"Идеал өмір" иллюзиясы

«Идеал өмір» иллюзиясы: Жастар арасындағы FOMO синдромы және эмоционалдық күйзелістің алдын алу жолдары

Түйін: Бұл мақалада заманауи цифрлық дәуірдегі колледж студенттерінің психологиялық саулығына әсер ететін басты факторлардың бірі – FOMO (жіберіп алу қорқынышы) синдромы қарастырылады. Әлеуметтік желілердегі «идеалды өмір» бейнесінің жастардың өзін-өзі бағалауына және эмоционалдық күйзеліске түсуіне тигізетін ықпалы отандық және халықаралық ғылыми зерттеулер негізінде талданады. Мақалада аталған мәселені шешу мақсатында білім беру ұйымдары деңгейінде қабылдануы тиіс практикалық шешімдер мен алдын алу шаралары ұсынылған.

Кілт сөздер: FOMO синдромы, әлеуметтік желілер, эмоционалдық күйзеліс, студенттер психологиясы, депрессия, цифрлық детокс, психологиялық төзімділік, суицидтік мінез-құлық.

І. Кіріспе

Қазіргі заман жастары бұрын-соңды болмаған ақпараттық және технологиялық мүмкіндіктер ағынында өмір сүріп жатыр. Алайда, бұл жаһандық прогрестің екінші, көлеңкелі жағы да бар, ол – жас буынның психологиялық денсаулығына түсетін салмақтың артуы. Технологиялар мен әлеуметтік медианың қарқынды дамуы жастардың өзін-өзі бағалау жүйесін түбегейлі өзгертіп, психологияда жаңа қауіпті құбылыстардың белең алуына әкелді.

Соның ішінде ең көп талқыланып жүрген құбылыстардың бірі – ғылыми ортада FOMO (Fear of Missing Out) немесе «маңызды нәрсені жіберіп алу қорқынышы» деп аталатын синдром. Бұл мәселенің өзектілігі колледж студенттерінің тұлғалық және кәсіби қалыптасу кезеңінде психо-эмоционалдық тұрақсыздыққа жиі ұшырайтындығымен тікелей байланысты.

ІІ. Негізгі бөлім

Ғылыми әдебиеттерді талдау көрсеткендей, бұл синдромның жастар психикасына әсері өте терең. Америкалық белгілі психолог, профессор Джин Твенге өзінің «iGen» атты ауқымды зерттеуінде әлеуметтік желілердің пайда болуымен жасөспірімдер арасындағы депрессия мен мазасыздық деңгейінің күрт өскенін дәлелдеген (Twenge, 2017). Твенгенің тұжырымдауынша, жастардың виртуалды әлемде тым көп уақыт өткізуі олардың шынайы әлеуметтік байланыстарын әлсіретіп, ішкі жалғыздық сезімін күшейтеді.

Бұл ретте зерттеушілер Эндрю Пшибыльский мен оның әріптестері FOMO синдромына алғашқылардың бірі болып ғылыми анықтама беріп, оны адамның өмірге қанағаттану деңгейін төмендететін тұлғалық мазасыздық ретінде сипаттады (Przybylski et al., 2013). Олардың пайымдауынша, бұл синдром адамның басқалардың одан да қызықты әрі мағыналы өмір сүріп жатқаны туралы деструктивті ойларға бой алдыруымен ерекшеленеді.

Әлеуметтік желідегі әдемі сүзгілер мен жасанды бейнелердің артында қарапайым адамдық қиындықтар мен шынайы эмоциялар жасырылып қалады да, экранның арғы жағындағы студентке тек мінсіз өмірдің иллюзиясы көрсетіледі. Осы орайда Питтсбург университетінің профессоры Брайан Примак өз еңбектерінде әлеуметтік желілерді белсенді қолданатын жастардың депрессияға шалдығу қаупі бейтарап қолданушыларға қарағанда үш есе жоғары екенін нақтылады (Primack et al., 2017).

Бұған қоса, психологтар Урсула Оберст пен оның әріптестері әлеуметтік желіні шамадан тыс пайдалану (problematic social media use) жастардың бойындағы тиісті ортаға жататындығын сезіну (belongingness) қажеттілігін қанағаттандырмайтынын, керісінше, мазасыздықты арттыра түсетінін атап өткен (Oberst et al., 2017). Бұл жалған иллюзия жастарды тұрақты эмоционалдық күйзеліске, созылмалы стресске, мазасыздық бұзылыстарына және терең депрессияға ұшыратады.

Психолог Донна Бейкердің зерттеуіне сәйкес, FOMO синдромына шалдыққан студенттер үнемі телефон экранына телміріп, әрбір жаңалықты жіберіп алмауға тырысып, өз уақыттары мен нақты өмірдегі қарым-қатынастарын жоғалта бастайды (Baker et al., 2016). Бұл өз кезегінде сабақ үлгерімінің төмендеуіне, айналасындағы адамдардан оқшаулануға және өмірлік мақсаттарынан адасуға әкеледі. Өзін басқалардан төмен санау мен ішкі жалғыздық сезімі ұзақ уақыт бойы шешімін таппаған жағдайда, жасөспірімдердің бойында эмоционалдық тоқырау пайда болып, бұл тіпті суицидтік ойлардың туындауына түрткі болатын ең басты психологиялық факторға айналады.

Осы ауқымды мәселе аясында жастар арасындағы FOMO синдромының психологиялық табиғаты мен оның белгілері қандай, әлеуметтік желілердегі жасанды «идеал өмір» иллюзиясы студенттердің өзін-өзі бағалауына қалай әсер етеді, тұрақты салыстырудан туындайтын эмоционалдық күйзеліс пен мазасыздықтың басты себептері неде және оқу орындары деңгейінде жастардың психологиялық төзімділігін қалай нығайтуға болады деген аса өзекті сұрақтар жан-жақты қарастырылды.

ІІІ. Қорытынды секциясы және қабылданған шешімдер

Осы талқыланған мәселелер мен ғылыми-психологиялық талдаулардың нәтижесінде біздің оқу орнымыздың деңгейінде бірнеше маңызды және кешенді шешім қабылданды:

1. Психологиялық тұрақтылықты арттыру: Студенттердің өз эмоцияларын тану және басқару қабілетін арттыру мақсатында колледжде «Эмоциялық интеллектті дамыту» және «Стресске төзімділік» тақырыптарында тұрақты психологиялық тренингтер мен шеберлік сыныптарын ұйымдастыру туралы шешім қабылданды.

2. Шынайы байланыстарды қолдау: Әлеуметтік желілерге деген тәуелділікті азайту және шынайы қарым-қатынасты нығайту үшін колледжде «Цифрлық детокс» күндерін өткізу, яғни студенттерді оффлайн форматтағы спорттық, шығармашылық және интеллектуалдық шараларға белсенді тарту бойынша іс-шаралар жоспары мақұлданды.

3. Кәсіби және анонимді психологиялық көмек: Әрбір студенттің өзін басқалармен салыстырмай, өз бірегейлігін қабылдауына көмектесетін және эмоционалдық тұрақсыздық кезінде кәсіби қолдау көрсететін анонимді онлайн-психологиялық кеңес беру қызметін жүйелі түрде іске қосу қажет деп шешілді.

4. Педагогтардың құзыреттілігін арттыру: Оқытушылар құрамы үшін студенттердегі эмоционалдық құлдырау мен күйзеліс белгілерін ерте бастан тануға бағытталған әдістемелік семинарлар циклін ұйымдастыру бекітілді.

5. Осы қабылданған шешімдерді бірлесе отырып жүзеге асыру арқылы біз жастарымызды заманауи виртуалды қысымдардан қорғап, олардың шынайы өмірде тұрақты, сенімді әрі бақытты тұлға болып қалыптасуына толық жағдай жасай аламыз.

Әдебиеттер тізімі :

1. Baker, Z. G., Krieger, H., & LeRoy, A. S. (2016). Fear of missing out: Relationships with depression, mindfulness, and physical symptoms. Translational Issues in Psychological Science, 2(3), 275-282.

2. Oberst, U., Wegmann, E., Brand, M., & Chamarro, A. (2017). Love and fear on social media: The role of belongingness and social connection in adolescent psychological outcomes. Journal of Adolescence, 59, 112-121.

3. Primack, B. A., Shensa, A., Escobar-Viera, C. G., Barrett, E. L., Sidani, J. E., Colditz, J. B., & James, A. E. (2017). Use of multiple social media platforms and symptoms of depression and anxiety: A nationally-representative study among US young adults. Computers in Human Behavior, 69, 1-9.

4. Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior, 29(4), 1841-1848.

5. Twenge, J. M. (2017). iGen: Why Today's Super-Connected Kids Are Growing Up Less Rebellious, More Tolerant, Less Happy--and Completely Unprepared for Adulthood. Atria Books.