдындағы денсаулықтарын тексеру мақсатында әр түрлі аппараттар мен тексеріс түрлерінің өту кезеңдері анықталған. Сонымен қатар ғарышкерлердің денсаулығына ғарышқа ұшу кезінде адам денсаулығына өте ауыр зардаптар әкелетіндігі анықталды.























I.ҒЫЛЫМИ ӘДЕБИЕТТЕРМЕН ЖҰМЫС

1.1. Ғарыштық кеңістіктегі адам медицинасы

Ғарыштық ұшулар денсаулық әкелмейді, керісінше. Сондықтан ғарышкер үшін денсаулықты максималды сақтауды білу өте маңызды. Ғарышкерлер ғарышқа ұшар алдында тек физикалық дайындықпен ғана емес, сонымен қатар биомедициналық практикамен (жараларды тігу, укол салу, басқа шұғыл медициналық көмек көрсету) үйретіледі.

1-сурет. Марсқа барар кезде өмірге қауіпті эпизодты модельдеу

Өзім таңдаған тақырып бойынша әдебиеттер мен ғаламтор көздерінен алынған әр түрлі ақпараттарды зерттей отырып, мен ғарыш станцияларының бортында ғарышкерлерге көптеген медициналық диагностика мен медициналық көмек құралдары бар екенін, ұшу алдында ғарышкерлер ұшу теориясы, әдеттегі дене шынықтыру және салмақсыздық жаттығулары сабақтарын білдім. Биомедициналық дайындықтың қарқынды курсынан өтіп жатыр. Ғарышкерлерге шұғыл көмек көрсету дағдыларымен қатар, кішігірім жараларды тігу, инъекция жасау, тіпті тістерді тарту да үйретіледі. ХҒС бортындағы алғашқы медициналық көмек қобдишасында шұғыл көмек жинағынан басқа дефибриллятор, портативті ультрадыбыстық құрылғы және көзді зерттеуге арналған арнайы оптикалық құрылғы бар пайдалы құралдар мен құрылғылар бар. Қазіргі уақытта американдық ғалымдар тіпті операцияларды нөлдік ауырлықта жүргізуге мүмкіндік беретін арнайы роботтандырылған аппараттың құрылғаны туралы жариялайды, дегенмен бұл белгілі себептермен өте қиын.

  • Пренозологиялық диагностика - организмнің функционалдық жағдайларын, норма мен патология арасындағы шекараны бағалау әдістемесі.

  • Протеомдық мәртебе - аурудың алдындағы патологиялар мен жағдайларды анықтау үшін қолданылатын биологиялық үлгідегі барлық анықталатын белоктардың жиынтығы.

  • Позаның реттелуі - тік күйді сақтауды реттеу (тік қалып), яғни тік күйді қамтамасыз ететін және құлаудың алдын алатын механизмдер.

  • Осьтік жүктеме - бастан-аяқ бағытындағы салмақ жүктемесі. Адам тік тұрған кезде салмақ сол бағытта бөлінеді. Сонымен қатар, қаңқа мен мойын бұлшықеттеріне ең аз жүктеме - олар тек бастың салмағын көтеруі керек, ал қаңқа мен аяқтың бұлшық еттері бүкіл дене салмағын көтеруі керек.

Сонымен қатар, 2018 жылдың аяғында ХҒС-да орбитадағы тірі ұлпаларды құру бойынша әлемдегі алғашқы тәжірибе - биофабрикация аяқталды. Космонавт Олег Кононенко «Органавт» магниттік 3D-биопринтерінде шеміршекті ұлпаны және тышқанның қалқанша ұлпасын басып шығарды. Бұл биологиялық материал Жерге әрі қарай зерттеу және сынау үшін жеткізілген.Бірақ мұның барлығы ХҒС-да бар.

Медициналық диагностика және ұшу кезінде адамға көмек көрсету жағдайлары күрделене түседі. Лондондағы Кингс колледжінде ғарыштық медицинадан дәріс беретін доктор Дэвид Грин бұл тақырыпқа алаңдаулы. «ХҒС-ті емдеудің шектеулі шарттары бар, бірақ Союзда мұндай жағдайлар мүлдем жоқ. Қону кезінде атмосфераның тығыз қабаттарына енген кезде шамадан тыс жүктеме 4-5 бірлікке жетуі мүмкін», - дейді ғалым. Сонымен қатар, Жердегі барлық мүмкін жағдайларды алдын-ала біліп алыңыз алдын-ала мүмкін емес.

Сонымен, ғарыш - бұл монотондылықпен, микрогравитациямен, ғарыш кемесінің шуымен және ғарыштық вакуумның ықтимал қаупімен күресуге мәжбүр болатын ғарышкерлер үшін өте жағымсыз орта. Бұл қауіп-қатерлердің барлығы тек физикалық сипатта емес, сонымен бірге адамдардың денсаулығы мен психикасына үлкен әсер етеді.







1.2. Адам ағзасына ғарышқа ұшудың динамикалық факторларының әсері

Ғарышқа ұшу кезінде адамға ғарыш объектісінің ұшуы жүретін қоршаған орта факторларының кешенінен басқа (статикалық ұшу факторлары), сонымен қатар ұшу динамикасы әсер ететін факторлар әсер етеді. Оларға бірінші кезекте үдеу және соның салдарынан кеменің құрылымына да, оның тұрғындарына да әсер ететін шамадан тыс жүктемелер, тербелістер, салмақсыздық, шу жатады.

Ғарышқа ұшудың ұзақтығы мен мақсатына байланысты белгілі бір динамикалық факторлардың әсері әртүрлі дәрежеде көрінеді. Олардың ғарышкерге әсерін зерттеу кезінде организмнің экстремалды әсерге төзімділігін арттыруға, сондай-ақ қауіпсіздік шараларын әзірлеуге және осы факторлардың ғарышкерге кері әсерін азайтуға ерекше назар аударылады.

Picture 10

2-сурет. Нөлдік ауырлық күшінің ғарышкер денесіне әсері

Ғарыштың құпиясы мен көмескілігі бәрін шақырады, бірақ біз бұл арманның астарында не жатқанын білеміз бе? Қорықпаңыз, ғарышта бола отырып, сіз үрейлі құбыжыққа айнала алмайсыз, бірақ сіздің денеңізде үлкен өзгерістер болады. Нөлдік ауырлық күші ғарышкерлердің денсаулығына әсер етіп, организмнің биологиялық жүйесінде әртүрлі бұзылулар тудыруы мүмкін. Ғалымдар ресурстар мен тиісті шаралар болған жағдайда барлық салдардың ішінара алдын алуға болатындығын алға тартады.



1.3. Адамдардың ғарышқа ұшу алдындағы тіршілік ету жүйелері



Ғарышқа ұшу кезінде адамға ғарыш объектісінің ұшуы жүретін қоршаған орта факторларының кешенінен басқа (статикалық ұшу факторлары), сонымен қатар ұшу динамикасы әсер ететін факторлар әсер етеді. Оларға бірінші кезекте үдеу және соның салдарынан кеменің құрылымына да, оның тұрғындарына да әсер ететін шамадан тыс жүктемелер, тербелістер, салмақсыздық, шу жатады.



Ғарышқа ұшудың ұзақтығы мен мақсатына байланысты белгілі бір динамикалық факторлардың әсері әртүрлі дәрежеде көрінеді. Олардың ғарышкерге әсерін зерттеу кезінде организмнің экстремалды әсерге төзімділігін арттыруға, сондай-ақ қауіпсіздік шараларын әзірлеуге және осы факторлардың ғарышкерге кері әсерін азайтуға ерекше назар аударылады. Адамдардың ғарышқа ұшу кезіндегі тіршілік ету жүйелері

Тіршілікті қамтамасыз ету жүйесі - адамның тамақ, су және оттегіге деген қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз ететін және ғарыш кемесінің қысымды кабинасында, планетарлық станцияның жабық бөлмесінде және т. : жабық көлемде қалыпты атмосфералық жағдайларды (температура, қысым, ылғалдылық, газ құрамы) құру және адамды тамақ пен сумен қамтамасыз ету.

Ғарыш кемесінің кабинасында адамды ғарыш ортасының физикалық факторларынан (вакуум, температура, радиация, метеориттерден) қорғау, ғарышқа шығу және планеталарда қозғалу. Барлық ұшу кезінде ғарышкерлердің жоғары тиімділігін қамтамасыз ететін қолайлы психофизиологиялық және гигиеналық жағдайлар жасау. Ерекше болуы мүмкін басқа планеталардағы қолайсыз жағдайлардан қорғау.

Ғарышкерлердің денсаулығына жүйелі медициналық бақылауды қамтамасыз ету және жедел медициналық көмекке жағдай жасау. Төтенше жағдайларда адамды қорғау. Ағзаның қалыпты тіршілігімен үйлесетін экстремалды әсердің әсерінен функцияларды адаптивті қайта құру жүреді, бұл организм тіршілік ету шекараларын біршама күшейтіп, сыртқы жағдайларға тәуелділіктің әлсіреуіне әкеледі. Дененің гомеостатикалық реакцияларын сақтау және сақтау - бұл биологтар, дәрігерлер, инженерлер, физиктер, химиктер және білімнің басқа салаларының мамандары әртүрлі мақсаттағы ғарыштық тіршілікті қамтамасыз ететін сенімді жүйелер мен скафандрларды жобалау кезінде тығыз ынтымақтастықта орындауға ұмтылатын бірінші және таптырмас шарт. Тіршілікті қамтамасыз ету жүйелерінің сенімділігі өте үлкен ұғым. Бұған олардың сипаттамаларының тұрақтылығы, берілген уақыт ішінде ақаусыз жұмыс істеу ықтималдығы, істен шыққан жағдайда жылдам қалпына келтіру және басқа да әртүрлі сенімділік критерийлері кіреді.

Тіршілікті қамтамасыз ету жүйелерін практикалық дамытумен байланысты көптеген проблемалардың ішінде газды ортаны қалыптастыру және оның параметрлерін реттеу, су мен тамақ айналымы және т.б.





1.4. Ұшу кезіндегі жұмыс қабілеттілігінің психологиялық аспектілерін зерттеу

Сыртқы ақпараттың (визуалды, есту және басқа тітіркендіргіштер) болмауының әсерін оқшауланған алғашқы эксперименттік зерттеулер 30-шы жылдары канадалық ғалымдармен жүргізілді. Олар тақырыптарды арнайы қораптарда немесе оқшаулау камераларында сақтау және оқшауланудың сыналушылардың психикалық жағдайына әсерін зерттеу бойынша алғашқы тәжірибелерге қатысты. Бұл тәжірибелер клиникалық медицинаның мүддесі үшін жүргізілді.

Адамға оқшауланудың және біртектес ортаның әсері астронавтиканың дамуына байланысты 1950 жылдардың аяғынан бастап қарқынды түрде зерттеле бастады. Ғарыш медицинасы мен ғарыштық психологияның дамуының алғашқы кезеңдерінде оқшаулану мен жалғыздық нақты ұшудың өте маңызды психофизиологиялық факторлары ретінде қарастырылды. Бұл идея тиісті эксперименттердің негізін құрды, олар көбінесе біздің елде де, шетелде де көбейту принципіне негізделді: ғарышқа ұшу кезінде күткен фактор оның адамға әсерін шамамен зерттеу және болашақ ғарышкердің жүйкелік-психикалық тұрақтылығын анықтау мақсатында зертханаларда көбейтілді.

Осы зерттеулерді талдай отырып, отандық және шетелдік авторлардың тәжірибелері екі негізгі топты құрайтындығын ескеру қажет. Біріншісіне адамды сыртқы әлемнен толық оқшаулайтын жағдайлар жасалатын тәжірибелер кіреді. Негізгі әдіснамалық әдіс қысқа уақыт ішінде сыртқы тітіркендіргіштердің жетіспеушілігінен туындаған психофизиологиялық күйдің қалаған моделін алу үшін қатаң эксперименттік жағдайлар құрудан тұрады. Бұл сыртқы әлемді қабылдау үшін сыртқы тітіркендіргіштерді қоршау арқылы ғана емес, сонымен қатар осы тітіркендіргіштерді қабылдайтын анализаторларды бұғаттау арқылы да айтарлықтай қиындықтар тудыру туралы айтады. Осы мақсатта суға батыру қолданылды, саусақтарға корпустар немесе «манжеттер» қойылды (жанасуды болдырмау үшін), қара көзілдіріктер немесе перделер камерадағы қараңғыланумен ұштастыра, есту анализаторы үшін тығындар және «саңырау» камера - дыбыс камерасы ( латын тілінен surdus - саңырау) және т.б. Мұның бәрі орталық жүйке жүйесіне тітіркенулердің түсуін күрт төмендеткен. Көбінесе сыртқы қоздырғыштардан оқшаулау (әсер) қозғалыссыздықпен ұштастыра құрылды. Мұндай эксперименттік жағдайлардың әсері ауыр, өйткені адам тыныштық таба алмайды және өз ойын жинақтай алмайды. Назар үнемі ақпарат көзіне ғана аударылады. Мысалы, адам көз байлап немесе көз байлап қана қоймай, олар туралы тынымсыз ойлайды. Сонымен, қатаң оқшаулану жағдайында өнімді ойлау, белгілі бір күрделі мәселелерді шешу мүмкіндігі жоғалады.

































II. ҒАРЫШКЕРЛЕР АҒЗАСЫНА ҒАРЫШҚА ҰШУ ФАКТОРЛАРЫНЫҢ ҚОЛАЙСЫЗ ӘСЕРІН БОЛДЫРМАУ ҚҰРАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ.

2.1. Ғарыштық медицина және жердегі медицина - өзара әрекеттесу және өзара байланыс

Ғарыштық ұшуларды медициналық-биологиялық қолдау үшін медицинаның озық жетістіктері қолданылды және қолданылуда. Бірақ даму барысында ғарыш медицинасы қолданыстағы медициналық технологияларды жетілдіріп қана қоймай, өзіндік әдістері, тәсілдері мен тұжырымдамаларын жасады. Ғарыштық медицинаны зерттеу нәтижелерін іске асырудың негізгі бағыты - бұл ғарыштық ұшуды басқарумен қамтамасыз ету екендігі анық.

Донозологиялық диагностика-ауруды төмендетудің кілті

Ғарыштық медицинаның маңызды міндеттерінің бірі-ұшуға қатысушылардың денесінің физиологиялық жүйелерінің жай-күйінің өзгеруін болжау және оның бұзылыстарын ерте кезеңде анықтау. Сондықтан қазіргі уақытта дамып келе жатқан донозологиялық диагностика әдістері Ғарыштық медицинада осындай кең дамуға ие болды.

3-сурет. Ecosan аппараттық-бағдарламалық кешені

Мұндай әдістерге, ең алдымен, жүрек-тамыр және тыныс алу жүйелерінің вегетативті реттелуін, сондай-ақ олардың өзара әрекеттесуін зерттеуге арналған жабдықтар тобы кіреді. Атап айтқанда, медициналық-биологиялық проблемалар институты (ИМБП) әзірлеген "Экосан" аспабы жоғары стресс-әсерге ұшыраған кәсіби топтардың (жүргізушілер, азаматтық авиация пилоттары, сынаушылар және т.б.) денсаулық жағдайын донозологиялық мониторингілеу үшін әлемнің 10 өңірінде сәтті қолданылды.

4-сурет. Ұшқыш-ғарышкер А. И. Борисенкодағы " Пневмокард " борттық прототипі

«Sonocard» ғарыштық кешені негізінде жасалған «Cardioson» құрылғысы клиникалық және қолданбалы медицинада да сұранысқа ие болатын ұйықтап жатқан адамның физиологиялық параметрлерін байланыссыз жазуға мүмкіндік береді. Кәсіби спорттағы жүрек-қантамыр жүйесінің күйін бағалауға, сондай-ақ клиникалық медицинадағы терапиялық және оңалту шараларын бақылауға мүмкіндік беретін «Кардиовектор» құрылғысы болашағы зор сияқты. Осы саладағы бірқатар мысалдарды жалғастыруға болады .

Басқа бағыттар бойынша да жұмыстар жүргізілуде. Атап айтқанда, дем шығаратын ауада әртүрлі биомаркерлердің болуын инвазивті емес экспресс-диагностикалауға арналған биосенсорлы технологиялар, сондай-ақ клиникалық сау адамдағы протеомиялық мәртебесінің өзгеруінің диагностикалық маңыздылығын бағалау перспективалы болып табылады.







2.2. Жер ауруларының алдын-алу кезінде салмақсыздықпен күресу әдістері

Ғарышқа ұшу кезінде дененің көптеген өзгерістері Жердегі пациенттерде әртүрлі аурулардың дамуына әкелетін бірдей механизмдерді қамтиды. Бұл ғарышқа ұшу факторларының жағымсыз әсерін болдырмау үшін жасалған профилактикалық заттарды клиникалық медицинада осындай аурулардың алдын алуда және емдеуде қолдануға болатындығын білдіреді.

Гипокинезияның алдын-алу бойынша ұсыныстар жердегі физикалық белсенділікті төмендетуге мәжбүр болған адамдар үшін кеңінен қолданыла алады.

Ғарышқа ұшудың сыни маңызды факторы статикалық және динамикалық белсенділіктің терең төмендеуі болып табылады, бұл гипокинетикалық қозғалыс синдромы деп аталады, бұл бұлшықет тонусы мен жиырылу күшінің төмендеуінде көрінеді, ал ұзақ ғарышқа ұшу кезінде бұлшықет атрофиясы және олардың жұмысының төмендеуі пайда болады. Бұлшықет белсенділігінің ұзаққа созылған шектелуі жүрек-қан тамырлары мен тыныс алу жүйелерінің жұмысының бұзылуына әкелуі мүмкін, сонымен қатар адамның иммунитетіне кері әсер етеді [1]. Сондықтан мамандар алдын-алудың белсенді және пассивті жүйесін дамытуға үлкен көңіл бөледі.

5-сурет. «Кардисон» аппараттық-бағдарламалық кешені

Алдын алу әдістеріне, мысалы, «Мир» және «ХҒС» станцияларындағы ғарышкерлер белсенді қолданатын белгілі электромиостимуляция жатады. Бұл әдіс клиникада шексіз мүмкіндіктерге ие. Қазіргі уақытта IBMP Берн университетімен (Швейцария) бірлесіп созылмалы жүрек жеткіліксіздігі бар науқастарға (дамыған миопатиямен) көмектесу үшін төмен жиілікті электромиостимуляцияны қолдану әдісін ойлап тапты. Болашақта техниканы пациенттердің басқа санаттарына қолдану жоспарланып отыр.

6-сурет. Қоғамда пайда болған пневмонияны емдеу үшін Ingalit-B2-01 аппаратын қолдана отырып оттегі-гелий терапиясы

Ғарышқа ұшу факторларының тірек-қимыл аппаратына жағымсыз әсерін болдырмау құралдары мен әдістеріне сүйене отырып, бұлшықет тонусының патологиялық неврологиялық бұзылыстары мен постуральды реттелуін орталық жүйенің, вестибулярлық және тірек-қимыл аппаратының мамандандырылған осьтік жүктеме костюмін қолдана отырып емдеу әдісі жасалды. (4) «Реджент» («Пингвин» кеңістіктік профилактикалық костюмінің аналогы).

7-сурет. қыздырылған газ қоспаларымен терапия үшін Ingalit-V аппаратын сынау

8-сурет. Ingalit-A құтқару құралы

Қоғамдық пневмонияны емдеу үшін гелиймен толықтырылған тыныс алу қоспалары

Ғарыш медицинасында ғарыш кемесі мен скафандрдағы ауа ортасын оңтайландыру мақсатында модификацияланған газ ортасының адам ағзасына әсерін зерттеуге көп көңіл бөлінеді. Сонымен, ХХ ғасырдың 70-жылдарында ғарыш кемесінің атмосферасын оттегі-гелий қоспасымен алмастыру мүмкіндігі пысықталды. Идеяның жүзеге асырылмағанына қарамастан, оттегі-гелий қоспалары сүңгуірде, кейінірек спортта және клиникалық медицинада өз қолданысын тапты. Тығыздығы төмен болғандықтан, оттегі-гелий қоспасы тыныс алудың тұрақтылығын төмендетеді, альвеолаларға тезірек жетеді және олардың ішіне енеді, нәтижесінде қандағы оттегінің мөлшері артады және бронхтың люмені тарылған науқастарда тыныс алу механикасы жеңілдейді (спазм немесе ісіну нәтижесінде)



2.3 Ғарышқа ұшу кезіндегі қан айналымының физиологиясы (ғарыштық кардиология)

Соңғы жылдары жаңа ғылыми бағыт қалыптасты - ғарыштық кардиология, ол ғарышқа ұшу факторларының әсерінен жүрек-қан тамырлары жүйесінің күйіне және реакцияларына байланысты барлық заттарды шоғырландырады. Неліктен дәл осы жүйе ғарыштық бағдарламаларды іске асыруға қатысатын көптеген физиологтар мен дәрігерлердің назарын аударады? Бұл үш жағдаймен анықталады:

1. Қанайналым жүйесінің дененің басқа жүйелерімен тығыз байланыста болғаны соншалық, оны әртүрлі бұзылыстардың әмбебап индикаторы деп санауға болады.

2. Болжам тұрғысынан гемодинамикалық бұзылулар ұзақ ғарышқа ұшу кезінде үлкен қауіп төндіреді. Қанағаттанарлық өтемақы болған жағдайда да әр түрлі жүктемелерге төзімділік төмендейді. Салмақсыздық жағдайында ғарышта ұзақ уақыт болғаннан кейін Жерге оралу кезіндегі артық жүктемелер ерекше қауіпті.

3. Қазіргі уақытта жүрек-қантамыр жүйесінің реакциялары ғарышқа ұшу жағдайында да, әртүрлі факторлардың имитациялық әрекеті кезінде де егжей-тегжейлі зерттелген.

Ұшудағы зерттеулердің нәтижелері

Жүрек соғысы ырғағы. Жүректің соғу жылдамдығының өзгеруі гемодинамикалық факторлармен де (қанның түсуі және кетуімен) де, орталық жүйке жүйесінің реттеушілік белсенділігімен де байланысты болуы мүмкін. Нөлдік ауырлықта жеделдету әсерінен кейінгі бірінші кезеңде ұшудың белсенді фазасында айқын эмоционалдық стресс сақталып, метаболизм күшейеді. Бұл екі фактор да импульстің жоғары жылдамдығын тудыратын симпатикалық жүйке жүйесінің тонусының жоғарылауымен байланысты. Нөлдік ауырлықтағы импульстің қалыпқа келуі ғарышқа ұшудың белсенді сегментіне жүктеме дәрежесіне сәйкес келетін центрифугадағы арнайы сынақтардан кейін Жерге қарағанда әлдеқайда баяу жүреді. Импульстің жай қалыпқа келуі жануарларда да, адамдарда да байқалады.

Салмақсыздық жағдайындағы импульстің орташа және абсолюттік мәні ұшудың 2-ші және 3-ші күндері Жердегі сәйкес модельдеу тәжірибелеріне қарағанда төмен. Ұйқы кезінде барлық ұшқыш-ғарышкерлер жалған ғарыш кемесіндегі зертханалық зерттеулерге қарағанда төмен жүрек соғу жылдамдығына ие болды. Түнде ұшу кезінде кейбір ғарышкерлер үшін пульс минутына 40 соққыға дейін төмендеді.

9-сурет. Миокардтың қозғыштығы және өткізгіштігі

Миокардтың қозғыштығы және өткізгіштігі. Ұшу кезіндегі электрокардиографиялық зерттеулер миокардтың қозғыштығы мен өткізгіштік күйін бағалауға мүмкіндік берді. Салмақсыздық жағдайында ғарышкерде тістерде және электрокардиограмма аралықтарында айтарлықтай өзгерістер табылған жоқ. Атриовентрикулярлық өткізгіштікті ұзартудың белгілі бір тенденциясы бар. Т толқыны амплитудасы, белгілі болғандай, белгілі бір дәрежеде жүрек бұлшықетіндегі метаболизм процестерімен байланысты. Т амплитудасының төмендеуі жанама түрде миокардтағы метаболикалық процестердің қарқындылығының төмендеуін көрсетеді. Орбиталық ұшуларда Т толқыны амплитудасының өзгеруінің екі түрі байқалды: прогрессивті баяу төмендеу (В.Ф.Быковский, П.Р. Попович) және көтерілу, одан тезірек төмендеу (В.В. Терешкова, А.Г. Николаев).

Жүректің жиырылу қызметі. Жүректің жиырылғыш қызметі туралы ең егжей-тегжейлі мәліметтер «Восход» ғарыш кемесінің экипажынан және В.Ф.Быковский мен В.В.Терешковадан сейсмокардиография көмегімен алынған. Барлық ғарышкерлердегі механикалық систоланың ұзақтығы ұшудың алғашқы орбиталарынан бастап, механоэлектрлік индекс сияқты өсті. Г.С.Титовтың кинетокардиограммасында механикалық систоланың ұзарғаны да көрсетілген.









ҚОРЫТЫНДЫ

Мен таңдаған тақырып бойынша әдеби дереккөздерді зерттеу нәтижесінде мен ғарыштың ғарышкердің денсаулығына кері әсерін тигізетіндігіне көз жеткіздім. Ғалымдар ұшу кезінде ғарышкерлердің өмір сүруіне қолайлы жағдайлар жасау үшін үнемі жұмыс істейді. Заманауи жетістіктер қарапайым адамдармен көшеде өзінің жаңалығымен, техникалық және өзіндік ерекшелігімен таң қалдырады. Бүгінде ғарышкер қара шыңырауда жалғыз емес, ол әрдайым бейнебайланыста. Мамандар оның жағдайын кез-келген сәтте бағалауға мүмкіндігі бар.

Жоба бойынша жұмыс барысында мен сұйықтықтың нөлдік тартылысындағы жүріс-тұрысын көрнекі түрде көрсете алдым, нәтижесінде ғарышкер денесінде қандай өзгерістер болатындығын жақсы түсінген жөн. Өз осінің айналасында айналу тәжірибесі маған ғарышкердің ұшу кезінде бастан кешкен сезімін сезінуге мүмкіндік берді.

Соңғы технологиялар ғарышкерлерге түрлі жағымсыз факторларды жеңуге көмектеседі. Алайда, менің зерттеулерім көрсеткендей, бұл жеткіліксіз. Ғарышкердің физикалық және психикалық жағдайына кері әсер ететін көптеген факторлар бар. Сонымен қатар, менің ойымша, ғарыш кемесінде болған кезде ғарышкердің өмірін жақсартуға арналған әзірлемелерге жеткілікті көңіл бөлінбейді. Сондықтан, айтарлықтай технологиялық жетістіктерге қарамастан, ғарыштық ұшулар әлі де өте қиын және қауіпті жұмыс болып табылады, оны бекер ерлік деп атамайды.

Менің зерттеулерім адамға әсер ететін орасан зор факторлардың әсерінен ғарышкердің қысқа мерзімді рейстерге де төзуі өте қиын болатынын және мұндай жағдайда адамды табу Марсқа ұшып кету үшін ұзақ уақытты қажет ететіндігін анық көрсетеді (және бұл бізге ең жақын планета!) қажет емес.

Осы тұжырымдарды басшылыққа ала отырып, мен медициналық диагностика мен әуе кемесіндегі адам ауруларын емдеуге арналған автоматты роботтандырылған жүйенің өзіндік нұсқасын жасадым. Мен ұсынған ЖҚЗ ғарышкердің ғарыштағы бағдарының бұзылу мәселелерін шешуге, оның жүрек-қан тамырлары мен тірек-қимыл аппаратына кері әсерін азайтуға арналған, сонымен қатар оның психикалық жағдайын ескереді және реттейді.



ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

  1. Баевский Р. М. Прогнозирование состояний на грани нормы и патологии. Москва: Медицина, 1979. 298 с.

  2. Белаковский М. С., Самарин Г. И. Практическое внедрение результатов научных медико-биологических исследований, выполненных на орбитальном комплексе «Мир» // Орбитальная станция «МИР». Космическая биология и медицина. Том 2. Медико-биологические эксперименты. М., 2002. С. 591-605.

  3. Белаковский М. С., Самарин Г. И. Практическое внедрение результатов медико-биологических исследований, проводимых на РС МКС // Космическая биология и медицина: в 2 т. Том 2. Медико-биологические исследования на российском сегменте МКС. Москва: Научная книга, 2011. С. 508-516.

  4. Виноходова А. Г. Межличностное восприятие в изолированной малой группе: дис. … канд. психол. н. Москва, 1997. 245 с.

  5. Григорьев А. И. Вклад космической медицины в здравоохранение // Авиакосмическая и экологическая медицина. 2007. Т. 41. № 6-1. С. 26-29.

  6. Григорьев А. И., Саркисян А. Э. Шаги к медицине будущего. Российский опыт в области телемедицины // Компьютерные технологии в медицине. 2016. № 2. С. 56.

  7. Козловская И.Б., Ярманова Е.Н., Виноградова О.Л., Шипов А.А., Томиловская Е.С., Фомина Е.В. Перспективы использования тренажера для поддержания и реабилитации свойств мышечного аппарата у различных профессиональных и возрастных групп населения // Теория и практика физической культуры. 2009. № 3. С. 18-20.

  8. Космическая медицина и здравоохранение (вклад ИМБП в клиническую практику, здравоохранение, экстремальную и спортивную медицину) // Институт медико-биологических проблем: полвека на службе науке и человеку в космосе и на Земле / Отв. ред. А.И. Григорьев, И.Б. Ушаков. М.: Научная книга, 2014. С.403 ‑ 416.

  9. Лошкарева Е.О. Сочетанное применение термогелиокса и небулайзерной терапии у больных бронхиальной астмой: дис. … канд. мед. н. Москва, 2011. 132 с.

  10. Методы и приборы космической кардиологии на борту Международной космической станции / Под ред. Р.М. Баевского, О.И. Орлова. Москва: Техносфера, 2016 .. 368 с.

  11. Мясников В.И., Степанова С.И., Сальницкий В.П. и др. Проблема психической астенизации в длительном космическом полете. М.: Слово, 2000. 224 с.



PAGE \* MERGEFORMAT 8


Материалды Word форматында жүктеп аласыз
Тарифке кіреді
0 ұстаз жүктеп алған
7 қаңтар
789
Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз
"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар
Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Осы тақырыпта
көрнекілік керек па?
10 000 астам көрнекіліктерді жинап қойдық.
Көрнекілік бөліміне өтіп тақырыбын жазып жүктеп алыңыз!
Министірлікпен келісілген Аттестацияға жарамды курстар тізімі