Пәні:

География

Бөлім:

Әлеуметтік география. 4.1. Халық географиясы

Педагогтің тегі

Атамбаева С.К.

Күні:

16.01.2026

Сынып: 8 «а»

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Халық санағы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

8. 4. 1. 1 халық санының анықтау әдістерін түсіндіреді;

Сабақтың мақсаты

Оқушылар халық санының анықтау әдістерін (халық санағы, ағымдағы есеп) түсіндіріп, олардың ерекшеліктерін салыстырады.

Құндылықты дарыту

Заң және тәртіп

Құқықтық жүйе мен адам құқықтарының негіздерін білу

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі/

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

2 мин

(Ұ) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен амандасып, оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Сыныпты түгелдеу, сыныптағы оқушылардың зейінін сабаққа аудару

Мұғаліммен амандасып, кезекші оқушы сыныптағы оқушылардың санын баяндайды

(ҚБ) мұғалім

1-10 балл аралығында бағалайды

Сабақтың ортасы

3 мин

5 мин

5 мин

1 мин

Жаңа сабақ

«Статистика» әдісі

Оқушылар жаңа тақырыпты статистика әдісі арқылы сабақтың тақырыбын анықталады

Бүгін сабағымыздың тақырыбы қандай болмақ?

Мағынаны тану

«Түртіп алу» әдісі

Оқушылар халық санағы туралы ақпараттармен танысады

Бейнеролик тақырыбы: Дүниежүзінің халық санағы

• Алғашқы халық санағы қай елде болды?

• Қай ғасырда халық саны күрт өсе бастаған?

• Тәуелсіз Қазақстанда қай жылдары халық санағы жүргізілген?

№1. Тапсырма

КАРТАМЕН ЖҰМЫС

Дүниежүзіндегі халық саны ең көп елдерді картадан көрсетеді

№2. Тапсырма

«Сұрақ жауап» әдісі canva платформасы арқылы

(ЖТ)Жеке жұмыс

1.Халық санағы дегеніміз не?

2.Халық санағын зерттейтін ғылым қалай аталады?

3.Алғашқы халық санағы қай мемлекетте жүргізілді?

4.Дүниежүзінің халық санын алғаш рет есептеген ғалым?

5.Қазақстан аумағында алғашқы халық санағы қай жылы өтті?

6.Тәуелсіз Қазақстанда халық санағы қай жылдары жүргізілді?

7.Халық санағы мемлекет үшін не себепті маңызды?

8.2024 жылғы дерек бойынша әлем халқының саны қаншаға жетті?

9.Қазіргі кезде халқы ең көп елдер?

10.Халық санының өте жылдам өсуі қалай аталады?

№3. Тапсырма

(ЖТ)Жеке тапсырма

«Викторина» wordwall платформасы арқылы

Оқушылар тақырыпты бекіту үшін викторина сұрақтарына жауап береді

1. Демография ғылымы нені зерттейді?
A) Халықтың саны, құрамы және қозғалысын B) Табиғат ресурстарын C) Экономикалық салаларды

2. Халық санының өзгеруіне тікелей әсер ететін көрсеткішті таңдаңыз.
A) Климат B) Жер бедері C) Туу мен өлім-жітім

3. Халық санағы қандай үдеріс болып табылады?
A) Мемлекеттік іс-шара B) Жеке зерттеу C) Жеке статистикалық есеп

4. Халық санағы қаншалықты жиілікпен жүргізіледі?
A) Ел заңында белгіленген мерзімде B) Жыл сайын C) Қажет болғанда ғана

5. Санақ кезінде деректер қалай толтырылады?
A) Отбасы бойынша бір бланкіге B) Тек үй иесі арқылы C) Әр адамға жеке

6. Санақ кезінде алынған жеке мәліметтер қалай қолданылады?
A) Ашық жарияланады B) Барлығына қолжетімді болады C) Құпия сақталып, жалпыланған түрде пайдаланылады

7. Тұрақты тұрғындар деп кімдер аталады?
A) 6 айдан немесе 1 жылдан астам тұратындар B) Уақытша келген адамдар C) Кез келген тіркелген адамдар

8. Нақты тұрғындар ұғымы нені білдіреді?
A) Тек тұрақты тұратын халықты B) Заңды тіркелгендерді ғана C) Санақ кезінде сол аумақта болған барлық адамдарды

9. Халық санағының нәтижелері не үшін пайдаланылады?
A) Ғылыми ғана мақсатта B) Тек статистика жүргізу үшін C) Әлеуметтік-экономикалық шешім қабылдау үшін

10. Халық санының өсуіне медицина дамуының әсері қандай?
A) Өмір сүру ұзақтығын арттырады B) Әсер етпейді C) Тууды азайтады

Оқушыларға «Суреттер сөйлейді» әдісі арқылы сабақтың тақырыбы анықталады. Сабаққа мақсат қояды

Түртіп алу әдісі арқылы бейнероликтегі негізгі ақпараттарды дәптерге түртіп алып ақпараттарды зерделейді

Картамен жұмыс орындайды

Оқушылар сұрақтарға жауап береді

Оқушылар «Викторина» әдісі бойынша сұрақтарға жауап береді

Жауабы

1 – A
2 – C
3 – A
4 – A
5 – C
6 – C
7 – A
8 – C
9 – C
10 – A

Ауызша мадақтау

Дескриптор

1. Викторина сұрақтарына дұрыс жауап береді 2.Демография мен халық санағына қатысты негізгі ұғымдарды дұрыс ажыратады

https://youtu.be/AX7lIeODECA

https://geo-301.my.canva.site/byzrkc4fck2agc7v

https://wordwall.net/resource/105379912

Сабақтың соңы

5 мин

Кері байланыс canva платформасы арқылы

«ҚҚҚ» әдісі

Қызық

Құнды

Қиын

Үйге тапсырма

Тақырыпты оқу

Оқушы жаңа тақырыпты қорытындылап бүгінгі сабаққа кері байланыс орнатады

Мұғалім тапсырмаларды орындауына байланысты

1 – 10 балл аралығында бағалайды

https://geo-301.my.canva.site/by51aav1svea17e4

Топ

Мәтін

1-топ

Халық санағы – белгілі бір уақыт ішінде ел аумағында тұратын тұрғындар туралы демографиялық, әлеуметтік және экономикалық мәліметтерді жинау үдерісі. Алғашқы халық санағы Ежелгі Римде жүргізілген. Дүниежүзі халқының санын алғаш рет 1682 жылы ағылшын ғалымы Уильям Петти есептеген. Халық санағы мемлекет дамуын жоспарлау үшін аса маңызды.

2-топ

Қазақстан аумағында алғашқы халық санағы 1897 жылы өтті. Кеңес дәуірінде халық санағы бірнеше рет жүргізілді. Тәуелсіз Қазақстанда халық санағы 1999, 2009 және 2021–2022 жылдары өткізілді. Халық санағы елдің әлеуметтік-экономикалық дамуын жоспарлауда маңызды рөл атқарады.

3-топ

Жер шары халқы XIX ғасырда 1 миллиардқа жетсе, 2024 жылы 8,1 миллиардтан асты. Қазіргі кезде халқы ең көп елдер – Қытай мен Үндістан. Халық санының жылдам өсуі демографиялық жарылыс деп аталады. Бұл құбылыс медицина дамуы мен өмір сүру ұзақтығының артуымен байланысты.

№

Мәлімдеме

Ақиқат / Жалған

1

Халық – белгілі бір аумақта тұратын адамдар жиынтығы.

2

Халықты зерттейтін ғылым геология деп аталады.

3

Халық санағы белгілі бір уақытта жүргізіледі.

4

Алғашқы халық санағы Ежелгі Римде жүргізілген.

5

Қазақстанда алғашқы халық санағы 1920 жылы өтті.

6

Тәуелсіз Қазақстанда халық санағы 1999 жылы жүргізілді.

7

Халық санының күрт өсуі демографиялық жарылыс деп аталады.

8

Санақ кезінде барлық мәліметтер ашық жарияланады.

9

2024 жылы әлем халқы 8,1 млрд адамнан асты.

10

Халық санағы тек ғылыми мақсатта ғана жүргізіледі.

№

Ұғым

Сипаттамасы

A

Демография

1. Халықтың саны, құрамы мен қозғалысын зерттейтін ғылым

B

Халық санағы

2. Ел тұрғындары туралы мәлімет жинау үдерісі

C

Тұрақты тұрғындар

3. Белгілі аумақта 6 айдан немесе 1 жылдан астам тұратын адамдар

D

Нақты тұрғындар

4. Санақ кезінде аумақта болған барлық адамдар

E

Демографиялық жарылыс

5. Халық санының өте жылдам өсуі

F

Уильям Петти

6. Дүниежүзі халқын алғаш есептеген ғалым

G

1897 жыл

7. Қазақстандағы алғашқы халық санағы

H

2021–2022

8. Қазақстандағы соңғы халық санағы

I

Туу мен өлім

9. Халық санының өзгеру көрсеткіштері

J

Мемлекеттік іс-шара

10. Халық санағының сипаты

№

Берілген ұғымдар

Артығы

1

Демография, халық санағы, география, климат

Климат

2

Туу, өлім-жітім, көші-қон, жер бедері

Жер бедері

3

Ежелгі Рим, Уильям Петти, халық санағы, фотосинтез

Фотосинтез

4

1897, 1999, 2009, 1492

1492

5

Қытай, Үндістан, АҚШ, Антарктида

Антарктида

6

Тұрақты тұрғын, нақты тұрғын, уақытша тұрғын, мұхит

Мұхит

7

Мемлекеттік іс-шара, заң, тәртіп, ойын-сауық

Ойын-сауық

8

Демографиялық жарылыс, халық өсуі, медицина, вулкан

Вулкан

9

Санақ парағы, мәлімет жинау, құпия сақтау, жарнама

Жарнама

10

Әлеуметтік даму, экономикалық даму, жоспарлау, кездейсоқтық

Кездейсоқтық

№

Халық атауы

Сипаттамасы

1

Тайландта мекендейді, негізгі кәсібі – күріш егіншілігі, буддизм дінін ұстанады.

2

Қытайдың негізгі халқы, әлемдегі ең көп этнос, ежелгі өркениет пен иероглифтік жазуы бар.

3

Жапония аралдарында тұрады, жоғары технология мен дәстүрді үйлестірген халық.

4

Таяу Шығыс пен Солтүстік Африкада таралған, негізгі діні – ислам, көшпелі және отырықшы мәдениеті дамыған.

5

Үндістанда мекендейді, тілдік және мәдени әртүрлілігімен ерекшеленеді, ежелгі өркениетке жатады.

6

Еуропада орналасқан, өнеркәсіп пен инженерия саласы жоғары дамыған халық.

7

Францияда тұрады, мәдениеті, өнері және асханасымен әлемге танымал.

8

Кения мен Танзания аумағында өмір сүреді, көшпелі мал шаруашылығымен айналысады.

9

Арктика аймақтарында мекендейді, суық климатқа бейімделген дәстүрлі өмір салты бар.

10

Орталық Азияда қалыптасқан, көшпелі мәдениет пен мал шаруашылығы дәстүрі басым халық.

ЭЛЕКТРОНДЫ ЖҰМЫС ДӘПТЕРІ

https://geo-301.my.canva.site/byzw3c9m1yd43vzr

№

ХАЛЫҚ / ТАЙПА

СИПАТТАМАСЫ

1

МАСАИ ТАЙПАСЫ

ШЫҒЫС АФРИКАДА (КЕНИЯ, ТАНЗАНИЯ) ӨМІР СҮРЕДІ, КӨШПЕЛІ МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫМЕН АЙНАЛЫСАДЫ, ДӘСТҮРЛІ КИІМІМЕН ТАНЫМАЛ.

2

ЗУЛУ ТАЙПАСЫ

ОҢТҮСТІК АФРИКАДА МЕКЕНДЕЙДІ, ЖАУЫНГЕРЛІК ДӘСТҮРІ МЕН ҰЛТТЫҚ БИІМЕН БЕЛГІЛІ.

3

МАЙЯ ХАЛҚЫ

ОРТАЛЫҚ АМЕРИКАДА ӨМІР СҮРГЕН ЕЖЕЛГІ ӨРКЕНИЕТ, ЖАЗУЫ МЕН КҮНТІЗБЕСІ ДАМЫҒАН.

4

АЦТЕК ХАЛҚЫ

ЕЖЕЛГІ МЕКСИКА АУМАҒЫНДА ӨМІР СҮРГЕН, ІРІ ҚАЛАЛАР МЕН ДАМЫҒАН МӘДЕНИЕТ ҚАЛЫПТАСТЫРҒАН.

5

ИНКА ХАЛҚЫ

ОҢТҮСТІК АМЕРИКАНЫҢ АНД ТАУЛАРЫНДА МЕКЕНДЕГЕН, ТАС ҚҰРЫЛЫСЫ МЕН ЖОЛ ЖҮЙЕСІМЕН ТАНЫМАЛ.

6

САМОА ТАЙПАСЫ

ТЫНЫҚ МҰХИТ АРАЛДАРЫНДА ТҰРАДЫ, ТЕҢІЗБЕН ТЫҒЫЗ БАЙЛАНЫСТАҒЫ МӘДЕНИЕТІ БАР.

7

БЕРБЕР ТАЙПАЛАРЫ

СОЛТҮСТІК АФРИКАДА ТАРАЛҒАН, ШӨЛ ЖӘНЕ ТАУЛЫ АЙМАҚТАРҒА БЕЙІМДЕЛГЕН ХАЛЫҚ.

8

БУШМЕНДЕР (САН ХАЛҚЫ)

АФРИКАНЫҢ ОҢТҮСТІГІНДЕ ӨМІР СҮРЕДІ, АҢШЫЛЫҚ ПЕН ТЕРІМШІЛІКПЕН АЙНАЛЫСАДЫ.

9

ИНУИТТЕР (ЭСКИМОС ТАЙПАСЫ)

АРКТИКА АЙМАҚТАРЫНДА МЕКЕНДЕЙДІ, СУЫҚ КЛИМАТҚА БЕЙІМДЕЛГЕН ӨМІР САЛТЫ БАР.

10

ҚАЗАҚ ХАЛҚЫ

ОРТАЛЫҚ АЗИЯДА ҚАЛЫПТАСҚАН, КӨШПЕЛІ МӘДЕНИЕТКЕ НЕГІЗДЕЛГЕН, МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ БАСТЫ КӘСІП БОЛҒАН.