ЖАЙ БӨЛШЕК ҰҒЫМЫН БАСТАУЫШ СЫНЫПТА ОҚЫТУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Бастауыш сыныптағы математика курсының негізгі мақсаты – оқушылардың логикалық ойлауын, танымдық қабілеттерін дамыту және алған білімдерін өмірлік жағдаяттарда қолдана білуге үйрету. Сол бағыттағы маңызды тақырыптардың бірі – жай бөлшектерді оқыту. Жай бөлшектер – математиканың әрі күнделікті тұрмыстың өзегінде кездесетін ұғым. Сондықтан бұл тақырыпты оқыту оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыруға айрықша ықпал етеді.

Жай бөлшек – бүтіннің тең бөліктерінің бір немесе бірнеше бөлігі. Бастауыш мектеп оқушылары үшін бұл ұғымды түсіну көрнекілікке, практикалық әрекетке және өмірлік мысалдарға сүйену арқылы жүзеге асады.

Оқушы бөлшекті алғаш қабылдағанда оны абстрактылы сан ретінде емес, көзбен көріп, қолмен бөліп түсінеді. Мысалы: пиццаны төртке бөліп, бір бөлігі алынғанын көрсету → 1/4. Алманы екіге бөлу → 1/2. Мұндай әрекеттер баланың ойлауын нақтыдан абстрактіге қарай дамытады.

«Шоколадты бөліп көрейік», «Достарға торт таратамыз» секілді ойын элементтері балаларды қызықтырады әрі ұғымды жеңілдетеді. Сонымен қатар топтық жұмыс кезінде оқушылар бір-бірімен талқылап, бөлшекті қолданудың маңызын түсінеді.

Жай бөлшек ұғымын енгізгенде «алым» және «бөлім» терминдерін нақты мысалмен бекіту қажет. Бөлім бүтінді қанша бөлікке бөлгенін, алым сол бөліктердің нешеуі алынғанын білдіретіні бірнеше рет қайталанып, түрлі тапсырмамен бекітіледі.

Бөлшек тек оқулықтағы есептерде емес, күнделікті өмірде де қолданылады: сағат тілі (жарты сағат, ширек сағат), ақша (жарты теңге ұғымы), уақыт бөлу (күннің 1/3 бөлігі – түн, 2/3 бөлігі – күндіз) сияқты мысалдар арқылы оқушы алған білімін практикалық жағдаймен байланыстырады.

Сабақ соңында «Мен не үйрендім?», «Қай жері қиын болды?» сияқты рефлексия әдістерін қолдану оқушылардың өзін-өзі бағалауына көмектеседі. Бұл олардың танымдық белсенділігін арттырып, сабаққа деген қызығушылығын дамытады.

Жай бөлшектерді бастауыш сыныпта оқыту – тек математикалық білімді қалыптастыру емес, сонымен бірге оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытудың тиімді құралы. Көрнекіліктерді пайдалану, ойын түрінде тапсырмалар ұйымдастыру, өмірмен байланыстыру арқылы оқушылардың танымдық белсенділігі артып, математикаға деген қызығушылығы күшейеді. Демек, жай бөлшектер тақырыбын дұрыс меңгерту – 5-сыныпқа сенімді қадам жасаудың кепілі.