400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар
4 990₸/ 1 жыл
🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін
Одан кейін - 29 990 ₸
Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ
Тақырып бойынша 11 материал табылды

Ішкі жану қозғалтқышының принциптері

Материал туралы қысқаша түсінік
Тақырыппен танысу, ішінара аңгіме жүргізу, күнделікті тұрмыспен байланыстыра отырып, білім алушыларға үйрету.
Материалдың қысқаша нұсқасы

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

«Бақанас аграрлы-индустриалдық колледжі» МКҚК

Сабақ жоспары №3-4

Тобы

31

Уақыты







Пән: Трактордың құрылысы

Сабақ тақырыбы: Ішкі жану қозғалтқышының принциптері

Сабақ түрі: аралас

Сабақтың мақсаты:


Білімділік:

Тақырыппен танысу, ішінара аңгіме жүргізу, күнделікті тұрмыспен байланыстыра отырып, білім алушыларға үйрету.

Дамытушылық:

білім алушылардың ой-өрісін, логикалық ойлау қабілетін дамыту.

Тәрбиелік:

Білім алушыларды ізденіске, белсенділікке, ұқыптылыққа өз ойын мәнді жеткізуге алатын және тұлға болуға тәрбиелеу.


Пәнаралық байланыс: АШМ, агрономия негіздері, физика

Көрнектіқұралдар: плакат, суреттер, слайд, макет, видео-проектор.

Сабақты жүргізу кезеңдері

Сабақтыңжоспары:

І. Ұйымдастырукезені.

- Студенттермен сәлемдесу

- оқу құралдарын тексеру

- студенттерді түгендеу


ІІ. Өткен тақырыпты қайталау.

Активти: Слово- Фраза – Предложение

Оқытушы сиуденттерге текстты беріп келесілерді табуды тапсырады:

  • Негізгі мағынасы бар сөйлемді;

  • Сізді ойландырған термин сөзді;

  • Назарыңызды аудартқан сөзді.


ІІІ. Жаңа тақырыпты баяндау.

Автотракторлық техникада ең жақсы қолданыс тапқан төрт сатылы
поршендік қозғалтқыштың жұмысын қарастырайық.

Қозғалтқыш (1.2-сурет) корпустан (краны корпусынан) тұрады 1, оның
үстіңгі бөлігі цилиндрлер блогы болып табылады, ал төменгі бөлігі - картер,
цилиндр 2, цилиндрдің басы 5, поршень 3, шатун 12, иін білік 13, картерге мойынтіректер арқылы орнатылған жəне шатун арқылы байланысқан поршень,
маховик 14. Картердің төменгі бөлігі иінді шатунды жəне басқа да қозғалтқыш
механизм бөлшектерін ластанудан қорғайтын бөлшек, поддон деп аталады. Цилиндрде қозғалтқыш білігінің бір айналымында қозғалатын поршень екі
төтенше жағдайға ие: жоғарғы, ең жоғарғы қашықтық - білікке қарсы осьтен ең
алыс қашықтық, - жоғарғы өлі аралық (ЖӨА) - төменгі өлшеу аралығы (ТӨА)
жəне төменгі крандар білігінің осінен минималды поршеньдік қашықтыққа
сəйкес келеді.

а - бензин; б - дизельді қозғалтқыш; 1 - блок-қимыл; 2 - цилиндр; 3 - поршень; 4 - жану камерасы; 5 - цилиндрдің басы; 6 - серіппелі білік; 7 - шығу клапаны; 8 - кіріс клапаны; 9 - оталдыру шүмегі; 10 - поршеньдік сақина; 11 - поршеньді штырь; 12 - байланыстырушы штанг; 13 - ілмекті білік; 14 - маховик; 15 - паллет; 16 - отын бүркуді инжектор


Поршеньнің шеткі позицияларының арасындағы ара қашықтық (ЖӨА
мен ТӨА арасында) поршеньдің жүруі деп аталады.

Целиндрдің поршеньнің жоғары жағындағы ауданы, поршень жоғарғы
өлі аралықта болса, жану камерасы деп аталады. ПТС шығаратын цилиндр көлемі, ЖӨА-ден ТӨА-ға көшкен кезде, жұмыс көлемі деп аталады. Жұмыс
көлемінің жəне жану камерасының жиынтығы цилиндрдің жалпы көлемі деп
аталады. Қозғалтқыштың барлық цилиндрлерінің көлемі қозғалтқыштың
жұмыс көлемі деп аталады.

Қозғалтқышты сипаттайтын маңызды параметр - поршенді ТӨА-танн
ЖӨА-қа жылжытқанда, цилиндрге түсетін отын-ауа қоспасы (бензин
қозғалтқышы) немесе ауа (дизель) қанша рет қысылғанын көрсететін қысу
коэффициенті. Бензин қозғалтқыштарында қысу коэффициенті 6 ... 12 ауқымында, дизельді қозғалтқыштар үшін - 14 ... 24; қысу коэффициенті неғұрлым жоғары болса, қозғалтқыштың неғұрлым күші дами алады.

Дизельді қозғалтқыштардағы жоғары қысым сығылған ауаның жоғары
температурасын жасау үшін қажет, сондықтан ол жанармайды ыстық ауаға
енгізген кезде жанармай қоспасының өздігінен жануын қамтамасыз етеді. Бензин қозғалтқыштарының қысу коэффициентін шектеу ол қысылған кезде
отын-ауа қоспасының өздігінен жану мүмкіндігін болдырмау қажеттілігіне
байланысты.
Ішкі жану қозғалтқышының жұмысы отын ауа қоспасының
цилиндрінде жану кезінде пайда болатын газдардың поршенді қысымына
негізделген. Қозғалтқыштың цилиндрде жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін бірқатар процестер белгілі бір дəйектілікпен жəне кезеңділікпен орындалуы
керек. Қозғалтқыш цилиндрінде қайталанатын дəйекті процестердің
жиынтығы жұмыс циклі деп аталады.

Төрттактілі қозғалтқыш циклі төрт процестен тұрады, олардың
əрқайсысы поршеньнің бір соққысында орын алады: бензин мен газ қозғалтқыштарындағы отындық ауа қоспасын немесе дизельден таза ауаны
қабылдау; жанармай қоспасының бензин мен газ қозғалтқыштарында немесе
дизельден таза ауаға қолдана алатындығы; отын-ауа қоспасының жануы жəне
оның кеңеюі - жұмыс істемесі; пайдаланылған газды атмосфераға шығарады.
Әрбір такт иінді біліктің жарты айналымында орын алады, сондықтан төрт
цилиндрлі қозғалтқыштың жұмыс циклы иінді біліктің айналымында орындалады. Ішкі жану қозғалтқышының бір жұмыс циклін қарастырып
көрейік.
Алғашқы такт - қосу. Поршень ЖӨА-тан ТӨА-қа дейін жылжиды,
поршеньнен жоғары 0,08 ... 0,09 МПа вакуум пайда болады, кіріс клапаны
ашылады жəне оның көмегімен бензин қозғалтқыштарының жоғарғы ауа
қоспасы жəне дизельді қозғалтқыштардың таза ауасы пайда болады, газдың температурасы 60 ° C аспайды, кіріс клапаны жабық.
Екінші такт — қысу. Бірінші тактінің соңында кіріс клапаны
жабылады, шығатын клапан жабылады, цилиндр бензин қозғалтқышы мен
дизельді қозғалтқыштағы таза ауамен жоғарғы ауа қоспасымен толтырылады.
Поршень ТӨА-тан ЖӨА-қа екінші тактіде ауысып, қоспаны немесе ауаны
қысады. Бұл жағдайда, қысу дəрежесіне байланысты, бензин қозғалтқышындағы қоспаның қысымы 0,9,1,2 МПа, температура 300,400 ° C;
Дизельді қозғалтқышта ауа қысымы 4 МПа дейін көтеріледі, ал температура
600 ° C-қа дейін жетеді. Сығымдау тактінің соңында, поршень ЖӨА-на
жақындағанда бензин қозғалтқыштарда, қысылған от қоспасы электрлік
ұшқынмен жанып кетеді, ал инжектор арқылы қысылған жəне өте ыстық ауа
арқылы дизельді қозғалтқыштарда жоғары қысымда жанармай құйылады,
жанғыш қоспаны қалыптастырады, жанармай қосындысы пайда болады.

Бензин қозғалтқышы мен дизельді қозғалтқыш қоспасының тұтануы
поршень əлі ЖӨА-қа жетпеген кезде жүзеге асырылады, ол қоспаның толық
жануын қамтамасыз ету үшін қажет. Бұл от алудан алға шығу деп аталады.
Үшінші шара - жұмыс ісі. От алған қоспасы өте тез жанып кетеді. Кіру
жəне шығу клапандары жабылады. Айта кету керек, бензиндік
қозғалтқыштарда жанармай қоспасының оттығы оттың көмегімен ЖӨА-қа келгенше орындалады. Дизельді қозғалтқыштарда, форсунка арқылы
қысылған ауаға жанармай жеткізу поршеннің ЖӨА-қа жеткенге дейін
беріледі, ал нəтижесінде алынған қоспасы өзін-өзі тұтатады, бірақ поршень
ЖОА өткеннен кейін де жанармаймен қамтамасыз ету біраз уақытқа
созылады. Жанармай-ауа қоспасы тұтанғанда, газдың жануы кезінде пайда болатын бензин қозғалтқышының қысымы 4 МПа-қа дейін жəне температура
2 000 ° C-ге дейін артады; дизельдегі - 8 ... 9 МПа дейін, ал температура -
2500 ° C дейін. Газ қысымының əсерінен поршень ЖОА-тан ТӨА-қа ауысады. Жұмыс барысы кезінде иінді біліктің айналу сəті пайда болады, ал
маховик қайталауды қамтамасыз ету үшін қажетті кинетикалық энергияны
сақтайды. Бұл поршеннің жұмыс тактісін қайталауды қамтамасыз ету үшін
қажет. Жұмыс барысының соңында цилиндр ішіндегі газдардың қысымы 0,3
мПа-қа дейін төмендейді, ал температура 800,900 С дейін төмендейді.

Төртінші такт - шығару. Поршень ТӨА-қа жақындағанда, шығыс
клапаны ашылады, кіріс клапаны жабылады. Ашық газдар артық қысым
əсерінен, содан кейін жылжытушы поршень арқылы цилиндрден
шығарылады. Шығару соңында цилиндр ішіндегі қысым 0,11,0,12 МПа,
температура 400,600 ° С құрайды. Шығару кезінде цилиндрді қолданылған газдардан толық босату мүмкін емес. Пайдаланылған газдардың қалған бөлігі қалдық газ деп аталады, кейінгі циклде олар бензин қозғалтқышындағы отындық қоспамен жəне дизель қозғалтқышында таза ауамен араласады. Ауа мен жанармай қоспасы жəне қалған пайдаланылған газдардан тұратын отын қоспасы жұмыс қоспасы деп аталады. «Жұмыс қоспасы» мен «жанғыш қоспасы» түсініктерін
шатастыруға болмайды. Өйткені жанғыш қоспасы - бұл таза ауа мен отын қоспасы. Төрт цилиндрлі қозғалтқыштың есептелген жұмыс циклінен көріп
отырғанымыздай, бір цилиндрдің жұмысы біркелкі болмайды, өйткені
поршеньнің жұмыс істеуі жеделдетумен жасалады. Қозғалтқыштың біркелкі жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін, маховик үлкен массаға жəне өлшемге ие болуы керек, ол экономикалық жəне техникалық сипаттағы бірнеше себептерге жол бермейді. Цилиндрлер санына қарай қозғалтқыштар екі, үш, төрт, бес, алты, сегіз жəне он екі цилиндрге бөлінеді. Цилиндрлердің орналасуына сəйкес цилиндрлер тік жазықтықта
немесе оған қарама-қарсы бұрышта бір-бірінен кейін орналасса,
қозғалтқыштар (сурет 1.3) болуы мүмкін; V-тəрізді - цилиндрлер бір-біріне
қатысы бойынша қарама-қарсы: - цилиндрлер бір-біріне көлденең қарама-
қарсы орналасқан. Ең жиі кездесетін тізбекті жəне V-пішінді қозғалтқыштар. Дизайн түріне байланысты цилиндрлердің екі қатарының арасындағы бұрыш 75 ...
120 ° болуы мүмкін; төрт жəне алты цилиндрлі қозғалтқыштарда бұрыш 90 °
құрайды. Ішкі электр қозғалтқыштарының цилиндрлерін нөмірлеу біріншіден
(машинаның алдыңғы бөлігі қозғалыс бағыты бойынша) жүзеге асырылады;
V-пішінді қозғалтқыш жүйелі түрде оң жақ жарты цилиндрге (машина
жолында қаралса) нөмірленеді, содан кейін алдыңғы бөліктен бастап – сол жақ жарты.
Қозғалтқыштың біркелкі жұмыс істеуі оның цилиндрлеріндегі жұмыс
адымының ауысуы арқылы қол жеткізіледі, бұл иінді біліктің иілу
бұрышының белгілі бір аралықтан өтуі жүзеге асырылады Әр цилиндрде
бірдей циклді бірдей қайталаудың бұрыштық аралығы 720 °-ке бөлу арқылы
анықталады (иінді біліктің айналдыру бұрышы екі айналымда, онда толық
жұмыс циклі орындалады) қозғалтқыш цилиндрлерінің саны бойынша.

Мысалы, төрт цилиндрлі қозғалтқышта бұрыштық интервалы 180 °, алты
цилиндрлік интервалда - 120 °, сегіз цилиндрлік интервалда - 90 ° болады.
Айнымалы циклдардың тізбегі бірдей атаумен немесе қозғалтқыштың
жұмыс тəртібі мынандай болуы тиіс, инерция күштері мен сəттердің
қозғалтқышқа əсерін, жəне де өзара жылу əсерін неғұрлым азайтуға
мүмкіндік береді. Мысалы, төрт цилиндрлі қозғалтқышта бұрыштық интервалы 180 °, алты цилиндрлік интервалда - 120 °, сегіз цилиндрлік интервалда - 90 ° болады.
Айнымалы циклдардың тізбегі бірдей атаумен немесе қозғалтқыштың
жұмыс тəртібі мынандай болуы тиіс, инерция күштері мен сəттердің
қозғалтқышқа əсерін, жəне де өзара жылу əсерін неғұрлым азайтуға
мүмкіндік береді.


Қозғалтқыштың қуаты – белгілі бір бірлік уақытында жүзеге
асырылатын иінді білікшенің айналуымен орындалатын жұмыс. Электр
қуаты иінді біліктің айналған сəтіне жəне айналу жиілігіне байланысты. Ол -
көрсеткіш қуаты мен тиімді қуат болып ажыратылады. Көрсеткіш
қозғалтқыштың цилиндрінің ішіндегі газдармен əзірленген қуат деп аталады. Тиімді қуаттылық қозғалтқышы бар иінді білікте дамиды. Механикалық қозғалтқыштың тиімділігі тиімді қуаттың индикаторлық қуатқа қатынасына тең. Механикалық тиімділік мəні 0,8 ... 0,9 диапазонында орналасқан жəне негізінен өндірістік бөлшектер мен жинақтау қондырғыларының сапасына байланысты. Қозғалтқыштың үнемшілдігі нақты отын шығынымен сипатталады. Жанармай шығынын жұмсау бірлік уақытына бір бірлік қуат алу үшін жұмсалатын жылу мөлшерімен анықталады. Бензин қозғалтқыштары үшін арнайы отын шығыны 200,320 г / (кВт / сағ), дизельді қозғалтқыштар үшін - 200,280 г / (кВт / сағ).


V. Жаңа тақырыпты бекіту.  Активити:

Жарыс: бәрінен жылдам әрі көп

Тапсырма: Тақырыпқа байланысты сөздердің тізімін жазу

Өту барысы:Студенттер жұп болып орындайды.

Студенттер:

а) өзінің жұбы туралы 10 етістік жазған І жұп бола алады;

б) 1 минут ішінде тақырып жайлы 10 етістік жазған І жұп бола алады.


VІ.Үй тапсырмасы: 9 бет оқу, конспектілеу

VII. Сабақты  қорытындылау: Баға қою, оларға түсінік беру


Тексерілді: Куршалиев Ж.М



Материалды Word форматында жүктеп аласыз
Тарифке кіреді
1 ұстаз жүктеп алған
29 қаңтар
666
Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз
"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар
Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Осы тақырыпта
көрнекілік керек па?
10 000 астам көрнекіліктерді жинап қойдық.
Көрнекілік бөліміне өтіп тақырыбын жазып жүктеп алыңыз!
Министірлікпен келісілген Аттестацияға жарамды курстар тізімі