ИНФОРМАТИКА ПӘНІ БОЙЫНША ЖОБАЛАУ САБАҚТАРЫНДА SKETCHUP МОДЕЛЬДЕУ ОРТАСЫНЫҢ МҮМКІНДІКТЕРІН ПАЙДАЛАНУ

Рахым Айдана Жолдасбекқызы

aidan_21.06@mail.ru

Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті, жаратылыстану институты студенті

Ғылыми жетекшісі: Остаева Айымхан Батырханқызы

aimak73@mail.ru

Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті, педагогика ғылымдарының кандинаты, қауымдастырылған профессор

Қызылорда қ., Қазақстан

Аңдатпа

Бұл мақалада информатика пәні бойынша жобалау сабақтарында SketchUp модельдеу ортасының мүмкіндіктерін пайдалану тақырыбы қозғалған. Мақалада модельдеудің түрлері және SketchUp бағдарламасының мүмкіндіктері жан-жақты талдауы жасалынған. Білім алушыларға компьютерлік модельдеу программаларында жұмыс жасауды үйрету және информатика пәнін окытудың сапасын арттыру. Білім берудің сапасын арттыру жолдарының негіздерін зерделеу; жаңа компьютерлік модельдеу программаларына салыстырмалы талдау жасау арқылы окытудың акпараттык технологисының мүмкіндіктерін айкындау; окытудың жаңа ақпараттық технологиясын информатика паніне оқытуга қолданудың әдістемелік жүйесін жасақтау.

Кілт сөздер: модель, бағдарлама, компьютер, үшөлшемді, оқушы, информатика.

Қазіргі қоғамда IT мамандығы сұранысқа ие. Маман иелерінің шығарып жатқан бағадарламалары да өз жемісін беріп жатқанын да байқаймыз.Үйден шықпай-ақ өзімізге керекті құрал-жабдықтарымызды ала аламыз. Оған қоса А пунктінен В пунктіне де далада жаурап машина күтпей, үйден де шақырта аламыз. Тіпті оффлайн жұмыстарды онлайн түрде жұмыс істей аламыз. Барлық оқып жатқан бағдарламаларымыз (ZOOM,TEAMS, MEET, т.б.) айтишниктің, яғни бағдарламашының ойлап тапқан технологияларының қажеттілігі зор екеніне көзіміз жетті. Бұған дәлел Қасым Жомарт Тоқаев атамыздың сөзі: «Жастар нақты бір мамандықтың қыр сырын жетік білуге ұмтылғаны жөн. Өз саласының шеберіне әрдайым сұраныс болады. Өскелең ұрпақ Қазақстанда ғана емес, өзге елщдерде де бәсекеге қабілетті болуы керек.» Өркениетке ұмтылу мақсатында цифрлық технологияларды қолданысқа енгізу арқылы, халықтың өмір сүру сапасын жақсарту және ел экономикасын дамытып жеделтуге болады деп ойлаймын. Ғаламтордың қарқыны да кейде үлгере алмайтын кезіміз де болады.Технологияның дамуына байланысты түрлі өзгерістер болды. Бағдарламалау тілдері сан алуан, қолдану аясына қарай өздігінше бөлінеді. Мысалға, андроид телефондарында Play Market бағдарламасын, ал Iphone телефондарында Appstore бағдарлмасын білуіміз қажет. Бағдарламадағы модельдік ерекшеліктер сызбалар, суреттер, карталар. Келесі қадамда модельдің объект қана емес, идеялық құрылымдардың мүмкіндіктері белгілі болады. Бағанадан бері модель деп отырмыз. Модельдің нақты анықтамасын, түсінгін әлі таба алмады. Яғни, іздестіру үстінде. Бірақ ХХ ғасырда модель түсінігі нақты және идеялық модельдерді қамтитындай болып жалпыланды. Модель дегеніміз – қасиеттері белгілі бір мағынадағы жүйенің немесе процесстің қасиетеріне ұқсас объектілер немесе процесстер жүйесі[2]. Ал модельдеу дегеніміз-кез-келген құбылыстардың, процесстердің немесе объект жүйелерінің қасиеттері мен сипаттамаларын зерттеу үшін олардың үлгісін құру және талдау[2]. Модельдеу әдісінің пайда болуы техникалық жүйелердің күрделілігіне, материалдық процестер мен құбылыстарды зерттеу қажеттілігіне орайтуындайтын ой-түрткілерге, себептерге, тағы басқа байланыстыға қарастырады. Модельдеу кез келген затты мақсатты, жылдам, неғұрлым тиімді тәсілмен зерттеуге мүмкіндік бере алады. Оған қоса, модель реттеліп жатқан объектінің субъект баса көңіл қойып отырған қасиеттерін жоғары дәлдікпен бейнелей алады. Ол объектіні құбылыстарға, заттар мен процестерге тән қосалқы белгілерден айырып, ондағы жалпы, негізгі, елеулі заңды белгілерді табуға мүмкіндік береді. Сондықтан модельдеу танымның формасы, әдісі, ірі категориясы болып саналады. Модельдеу арқылы танымның басқа да формалары мен әдістерімен (эксперимент, абстрактілеу, гипотеза ұсыну, теория құру, түсініктемелеу, т.б.) бірлесе отырып, адам білімінің тереңдей түсінуін біле аламыз.

Модельдеу - сахнаның және ондағы объектілердің үшөлшемді математикалық моделін жасау[1].

Модель төрт деңгейде түпнұсқаның гнесологиялық бола алады:

1. Элементтер деңгейінде,

2. Құрылым деңгейінде,

3. Қалып күй немесе қызметтік деңгейінде,

4. Нәтижелер деңгейінде [4]. Сипаты бойынша модельдеу материалдық және идеалдық болып бөлінеді. Қазір модельдеудің түр-түріне тоқталатын боламыз. Материалдық модельдеу дегеніміз алған объектімізідің геометриялық, физикалық, динамикалық және қызметтік сипаты. Ал идеалдық модельдеуге объектінің ойдағы бейнесі жатады. Ойша модельдеу тіл көмегімен іске асырылады. Қазір біздің күнделікті жұмысқа келіп қолданатын технологиямыз тек біреу ол компьютер. Біз осы технология арқылы сабағымызға слайд жасай аламыз. Егер блогер болсаңыз видеоларыңызды монтаждай аласыз. Бірақ сол видеоны сіз қазіргі заманның талабына сай эффектілер арқылы я болмаса түрлі графикалар, шаблондар түрін білмесеңіз жасағаныңыз құр бекер болады. Жастардың тілі бойыншы трендке іліге алмай қаласыз. Бір ғана технология арқылы көп мүмкіндікке ие боласыз. Сонымен айтқым келгені компьютерлік модельдеу дегеніміз-үшөлшемді графика. Бұл үшөлшемді графика біздің өмірімізде үлкен орын алады. Үшөлшемді графикалық бағдарламалар өзінің мүмкіндіктері мен артықшылықтары арқылы қолданушылыардың қызығын арттыра алатынын білдік. Себебі, қазір видеоңды ешқандай монтажсыз сала салсаң адамдардың көңілінен шыға аламайтынын түсінесің. Кейде осы үшөлшемді графика жасалған видеоларды адам дұрыс аңғара алмайды. Оған мысал үлкен билбордтар, барып жүрген сауда орталығындағы жарнамалар, ұшақты көруге арналған іс-әрекеттегі фильмде жарылыс жасаған күлгін жарқылы. Үшөлшемді графика тек бұнымен ғана шектелмей архитектуралық проектер және компьютерлік ойындар жасауға болады. Ақпараттыық технологиялар көптеген практикалық мәселелерді шешуге жол табады. Экспримент жасауға, өз бетінше ынталануға. Сондықтан, компьютерлік технологияны оқушыларға дұрыстап пайдалануға мақсатын мен міндетін айта өткен жөн.

Информатика пәнінің оқу процесінде шешілетін басты міндеттердің бірі-оқушылардың танымдық мүдделерін, зияткерлік және шығармашылық қабілеттерін дамыту. Информатика сабағының негізгі мақсаттардың біріне: оқушылардың заманауи ақпараттық технологияларды меңгеру үшін әртүрлі іс-шараларға қатысуға, оқушылардың өнімділігі мен шығармашылық сипатын ескере отырып, тиімді жағдай жасау. Қазіргі ең актуалды модель компьютерлік модельдеу. Компьютерлік сабақ кезінде оқушылар модельдерді қалай құрастыруға, компьютерлік модельдеу программаларымен жұмыс жасауға үйрену керек. Дәл қазіргі уақытта кең таралған үшөлшемді модельдеу информатика сабағында, жоғарғы сынып оқушыларына арнайы сабақ ретінде үйретіледі. 90 жылдардағы адамдарды таң қалдыратын программалар олар 3D форматында жасалған видео, фотолар. 3D технологиялық бағдарламамен жұмыс істеу, кез келген деңгейдегі оқушыларды оқыту мен танымдық үдерісіне белсене араласуға және өзінше ой қабілетін білдіруге мүмкіндік береді. Сабақтар күрделі деңгейде өткізілуі мүмкін, бірақ барлығына қол жетімді программаны пайдаланған дұрыс. Өйткені олардың сыныптағы және сыныптан тыс 3D модельдеу элементтерін пайдалану деп ойлаймын.

Оқушылар немесе мұғалім сабақты түсіндіру ретінде слайд, презентация жасайтынын жақсы білеміз. Бірақ тек іш пыстырлықтай болмауы тиіс. Су тақырыбы болса судың өзң қозғалып бетіндегі балықтар жүзіп тұратындай болса онда ол қызықты. Сол арқылы бала бүгінгі сабақ есте қаларлықтай болады. Тек өзінің ішіне сақтамай достарымен жүргенде немесе ата-анасымен шәйдің басында сөз ететін болады. Яғни бұл кезде де үшөлшемді графика көмекке келетін болады.

SketchUp дегеніміз – қарапайым үшөлшемді нысандарды-ғимараттарды, жиһаздарды, интерьерді модельдеу бағдарламасы. Бұл бағдарлама қарапайым үшөлшемді денелердің үлгісін жасауға арналаған[3]. Бұл бағдарламаны әрбір студент үйіндегі компьютерге жасаушы сайттан жүктеп және орнатуға болатын мүмкіндігі бар. Ұялы телефонға да жазып алып сол жерден де жасауға болады. Олқазіргі таңда көп қолданысқа ие орыс тілінде түсінікті интерфейспен құрастырылған. SketchUp сәулет көрсету құралы ретінде Колорадодағы @Last Software компаниясында өмір бастаған екен. 2006 жылы Google компаниясы компанияны сатыпалып, SketchUp-ді Google Жер планетасына жоспарлаған. SketchUp және SketchUp Pro-дің екі нұсқасы да бар. Әдеттегі нұсқасы тегін болатын, бірақ пайдаланушыларға тек Google Earth жүйесіне үлгілерді экспорттау ға рұқсат берілгенін білеміз. SketchUp Pro шамамен $495 теңгедей болды. Студенттер мен оқытушылар тексеруден кейін SketchUp Pro-гетегін лицензия ала алатынын кейін білдік. Әр бағдарлама өзінше ерекшеленеді. Сол сияқты SketchUpтың төмендегі мүмкіншілігін атап өтуге болады:

• Экспорттауды, визуализацияны, физикалық әсерлерді жасауды (айналу, қозғалыс, өзара әрекеттесу және т.6.) плагинді қолдау;

• Макростарды Ruby тілінде жасауға және оларды қазірден шақыруға қолдау көрсету. Макростар қайталанатын әрекеттерді автоматтандыруға болады. Бул функция басқа пайдаланушылар ұсынған көптеген дайын макростарды жүктеп алуға және пайдалануға болады;

• «Компоненттерді» құруды қолдау - модель элементтерін жасауға болады, содан кейін бірнеше рет пайдаланылады, содан кейін редакцияланады – және компонентке енгізілген өзгерістер ол қолданылатын барлық жерлерде керсетіледі:

• Құрамдас бөліктердің (үлгілердін) кітапханасы, өзіңіздің элементтеріңіздің көмегімен немесе Интернеттен жүктелетін жұмыс аймағының матерналдары мен стилі;

• Бөлімдегі үлгіні көру құралы жэне сызбалық стильде керінетін өлшемдерді белгілеу арқылы модель белгілерін қосу мүмкіндігі;

• Кабаттармен жумыс істеу мумкіндігі;

• Динамикалық нысандарды кұру мумкіндігі (мысалы: шкаф есігін ашу ушін мензерді басу арқылы);

• Объектілердің бөліктерін құрастыру мүмкіндігі;

• Сахналармен жұмыс істеу және сахнадан сахнага жандандыру:

• Нақты объектілер мен ғимараттардың моделін құруды қолдау;

• Нақты физикалық өлшемдерді, метрлермен немесе дюйммен көрсету[5];

Осы бағдарламаның осыншама мүмкіндікке ие екенін білдік.Бұл бағдарлама арқылы Қазалы аграрлы колледжінің макеті құрылған. SketchUp Make - қарапайым 3D нысандарын қарапайым тәсіл меніздейтін бастаушы немесе кез келген адам үшін керемет құрал болып табылады. Бұл интерьер дизайны сияқты салаларда оқитын студенттер үшін өте ыңғайлы, 3D үлгілері өз презентацияларын жақсартады.

Қорытындылай келе, проект, слайд, презентация қалай құрастырғаныңыз сіздің тұлғаңыз бен шығармашылығыңыздың көрінісі болып табылатынын ұмытпағаныңыз жөн. Ол сіздің идеяңызбен, фантазияңыздың көрінісі. Идеяларыңыздың мәнін көрсететін көрнекі және жақсы ұйымдастырылған слайдтар мен оларға кім екеніңізді көрсетіңіз. Сіз мықтысыз! Жалпы эстетиканы жақсартып қана қоймай, хабарыңызды тиімді жеткізетін кескіндер, графиктер және диаграммалар сияқты тартымды көрнекі бейнелерді қосыңыз. Сонымен қатар, тыңдаушыларды көбірек білуге ​​қызықтыратын интерактивті элементтерді немесе біраз әңгімені қосуды қарастырыңыз. Егер сіз Google Slides немесе Microsoft PowerPoint арқылы презентацияларыңызды дайындаған болсаңыз, оларды SketchUp қолданбасына оңай импорттай аласыз! Бір уақытта бірнеше слайдтарды өңдеңіз немесе басқаларды презентацияны өңдеу бойынша бірлесіп жұмыс істеуге шақырыңыз. Проект жасар алдында назар аудартатытын заттар көп. Ең алдымен түстерге көңіл бөлген жөн. Тым жарқын түстерді қолданудың қажеті жоқ, себебі аудитория тез шаршап, қызығушылық жоғалтады. Ашық фонда қара түсті немесе қараңғы фонда ашық түсті мәтін әрдайым көрермендердің назарын өзіне тартады. Сондай-ақ қарқынды градиенттерден де аулақ болуыңыз керек, себебі бұл мәтінді қабылдауды қиындатады.

ПАЙДАЛЫНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Мұхамбетжанова С.Т. «Мектеп информатикасын оқыту әдістемесі» (7- 11 сынып материалдары негізінде) –Алматы // 2006.

2. Лапчик М.П. “Информатиканы оқыту әдістемесі”. Оқу құралы // 1994.

3. «Информатика негіздері» журналы №4 // 2015 ж.

4. М. Мансұрова – Компьютерлік орта // 2004 ж.

5. М.Ғалымжанова, «Ақпараттық коммуникациялық технологияларды пайдалану арқылы білім беру деңгейін көтеру». Информатика негіздері. №3 // 2006 ж.