Халық ойындары

Халық ойындары ойын-саяхат мерекесінің өтілу үлгісі

Халық ойындары ойын-саяхат мерекесінің мақсаты:

Халықтың қимыл ойындары – педагогиканың дәстүрлі әдістерінің бірі. Өйткені, оларда белгілі бір халықтың салты, тұрмысы, кәсібі. әдет-ғұрпы көрініс табады. Ойын әркеттері арқылы балаларды батылдыққа, ептілікке, төзімділікке тезде жігерлендіру. Сонымен бірге қандай айлакерлікті, қулықты немесе «алдауды» талап ететін ойын болғанымен, ереже біреу, ол – адалдық пен әділдік. Сол қасиеттерге үйрету.

Ойын мерекесі ашық алаңда ұйымдастырылады. Көрермендер мен жанкүйерлер үшін трибуна орнату керек. Ойындарға қатысушы балалар алаңда қарама-қарсы қойылған ұзынша орындықтарға жайғасады. Ән, тақпақ айтатын, би билейтін балалар шағын оркестр бір бұрыштан орын алады. Алаң музыка ойнатқыш – дыбыс құралдарымен жабдықталады. Алаң жалауларымен, әр түрлі халықтардың ұлттық киімдерін киген балалардың суреттерімен, түрлі – түсті шарлармен безендіріледі.

1-жүгізуші: Құрметті балалар! Бүгін біз ерекше мереке өткізгелі отырмыз.

Толтырған гүлге даланы,

Жайнатқан атамекенім,

Отаным менің – Қазақстан!

«Менің Қазақстаным» әні баяу орындалады. Микрофон алдына жүргізушілер шығады.

2-жүргізуші: 2-жүргізуші:

Сусынымыз қанады, Дос, бауыр көп, тосқауыл жоқ

Өнер –білім нәрімен. Айқара ашып есігін.

Әлемдегі баланың, Ұлы Отаным, гүл Отаным

Дос боламыз бәрімен. Тыныштықтың бесігі.

1-жүргізуші: 1-жүргізуші

Біз тілейміз бар бөбек Тілегі бір, жүрегі бір,

Бақытты өмір сүргенмін. Достармен біз біргеміз.

Туған елге еркелеп, Туы барда, құрыштанда,

Қуанғанын, күлгенін. Берік біздің іргеміз.

Керннейші балалар дабыл ойнайды.

2-жүргізуші: Мерекемізді ашық деп жариялаймыз. Бірінші ойын – қазақтың ойыны – «Теңгк алу» деп аталады.

Жүргізуші алаңның екі шетінен бормен мәре және сөре сызықтарын белгілейді. Ал екі ортадағы алаңға біраз теңге (қиыршық тастармен фишкалар) тасталады. Ойыншылар мәре сызығына қатар түдзейді. Жүргізушінің белгісі бойынша балалар аттың шабысына салып мәре сызығына қарай жүгіреді. Құйғытып келе жатып олар ат үстінен еңкейгендей бір орында кідірместен теңге іліп әкетеді. Жарыс кезінде мәреге кім көп теңге әкелсе, сол жеңімпаз атанып, оған сыйлық береді. Тоқтаған, құлап қалған баланы алаған теңгесі есептелінбейді. Ойын көңілді әуен – «шабандоздар биінің» ырғағымен сүйемелденеді.

Разорви цепь!

Ребята становятся друг против друга в две шеренги на расстоянии десяти- пятнадцати шагов7 Они берутся за руки- образуют цепь. По очереди из каждой шеренги бежит игрок, стараясь разорвать цепь «противника» . Тот, кому это удается, уводит к себе в команду ребят из разорванной цепи, а не удачник остается у «противника».

Берегись, сторонись,

Я Чингиз – тракторист!

Я пашу, бороню,

Звонкий обруч гоню.

1-жүргізуші:

Ресейдей ұлы елдің,

Бас қаласы - Москва.

Бақыт құшқан гүл елдің,

Астанасы – Москва.

Көз тігеді құмартып,

Барлық әлем біледі,

Соғып тұрған куранты – Бейбітшілік жүрегі.

2-жүргізуші:

Балалар, Москва тек Ресейдің ғана Астанасы емес, сонымен бірге планетадағы ең үлкен мемелекет. Біз орыс халқы балалардың көптеген ойындарын білеміз. Қазіргі ойнайтынымыз – «Тұрақсыз доп».

Ойыншы балалар алаң ортасындағы шеңбер сызығының ішкі жағында бір-біріне қол созым жерге қатар тұрады. Тек жетекші ( бұл ойын басқарушы емес, ойынның сипатына қарай таңдалатын немесе санамақ арқылы тағайындалатын ойыншы бала) ғана шеңбердің сыртында қалады. Балалар біріне бірі доп бергенде жетекші оған қол тигізуге тырысады. Ол допқа қол тигізген жағдайда допты қолына ұстап тұраған баланың орнына тұрады. Ойынның ережесі: допты қай бағытқа да айналдыруға болады, жетекшіге шеңбер ішіне кіруге тыйым салынады.

1-жүргізуші: Бірінші ойын ойнайық. Ол қырғыз халқының ұлттық ойыны

«Скачка»

По считалке ребята, выбирают водящего и становится в круг. Хлопая в ладоши, они скачут галопом по кругу, изображая всадников. Скачку выигрывает тот, кто на лету подхватит платок, брошенный водящим в центр круга.

Но коне скакуне я лечу.

Если зайца схвачу – отпущу.

За лисицей поскачу

Кнутовищем исхлечу

А на волка налечу-растопчу!

Молдаван биінің әуені орындалады.Ұлттық киім киген жүргізуші шығады.

2-жүргізуші:

Естен әр кез шықпайды,

Желпілдеген биі де.

Ширатылса бұралып,

Қол соғады ел сүйсіне.

Тербетеді сұлу саз.

Тереңнен сыр толғаған.

Билетеді сені де,

Би билесе молдаван.

Би әуені қайта қалықтайды.Қол ұстасқан он – бес шақты ұл қыз молдаван биінің қимылымен ортаға шығып,шеңбер құрады.Олар азырық билегеннен кейін жүргізуші шығып қолын көтереді.Музыка үзіледі.

2-жүргізуші:Қазір біз молдаванның биімен бірге «Алма» атты ойынын ойнаймыз.Ойынның шарты бойынша қол ұстасып шеңбер бойымен айнала жүгірген балалар жүргізушінің «Алма,алма,құрт жеген,жел лүп десе құлайды» деген сөзінен кейін жүрелеп отыра қалуға тиіс.Ал біз оны сәл өзгертіп пайдаланамыз.Музыка ойнағанда сендер айнала жүгірісіңдер,ол кенет үзілгенде бәрің тез жүрелеп отыра қаласыңдар.Қолды бір-бірінен босатуға болмайды.Отырып үлгермеген немесе артық қадам жасаған,құлап қалған бала ойыннан шығады.Қалғандары музыкамен қайта жалғастырады.Ең соңғы үш бала жеңімпаз атанып,сыйлық алады.«Алма» ойыны осы тәртіппен ойналады.

Молдаван халық ойыны Лошадки,

По считалке ребята делятся на лошадок и кучеров, На земле проводят черту,по одну сторону которой стоновятся лошадки,по другую кучера

" Лошадки" взявшись за руки,подходят к черте и говарят:

та-ра-ра,та-ра-ра,

ушли кони со двора.

После этого они разбегаються,а кучера их ловят все время,пока их не поймоют,щелкать языком:цок-цок-цок,кучера кого ловить.Когда всех лошадок переловят,меняются ролями.

Еду,еду на коне,

По чудесной стороне.

По Молдавии зеленой,

Жарким солнцем ополенной.

Цок,лошодке,цок,Гнедок,

Цок,подкодвой,

Цок,цок,цок!

1 жүргізуші:

Балалар, біздің халықтар ойнындарына арналған мерекеміз аяқталып келеді.Ойын-саяхатымыз бірнеше Республиканы аралап,біздің жақын көршілерімізӨзбек,Қырғыз,Түрікмен,Тәжік елдеріне келіп жетті.

2 жүргізуші:

Жүргізуші өзбектің Бақташы мен лақтар ойнына қатысу үшін көрермендер арасынан7-8 баланы ортаға шақырады.Лақтар шеңбердің ішіне кіреді,бақташылар сыртына қалады.Бақташының бір жүргізушінің белгісімен бір аяғыменсекіріп шеңбердің ішіне кіреді де,лақтарды ұстайды-қолын тигізеді.Лақтарға шеңбердің сыртына шығуға болмайды.Бірінші бақташыны келесісі алмастырады.Сөйтіп ойын барлық лақтар ұсталғанша жасалады.Командалар рөлдерімен алмасады.

Канатоходец

На плодщадке ребята чертят прямую линию длиной шесть-десятьметров.Надо передвигаться по ней как по канату.Разрешается держатьруки в стороны.Проигрывают те ребята,которые сойдут с черты-слетят с каната.

Висит канат натянутой,

Пройди Фархад,сначала ты.

Потом Шараф,потом Рашид,

Потом илья,Потом ия!

Енді 7-8 бала қырғыздың Орамал тастау ойынын жалғастыру үшін алаңға шығады.

Ортақ асу-өткелім,

Ортақ аңыз-ертегім.

Ортақ күңгірт өткенім,

Ортақ жарқын ертеңім

Ортақ туыс –таныс та,

Ортақ олжа,ырысым.

Орағытпай алыстан,

Айтар болсын дұрысын.

Әуелден-ақ бірміз біз,

Әуелден бір масақпыз.

Бәрімізде қырғызбыз.

Бәріміз де қазақпыз.

1-жүргізуші:Шынында да қырғыз бен қазақтың тарихы мен дәстүрінде ортақ нәрсе көп.Тіпті келесі ойналатын орамал-тастау ойыны қазақ халқында да бар.

Қырғыз музыкасы орындалып,ойын басталады.Ойынның барысы:балалар араларына бір-екі қадам тастап отырады.Орамал тастаушы отырғандарды айнала жүгіріп,біреуінің артына білдіртпей қолындағы орамалын тастап кетеді.Егер ойыншы өзіне орамал тастағанда,оны алып орамал тастаушыны қуады,тастаушы бірінші болып бос орынға жетуге асығады.Осылайша оны қуып жетіп қолын тигізсе,әркім өз рөлінде қалады да,жете алмаса,екіншісі орамал тастаушы болады.

2-жүргізуші:Енді мерекеміздің ең соңғы ойнына шақырамыз,ол Мылқау ойын деп аталады.Бұл ойында тәжік балалары сүйіп ойнайды.Қане,Тәжікстан туралы тақпағымызды тыңдайық та,ойынға кірісейік.

1-жүргізуші:

Егін еккен – Зарафан,

Мал өсірген- Бадахшан.

Кен қопарған –Исфара,

Бахш –сәуле тартқан.

Мақта елі, гүл елі,

Әлемге аян жібегі.

Бау –бақшалы жерінің,

Түр- түсіндей кілемі.

Ойынның тәртібі:Ойыншылар дөңгелене отырады.Жүргізуші бір баланың иығына қолын тигізеді,ол иығымен жанында отырған баланы жаиымен итереді.Ол өз кезегінде бұл қимылды келесі көршісіне жеткізеді,сөйтіп кете береді.Ойынның мәні мынада:әрбір адам,яғни ойыншы көршісін сөйлесуге немесе күлуге мәжбүр етеді.Егер біреу сөйлесе немесе күлсе,бүкіл ойыншы оған тесіле қарап отырады.Екі жағындағы көршілері түрлі күлдіргі сөздер айтып,қимылдар көрсетіп,оны күлдіруге тырысады.Көбірек төзімділік танытқан ойыншы жеңіске жетеді.