"Жалаң және жайылма сөйлем"

«Сырым аудандық білім беру бөлімінің жалпы білім беретін Көгеріс негізгі мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Жалаң және жайылма сөйлем

(ашық сабақ)

Өткізген: Кужакова К.А.

2017 – 2018 оқу жылы

Күні: 5.12.17ж.

Сабақтың тақырыбы: Жалаң және жайылма сөйлем

Сабақтың мақсаты:

а) Жалаң және жайылма сөйлем туралы түсінік  беру, жаттығулар арқылы меңгерту. Сөйлемнен жалаң және жайылма сөйлемдерді ажырата білуге үйрету.

ә) Өз бетімен жұмыс істеуге, өз ойын ортаға салуға дағдыландыру.

б) Ұқыптылыққа, тазалыққа, ұйымшылдыққа, жұппен жұмыс істеуге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас

Сабақтың әдісі: талдау – түсіндіру, жаттығулармен жұмыс

Сабақтың көрнекілігі: кесте, семантикалық карта, сөзжұмбақ

Сабақтың барысы:

І.Ұйымдастыру бөлімі.

• Амандасу;

• Түгендеу;

• Сабаққа назарларын аударту.

Миға шабуыл

С

і

с

т

1.Отыз екі батыр,

Е

ө

л

к

2

й

а

д

и

б

Жатыр үлкен айна.(көл)

3

л

д

ы

з

ұ

ж

Д

е

ш

т

ә

Екі аяқты бір басты. (бидай)

4

д

о

м

б

ы

р

а

Түнде күлімдейді. (жұлдыз)

5.Бұрап қойған сағаттай,

Айқайлайды таң атпай. (әтеш)

6.Күмбір-күмбір күйі бар,

Құлағына құйып ал. (домбыра)

-  Балалар, сөйлем дегеніміз не?

-  Сөйлем мүшелері дегеніміз не?

-  Сөйлем мүшелері қаншаға бөлінеді?

-  Тұрлаулы мүше дегеніміз не?

-  Тұрлаусыз мүшелер дегеніміз не?

Жаңа сабақ

                                    Сөйлем мүшелері

                                ↙                ↘

Тұрлаулы Тұрлаусыз

Б астауыш Баяндауыш Анықтауыш Пысықтауыш Толықтауыш

Жалаң Жайылма

Тек қана тұрлаулы мүшелерден құралған сөйлемді жалаң сөйлем деп атайды. Боран соқты.

Тұрлаулы мүшелерден басқа тұрлаусыз мүшелері де бар сөйлемді жайылма сөйлем деп атайды. Кеше боран соқты.

Дәптермен жұмыс

1-жаттығу. Екі бағандағы сөйлемдерді салыстырып оқы. Сөйлемдерді сөйлем мүшелеріне талда. Қай бағандағы сөйлемдерде тұрлаусыз мүшелер бар.

М ұз қатты. Өзенге мұз қатты.

Есік ашылды. Есік айқара ашылды.

Бұлбұл сайрады. Бақта бұлбұл сайрады.

Жазушы жазды. Жазушы қызықты әңгіме жазды.

2-жаттығу. Сөйлемдерді оқып, сөйлем мүшелеріне талда.Берілген жалаң сөйлемдерден өзің қалаған екі сөйлемді төмендегі сызба бойынша толықтырып жаз. Тұрлаусыз мүшелерге сұрақ қой.

1.Қарға қарқылдады. 2.Суретші бояды. 3.Асқар келді. 4.Мұғалім мақтады. 5.Ұшақ ұшты.

3-жаттығу.Сөйлемдерді оқып, алдымен жалаң, содан соң жайылма сөйлемдерді көшіріп жаз.Сөйлемдегі сөздердің байланысын сызба арқылы көрсет.

Б ағдаршам жанды. Демалыс күні анам дәмді бауырсақ пісірді.

Оқушы жазды. Қыста жер ақ қарға оранады.

Нұргүл сырғанады. Жаяу адам соқпақ жермен келеді.

Сергіту сәті.

Ақ бұлақ

5-жаттығу. Сөйлемдерді толықтырып жаз. Сөйлемдерді сөйлем мүшелеріне талда.

1.Қар жауды. 2.Айдос қарды күрекпен күреді. 3.Айдос пен Асхат мұзайдынында коньки тепті. 4. Асхат ұя жасады. Оны ағашқа ілді. Ұяға жем салды. Торғай ұяға ұшып келді.

Жаңа сабақты бекіту.

Семантикалық  картамен жұмыс.

І жұп.

 ІІ жұп.

«Кім көп біледі?» ойыны.

   Менің алдымда бірнеше сөйлемдер жазылған. І жұп сол сөйлемдердің ішінен 5 жалаң сөйлемді ажыратып тақтаға іледі, ал ІІ жұп қалған сөйлемнің арасынан 5 жайылма сөйлемді ажыратып тақтаға іледі.

1.Түйе  боталады  .  2.Ақ  түйе боталады .  3.Сәуле  үтіктеді .  4.Сәуле  киімді  үтіктеді   5.Ара  қонды  .6. Ара  гүлге  қонды .  7.Күн  жылынды . 8. Күн 

бүгін  жылынды .9.Ұшақ биікке көтерілді.10.Бау байланды.11.Керек-жарақтың бәрі бар.12. Әжем шұлық тоқыды.13.Айман мені кітапханада күтеді.14.Қаз қаңқылдады.14.Екі дос мектептен оралды.15.Жолдасты жол айырады.16.Жаңбыр сіркіреді.17.Ауылдан атам келді.18. Мал өрістен қайтты.19. Нұржан қарды күреді.20.Ауылдан атам келді.

- Бүгінгі сабақта қандай тақырыппен таныстық?

- Жалаң сөйлем дегеніміз не? Мысал келтір.

- Жайылма сөйлем дегеніміз не? Мысал келтір.

Кері байланыс

«Бағалау терезесі»

Үйге тапсырма. Ереже жаттау, 4-жаттығу.

Бағалау. Белсене қатысқан оқушыларды бағалау.

Қорытындылау. Сау болыңыздар!