ҚАЗАҚ БИЛЕРІНІҢ ЕЛ БАСҚАРУЫ МЕН БИЛЕР ШЕШІМІ

«Неге математика?» деген сұрақ маған жиі қойылады. Мен үшін «Қолданбалы және есептеу математикасы» мамандығына түсу – жай ғана таңдау емес, саналы шешім болды. Біздің әлем – үлкен деректер мен күрделі алгоритмдерден тұрады. Математика – сол әлемнің архитектурасы. Менің мақсатым – абстрактілі сандарды нақты өмірлік шешімдерге айналдыру. Бұл мамандық маған кез келген күрделі құбылыстың (мейлі ол табиғи апат болсын, қаржылық нарық болсын) моделін жасап, оны басқару кілтін ұстауға мүмкіндік береді. Есеп пен сезім үндестігі Математикалық дәлдік – техникада, ал психологиялық икемділік – қоғамда қажет.

«Басқару психологиясы» пәні маған мамандығымды жаңа қырынан тануға мүмкіндік берді. Курс барысында қарастырылған «Басқару іс-әрекетіндегі шешім қабылдау» және «Қазақ билерінің ел басқару өнері» тақырыптары менің тұлғалық дамуыма қатты әсер етті. Шешім қабылдау және Билер даналығы Математикада есептің шешімі көбіне біреу болса, басқаруда шешімнің бірнеше нұсқасы болады және олардың әрқайсысының өз "бағасы" бар.

Шешім қабылдау психологиясы: Басшының шешімі – бұл үлкен жауапкершілік. Ол тек логикаға емес, интуицияға және ұжымның көңіл-күйін сезінуге негізделуі керек. Математик ретінде мен мұны «тәуекелдерді басқару» (risk management) деп түсінемін. Дұрыс шешім қабылдау үшін мәселені, ақпаратты талдау, баламаларды салыстыру және ең оңтайлысын таңдау қажет.

Қазақ билерінің феномені: Төле, Қазыбек, Әйтеке билеріміз – нағыз дағдарыс-менеджерлері болған. Олардың ел басқарудағы ерекшелігі – «Бітімгершілік» (Медиация). Олар дауды шешкенде жазалауды емес, қоғамдағы тепе-теңдікті сақтауды көздеген. «Таяқ еттен өтеді, сөз сүйектен өтеді» деген қағиданы ұстанған билер сөз құдіреті арқылы психологиялық әсер етіп, ең күрделі түйіндерді тарқата білген. Бұл – қазіргі «soft skills» (жұмсақ дағдылар) ұғымының шыңы.

Алған теориялық білімімді өмірде және кәсіби салада тиімді қолдану маңызды. Сол себепті “Өмірде және мансапта алған білімімді мен болашақта қалай қолданамын ? ” деген сұрақ туындады.

Кәсіби саладағы менің мақсатым – техникалық білім мен басқарушылық қабілетті ұштастыру. Жоба жетекшісі болсам, мен математикалық әдістерді стратегиялық жоспарлау үшін, ал психологиялық білімді команданы мотивициялау үшін қолданамын. Қазақ билерінен үйренгенімдей, ұжымдағы кез келген келіспеушілікті әділеттілікпен шешуге тырысамын.

Өмірлік ұстанымымға Басқару психологиясы маған өзімді-өзім реттеуді, стресске төзімді болуды үйретті. Кез келген қиын жағдайда эмоцияға берілмей, "суық ақылмен" (математикалық есеп сияқты) шешім қабылдау – менің басты қағидам болмақ.

Қорытындылай келе заманауи әлемде табысқа жету үшін тек тар шеңбердегі маман болу жеткіліксіз. «Қолданбалы математика» маған жүйелі ойлауды, сараптауды үйретсе, «Басқару психологиясы» және ұлттық билер мұрасы маған адами құндылықтар мен көшбасшылық қасиеттерді сіңірді. Менің формулам: Жоғары технологиялық білім + Терең рухани-психологиялық таным = Бәсекеге қабілетті тұлға. Осы екі қанаттың арқасында мен өз мамандығымның білікті иесі ғана емес, қоғамға пайдалы, әділ басқарушы болатыныма сенімдімін.

Садуллаев Екубжон Бахтиёрұлы

1 курс магистранты,

Болтаева Алия Масакбаевна

психология ғылымдарының кандидаты

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті