Бөлімі:

Динамика негіздері

Педагогтің аты-жөні:

Бейбіт Н. Б.

Күні:

Сыныбы: 9

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Импульстің сақталу заңы. Реактивтi қозғалыс

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

9.2.3.2 импульстің сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;

9.2.3.3 табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа мысалдар келтіру;

9.2.3.4 Байқоңыр ғарыш айлағының аймақтық және халықаралық маңыздылығына баға беру

Сабақтың мақсаты:

• Реактивті қозғалыстың мәнін түсіндіру.

• Импульстің сақталу заңын реактивті қозғалысқа қолдану.

• Реактивті қозғалыстың техника мен табиғаттағы көріністерін талдау

Бағалау критерийлері

• Реактивті қозғалыстың негізгі принциптерін түсіндіреді.

• Импульстің сақталу заңын реактивті қозғалысқа қолданады.

• Реактивті қозғалыстың өмірдегі маңызын түсіндіреді.

• Байқоңыр ғарыш айлағының маңыздылығына баға береді

• табиғатта және техникада реактивті қозғалыстарға мысалы келтіреді

Құндылықтарға баулу

Бірлік және ынтымақ –командамен топтық тапсырмаларды орындап ,басқалармен біолескен жұмыстың нәтижесін қорғай алады;

Жасампаздық және жаңашылдық-қарапайым өлшеулер жүргізу,практикалық есептерді шешуге арналған құралдармен жұмыс жасай алады;

Білімнің жаратылыстану салаларындағы тәжірибиені бақылаудың ,жжүйелеудің ,түсінудің қарапайым дағдыларынығ болуы

Еңбекқорлық құндылығы:түрлі мамандықтарға қызығушшылық таныту,өзіне өзі қызмет көрсетуге дағдылану.

Сабақ кезеңі/

Уақыты

Педагогтің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

5 мин

«Мозаика» әдісі

7 мин

1. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен сәлемдесу, оқушыларды түгелдеу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

«Зымырандар» әдісі арқылы 3 топқа бөлу.

Үй тапсырмасын тексеру. "Өткенге шолу"

https://wordwall.net/resource/36975395

2. Қызығушылықты ояту. Топтық жұмыс

Сабақтың тақырыбын бірлесе ашу

Сұрақ: "Зымыран қалай қозғалады?"

Тәжірибе:

• Шарды үрлеп, ауасын жіберіп, оның қозғалысын бақылау.

Талқылау:

• Шардың қозғалысы қандай заңдылыққа бағынады?

• Бұл құбылысты қандай заңмен түсіндіруге болады?

Жаңа сабақ

Теориялық бөлім:

• Реактивті қозғалыс- дененің массасының бір бөлігі оған қарама-қарсы бағытта қозғалған кезде пайда болатын қозғалыс.

• Ньютонның үшінші заңы: Әр әрекетке оған тең, бірақ қарама-қарсы бағытталған әрекет бар.

Мысалдар:

• Зымырандардың жұмыс принципі.

• Кальмар мен сегізаяқтың қозғалысы.

Кезекші оқушы кері байланыс жасайды. Оқушылар бір-біріне жақсы тілек айтады

«Зымырандар» әдісі арқылы 3 топқа

бөлінеді (дене импульсі, күш импульсі, сақталу заңдары)

Оқушылар дененің салмағына мысалдар келтіріп, түрлерін ажыратады.

Критерийлері:

-өткен тақырып сұрақтарына жылдам жауап беріп, бүгінгі тақырыппен танысады.

-табиғат құбылыстары туралы өз ойларын айтады.

-ұяшықтардағы жасырылған сұрақтарға жауап береді.

Дескриптор:

• Тәжірибе нәтижесін дұрыс түсіндірді (1 ұпай).

• Реактивті қозғалыстың заңдылығын анықтады (2 ұпай).

Дене, зат, физика сөздері жазылған кағаздар, конверт

АКТ, плипчарт , маркер

Сабақтың ортасы.

7 мин

«Мюнстенберг» әдісі

5мин

ІІІ.Қолдану.

1-тапсырма: –Реактивті қозғалыстың негізі. Жұптық жұмыс:
Реактивті қозғалысты түсіндіру үшін Ньютонның үшінші заңын қалай қолдануға болады?

Кері байланыс:
✔ Жоғары деңгей: Өте жақсы! Сен реактивті қозғалысты нақты түсіндірдің.
✔ Орта деңгей: Жақсы! Бірақ Ньютон заңына тереңірек тоқталу қажет.
✔ Төмен деңгей: Қайта қара! Реактивті қозғалыстың негізін нақтыла.

Деңгейлік есептер (Жеке жұмыc)

A-деңгей
Егер зымыран жанармайды 500 м/с жылдамдықпен сыртқа лақтырса, зымыран қандай бағытта қозғалады?.

B-деңгей
Кальмардың қозғалысын сипаттаңыз және оны реактивті қозғалыспен салыстырыңыз.

C-деңгей
Зымыран қозғалысы кезінде жанармай шығыны көбейген сайын, зымыранның жылдамдығы қалай өзгереді?.

Оқушылар тапсырманы орындайды

Оқушылар сұрақтарға жауап береді

Есептер шығарады

Бағалау критерийі:

Реактивті қозғалысты сипаттайды.

Ньютонның үшінші заңын қолданады.

Күнделікті өмірден мысалдар келтіреді

Дескрипторлар :
- Ньютонның үшінші заңын дұрыс қолданды (1 ұпай).
- Қозғалыстың себебін физикалық тұрғыда түсіндірді (1 ұпай).
-Өмірден мысалдар келтірді (1 ұпай).

Бағалау критерийлері:

- Реактивті қозғалыстың бағытын дұрыс анықтайды;

Дескрипторлар:

-Жанармайдың лақтырылған бағытына назар аударды – 0.5 ұпай

-Ньютонның үшінші заңын қолданды - 0.5 ұпай

Бағалау критерийлері:

- Табиғаттағы реактивті қозғалысты сипаттайды

Дескрипторлар:

-Кальмардың қозғалыс механизмін түсіндірді.

-Реактивті қозғалыспен байланыстырды-0.5 ұпай

Бағалау критерийлері:

- Жанармай шығыны мен жылдамдық арасындағы байланысты сипаттайды

- Физикалық тұрғыда дәлелдейді

Дескрипторлар:

-Реактивті қозғалыстың негізгі заңдылықтарын қолданды-1 ұпай

-Жанармай шығыны мен жылдамдық арасындағы байланысты түсіндірді- 1 ұпай

АКТ

Құралдар: магнит, шам, фанар, машина, тарақ, лазер, шәйнек, камертон

Таратпа

парақшалар

Сабақтың соңы.

8-мин

“ Өрмекші торы” әдісі арқылы сұрақ жауап

Рефлексия

3 мин

Бағалау

Үй тапсырмасы

V. Жинақтау.

Тапсырма: Байқоңыр ғарыш айлағының аймақтық және халықаралық маңыздылығы

Қорытынды

Байқоңыр ғарыш айлағының болашағына болжам жасаңыз. Оның халықаралық ынтымақтастықтағы орны мен рөлі, сондай-ақ Қазақстан экономикасындағы орны туралы ойларыңызды білдіріңіз.

Реактивті қозғалыс түрлеріне баяндама жазып келу

Жалпы тапсырмалар бойынша 10 балл

ДК экраны, дәптер, оқулық

Стикерлер

Оқулық

«Менің жетістігім – менің алдында тұрған проблемаларды шешуге жұмсалған еңбекке байланысты.»

Исаак Ньютон

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

9.2.3.3 табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа мысалдар келтіру;

9.2.3.4 Байқоңыр ғарыш айлағының аймақтықжәне халық аралық маңыздылығына баға беру;

Жаңа сабақ

Слайлттан қор,ау

Тапсырма: Табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалыс

1. Теориялық бөлім

Табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалыс ұғымын түсіндіріңіз. Реактивті қозғалыс қалай жүзеге асады? Негізгі принциптер мен заңдылықтарды атап өтіңіз.

2. Мысалдар

Табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа нақты мысалдар келтіріңіз. Мысалдарды екі бөлікке бөліп, әрқайсысына 2-3 мысалдан келтіріңіз:

Қолдану.

А) Табиғаттағы реактивті қозғалыс:

Мысал 1: Аспандағы ұшақтар.

Мысал 2: Су астында жүретін балықтар.

Мысал 3: Комета мен астероидтардың қозғалысы.

Б) Техникадағы реактивті қозғалыс:

Мысал 1: Ракета.

Мысал 2: Жауынгерлік ұшақтар.

Мысал 3: Реактивті қозғалтқышы бар автомобильдер.

3. Суреттер мен диаграммалар

Келтірілген мысалдарға байланысты суреттер немесе диаграммалар жасаңыз. Бұл реактивті қозғалыс принциптерін визуализациялауға көмектеседі.

4. Қорытынды

Реактивті қозғалыстың маңыздылығы мен оның күнделікті өмірдегі қолданылуын талдаңыз. Бұл қозғалыстың адам өміріне, ғылыми зерттеулерге және техникалық жетістіктерге әсері туралы жазыңыз.

Дескрипторлары::

Теориялық бөлімнің мазмұндылығын айта алады;

Мысалдардың нақтылығы мен әртүрлілігіне мысал келтіре алады;

Суреттер мен диаграммалардың түсінікті құра алады;

Қорытындының логикалылық ойлай алады:

ІІІ.

Пиза тапсырмалары

Ракетаның қону кезіндегі соңы жылдамдығы

Мәтін:

2015 жылдың 2 қыркүйегінде Қазақстандық ғарышкер Айдын Айымбетов Байқоңыр ғарыш айлағынан «Союз ТMA-18M» ғарыш кемесімен ұшты. Оның миссиясы Халықаралық ғарыш станциясында (ХҒС) ғылыми зерттеулер жүргізу болды. Ракета ғарышта бір ай уақыт өткізіп, кейіннен жерге оралу үшін қонуға дайындалды.

Ракета, ХҒС-тан оралу кезінде, атмосфераның төменгі қабаттарына кіргенде, оның жылдамдығы 7,5 км/с болды. Атмосферамен өзара әрекеттесуден кейін ракета баяулап, соңғы кезеңде жылдамдығы 90 м/с-қа дейін төмендеді. Ракетаның қонуы кезінде, жерге түскен кездегі соңы жылдамдығын есептеу қажет.

**Берілгендер:**

- Ракетаның бастапқы жылдамдығы: \( v_0 = 7,5 \) км/с = \( 7500 \) м/с

- Соңғы жылдамдығы: \( v = 90 \) м/с

**Сұрақ:** Ракетаның атмосферамен әсерлесуі кезінде жылдамдығы қалай өзгергенін есептеңіз. Яғни, атмосферадан шыққаннан кейінгі жылдамдықты табыңыз.

Есеп шығару:

1. **Бастапқы жылдамдықты анықтау:**

Ракета атмосфераға кіргенде бастапқы жылдамдығы 7500 м/с болды.

2. **Соңғы жылдамдық:**

Ракетаның атмосфераға кіргеннен кейінгі соңғы жылдамдығы 90 м/с болды.

3. **Жылдамдықтың өзгерісін есептеу:**

Жылдамдықтың өзгерісі:

\[

\Delta v = v_0 - v = 7500 \, \text{м/с} - 90 \, \text{м/с} = 7410 \, \text{м/с}

\]

4. **Жылдамдықтың өзгерісін түсіндіру:**

Ракета атмосферада 7410 м/с жылдамдығын жоғалтты, бұл оның атмосферамен әсерлесу барысында тартылыс күшінің, ауа кедергісінің әсерінен болды.

Қорытынды:

Ракета атмосфераға кірген кезде, оның бастапқы жылдамдығы 7500 м/с болса, соңында 90 м/с жылдамдықпен жерге қонды. Атмосферамен әсерлесу нәтижесінде жылдамдығы 7410 м/с-қа дейін төмендеді.

---

Егер қосымша мәліметтер немесе түзетулер қажет болса, хабарласыңыз!

Рефлексия

Бағалау

Менің өзіме қойған балым:

Мұғалімнің маған қойған балы:

Сабақ зор болды

Сабақ керемет

Бір сұрағым бар