«Алматы облысы білім басқармасының Еңбекшіқазақ ауданы бойынша білім бөлімі» ММ

«Ы.Алтынсарин атындағы орта мектеп -мектеп жанындағы интернатымен» КММ

интернат тәрбиешісі

Нурдавлет Жансая Сакенқызы

Интернат тәрбиеленушілерін дербес өмірге бейімдеудің педагогикалық негіздері

Аңдатпа

Мақалада интернат тәрбиеленушілерін дербес өмірге бейімдеудің педагогикалық, психологиялық және әлеуметтік негіздері қарастырылады. Қазіргі қоғам жағдайында интернатта тәрбиеленетін балалардың өмірлік құзыреттерін қалыптастыру, әлеуметтік бейімделуін қамтамасыз ету және тұлғалық дамуына жағдай жасау өзекті мәселе болып табылады. Зерттеу барысында өмірге бейімдеудің мазмұны, негізгі бағыттары, тәрбиешінің рөлі және тәрбиелік жұмыстың тиімді формалары талданады. Автор интернат жағдайында тұлғаға бағытталған, құндылыққа негізделген тәрбиенің маңызын айқындай отырып, тәрбиеленушілердің дербестігін, жауапкершілігін және әлеуметтік белсенділігін дамыту жолдарын ұсынады. Мақала нәтижелері интернат тәрбиешілерінің, әлеуметтік педагогтер мен педагог-психологтердің тәжірибесінде қолдануға бағытталған.

Кілт сөздер

интернат тәрбиеленушілері, өмірге бейімдеу, дербес өмір, тәрбиелік жұмыс, әлеуметтік бейімделу, өмірлік құзыреттер.

Кіріспе

Қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайда балаларды дербес өмірге даярлау білім беру жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі болып табылады. Әсіресе интернат жағдайында тәрбиеленетін балалар үшін бұл мәселе ерекше өзектілікке ие. Себебі интернат тәрбиеленушілерінің көпшілігі отбасылық қолдаудан шектеулі, әлеуметтік тәжірибесі жеткіліксіз ортада өседі. Мұндай жағдайда олар үшін өмірге бейімделу тек тұрмыстық дағдыларды меңгерумен шектелмей, тұлғалық қалыптасу, әлеуметтік жауапкершілік, өз болашағын саналы жоспарлау қабілеттерін дамыту мәселелерін қамтиды.

Интернат тәрбиеленушілерін дербес өмірге бейімдеу – күрделі әрі кешенді педагогикалық үдеріс. Ол тәрбиеші, педагог-психолог және әлеуметтік педагогтің бірлескен қызметін, жүйелі тәрбиелік жұмысты және тәрбиеленушінің жеке ерекшеліктерін ескеруді талап етеді. Осы тұрғыдан алғанда, интернаттағы тәрбиелік жұмыстың мазмұнын ғылыми-әдістемелік тұрғыда негіздеу бүгінгі күннің маңызды талабы болып отыр.

Негізгі бөлім

Интернат тәрбиеленушілерін өмірге бейімдеу ұғымы және мазмұны

Өмірге бейімдеу – тәрбиеленушінің әлеуметтік ортада өз орнын табуына, дербес шешім қабылдауына, күнделікті өмірде кездесетін мәселелерді өз бетінше шеше алуына бағытталған үдеріс. Интернат жағдайында бұл ұғым тәрбиеленушінің тұрмыстық, әлеуметтік, психологиялық және құқықтық дайындық деңгейімен тығыз байланысты.

Өмірге бейімделудің мазмұнына өзін-өзі күту, қарым-қатынас мәдениеті, еңбекке баулу, қаржылық сауаттылық, эмоциялық тұрақтылық және жауапкершілік сияқты өмірлік маңызды дағдылар кіреді. Бұл дағдылар тәрбиеленушінің болашақта қоғамда толыққанды өмір сүруіне негіз болады.

Тәрбиеленушілердің әлеуметтік бейімделуінің ерекшеліктері

Интернат тәрбиеленушілерінің әлеуметтік бейімделуінде бірқатар ерекшеліктер байқалады. Олар көбіне шешімді өз бетінше қабылдауда қиналады, әлеуметтік ортада сенімсіздік танытады, кей жағдайда жауапкершіліктен қашуға бейім болады. Бұл ерекшеліктер олардың өмірлік тәжірибесінің шектеулілігімен және тәуелді ортада тәрбиеленуімен байланысты.

Сондықтан интернаттағы тәрбиелік жұмыс тәрбиеленушілердің дербестігін біртіндеп қалыптастыруға бағытталуы тиіс. Әрбір тұрмыстық жағдай, күнделікті әрекет тәрбиелік мүмкіндік ретінде қарастырылуы қажет.

Интернат тәрбиешісінің өмірге бейімдеудегі рөлі

Интернат тәрбиешісі – тәрбиеленушінің өмірлік тәжірибесін қалыптастыратын негізгі тұлға. Ол тәрбиеленушінің күнделікті өмірін ұйымдастырып қана қоймай, оның мінез-құлқын, эмоциялық күйін және әлеуметтік қарым-қатынасын бағыттайды. Тәрбиешінің кәсіби құзыреттілігі тәрбиеленушілерді өмірге бейімдеудің тиімділігін айқындайды.

Тәрбиеші тәрбиеленушіні дербес әрекетке, жауапкершілікке және өз шешіміне жауап беруге үйретуі тиіс. Сонымен қатар, тәрбиеші тұлғалық үлгі көрсету арқылы тәрбиеленушінің құндылықтық бағдарын қалыптастырады.

Тәрбиелік жұмыстың тиімді формалары

Интернат жағдайында тәрбиелік жұмыстың тиімділігі қолданылатын формалар мен әдістерге байланысты. Ұжымдық, топтық және жеке жұмыс формалары тәрбиеленушілердің жас және жеке ерекшеліктерін ескере отырып ұйымдастырылуы тиіс.

Рольдік ойындар, тренингтер, жағдаяттық тапсырмалар, пікірталастар тәрбиеленушілердің әлеуметтік дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Ал жеке жұмыс формасы тәрбиеленушінің жеке қиындықтарын анықтап, мақсатты қолдау көрсетуге жағдай жасайды.

Өмірге бейімдеуде мониторинг пен бағалаудың маңызы

Тәрбиеленушілердің өмірге бейімделу деңгейін бағалау мен мониторинг жүргізу тәрбиелік жұмыстың нәтижелілігін анықтауға мүмкіндік береді. Мониторинг тәрбиеленушінің даму динамикасын бақылап, тәуекел аймақтарын дер кезінде анықтауға көмектеседі.

Бағалау жазалау емес, қолдау көрсету және дамыту қағидатына негізделуі тиіс. Бұл тәрбиеленушінің өзін-өзі бағалауына, жетістігін көруіне және өзін жетілдіруге ынталандырады.

Қорытынды

Қорытындылай келе, интернат тәрбиеленушілерін дербес өмірге бейімдеу – қазіргі білім беру жүйесіндегі маңызды әрі жауапты міндеттердің бірі. Бұл үдеріс тәрбиеленушінің тұлғалық дамуын, әлеуметтік бейімделуін және өмірлік құзыреттерін қалыптастыруды қамтиды.

Интернат жағдайында жүйелі ұйымдастырылған тәрбиелік жұмыс, тәрбиешінің кәсіби шеберлігі және мамандардың өзара ықпалдастығы тәрбиеленушілердің өмірге дайындық деңгейін арттырады. Өмірге бейімделген тәрбиеленуші дербес шешім қабылдай алатын, жауапты, қоғамда өз орнын таба алатын тұлға ретінде қалыптасады. Осы тұрғыдан алғанда, ұсынылып отырған мақала интернат тәрбиешілеріне және тәрбие жұмысымен айналысатын мамандарға әдістемелік тұрғыда маңызды бағыт-бағдар береді.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана.

2. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Алматы: Рауан, 2018.

3. Сейталиев Қ.Б. Тәрбие теориясы және әдістемесі. – Алматы: Білім, 2017.

4. Қалиев С., Жарықбаев Қ. Қазақ тәлім-тәрбиесі тарихы. – Алматы: Санат, 2016.

5. Төлегенова Г.К. Интернаттық мекемелердегі тәрбиелік жұмысты ұйымдастыру. – Алматы, 2020.