Мақала

Оқушылардың оқу сауаттылғын қалыптастырудың маңызы

Қазақстанның қазіргі даму кезеңі әлемдік үрдістерге сәйкес келетін мектептегі білім беру саласындағы жаңа басымдықтарды айқын көрсетті. «Қазақстан Республикасының 12 жылдық орта білім беру тұжырымдамасында» білім беруді жаңғыртудың жетістігі білім берудің өзгерген парадигмасы жағдайында педагогтердің жұмысқа кәсіби - жеке дайындығының деңгейімен тікелей байланысты екендігі, дамушы қазақстандық қоғамға таңдау жағдайында өз бетінше жауапты шешімдер қабылдай алатын, оларды болжай алатын заманауи білімді, адамгершілікке тәрбиеленген, іскер адамдар қажет екендігі көрсетілген. Білім беру жүйесінің басты мақсаты – жан-жақты дамыған тұлғаны қалыптастыру. Осы мақсатқа жетуде оқу сауаттылығы ерекше рөл атқарады.Оқу сауаттығы функционалдық сауаттылық құрамас негізгі бөлігі.

Қазіргі әлемде функционалдық сауаттылық адамдардың белсенді қатысуына ықпал ететін негізгі факторлардың біріне яғни, әлеуметтік, мәдени, саяси және экономикалық қызмет, сондай-ақ өмір бойы оқытуға айналуда. Бүгінгі өркениеттің даму деңгейі білімділік пен сауаттылық ұғымдарының мазмұны мен оны түсінудің сара жолдарын іздестіруді қажет етіп отыр. Ғылыми еңбектерде сауаттылық ұғымының белгілі бір деңгейде ана тілінің грамматикалық нормаларына сай оқу, дұрыс жаза алу дағдыларын игеруі екені байқалады. Әйтсе де адамның өмір сүруіне қажетті деп танылып, меңгеруге ұсынылған бастауыш мектеп деңгейіндегі белгілі бір білім, білік пен дағдылардың жиынтығы (оқу, жазу, санау, сурет салу және т.б.) ретіндегі тілдік сауаттылық қазіргі кездегі әлеуметтік сұраным талаптарымен сәйкес келе бермейді. Оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру – білім беру процесінің негізгі бөлігі болып табылады. Келешек ұрпақты сауатты етіп тәрбиелеу Қазақстандағы мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі ұлттық іс-қимыл жоспарында көрсетілген болып, онда оқушылардың құзыреттілік біліктерін, алған білімдерін шынайы өмірлік жағдаяттарда тиімді қолдана білу қабілеттерін дамыту көзделген. Ұлттық жоспардың мақсаты – Қазақстан Республикасындағы мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту үшін жағдай жасау. Қазіргі білім мен ғылымның дамыған заманда білім беру жүйесінде «Функционалдық сауаттылықты» қалыптастыру ең өзекті мәселеге айналып отыр.

Функционалдық сауаттылық-бұл оқушылардың мектепте оқып жүрген кезінде қол жеткізе алатын білім деңгейі және адамның өмірдің әртүрлі салаларындағы стандартты өмірлік міндеттерді шешу қабілетін болжайды. Функционалды сауатты адам — ​​бұл әлемге бағдарланған және әлеуметтік құндылықтарға, үміттер мен мүдделерге сәйкес әрекет ететін адам. Функционалдық сауаттылықтың негізгі құрамдас бөліктеріне: оқу сауаттылығы, математикалық сауаттылық, жаратылыстану-ғылыми сауаттылық, қаржылық сауаттылық, жаһандық құзыреттер мен сыни ойлау жатады. Оқу сауаттылығы – «жазбаша мәтіндерді түсіну және оларға рефлексия жасау қабілеті. Білім алушылар диаграммалар, суреттер, карталар, кестелер және 18 графиктер түрінде берілген әртүрлі жанрдағы мәтінді түсіну, ақпаратты табу, мәтінді түсіндіру, оның мазмұны туралы ойлану, оның мәні мен мағынасын бағалау қабілетін көрсетуі тиіс». Оқу сауаттылығын қалыптастыру үшін бастауыш сыныптардан бастап әр түрлі мәтіндерді, соның ішінде электронды мәтіндерді қолдану қажет, өйткені білім алушылар әртүрлі формада: диаграммалар, суреттер, карталар, кестелер мен графиктер түрінде ұсынылған әртүрлі жанрдағы мәтінді түсіну қабілетін көрсетуі қажет, мәтінді түсіндіру, оның мазмұны туралы ойлау, оның мәні мен мағынасын бағалау.

Оқу сауаттылығы – «жазбаша мәтіндерді түсіну және оларға рефлексия жасау қабілеті. Білім алушылар диаграммалар, суреттер, карталар, кестелер және 18 графиктер түрінде берілген әртүрлі жанрдағы мәтінді түсіну, ақпаратты табу, мәтінді түсіндіру, оның мазмұны туралы ойлану, оның мәні мен мағынасын бағалау қабілетін көрсетуі тиіс». Оқу сауаттылығын қалыптастыру үшін бастауыш сыныптардан бастап әр түрлі мәтіндерді, соның ішінде электронды мәтіндерді қолдану қажет, өйткені білім алушылар әртүрлі формада: диаграммалар, суреттер, карталар, кестелер мен графиктер түрінде ұсынылған әртүрлі жанрдағы мәтінді түсіну қабілетін көрсетуі қажет, мәтінді түсіндіру, оның мазмұны туралы ойлау, оның мәні мен мағынасын бағалау.

Оқу сауаттылығын арттырудың маңызы

1. Білім сапасының артуы
   Оқу сауаттылығы дамыған оқушылар пәндерді терең меңгеріп, білімді тиімді қолдана алады. Бұл олардың академиялық көрсеткіштеріне оң әсер етеді.

2. Сын тұрғысынан ойлау дағдылары
   Сын тұрғысынан ойлай алатын оқушы кез келген ақпаратты тексеріп, оның шынайылығын анықтай алады. Бұл қазіргі ақпараттық заман үшін өте маңызды.

3. Өмірге бейімділік
   Оқу сауаттылығы жоғары оқушылар түрлі жағдайларда шешім қабылдауда қиындықтарға тап болмайды. Олар мамандық таңдауда, күнделікті мәселелерді шешуде өз білімі мен қабілеттерін тиімді пайдаланады.

4. Әлеуметтік дағдылардың дамуы
   Оқу сауаттылығы қарым-қатынас жасау, өз ойын дұрыс жеткізу, өзгелердің пікірін түсіну сияқты дағдыларды жетілдіреді. Бұл қоғамда табысты болудың маңызды шарттарының бірі.

Оқу сауаттылығын арттырудың жолдары

• Мотивацияны арттыру: Оқушыларға қызықты және өмірлік маңызды тақырыптарда оқу материалдарын ұсыну.

• Жеке оқу дағдыларын дамыту: Оқушыларды түрлі оқу стратегияларымен таныстырып, мәтінмен жұмыс істеу әдістерін үйрету.

• Құзыретті мұғалімдер дайындау: Мұғалімдер оқу сауаттылығын дамытуға арналған инновациялық тәсілдерді меңгеруі қажет.

• Технологияны пайдалану: Оқу платформалары мен электронды ресурстар оқушылардың қызығушылығын арттырып, оқу процесін жеңілдетеді.

Қорытынды
Оқу сауаттылығын дамыту – заманауи білім беру жүйесінің басым бағыттарының бірі. Бұл қабілет оқушыларға тек білімді меңгеруге емес, сонымен бірге оны тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Оқу сауатты ұрпақ – елдің жарқын болашағының кепілі. Сондықтан білім беру процесінің барлық қатысушылары бұл мәселеге ерекше назар аударуы тиіс.