Химия пәнінен дидактикалық материалдар

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

1. "Химиялык элемент" және "атом" ұғымдары арасындағы өзара байланысты түсіндіріңдер.

2. Әр түрлі элемент атомдарының бір-бірінен кандай айырмашылықтары бар?

3. Табиғатта кай элементтер ең көп таралган? Олардын таралуында кандай да

болсын бір заңдылык байкала ма?

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

4. Орыс, казак, ағылшын (немесе неміс, француз) тілдерінде атаулары белгілі

элементтердің химиялык таңбаларын кестеге толтырыңдар. Транскрипциясы шетел тілдеріндегі әріптерді пайдаланып жазыңдар.

5. Төменде келтірілген химиялык элементтердің танбаларын кестеге түсіріңдер.

Олардың атауын, латын тіліндегіге сәйкес окындар: Lі, В, Sі, Аs, Sе, Nа, Нg, Zn, С, Аr.

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

6. Қазакша атауы бар элементтерді атаңдар. Олардың химиялық таңбаларын,

атомдарының ядро зарядының мәнін жазыңдар

7. Мынадай тұжырым көмегімен "химиялык элемент" және "жай зат" ұғымдары арасындағы айырмашылықты түсіндіріңдер:

а) ауа, негізінен, азот пен оттектен тұрады;

ә) адам оттекпен тыныс алады;

б) кант құрамына сутек, көміртек, оттек кіреді.

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

1. Өздеріңе белгілі нейтрондардың сипаттамаларын жазыңдар.

2. Неліктен бір элемент бірнеше изотоп түзеді? Мысалдар келтіріңдер.

3. Периодтык кестедегі орны бойынша мына элементтердегі нейтрон санын

анықтаңдар: фтор, кремний, аргон.

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

4. Периодтык кесте көмегімен мынадай элемент атомдарының протон, нейтрон

және электрон сандарын аныктаңдар: азот, фтор, натрий, күкірт, фосфор.

5. Мынадай заттардың химиялык формулаларын жазыңдар: а) азот; ә) азот

кышкылы; б) көміртек (IV) оксиді; в) темір (III) оксиді.

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

6. Мынадай заттардың салыстырмалы молекулалык массаларын жөне зат

мелшерін есептеңдер: N₂, АІ₂О₃, Н₂SО₄, Сu(ОН)₂, АІ₂(SО₄)₃.

7. Авогадро заңының тұжырымдамасын колданып, Авогадро саны және кез

келген газдың молярлык көлемі тұракты шама екенін дәлелдеңдер.

ІІІ-тапсырма. Өзіндік жұмысы.

І-деңгей.

1. Бор қатты қыздырған кезде сөндірілмеген әк пен көмірқышқыл газына ыдырайды. Бор қандай химиялық элементтерден құралған?

2. Шамамен азот молекуласының массасы криптон атомының массасынан неше есе кем?

ІІ-деңгей.

1. Төменде келтірілген заттардың қайсылары жай, қайсылары күрделі: апатит, алмаз, сода, кварц, әк, темір, уран, оттегі,бензол, мәрмәр, рубин, парафин, полиэтилен.

2. Мына заттардың салыстырмалы молекулалық массасын есептеңдер: көмірқышқыл газы СО₂, күкірт қышқылы Н₂SО₄, ас содасы NаНСО₃, сірке қышқылы СН₃СООН.

І топ

1) 240г магний металы күкірт қышқылымен әрекеттескенде бөлінетін сутектің көлемін есепте (қалыпты жағдайда)

2) К→ К₂О → КОН →К₂SО₄

ІІ топ

1) 4г кальций металы тұз қышқылымен әрекеттескенде түзілген тұздың массасын есепте.

2) Ва →ВаО →Ва(ОН)₂ → ВаСІ₂

ІІІ топ

1) 2,7г алюминий металы тұз қышқылымен әрекеттескенде бөлінетін тұздың массасы қандай?

2) АІ→ АІ₂О₃ → АІ(ОН)₃ →АІ(NО₃)₃

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

1. Периодтық жүйе қай жылы ашылды?

2. Периодтық жүйені кім ашты?

3. Неше период бар,жіктелуі?

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

1. Неше топ бар,жіктелуі?

2. Период нөміріне қарап нені анықтаймыз?

3. Реттік нөміріне не сәйкес келеді?

4. Нейтронды қалай анықтаймыз?

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

1. Металдарға қай элементтер жатады?

2. Бейметалдарға қай элементтер жатады?

3. Металдық және бейметалдық қасиет қалай өгереді?

І- тапсырма . Үлестірмелі материалдар.

І-топ. 1. Мына: а) иттрий № 39; б) индий № 49 атомдарының сыртқы қабатында неше электрон бар?

2. Атомның сыртқы электрондық қабаты астындағы қабатында: а) 8 электрон; б) 18 электрон болатын І топтың элементтерін атаңдар.

І- тапсырма . Үлестірмелі материалдар.

ІІ-топ. 1. Мына: а) рубий № 37; б) стронций № 38 атомдарының сыртқы қабатында неше электрон бар?

№ 38 стронций атомының сыртқы қабатында екі электрон бар.

2. Атомның сыртқы электрондық қабаты астындағы қабатында: а) 8 электрон; б) 18 электрон болатын І топтың элементтерін атаңдар.

І- тапсырма . Үлестірмелі материалдар.

ІІІ-топ. 1. Мына: а) калайы № 50; б) цирконий № 40 атомдарының сыртқы қабатында неше электрон бар?

2. Д.И.Менделеев жасаған жүйенің аяқталатын алты периодындағы атомдардың сыртқы электрон қабатында неше электрон бар?

ІІ-тапсырма. Сәйкестікті анықтаңдар:

Периодтық жүйедегі период және периодтардағы элементтер саны:

А) бірінші; 1) 18;

Б) екінші жөне үшінші; 2) 2;

В) төртінші және бесінші; 3) 32;

Г) алтыншы. 4) 8;

І-тапсырма. Өзіндік жұмысы.

І-деңгей.

1. Бор қатты қыздырған кезде сөндірілмеген әк пен көмірқышқыл газына ыдырайды. Бор қандай химиялық элементтерден құралған?

2. Шамамен азот молекуласының массасы криптон атомының массасынан неше есе кем?

ІІ-деңгей.

1. Төменде келтірілген заттардың қайсылары жай, қайсылары күрделі: апатит, алмаз, сода, кварц, әк, темір, уран, оттегі,бензол, мәрмәр, рубин, парафин, полиэтилен.

2. Мына заттардың салыстырмалы молекулалық массасын есептеңдер: көмірқышқыл газы СО₂, күкірт қышқылы Н₂SО₄, ас содасы NаНСО₃, сірке қышқылы СН₃СООН.

ІІІ-деңгей.

1. 1819 ж. Швед ғалымы Йенс-Якоб Берцелиус оттегі үшін 100 деген шаманы алып, атомдық салмақ (салыстырмалы атомдық масса) кестесін жариялады. Егер оттегі үшін көрсетілген шаманы алса, сутегі, көміртегі және күкірт атомдық массаларының мәні қандай болар еді?

2. Алхимиктердің орта ғасырда бір элементті екінші элементке: мысалы, мысты алтынға, ал сынапты күміске айналдыруға жасаған әрекеті нәтижесіз болды. Сендерге бір химиялық

ІІІ-тапсырма.

1. Үш элементтің - оларды А, В және С деп алайық - біреуі II топқа, екіншісі IV топқа және үшіншісі VI топқа жатады. А мен В элементтері бір периодта орналасқан және бір - бірімен қосылып, екі түрлі қосылыс түзеді - біреуі жанғыш, екіншісі жанбайды. Осы үш элементтердің барлық қосылыстары табиғатта көп таралған және құрылыс материалдарын өндіруге қолданылады. А, В және С әріптерімен қай элементтер таңбаланған?

І-тапсырма.

3. Изотоп қандай мағына білдіреді?

4. Химиялық элемент дегеніміз не?

5. Д.И.Менделеевтің периодтық заңы қалай тұжырымдалады?

ІІ-деңгей

1. Белгісіз 15 электроны бар. Олардың энергиялық деңгейлерге орналастырыңдар.

2. Магнийдің массалық сандары 24, 25 және 26 болатын изотоптары бар. Табиғаттағы магнийде олардың проценттік мөлшері 78,60%, 10,11%, 11,29% сәйкес келеді. Магнийдің салыстырмалы атомдық массасын есептеңдер:

«Әркімнің өзі шығар биігі бар»деңгейлік тапсырмалар

№1. Атомның ядро заряды +12, +28, +47-ге тең элементтерді периодтық жүйеден табыңдар. Олардың атомдарының құрам бөліктерін жазыңдар.

«Әркімнің өзі шығар биігі бар»деңгейлік тапсырмалар

№2.12Mg, 28Ni, 47Ag атомдарында электрондардың таралуының электрондық және графиктік формулаларын жазыңдар.

«Әркімнің өзі шығар биігі бар»деңгейлік тапсырмалар

№3. Берілген химиялық реакциялардағы элементтердің тотығу дәрежелерін анықтап, электрондық баланс әдісімен реакцияның коэффициенттерін тауып қойыңдар:

2MnO2 + 2H2SO4 → 2MnSO4 + O2↑+ 2H2O

3C + 4HNO3 → 3CO2↑ + 4NO↑ + 2H2O

2AgNO3 → 2Ag + 2NO2↑ + O2↑

Ойлан  тап!    (Химиялық  терминдермен жұмыс)

Тотығу –

Тотықсыздану –

Тотықтырғыш –

 Тотықсыздандырғыш –

Баланс –

«Кім алғыр»

№1 Мына қосылыстарды қай элементтің тотығу дәрежесі нольге тең және басқалары қандай тотығу дәрежесін көрсетеді ?

H₂S, N₂, HJ,H₂, NaF, Cl₂, CaF₂

№2 K₂Cr₂O₇  қосылысындағы хромның тотығу дәрежесін есептеп шығар.

Тапсырма:

а) Алюминийдің оттекпен;

б) Темірдің хлормен;

в) Литийдің күкіртпен тотығу-тотықсыздану реакцияларының теңдеулерін жазыңдар

І-тапсырма. Сұрақ –жауап.

1. Д.И.Менделеев периодтық заңды негіздегенде химиялық элементердің қандай белгілеріне сүйенді?

2. Химиялық элементердің периодтық жүйесі қалай құрылған?

3. Период түсінігіне анықтама беру, период санын және олардың жіктелуін көрсету.

4. Топ түсінігіне анықтама беру, топ санын және олардың жіктелуін көрсету.

І-тапсырма. Сұрақ –жауап.

5. Химиялық элементтерді бір топқа және бір топшаға біріктіретін белгілерді түсіндіру.

6. Бір периодта орналасқан химиялық элементтердің қасиеттері қалай өзгереді?

7. Негізгі топшада орналасқан химиялық элементтердің қасиеттері қалай өзгереді?

І-тапсырма. Сұрақ –жауап.

8. Шынының балқуы қандай құбылысқа жатады ?

9. Атом молекулалық ілімді жасаған ғалым ?

10. Атом құрамындағы бейтарап бөлшек ?

І-тапсырма. Сұрақ –жауап.

11. Скандинавия аралының құрметіне аталған элемент ?

12. Сүттің ашуы қандай құбылыс ?

13. Қандай су дем шығарудан лайланады ?

І-тапсырма. Сұрақ –жауап.

14. Қай элемент жетіспеуінен тіс ауруына ұшыратады ?

15. Құрамында кіретін заттың бөлшектерін жай көзбен көруге болатын қоспа қандай қоспа деп аталады ?

16. Бір ғана химиялық элемент бірнеше жай зат түзе алатын құбылыс ?

17. Қышқылдар мен сілтілерде өзінің түсін өзгертетін заттар ?

ІІІ-тапсырма. Өзіндік жұмысы.

І-деңгей.

1. Бор қатты қыздырған кезде сөндірілмеген әк пен көмірқышқыл газына ыдырайды. Бор қандай химиялық элементтерден құралған?

2. Шамамен азот молекуласының массасы криптон атомының массасынан неше есе кем?

ІІ-деңгей.

1. Төменде келтірілген заттардың қайсылары жай, қайсылары күрделі: апатит, алмаз, сода, кварц, әк, темір, уран, оттегі,бензол, мәрмәр, рубин, парафин, полиэтилен.

2. Мына заттардың салыстырмалы молекулалық массасын есептеңдер: көмірқышқыл газы СО₂, күкірт қышқылы Н₂SО₄, ас содасы NаНСО₃, сірке қышқылы СН₃СООН.

І -нұсқа

1-есеп 20%-ті мыс сульфаты ерітіндісіндегі мыстың массалық үлесін есепте.

2-есеп Күкірт қышқылы, азот қышқылы, тұз қышқылы, көмір қышқылдарының ерітіндісін аквохимиялық теория, сольвожүйелер теориясы, протондық теория негізіне келтіріп молекулалық, иондық теңдеуін құрастыр.

І -нұсқа

3-есеп 0,5%-ті күкірсутек ерітіндісін дайындау үшін, 3л суда ерітуге қажетті күкіртсутек газының көлемін есепте.

4-есеп 2%-ті мыс сульфатының ерітіндісіне 39 г мыс сульфатын салынып, 5%-ті мыс сульфатының ерітіндісін алынды. Бастапқы ерітіндінің массасын есепте.

І -нұсқа

5-есеп Мына тотығу-тотықсыздану реакциясының теңдеуін электронды баланс әдісі арқылы теңестіріп жалпы коэффициент санын есепте.

Br₂ + KCrO₄ + NaOH → Na₂CrO₄ + NaBr + KBr + H₂O

ІI-нұсқа

1-есеп 50%-ті азот қышқылы ерітіндісіндегі азоттың массалық үлесін есепте.

2-есеп Көмір қышқылы, бромсутек қышқылы, күкіртті қышқыл, иодсутек қышқылдарының ерітіндісін аквохимиялық теория, сольвожүйелер теориясы, протондық теория негізіне келтіріп молекулалық, иондық теңдеуін құрастыр.

ІI-нұсқа

3-есеп 7,8 %-ті хлор ерітіндісін дайындау үшін, 2л суда ерітуге қажетті хлор газының көлемін есепте.

4-есеп 14%-ті мырыш сульфатының ерітіндісіне 45 г мырыш сульфаты салынып, 20%-ті мырыш сульфатының ерітіндісін алынды. Бастапқы ерітіндінің массасын есепте.

ІI-нұсқа

5-есеп Мына тотығу-тотықсыздану реакциясының теңдеуін электронды баланс әдісі арқылы теңестіріп жалпы коэффициент санын есепте.

K₂Cr₂ O₇ + KI + H₂SO₄ → K₂SO₄ + I₂ + Cr₂(SO₄)₃ + H₂O

І -нұсқа

1. Хлор мен бром элементтерінің атомдарының электртерістік мәндерін салыстырыңдар.

2. Электртерістік топ және топшада қалай өзгереді?

3. Фосфор мен сутек қосылысының формуласын құрыңдар.

ІІ -нұсқа

1.Магний мен натрий элементтерінің атомдарының электртерістік мәндерін салыстырыңдар.

2. электртерістік периодта қалай өзгереді?

3. хлор мен көміртек қосылысының формуласын құрыңдар.

№ 2 тапсырма.

1. Кальций мен кадмий хлроидтерінің қайысы берік себебін түсіндіріңіз.

2. О₂ мен НF молекулаларының электрондық формуласын салыстырыңдар. Ұқсастығы мен айырмашылығы неде?

№ 1 тапсырма.

2. Вr₂, Н₂S, NН₃ малекуласының электрон тығыздығы ығысуы мен ішінара  зарядталуын көрсетіп, электрон дық және құрылымдық формуласын жаз.

3. Н₂О, СО₂, N₂, NН₃, О₂, Н₂S, НF, F₂, СІ₂ заттары берілген. Көрсетілген заттардың қайсысы ковалентті полюсті, қайсысы ковалентті полюссіз байланысқан.

№ 2 тапсырма. Ой қозғау: «Жедел жауап»

• Сутегіндегі протон саны

• Периодтық жүйедегі элементтер саны

• Периодтық жүйені ұсынған

№ 1 тапсырма. Ой қозғау: «Жедел жауап»

• Бейорганикалық қосылыстардың класс саны

• Электртерістілік деп

• Оттегіндегі нейтрон саны

Топшама № 1

А) Ковалентті байланыс дегеніміз не?

Ә) Химиялық байланыс түрлері мен бейорганикалық қосылыстардың кластарына ажыратыңдар: HF, H₂, Br₂O₇, SiO₂, F₂, HNO₃

Топшама № 2

А) Ковалентті полюссіз байланыс дегеніміз не?

Ә) Химиялық байланыс түрлері мен бейорганикалық қосылыстардың кластарына ажыратыңдар: H₂SO₄, O₂, CI₂O₇, SO₂, B₂O₇, CI₂

Топшама № 1

1. Төменде көрсетілген заттардың ковалентті полюсті, ковалентті полюссіз және

2. ионды байланысты заттардың формулаларын теріп, бөліп жаз: H₂, РН₃, NaI, ZnF₂, Br₂, H₂S, H₂O, CaCl₂, HBr, O₂, N₂, AlCl₃.

Топшама № 2

1. Натрий хлориді мен хлорсутегі молекулалары мысалында ионды және ковалентті полюсті байланыстар түзілуінің ұқсастығы мен айырмашылығын белгілеңдер.

2. Галогенсутектері қатарында НҒ, НСl, HBr байланыстың полюстілігі қалай өзгереді? Жауабыңа түсінік бер.

Топшама № 3

3. Төмендегі қосылу реакциясы теңдеуін құрастыр және металл атомынан бейметалға қанша электрон өткенін белгіле:

                                     а) Li + O₂ →                           б) Cs + S →

                                     ә) Ca + F₂ →                                            в) Na + F₂ →

4. Төмендегі элементтер атомы мен ионның құрылысын салыстыр:

               Na⁺ және Na⁰                     Mg²⁺ және Mg⁰                  N^3- және N⁰

                                   S^2- және S⁰                   S^2- және S⁰  

Топшама № 3

1.Неліктен иондар кристалдық торы заттардың қаттылығы жоғары?

2. Коваленттік байланыстың қандай түрлері бар деп ойлайсың?

3. Байланыс энергиясы не үшін қажет деп ойлайсың?

III Жаттығу – ізденіс әрекеті

Мына молекулалық теңдеулері берілген:

а) К 2 СО3+ HСL- = KCL+H2O+CO2 ↑

ә) Na2SiO3 + HCL = NaCL + H2SiO3 ↑

реакцияның толық иондық теңдеуін

жазып коэффициенттерін қойындар.

№ 1 тапсырма.

1. Реакция теңдеуін жазып қандай газ бөлінгенің айтындар?

2. Массасы 15,8г калий перманганаты айырылғанда бөлінетін оттектің зат мөлшерін есептеңдер.

3. Каллий перманганатындағы элементтердің массалық үлестерін шығарындар.

№ 1 тапсырма. Ерітіндінің проценттік концентрациясына есептеулер

1-есеп. Неше грамм тұнба түзіледі егерде 40г 20,8% барий хлоридіне BaCl2 жеткілікті түрде күкірт қышқылын H2S04 құйса? m(BaSO4)=9.32г

№ 1 тапсырма. Ерітіндінің проценттік концентрациясына есептеулер

2-есеп. 4г металл(ІІ)оксидің еріту үшін 25г 29,2% тұз қышқылы керек болды.

Қандай металл екенің табыңдар Ме= 24г/моль

№ 1 тапсырма. Ерітіндінің проценттік концентрациясына есептеулер

3-есеп. 40г Натрий гидроксидің залалсыздандыру үшін қанша мл көлем күкірт қышқылы керек, егерде күкірт қышқылында 35% және 1,26г/мл тығыздық болса.

№ 2 тапсырма. Логикалық тапсырма:

Сіз белгісіз аралдасыз, жан-жағыңыз теңіз, күн ысып тұр. Сіздің су ішкіңіз келеді. Не істейсіз? Сізде мынадай заттар бар леген, кесе, цалафан, жіп.

№ 2 тапсырма.

1-есеп 50%-ті азот қышқылы ерітіндісіндегі азоттың массалық үлесін есепте.

№ 2 тапсырма.

2-есеп Көмір қышқылы, бромсутек қышқылы, күкіртті қышқыл, иодсутек қышқылдарының ерітіндісін аквохимиялық теория, сольвожүйелер теориясы, протондық теория негізіне келтіріп молекулалық, иондық теңдеуін құрастыр.

№ 2 тапсырма.

3-есеп 7,8 %-ті хлор ерітіндісін дайындау үшін, 2л суда ерітуге қажетті хлор газының көлемін есепте.

№ 2 тапсырма.

4-есеп 14%-ті мырыш сульфатының ерітіндісіне 45 г мырыш сульфаты салынып, 20%-ті мырыш сульфатының ерітіндісін алынды. Бастапқы ерітіндінің массасын есепте.

№ 2 тапсырма.

5-есеп Мына тотығу-тотықсыздану реакциясының теңдеуін электронды баланс әдісі арқылы теңестіріп жалпы коэффициент санын есепте.

K₂Cr₂ O₇ + HCl → Cl₂ + KCl + CrCl₃+ H₂O

№ 2 тапсырма.

6. Мына тұздың гидролиздену теңдеуін жазып, рН ортасын анықта.: қорғасын хлориді

№ 2 тапсырма.

1. реакцияның жылу эффекті деген не?

2. экзотермиялық және эндотермиялық реакцияларға мысал келтір.

№ 3 тапсырма.

3. жылу эффекті мен жану жылуының айрмашылығы неде?

4. химиялық реакцияның жылу эффектісінің шамасы қандай факторларға тәуелді болады?

5. өрттен сақтану шаралары?

1-топ.

1. Бейорганикалық қосылыстар арасындағы генетикалық байланыстарды іске асырыңдар

MgO – MgCl₂ – Mg(OH)₂ - MgO

2. Мына заттардың электролиттік диссоциациялану теңдеулерін жазыңдар:

Ca(OH)₂ , CaCl₂ , LiNO₃ , NaF, MgBr₂

2-топ.

1. Бейорганикалық қосылыстар арасындағы генетикалық байланыстар

CuCO₃ – CuCl₂ – Cu(OH)₂ – CuO

2. Мына заттардың электролиттік диссоциациялану теңдеулерін жазыңдар:

Ca(NO₃)₂ , BaCl₂ , AgNO₃ , Na₂SO₄, ZnBr₂

3-топ.

1. Бейорганикалық қосылыстар арасындағы генетикалық байланыстар

N₂ – NO – NO₂ – HNO₃

2. Мына заттардың электролиттік диссоциациялану теңдеулерін жазыңдар:

Ca(NO₃)₂ , BaCl₂, Al₂S₃ , K₂CO₃, ZnI₂

4-оп.

1. Бейорганикалық қосылыстар арасындағы генетикалық байланыстар

Ca₃(PO₄)₂ – P₂O₅ – H₃PO₄ – Na₃PO₄

2. Мына заттардың электролиттік диссоциациялану теңдеулерін жазыңдар:

Fe(NO₃)₂ , BaBr₂ , AgF , K₂SO₄, ZnSO₄

Есептер шығару.

І-топ.

1. Қалайы диоксидінің 30,2 грамындағы зат мөлшерін және осы заттағы элементтер мөлшерлерін есептеңіз.( Жауабы:0,2 моль)

2. Ванадийдің 5 молінде неше атом болады? .(Жауабы:3,01 · 10²³ атом)

3. Калий бромидінің неше грамында 2,5 грамм бром болады?

(Жауабы: 3,72 г)

ІІ-топ

1. Зат мөлшері 0,3 мольге тең хром (III) оксидінің массасын есептеңдер. .( Жауабы:45,6 г)

2. Бертолле түзының неше молінде 95 г. отгек бар? .( Жауабы:242,2 г)

3. 2 ·10²³ хлор молекулалары : а) хлордың канша зат мөлшерінде болады?; ә) хлордың кандай салмағында болады? .( Жауабы:а) 0,33моль, ә) 23,58 г)

ІІІ-топ.

1. карбонатының қандай массасында оттектің 0,4 молі бар? .(Жауабы: 133,3 г)

2. Алюминий сульфатының 3,42 грамында күкіртгің қандай зат мөлшері болады? .( Жауабы:0,03 моль күкірт)

Азот диоксидінің кандай мөлшерінде 4 моль азот болады?

( Жауабы: 184 г )

Деңгейлік тапсырмалар:

2-тапсырма.

S + O₂ → SO₂ + 296 кДж термохимиялық теңдеуі бойынша 1 кг күкірт жанғанда, қанша энергия бөлінеді?

3-тапсырма:

Егер реакцияның термохимиялық теңдеуі мынадай болса:

2Cu + O₂ → 2CuO + 311кДж

6 моль мыс оттекпен әрекеттескенде қанша энергия бөлінеді?

4-тапсырма:

Массасы 1,2 г магнийді оттекте жаққанда, 30,1 кДж жылу бөлінді. Термохимиялық теңдеуін жазып, жылу эффектісін есептеңдер.

Сұрақ-жауап арқылы үй тапсырмасын тексеру

1. Валенттілік дегеніміз не?

2. Химиялық реакция теңдеуі дегеніміз не?

3. Әрекеттесуші заттар дегеніміз не?

Сұрақ-жауап арқылы үй тапсырмасын тексеру

1. Атом молекулалық ілім

2. Зат мөлшері немен өрнектеледі?

3. Зат мөлшерінің формуласы қалай сипатталады

Сұрақ-жауап арқылы үй тапсырмасын тексеру

1. Айырылу реакциясы дегеніміз не?

2. Орынбасу реакциясы дегеніміз не

3. Алмасу реакциясы дегеніміз не

Сұрақ-жауап арқылы үй тапсырмасын тексеру

1. Қосылу реакциясы дегеніміз не

2. Құрам-тұрақтылық заңы дегеніміз не? Кім ашты?

3. Зат массасының сақталу заңы дегеніміз не?

Сұрақ-жауап арқылы үй тапсырмасын тексеру

1. Атом дегеніміз не

2. Молекула дегеніміз не

3. Химиялық элементтер қандай екі топқа бөлінеді

Сұрақ-жауап арқылы үй тапсырмасын тексеру

1. Ar, Mr нені білдіреді

2. Химиялық реакцияның қандай белгілері бар

3. Қоспалар нешеге бөлінеді, оларды ата

Сұрақ-жауап арқылы үй тапсырмасын тексеру

1. MgO, AlS, NO, PH, ClO – мына қосылыстарды валенттілік арқылы теңестір

2. Периодтық жүйені ашқан кім, қай жылы?)

3. Құбылыстардың түрлері)

Сұрақ-жауап арқылы үй тапсырмасын тексеру

1. Атомдардың әр түрінен тұратын заттар)

Үш әріптен тұратын элементтерді ата

Сұрақ-жауап

1. Кальций хлориді балқымасының электролизі теңдеуін жазып, катод пен анодта бөлінетін өнімдерді көрсетіңіз.

2. Темірдің (ІІ) хлориді ерітіндісінің электролизі теңдеуін жазып, катод пен анодта бөлінетін өнімдерді көрсетіңіз.

Сұрақ-жауап

3. Электронды баланс әдісін қолданып реакция теңдеуін аяқтаңыз.

4. Күміс нитратының электролит ерітіндісі арқылы 30 минут уақыт бойы 6 A тоқ күшін жұмсаған кезде ерітіндіден бөлініп шыққан металл күмістің массасын анықтаңыз.

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

1. Тұздардың гидролизі дегеніміз не?

1. Кейбір тұз ерітінділерінде неліктен индикаторлар түсін өзгертеді?

2. Қандай тұздар : а ) сілтілік; б) бейтарап орта көрсетеді?

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

3. Қандай тұздар гидролизге ұшырамайды?

4. Атаулары келтірілген тұздардың а) аммоний карбонаты; ә) аммоний ацетаты; б) алюминий сульфиді гидролиздену реакциялардың теңдеулерін жазып, ерітінділерінің ортасын анықтаңдар.

№1 Мына заттар ерітінділері арасында жүретін реакцияны тәжірибе жүзінде іске асырып, қадағалаңдар:

А) Калий карбонаты мен тұз қышқылы;

Б) Темір (ІІІ) хлориді мен калий гидроксиді;

В) натрий гидроксиді мен күкірт қышқылы;

Реакция теңдеулерінің толық және қысқартылған иондық теңдеулерін жазыңдар.

№2 Мынадай айналуларды іске асырыңдар:

Мыс (ІІ) сульфаты → мыс (ІІ) гидроксиді → мыс (ІІ) оксиді → мыс (ІІ) хлориді

Реакциялардың толық және қысқартылған иондық теңдеулерін жазыңдар.

№3 Лакмус пен фенолфталеин қатысында бейтараптану реакциясын жүргізіңдер. Мысалы, натрий

гидроксиді мен тұз қышқылы ерітінділері арасында толық және қысқартылған иондық теңдеулерін жазыңдар. Байқағандарыңды қорытындылап, түсіндіріңдер.

№4 Үстел үстіндегі реактивтерді пайдалана отырып, алмасу реакциясы арқылы мына заттарды алыңдар:

а) темір (ІІІ) гидроксиді;

ә) мыс (ІІ) гидроксиді;

б) барий сульфаты.

Қосымша тапсырмалар:

Төмендегідей қысқартылған иондық теңдеулері берілген реакциялардың толық молекулалық және

толық иондық теңдеулерін жазыңдар:

а) Н⁺ + ОН^-= Н₂О

б) Са²⁺ + СО₃^2- = СаСО₃

в) 2Н⁺ + СО₃^2- =Н₂О + СО₂

г) Ва²⁺ + SO₄^2- = BaSO₄

Қосымша тапсырмалар:

1. Қандай реакция экзотермиялық деп аталады?

2. Қандай реакция эндотермиялық деп аталады?

  3. Жылу эффектісі деген не?

4. Термохимиялық теңдеудің ерекшелігі неде?

№2. Әрбір қайтымды реакциялар үшін тепе-теңдік константасының теңдеуін жазыңдар:

а) 2H₂(г) + O₂(г) ↔ 2H₂O(г);

б) 2SO₂(г) + O₂(г) ↔ 2SO₃(г);

в) С(к) + СO₂(г) ↔ 2СO(г);

г) CaСO₃(к) ↔ CaO(к) + СO₂(г)

1. Гомогенді және гетерогенді реакциялар дегеніміз не? Олардың айырмашылықтары қандай?

2. Гомогенді және гетерогенді реакциялардың жылдамдықтары дегеніміз не?

3. Гомогенді және гетерогенді реакцияларға әсер етуші қандай факторлар бар?

4. Химиялық кинетиканың негізгі заңы қалай аталады және қалай өрнектеледі? Гетерогенді реакция үшін кинетикалық теңдеудің қандай ерекшелігі бар?

5. Вант-Гофф ережесі қалай тұжырымдалады? Математикалық өрнегі қалай жазылады?

6. Катализ процесі дегеніміз не? Гомогенді және гетерогенді катализ теориялары қандай?

1. А + В → С гомогенді реакциясында А затының концентрациясы 10 сек өткеннен соң 0,020 моль/л-ден 0,015 моль/л-ге өзгерді. Химиялық реакцияның орташа жылдамдығын есептеңдер. (Жауабы: 0,0005 моль/л · с)

2. Химиялық реакция жылдамдығын 150⁰С-тан 200⁰С-қа арттырғанда реакция жылдамдығы неше есе артады? γ = 3. (Жауабы: 243 есе артады)

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

1. Көмірсутектілердің жіктелуі.

2. Құрамына қарай жіктелуі.

3. Құрылысына қарай жіктелуі.

4. Номенклатура түрлері: тарихи, рационалды және халықаралық.

5. Молекулалық формулалары келтірілген қосылыстардыңішінен: С₂Н₆, СН₃СІ, С₈Н₁₀, С₆Н₆, СН₂СІ₂ СНСІ₃, ССІ₄, С₈Н₁₆, С₉Н₂₀ , СН₃ОН алкандардың формулаларын теріп жазып, оларды атаңдар.

6. Органикалық заттардың құрамына қандай элемент атомдары кіреді?

7. Сапалық құрамы бойынша органикалық затар қалай жіктеледі?8

8.Органикалык косылыстар кұрылыстарына байланысты калай топталады жөне әр топтағы заттардың көміртек атомдары өзара калай жалғасады?

9. Төменде келтірілген заттардың ішінен көмірсутектердің формулаларын теріп жазыңдар: СН₃С1,СН₄, С₂Н₂, С₂Н₄, С₂₀Н₄₂, СН₂С1₂, СНСІ₃,ССІ₄, С₄Н₈,С₆Н₆,С₈Н₈,С₁₇Н₃₆,С₁₀Н₂₂,СН₃ ОН.

ІІ-тапсырма.Төменде теңдеулері келтірілген химиялық реакциялардың қайсысылары:

а) бейорганикалық заттардың органикалық заттарға айналуын; ә) органикалық заттардың бейорганикалық заттарға айналуын көрсетеді? Теңдеулерді көшіріп жазып, заттарды атап, реакцияларды жіктеңдер:

1. Көмірдің жануы: С+ О₂ → СО₂

2. Бензиннің жануы: 2С₈Н₁₈ + 20О₂ →16СО₂ + Н₂О

3. Метанның синтезі : С + 2Н₂ → СН₄

4. Кальций карбидінің алынуы: СаО + 3С → СаС₂ +СО

5. Кальций карбидінен ацетиленді алу: СаС₂ + 2Н₂О → Са(ОН)₂ + С₂Н₂

ІІІ-тапсырма.Кесте толтыру.

1. Көміртек атомы орбитальдарының гибридтенуін сипаттайтын төмендегі кестені толтырыңдар:

І-деңгей

1.Қаныққан көмірсутектер алкандар мен циклоалкандардың құрылыстары мен қасиеттерінде қандай ұқсастықтар мен айырмашылықтар бар? Мысалдар келтіріп түсіндіріңдер.

2. Қанықпаған көмірсутектер алкендер, алкадиендер және алкиндердің құрылыстары мен қасиеттерінде қаңдай ұқсастықтар мен айырмашылықтар бар? Мысалдар келтіріп түсіндіріңдер.

ІІ- деңгей

1. Алкендер мен арендердің құрылыстары мен қасиеттерінде қандай ұқсастықтар мен айырмашылықтар бар? Мысалдар келтіріп түсіндіріңдер.

2. Мына затттардың:

а) бутин; ә) гексан; б) пентен; в) метилбензол қайсысы қосылу реакциясына түседі? Сәйкес реакция теңдеулерін жазып, түзілген заттарды атаңдар.

3. Мына затттардың:

а) пропен; ә) пропан; б) этилбензол; в) стирол қайсысы полимерлену реакциясына түседі? Сәйкес реакция теңдеулерін жазып, түзілген заттарды атаңдар.

ІІІ-деңгей.

1. Келтірілген заттардың:

а) этан; ә) пропен; в) метилацетилен; г) бензол қайсысы хлормен әрекеттеседі? Реакция теңдеулерін жазып, жүру жағдайларын көрсетіңдер.

2. Берілген заттардың:

а) бутан; ә) бутен-2; б) бутадиен; в) толуол; г) стирол қайсысы хлорсутекпен әрекеттеседі? Жүретін реакция теңдеулерін жазып, түзілген заттарды атаңдар.

3.Формуласы келтірілген қосылыс: С₆Н₅— СН=СН₂ қандай реакцияларға түсуі мүмкін? Құрамына байланысты химиялық қасиетін болжап, сөйкес реакция теңдеулерін жазыңдар.

І нұсқа

1. Тізілген заттардың қайсысына барий гидроксидінің ерітіндісі әсер етеді: натрий сульфаты; темір (ІІІ) оксиді; мыс (ІІ) хлориді; азот қышқылы; калий гидроксиді; көміртегі (ІV)

оксиді? Орындалатын реакциялардың молекулалық және иондық теңдеулерін жазыңдар.

2. Темір (ІІ) сульфаты арқылы:

А) темір(ІІ) хлориді Б) темір(ІІ) нитраты?

Молекулалық және қысқартылған иондық реакция теңдеулерін жазыңдар

ІІ нұсқа

1. Тізілген заттардың қайсысына сұйытылған күкірт қышқылы әсер етеді: Сынап; натрий гидроксиді; мырыш, барий хлориді; алтын, мыс (ІІ) оксиді? Орындалатын реакциялардың молекулалық және иондық теңдеулерін жазыңдар.

2. Натрий сульфаты, тұз қышқылы және барий гидроксиді өзінің реті бойынша натрий хлоридін қалай алуға болады? Молекулалық және қысқаша сандық теңдеулерін жазыңдар.

ІІІ нұсқа

1. Тізілген заттардың қайсысына мыс (ІІ) хлоридінің ерітіндісі әсер етеді: күміс нитраты; натрий хлориді; темір, фосфор қышқылы; мырыш оксиді; калий гидроксиді? Молекулалық және иондық реакция теңдеулерін жазыңдар.

2. А. Күкірт қышқылының қоспасынан азот қышқылын қалай тазартуға болады?

В. Калий хлоридін калий нитратына қалай айналдырады? Молекулалық және қысқартылған иондық реакция теңдеулерін жазыңдар.

І-деңгей

1. Төменде келтірілген атаулардың ішінен химиялық заттар мен физикалық денелерді тауып,

бөліп жазыңдар: су, кесе, үстел, қасық, күміс, пластмасса, қалам.

2. Төменде берілгендерді көшіріп жазып, тек химиялық заттардың ғана астын сызыңдар:

шыны, стақан, дәптер, кітап, қағаз, резеңке, бор, су, тұз.

ІІ-деңгей

1. Металдан жасалған қандай бұйымдарды күнделікті тұрмыста пайдаланып жүрсіңдер,

мысалдар келтіріңдер.

2. Өздеріңді қоршаған бұйымдар мен күнделікті тұрмыста пайдаланатын нәрселердің ішінде

пластмассадан жасалған қандай заттар бар, мысалдар келтіріңдер.

3. Физикалық дене — стақанды қандай химиялық заттардан жасауға болатынын айтындар.

4. Заттар мен денелердің қатарындағы бір "артық" сөзді көрсетіңдер:

а) стақан, қалам, су, сызғыш;

е) ас тұзы, ас содасы, темір, пышақ;

ІІІ-деңгей

1. Алюминий мен пластмассаның қасиеттерін (агрегаттық күйі, түсі, иісі, қаттылығы, иілгіштігі,

электр өткізгіштігі) салыстырыңдар. Олар қандай заттар жасау үшін қолданылады?

Мысалдар келтіріңдер.

2. Темір мен мыстың қасиеттерін салыстырып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын көрсетіңдер.

Олардан қандай нәрселер жасалады, мысалдар келтіріндер.

ІV-деңгей

1. Дәптерлеріңе екі бағаннан тұратын кесте сызыңдар. Оны бізді қоршаған физикалық денелер мен химиялық заттардың мысалдарымен толтырыңдар.

2. Қүмшекер мен ас тұзының қасиеттерінде қандай ұқсастыктар мен айырмашылықтар бар?

Төмендегікестені дәптерлеріңе көшіріп жазып толтырыңдар:

ІІ. Тапсырма.

Мына берілген заттарды электролиттерге, бейэлектролиттерге бөліп жазыңдар: калий гидроксидінің сулы ерітіндісі, дистилденген су, глюкоза, кальций хлоридінің кристалы, қант ерітіндісі, натрий гидроксидінің ерітінідісі.

ІІ-тапсырма.Сұрақ жауаптар.

1. Электролиттер және бейэлекторлиттер дегеніміз не?

2. Электролиттер және бейэлекторлиттерге үш мысалдан келтіріңдер.

3. Электролиттер құрғақ күйінде не себептен электр тогынөткізбейді?

4. Электролиттер және бейэлекторлиттер молекуласының айырмашылығы неде?

5. Электролиттерге қандай заттар жатады?

6. Электролиттерді суда еріткенде немесе балқытқанда электр тогын өткізу себебі неде?

І-деңгей

1. Келтірілген косылыстардың ішінен: АІСІ₃, Вr₂ , НСІ, КОН, NаNO₃, O₃.

а) иондық байланысы; ә) коваленттік полюсті байланысы;

б) коваленттік полюссіз байланысы бар заттарды бөліп жазыңдар.

2. Берілген заттардың ішінен электролиттер мен бейэлектролиттерді бөліп жазыңдар: түз кышқылы ерітіндісі; темір (III) сульфаты ерітіндісі; алюминий оксиді; калий гидроксиді ерітіндісі; көміртек диоксиді; барий нитраты ерітіндісі; су.

3. Электролиттер мен бейэлектролиттердің арасынан әр қатардан бір "бөтен" затты табыңдар.

а) NаСІ, НСІ, СН₄, NаОН;

ә) О₂, СО₂, НСІ, Н₂О

ІІ-деңгей

1. Мына заттардың:

а) қанттың; ә) сірке қышқылының;

б) ас тұзының судағы ерітінділері берілген.

Қайсысы электр тогын жақсы өткізетінін айтып, себебін түсіндіріңдер.

2. Мына заттардың:

а) СuSO₄, АІСІ₃, Са(NО₃)₂;

ә) НВг, Са(ОН)₂, Н₃РО₄

судағы ерітінділерінде кандай иондар болады?

Электролиттік диссоциациясының теңдеулерін жазыңдар.

3. Төменде берілген заттардың:

а) литий сульфаты; ә) алюминий хлориді;

б) кальций гидрокарбонаты

электролиттік диссоциациясьшың теңдеулерін жазыңдар

ІІІ-деңгей

1. Төменде келтірілген тұздардың диссоциациялану

теңдеуін жазыңдар:

натрий сульфаты; кальций нитраты; натрий бромиді;

калий фосфаты; алюминий сульфаты; темір (III) хлориді.

Тұздардың формулаларын олардың әрқайсысының бір молі

диссоциацияланғанда түзілетін иондардың санының өсуіне

байланысты қатарға орналастырыңдар.

2. Заттардың электрөткізгіштігін тексеруге арналған

құралдың электродтарын:

а) калий хлоридінің балқымасына;

ә) кальций гидроксиді ерітіндісіне;

б) дистилденген суға салғанда оның шамы жана ма?

3. Берілген заттардың:

а) сутек молекуласының;

ә) сутек атомының;

б) сутек ионының формулаларын жазыңдар.

ІV-деңгей

1. Мына тұздардың:

МgСІ₂, АgСІ, К₂SO₄, СаSO₄, АІ₂(SO₄)₃, ВаSO₄, К₂СO₃, СаСO₃

қайсылары күшті электролиттерге жатады?

Сол тұздардың электролиттік диссоциациялану

теңдеулерін құрыңдар.

2. Суда еріген кезде мына иондарды:

а) Са²⁺; ө) SO₄^2- түзетін заттарға

үш мысалдан келтіріңдер.

ІІІ-тапсырма. Тест сұрақтары (5-сұрақ)

1.Электролитке жататын затты көрсетіңіз:

A) HBr (ерітінді). B) Н₂ (газ). C) С₁₂Н₂₂О₁₁ (ерітінді). D) КОН (қатты). E) СО₂ (газ).

2.Электролиттік диссоциация дегеніміз:

A) иондар және атомдар түзілу процесі.

B) заттардың суда ерігенде немесе балқығанда иондарға ыдырау процесі.

C) электролиттердің жеке атомдарға ыдырау процесі.

D) иондардың қосылып молекула түзу процесі.

E) заттардың өз бетімен жеке молекулаларға ыдырауы.

3.Электролиттерге жататын заттар

A) азот қышқылы және барий гидроксиді B) азот қышқылы және темір (ІІІ) гидроксиді

C) азот қышқылы және алюминий гидроксиді

D) азот қышқылы және мырыш гидроксиді E) азот қышқылы және мыс (ІІ) гидроксиді

4.Бейэлектролиттерге жататын заттар

A) сутек және тұз қышқылы B) натрий хлориді және натрий гидроксиді

C) натрий гидроксиді және сутек

D) мырыш гидроксиді және сутек E) тұз қышқылы және натрий хлориді

5.Әлсіз электролиттерге жататын зат

A) H₂SO₄ B) HClO₄ C) HCl D) HNO₃ E) H₂SO₃