«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

«Жалпы білім пәндер» бірлестік жетекшісі________Айтимова.Н.Ж

«___»________2025ж.

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Жалпы фармакологияның анықтамасы мен міндеттері. Дәрі-дәрмектер фармакокинетикасы, анықтамасы және мазмұны

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы:Фармакология,фармакотерапия

Педагог:Акимабаева.А.А

Күні:" " 2025 жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс:3курс,

топтар:ФМ-11-23-1,Фд-9-23-1\2

Сабақтың түрі: практикалық сабақ

Сабақ мақсаты, міндеттері:

1.  Жалпы фармакология ұғымын түсіндіру

2. Жалпы фармакологияның негізгі міндеттерін көрсету

3. Фармакокинетиканың анықтамасы мен негізгі кезеңдерін түсіндіру

4. Фармакокинетикалық параметрлер мен олардың клиникалық мәнін түсіндіру

5. Практикалық мысалдар арқылы білімді бекіту

Сабақтың тәрбиелік мақсаты:

«Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасының бағыттары

Студенттердің әділдікке, адалдыққа, кәсіби жауапкершілікке және адамгершілікке негізделген көзқарасын қалыптастыру. Медициналық саладағы этикалық нормаларды сақтау, дәрі-дәрмек қолдануда адалдық, қоғам алдындағы жауапкершілік, және кәсіби этиканы ұстану.

Күтілетін нәтижелер:

Қажетті ресурстар: оқулықтар, интерактивті тақта, слайд, таратпа материалдар 

Әдебиеттер:

1. Күшібаев А.Б., Әбдірайымова А.К.
   Фармакология негіздері. – Алматы: «Эверо», 2021 ж.
   (Колледж студенттеріне арналған негізгі оқу құралы)

2. Құлманов Б.Ж., Иманғали Н.М.
   Жалпы фармакология. – Алматы: ҚММУ баспасы, 2020 ж.

3. Кулібаева С.Б.
   Клиникалық фармакология. – Нұр-Сұлтан: Фолиант, 2022 ж.

4. ҚРДәрілікзаттарреестрі

https://www.dari.kz
(Қазақстандатіркелгендәрілікзаттартізімі мен сипаттамасы)

5. WHO Model List of Essential Medicines, 2023

https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2023.02

Қосымша дереккөздер :

Medscape Drug Reference

https://www.medscape.com/druginfo
(Халықаралық дәрілердің әсері, жанама әсері, фармакокинетикасы туралы)

UpToDate – Antimicrobial Therapy Guidelines

https://www.uptodate.com
(Актуалды клиникалық нұсқаулықтар)

PubMed Central – Ғылыми мақалалар базасы

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/
(Антибиотиктерге төзімділік және вирусқа қарсы терапия бойынша мақалалар)

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Сабақ барысы:

Жаңа сабақты түсіндіру:

1. Жалпы фармакологияның анықтамасы

• Жалпы фармакология – дәрілік заттардың организмге әсері, механизмдері, қолданылуы, жанама әсерлері туралы ғылым.

2. Жалпы фармакологияның міндеттері

1. Дәрілік заттардың әсерін зерттеу

2. Терапевтік қолдануды негіздеу

3. Дәрілік қауіпсіздікті қамтамасыз ету

4. Рационалды фармакотерапияны жүргізу

5. Дәрілік заттарды классификациялау

3. Дәрі-дәрмектер фармакокинетикасы

• Анықтамасы: фармакокинетика – дәрінің организмге түсуі, таралуы, метаболизденуі және шығуы процесін зерттейтін ғылым.

4. Фармакокинетиканың негізгі кезеңдері (АДМӘ)

5. Негізгі фармакокинетикалық параметрлер

• Биожетімділік (F)

• Таралу көлемі (Vd)

• Плазмалық жартылай шығу кезеңі (t½)

• Клиренс (Cl)

6. Клиникалық мәні

• Дозаны дұрыс таңдау

• Қолдану интервалын есептеу

• Токсикалық әсерді болдырмау

• Жеке терапияны жоспарлау

Жаңа сабақ

Жалпы фармакологияның анықтамасы мен міндеттері

1. Жалпы фармакологияның анықтамасы

Жалпы фармакология – бұл дәрілік заттардың организмге әсері, әсер ету механизмі, терапевтік қолданылуы, жанама әсерлері және фармакологиялық қасиеттерін зерттейтін ғылым саласы.

Қарапайым тілмен айтсақ, жалпы фармакология – дәрілердің физиологиялық, биохимиялық және биологиялық әсерлерін зерттейтін ғылым.

2. Жалпы фармакологияның міндеттері

1. Дәрілік заттардың әсерін зерттеу

   • Әр түрлі дәрілік заттардың организмге әсер ету механизмін түсіндіру

   • Физиологиялық және биохимиялық процестерге ықпалын анықтау

2. Терапевтік қолдануды негіздеу

   • Әр дәрінің клиникалық қолданылу көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштерін анықтау

3. Дәрілік қауіпсіздікті қамтамасыз ету

   • Жанама әсерлерді, уыттылықты, өзара әрекеттесуді зерттеу

4. Рационалды фармакотерапияны қамтамасыз ету

   • Дозалау, қолдану жолы, емдік курс ұзақтығын анықтау

   • Дәрілерді дұрыс таңдау және дәрілік қателіктерді алдын алу

5. Дәрілік заттарды классификациялау

   • Механизмі, әсер ету спектрі, химиялық құрылымы бойынша жіктеу

Дәрі-дәрмектер фармакокинетикасы

1. Фармакокинетиканың анықтамасы

Фармакокинетика – бұл дәрілік заттардың организмге түсуі, таралуы, биотрансформациясы және шығуы процестерін зерттейтін фармакология саласы.

Қарапайым тілмен айтсақ, фармакокинетика – дәрінің организмде не істейтіні емес, организм дәрімен не істейтіні туралы ғылым.

2. Фармакокинетиканың мазмұны (негізгі кезеңдері)

Фармакокинетика 4 негізгі кезеңнен тұрады: АДМӘ

3. Фармакокинетиканың негізгі параметрлері

1. Биожетімділік (Bioavailability, F) – қанға түскен дәрінің мөлшері мен жылдамдығы

2. Таралу көлемі (Volume of distribution, Vd) – дәрінің қан мен тіндерде таралу дәрежесі

3. Плазмалық жартылай шығу кезеңі (t½) – қаннан дәрінің концентрациясы жартысына дейін төмендейтін уақыт

4. Клиренс (Clearance, Cl) – ағзадан дәрінің шығарылу жылдамдығы

4. Фармакокинетиканың клиникалық мәні

• Дозаны дұрыс таңдау

• Қолдану интервалын анықтау

• Дәрінің токсикалық әсерін алдын алу

• Науқасқа жеке терапия жүргізуге мүмкіндік береді

Қорытынды

1. Жалпы фармакология – дәрілердің әсерін, қолданылуын, қауіпсіздігін зерттейтін ғылым.

2. Фармакокинетика – дәрінің организмде түсетін, тарайтын, өзгеретін және шығатын жолдарын зерттейді.

3. Фармакологиялық білім дәрігерге рационалды, қауіпсіз және тиімді терапия жүргізуге көмектеседі.

Үй тапсырмасы

1. Жалпы фармакологияның анықтамасын және міндеттерін оқу

2. Таңдалған дәрілік заттың фармакокинетикалық кезеңдерін жазу

3. Бір мысалға биожетімділік пен плазмалық жартылай шығу кезеңін есептеу

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау:

Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.