Жаңартылған білім бағдарламасы бойынша қалыптастырушы бағалауды жүргізу.

№4 Тілеміс батыр жалпы білім беретін мектебі

Жаңартылған білім беру бағдарламасы бойынша сабақта қалыптастырушы бағалауды жүргізудің тиімді жолдары

(коучинг)

Дайындаған: Садыбекова К.А.

математика пәнінің мұғалімі

Ақтоған ауылы

Садыбекова Кулзада Аятановна

Математика пәні мұғалімі,

Меркі ауданы,№4 Тілеміс батыр

жалпы білім беретін мектебі

«Жаңартылған білім беру бағдарламасы бойынша сабақта қалыптастырушы бағалауды жүргізудің тиімді жолдары» тақырыбы бойынша өткізілген коучинг сабағына рефлексия

Қазіргі әлемдегі болып жатқан өзгерістер, еліміздің білім беру жүйесіне жаңалықтар енгізілуін қажет етеді.

Коучинг сабақтың тақырыбын таңдау кезінде оқу процесінің тиімділігін арттырудың бірден–бір жолы – жаңартылған білім беру бағдарламасы бойынша заманауи педагогикалық технологияларды сабақта қолдану екендігін ескердім. Қазіргі жаңа талаптар оқушыға емес, қазіргі заман мұғаліміне қойылады, мұғалімдер тек «сабақ беруші» ғана емес, баланың оқу ортасын құра алатын адам болуы керек. Оқушылардың өздері оқуға қатысқанда ғана оқу қызықты әрі тамаша болып шығады: жобалау, құрастыру, зерттеу,  ашу, осы сөздің шынайы мағынасында жаңалық ашу болып табылады. Мұның бәрі тек заманауи педагогикалық технологиялар негізінде өз бетімен білім алу жағдайында ғана жүзеге асады.

Бағалау жүйесінде жаңарту мәселесі:

1.Бес балдық жүйенің қазіргі заманға сай білім жүйесін қанағаттандыра алмауы

2.Оқушы танымындағы өзгерістер мен білім саласындағы қалыптасқан қайшылықтар   

3.Әлеуметтік сұраныстардың өзгеруі

Критериалды бағалаудың басты ерекшелігі:

1.алдын-ала ұсынылған бағалау шкаласы; 

2.анық, айқындылығы;

3.бағаның әділдігі;  

4.өзін-өзі бағалауға мүмкіндіктің берілуі

Осы жағдайларды ескере отырып мен өткізетін коучинг сабағымның тақырыбын «Жаңартылған білім беру бағдарламасы бойынша сабақта қалыптастырушы бағалауды жүргізудің тиімді жолдары» деп алдым.

Коучинг сессияға қатысушыларға жағымды психологиялық көңіл-күй орнату мақсатында «Сенімділік» тренингін өткіздім. Мұғалімдермен топтық жұмыс жүргізу үшін «Шыршаны безендірейік» дей отырып шыршадағы ілінген ойыншақтарды жинау арқылы топқа бөлуден бастадым. Ойыншық сыртынды не бейнеленген? Бұны қалай түсінесіздер? деген сұрақтар қою арқылы коучингтің тақырыбын аштым. Ойыншық сыртында бағалаудың түрлері бейнеленген. / басбармақ, смайлктер, бағдаршам, мадақтау, геометриялық фигуралар/ Содан түрлеріне қарап

5 топқа бөлінді. Осылай коучингтің «Бағалау» тақырыбына байланысты екені ашылды. Мұғалімдерге бірнеше ашық сұрақтар қойып,  Мәселен: Оқу үдерісін бағалау қажет пе?

Сыныпта жағымды ахуалды қалыптастыру үшін Сіз қандай бағалау түрлерін пайдаланасыз?

-Сіз сабақта нені бағалайсыз? -Сабақтың қай кезінде балаларды бағалайсыздар?

Оқушыға қойған бағаңызды қалай түсіндіресіздер? - Сіз үшін оқушыны бағалау кезінде ең бастысы не? - Сіз өзіңіздің бағалау тәжірибеңізге қанағаттанасыз ба? – деген сұрақтарға мұғалімдерді диалогқа тарту арқылы пікірлесе отырып сабақты ашуы көңілімнен шықты.

« Ой шақыру» кезеңінде мұғалімдерге Ф.П. Решетниковтың «Тағы да екілік» суреті ұсынылды. Суретке қарап, ондағы отбасы мүшелерінің әрқайсының көңіл-күйі қандай? Мектептен үйіне тағы да «екілік» бағасын арқалап қайтқан оқушының түр-әлпетінен нені аңғаруға болады? Ол өзін қалай сезініп тұр? Сурет неліктен «ТАҒЫ ДА екілік» деп аталады?

Ә ріптестер, қалай ойлайсыздар, бұл баланың өз бағасын жақсартуға деген ынтасы бар ма? Жоқ болса, неге? Оған кім кінәлі, мұғалім бе, оқушы ма? –деген сауалға топтар жауап бере отырып, өзара бағалау жүргізді. «Басбармақ» әдісімен бағалау

«Мағынаны тану» бүгінгі сабақта біз сіздермен қазіргі заманда білім саласындағы нағыз саясатқа айналған проблеманың бірі – бағалау мәселесіне тоқталамыз. Өйткені оқушының білімін бағалау – оның оқуға деген ынтасының мүлдем жоғалуына немесе қызығушылығының оянуына бірден-бір себеп. Мұғалімнің басты міндеті – оқушының өзіне деген, өз күшіне деген сенімінің жоғалуына жол бермеу. Слайд және бейнетаспа арқылы «Критериалды бағалау» бойынша түсіндірме жасадым.

Тақырыбым толық ашылу үшін  топқа тапсырма бердім. Онда : тапсырмаға дескриптор құрастырып, бағалау критерийлерін айқындаңыздар. Басқа топты бағалау үшін өз қалыптастырушы бағалауларыңызды беріңіздер.

Критерий бойынша топтар бір-бірін бағалауын ұсынамын.

Енді критерийлерді бергенге дейінгі және бергеннен кейінгі бағалауды салыстырыңыздар.

Айырмашылық бар ма?

Бұл бір суретке пайдаланылған екі түрлі бағалаудан қандай қорытынды шығардыңыз? Нені түсіндіңіз? Бұл жерде өзара бағалау жүрді. Бұл жұмыста кейбір мұғалімдер салғырттық танытты, яғни ол әлі де болса критерий мен дескриптордың айырмашылығын білмеуінен-деп ойлаймын. Менің қол жеткізгенім ұстаздарды өз ойларын ортаға салыпкритеий мен дескриптордың тұстарын ажырата білді және ойларын ашық айтуларына қол жеткіздім. Содан кейін мен білім сапасын бағалау жүйесінде жаңарту мәселесі, критериалды бағалаудың басты ерекшелігі және критериалдық бағалау жүйесі туралы айтып, таныстырылымды әрі қарай жалғастырдым.

Оқушыларға тапсырманы берердің алдында олараға бағалау критерийін ұсыныңыз, сонда оқушы алдын-ала өзінің не үшін бағаланатынын біледі де, тапсырманы дұрыс орындайды. Оқушыларға бірін-бірі бағалауға, өздерін өздері бағалауға мүмкіндік беріңіз. Сонда сіздің жоғарыдағы суреттегідей мектептен күнде екілік алып келетін оқушыларыңыз жойылады.

Сабақ соңында қатысушылардан «Үш минуттық тыныштық» кері байланыс алынды.

Бұл сабақты өткізгеннен кейін өтілген сабаққа көз жүгірттім. Тақырып дұрыс таңдалған деп ойладым.

Бірақ көбіне өзім бағыт – бағдар беріп, таныстырылымда барлығын нақты етіп бердім. Мүмкін тек жартысын айтып, ой түюді өздеріне қалдыру керек пе еді? Енді бір жағынан қарасам, қатысқан мұғалімдерге ұнады және ата - аналармен өткізуге ұсыныс жасады. Себебі қатысып отырған мұғалімдердің көбісі ата – ана. Олар да балаларының жақсы оқып, жақсы баға алғандарын қалайды. Бірақ кейде оқулықтан барлығын оқып алды, неге «5» алмады деп ойлайтындықтарын жасырмады. Осыдан кейін болашақтағы бір коучинг сабағымның қатысушылары кімдер екенін топшыладым.

Мен жұмыс істейтін мектепте деңгейлік курстан өткен 10 мұғалім бар. Оның 5-і І деңгей, мұғалімдері. Ортамыздан бір мұғалім мектептегі «Таным» шығармашылық тобының жетекшісі. Бұл шығармашылық топтың негізгі мақсаты деңгейлік курс өткен мұғалімдердің шығармашылықпен жұмыс жасап, практикаларын жетілдіруге ықпал ету. Бекітілген жоспар облыстық педагогикалық шеберлік орталығы берген бағытты басшылыққа алды. Берілген бір бағыты критериалды бағалауды тәжірибеге енгізу болып табылады. Мен өзім 3 коучинг сабақтың тақырыбын осы критериалды бағалау тақырыбына алып отырмын. Себебі, критериалдық бағалау жүйесі  арқылы:

1.  Оқушының тұлғалық бағытын белсенділікке бағыттауға

2. Тұлғаны нәтижеге жеткізуге 

3. Өсу динамикасын кез-келген кезеңде анықтауға 

4. Қалыптастырушылық және негізгі бағалау арқылы  білімін анықтауға болады.

Егер оқушы сабақта тек мұғалімнің бағалауымен шектелмей, өзі де сол бағалауды ұсынуға өз үлесін қосса, оқушының сабаққа деген қызығушылығы, ынтасы артып, білім сапасының артуына себепші болады.

«Акула - күш беруші » жаттығуы

Еденге бірнеше «аралдар» сызылады. Басқарушы барлық қатысушыларға нұсқау береді. Сендер қазір барлықтарың балықтар боласыңдар. Сендер бөлмеде яғни, өзенде жүзесіңдер, ойнайсыңдар, көңілденесіңдер. Ал, мен «Акула!»-деп айғайлағанда, аман қалу үшін аралға секіріп шығасыңдар. Ал мен «акула кетті!» дегенде көңілденіп, жүзуді қайта бастайсыңдар. Акула әрбір келіп-кеткен сайын бір аралды алып тастау қажет. Ойынның соңында тек қана бір арал қалады , бірақ қатысушы балықтар неғұрлым көп сақталып қалуы тиіс.

ТМД – елдері іс –тәжірибесіне кейінгі кезде кеңірек енгізуде. Ресейде көбіне оқушының оқу жетістігін «Ғажайып сызғыш» арқылы бағалайды. Белгіленгенөлшемге жұмыс сәйкес орындалса сызғыштың жоғарғы жағына, жұмыс талапқа сай болмаса төменгі жағына белгі қойылады. Белгінің орналасуы жоғарлаған сайын оныңорындаған тапсырмасының деңгейі жоғары. Егер мұғалімнің көзқарасы оқушымен дәл келсе белгіні қызыл сиямен дөңгелектейді, келіспесе жанына өз бағасын қояды. Бұндай бағалау жүйені іс-тәжірибесінде қолданған ұстаздар дәптердің әр бетіне бағалауқойылатындықтан бұл тәсіл тиімсіз дейді. Осындай бағасыз оқытуда қолданылатын тәсілдердің бірі 10 –баспалдақ. Оның жоғары жағына «мен бәрін білемін, меніңқолымнан бәрі келеді», төменгі жағына «мен ешнәрсені білмеймін қолымнан келмейді» деп жазылған. Оқушы өзіне қажетті сатыны көрсетеді. Тәжірибесіндеқолданған мұғалімдер баланың өзі бағалауы мұғалімнің бағалауынан асып кетіп жататын болғандықтан бұл тәсілде тиімсіз.Кейбір мұғалімдер бала білсе «+» таңбасын, білмесе «-« таңбасын қою әдісін пайдаланады. Қойылған таңбаларды санап соныңпайызы есебінде баға қоюды ұсынады.Алматы облыстық мамандар кәсібін дамыту институтының ұйымдастырған курсында бастауыш сыныптың мұғалімдері «Оқу жетістігін өзін-өзі бағалау» бетін оқушының оқу жетістігінің динамикасы көрініп тұру үшін әр пәнге жеке арнау идеясын ұсынады. 1- сынып оқушысының оқу жетістігінбағасыз жүйемен оқытуды жақтаушылардың «Баланың тұлғасын емес оның еңбегін бағалау керек» және С.Т.Щацкийдің «Баланың тұлғасын емес орындаған жұмысын бағалау керек» т.б. идеяларды, бағасыз оқыту жүйесіндегі көптеген әдістерді зерттей отырыпоқушыны төмендегі жолмен өзін өзі бағалауынұсынамыз: -Бұны білемін, ол қолымнан келеді. -Бұны аздап білемін, әлі үйренуімқажет. -Бұны мүлде білмеймін, білуім керек. Оқушы тапсырманы: -егер білсе, толықорындаса торды бояйды: -егер шала білсе, әлі үйренуі қажет болса торды жартылай бояйды. -Егер мүлде білмесе, үйренуі қажет болса торды сызып қояды. Оқушы өзін-өзі бағалағаннан кейін осы әдіспен мұғалім жанына өз бағасын қояды. Оқушы және мұғалімнің қойған бағалауы көрсеткіші

Білімді тексеруге қойылатын талаптар:

•    тексерудің және бақылаудың жүйелілігі, тұрақтылығы, міндеттілігі. Бұл талапты орындамау оқушылардың оқуға деген қатынасын нашарлатып, білімніңсапасына кері әсер етеді.

•    әрбір оқушы өзінің білімінің, іскерлік дағдысының бағаланатынын түсіну керек. Егер білімді тексеру және бағалау оқыту процесінің құрылымына тұрақты түрде енсе, онда оқушы мұғалімнің сұрақтары мен тапсырмаларына жауап беруге дайын болады.

•    оқушылардың білім, іскерлік және дағдылары мемлекеттік .оқу бағдарламаларына сәйкес тексеріледі. Бағдарламаны меңгеру – білімді бағалаудыңнегізгі өлшемі. Мұғалім оқушының қосымша біліміне, оқыған қосымша әдебиеттеріне кеңес, нұсқау, беріп, баға қоймайды.

•    оқушылардың теорияны және фактілерді білуін тексеру және бағалау арқылы, білімдерінің жалпы және ақыл-ой дамуына, жеке тұлғалық сапаларынқалыптастыруға ықпалын, оқуға әсерін білу;

•    білім, іскерлік, дағдыларды түрлі тәсілдер арқылы тексеру;

•    байқалған кемшіліктерді оқушының өзі түзетуі;

•    мұғалімнің оқушыларды білімдерін бақылап, бағалауға, кемшіліктерді жоюдыңәдістемесі мен тәсілдерін білуге үйретуі;

•    бағаны әділ қойылуы;

•    оқушының өзін-өзі және басқаны бақылауы және бағалауы;

•    әр тақырыпты оқудың нәтижесіне мұғалімнің және оқушылардың баға беруі;

•    бақылау-бағалау процесінің әрбір баланың оқу үлгерімінің төмендемеуіне, көңіл-күйінің жақсы болуына көмектесуі. 

Қалыптастырушы бағалау технологиясын қолдану педагог пен баланың арасындағы кері байланыс, бұл – оқушының білім деңгейінің көтерілуіне ықпал етеді
Оқушы өзін бақылап, өзінің әрекет- тәсілдерін таңдайды, нәтижелерін өзі бағалайды, оны мұғалім жалғастырады. Осылайша бала мақсат қоя білу, күтілетін нәтижені жоспарлау, оны бағалау тәжірибесін жинақтау арқылы өзінің түйінді құзіреттіліктерінқалыптастырады. Кері байланыстың қай түрі болмасын, нені жақсы орындағанын белгілеп отыруы, қателіктер болған жағдайда мұғалім оқушының жұмысын жақсартуға байланысты нақты ұсыныстар беруі керек. Қалыптастырушы бағалаудың маңызды компоненттерінің тағы бір түрі – өзін- өзі бағалау және өзара бағалау. Өзін – өзі бағалау – өзіне – өзі баға қою деген сөз емес, бірақ бағалау қызметімен байланысты бағалау әрекетінің бір түрі.

Өзін – өзі бағалаудың алгоритмі мынадай:

1) Тапсырманы орындауда нені жасау қажет?

2) Тапсырманың барлығын дұрыс орындады ма, әлде қателіктер жіберді ме?

3) Оқушы тапсырманы толығымен жеке орындады ма, әлде біреудің көмегіне сүйенді ме ?

4) Тапсырманы орындау барысында қандай біліктіліктер дамыды ?

«Бағалау» термині жақын отыру дегенді білдіретін латын сөзінен шыққандығы кездейсоқ емес, себебі бағалаудың негізгі сипаты бір адам басқа адамның не айтып, не істегенін немесе өзін -өзі бақылау жағдайында өзінің дербес ойлауын, түсінігін немесе тәртібін мұқият бақылауы болып табылады. Бағалауды өткізу үшін оқушылардың нені білетіндігін және не істей алатындығын, сонымен қатар олар қандай қиындықтармен кездесуі мүмкін екендігін анықтау қажет (мұғалімге арналған нұсқаулық 57-бет).

Қазіргі бағалау түрлі нысанда,түсінікті,психологиялық тұрғыдан жайлы,екі құрамды : жиынтық және формативті болуы керек.

Жиынтық бағалаудың немесе Оқытуды бағалаудың мақсаты оқушы қазіргі уақытта не оқып білгенін жинақтау болып табылады. Оны мұғалім тест,емтихан т.б. түрде өткізіп,өзі бағалайды.

Формативті бағалау үшін не қажет?

Ø Оқушылардың оқудың мақсатын білуі және түсінуі;

Мақсат кең және сұрақ түрінде тұжырымдалу керек.Бала қандай нәтижеге келетінін толық білу керек. Нәтижелер нақты,бақыланатын,өлшемді мақсатқа жауап беру керек. 

Ø Оқушылармен тиімді кері байланысты қамтамасыз ету;

Кері байланыс оқушылар мен мұғалімдерге жетістіктер мен даму туралы хабарлама беру болып табылады. Мұғалім бала дұрыс жауап беру үшін оған уақыт беру керек.Егерде бала қателессе ,жетекші сұрақтар қойып,баланы өзі дұрыс жауап табуға бағыттайды.Кері байланыс көбінесе уәж болып табылады және де ол мұғалім мен оқушы арасында сенім мен сыйластық орнатады.Сөйтіп мұғалім әр оқушының нені біліп,нені ойлап,қалай оқитыны туралы неғұрлым көп білсе,соғұрлым оқушылардыңжетістіктерін арттыру мен өзінің оқытуын жетілдіруге мүмкіндік көп.

Ø Оқушылардың өзіндік оқуға белсенді қатысуы;
«Оқу түбі тоқу» дегендей оқушы алған білімін қолдана білуі керек. 
Сондай ақ түрлендіру,дамыту,толықтыру керек.Әртүрлі қалып пен мәнмәтіндеқарастыра білу керек.
Ø Оқушылардың өздерін өздері бағалай алуы және өздерінің оқуын қалай жақсартуға болатындығын түсіну қажеттілігі;
Бағалау үдерісін шынайы және бәріне түсінікті болу үшін бағалау критерийлерін құру керек.
Ø Оқушылардың өз жұмыстарын талдауға мүмкіндіктері мен біліктері

М

П

И

-кемшіліктер

+ жақсы

S қызықты жауап

Өзінің оқуының мақсаты мен жетістікке қалай жетуін білу үшін оқушылар өз өзін бағалауды үйрену керек. Ол үшін өз өзін бағалау және бірін бірі бағалау парақтарын ,өз ойын пайымдайтын сұрақтар беруге болады.

Ø Бағалау нәтижелерін ескере отырып ,оқытуды өзгерту.
Бағалау оқытудың құрамдас бөлігі және қорытындылау сатысы.Формативті бағалауды пайдалану тиімді оқытудың негізі болып табылады. Себебі бағалау оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру жолдарына елеулі әсер етеді.

Бастауыш сынып оқушылары болғандықтан алдымен «Екі жұлдыз,бір тілек» арқылы бағалаудан бастадым. Мұндағы мақсатым –өзгені бағалау арқылы өзінде жоқты табу немесе өзгенің жетістігі арқылы өз кемшілігін тауып,оны түзетуге бағыттау.

Бұл сабақтарымда мен бірінші бетпе -бет кезіндегі үшінші апта екінші күнде таратылған «Сыныптастармен өзара бағалауға көмектесу» атты қосымша материалды басшылыққа алдым

Ол қосымшада «Оқушылардың өздерінің немесе біреудің жұмысын жай ғана бағалауғақарағанда, өзара бағалау және өзін-өзі бағалаудың мәні анағұрлым зор. Бұл үдерістіңмақсаты олардың назарын өз жұмысының сапасына аудару және жақсартуға болатын жақтарын талдауға көмектесу болып табылады. Нәтижесінде бұл оқушыларды оқытуды дамытуда жауапкершіліктің жалғыз мұғалімге ғана жүктелмейтіндігін көруге мүмкіндік беріп, мұғалімнің жұмысын жеңілдетуі тиіс.

Тәжірибелік бөлім:

• Дембо және Рубинштейннің «ғажайып сызғыш» әдістемесі арқылы бағалау;

• Оқытудың «Үш өлшемді әдістемелік жүйесіндегі» бағалау (Қараев пен Кобдикованыңоқыту технологиясы бойынша бағалау; • Б.Блум таксономиясы бойынша бағалау;

• Жеке жетістіктер парағын толтыру арқылы бағалау;

• Эмоциялық қалыптар кескіндемесі арқылы бағалау.

• Пікірнама жазу арқылы бағалау;

• Липкинаның «Үш баға» әдістемесіне сәйкестендірілген бағалау;

• Жапсырма қағаздар көмегімен бағалау;

• Портфолио көмегі арқылы бағалау;

• М.Люшер әдістемесін басшылыққа ала отырып бағалау.

«Б.Блум таксономиясы» бойынша бағалау

 Қазіргі мектеп практикасында американдық ғалым Б.Блум таксономиясынқолданылып жүр. Ол – білім және білікті меңгеру деңгейін сипаттайтын белгілер жіктеуі. Бұл таксономия оқушының танымдық және сезімдік өрісін бағалауға бағытталған. Танымдық салада оқу мақсаттары адамның білімді меңгеру және интеллектуалды білік, дағдыны игеру деңгейлерінде қарастырылады. Интеллектуалды білік және дағдыны қалыптастырумен байланысты мақсаттар: түсіну → қолдану→талдау → жинақтау→  бағалау деп жіктеледі.

Өзара бағалау оқушыларға кері байланыс беруге көмектеседі, яғни бір- бірінен білім алуға және бір-біріне қолдау көрсетуге, бір-бірімен талқылауға,әңгімелесуге, түсіндіруге және бірін бірі сынауға мүмкіндік береді. Сапалы өзара бағалау өз жұмысын бағалау сапасын жақсартуға ықпал етеді, нәтижесінде ол оқушылардыңбойында өзінің алға дамуы үшін жауапкершілігін арттыруға бағытталады», делінген.