ӘОЖ (УДК): 620.91

Жаңартылған энергия көздерін дамытудың маңызы

Сарыбаева Маржан Үсеинқызы

Академик Ә.Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университеті

Шымкент қ, Қазақстан

Аннотация: Бұл мақалада электроэнергетика саласындағы жаңартылатын энергия көздерін дамытудың маңызы қарастырылады. Жаңартылатын энергия көздерінің негізгі түрлері, олардың экологиялық, экономикалық және энергетикалық артықшылықтары талданады. Сонымен қатар, дәстүрлі энергия көздерімен салыстырғандағы тиімділігі және елдің энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі рөлі көрсетіледі. Қазақстандағы жаңартылатын энергетиканың даму мүмкіндіктері мен болашағына ерекше назар аударылған. Мақала материалдары электроэнергетика саласында білім алатын студенттерге және осы бағытқа қызығушылық танытатын оқырмандарға арналған

Кілт сөздер: жаңартылатын энергия көздері, электроэнергетика, баламалы энергетика, күн энергетикасы, жел энергетикасы, энергетикалық қауіпсіздік, экология, тұрақты даму.

Аннотация: В данной статье рассматривается значение развития возобновляемых источников энергии в электроэнергетической отрасли. Проанализированы основные виды возобновляемой энергетики, а также их экологические, экономические и энергетические преимущества. Отмечается роль возобновляемых источников энергии в обеспечении энергетической безопасности и снижении зависимости от традиционных видов топлива. Особое внимание уделено возможностям и перспективам развития возобновляемой энергетики в Республике Казахстан. Материалы статьи предназначены для студентов и читателей, интересующихся развитием электроэнергетической отрасли.

Ключевые слова: возобновляемые источники энергии, электроэнергетика, альтернативная энергетика, солнечная энергетика, ветровая энергетика, энергетическая безопасность, экология, устойчивое развитие.

Қазіргі таңда электроэнергетика саласы кез келген мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік дамуының негізгі факторларының бірі болып саналады. Өнеркәсіптің, көліктің, байланыс жүйелерінің және тұрмыстық сектордың тұрақты жұмыс істеуі электр энергиясына тікелей байланысты. Соңғы жылдары әлемде энергияға деген сұраныстың күрт артуы дәстүрлі энергия көздерінің шектеулілігі мен қоршаған ортаға тигізетін зиянын айқын көрсетіп отыр. Осыған байланысты жаңартылатын энергия көздерін дамыту мәселесі өзектілігін арттыруда. Жаңартылатын энергия көздері – табиғи жолмен үнемі қалпына келіп отыратын энергия ресурстары. Оларға күн, жел, су, геотермалдық және биомасса энергиясы жатады. Бұл энергия түрлері қоршаған ортаға зиянсыздығымен және ұзақ мерзімді тұрақтылығымен ерекшеленеді. Сондықтан жаңартылатын энергетиканы дамыту қазіргі электроэнергетика саласының басты бағыттарының бірі болып табылады.

Жаңартылатын энергия көздерінің негізгі түрлері

Жаңартылатын энергия көздерінің ішінде ең кең тараған түрлері – күн және жел энергетикасы. Күн энергетикасы күн сәулесін электр энергиясына айналдыру арқылы жүзеге асады. Бұл әдіс экологиялық таза және ұзақ мерзімде экономикалық тиімді болып саналады. Күн панельдерін орнату арқылы шалғай аймақтарды электр энергиясымен қамтамасыз етуге болады.

Жел энергетикасы жел күшін пайдалану арқылы электр энергиясын өндіреді. Жел электр станциялары әсіресе жел күші тұрақты соғатын аймақтарда тиімді. Бұл энергия көзі де қоршаған ортаға зиянды қалдықтар шығармайды және табиғи ресурстарды үнемдеуге мүмкіндік береді.

Су энергетикасы – жаңартылатын энергияның ең ертеден қолданылып келе жатқан түрі. Су электр станциялары өзендер мен су қоймаларындағы судың ағысын пайдалана отырып, электр энергиясын өндіреді. Сонымен қатар биомасса энергиясы ауыл шаруашылығы қалдықтары мен органикалық заттарды пайдалану арқылы алынады, бұл қалдықтарды қайта өңдеуге мүмкіндік береді.

Жаңартылатын энергия көздерін дамытудың артықшылықтары

Жаңартылатын энергия көздерін дамытудың басты артықшылығы – экологиялық қауіпсіздік. Дәстүрлі энергия көздерін пайдалану кезінде ауаға көмірқышқыл газы мен басқа да зиянды заттар бөлінеді, бұл климаттың өзгеруіне және қоршаған ортаның ластануына әкеледі. Ал жаңартылатын энергия көздері мұндай зиянды әсерлерді айтарлықтай азайтады.

Екінші маңызды артықшылығы – энергетикалық қауіпсіздік. Жаңартылатын энергия көздері елдің сыртқы энергия ресурстарына тәуелділігін төмендетеді. Бұл ұлттық қауіпсіздік пен экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етуге ықпал етеді. Сонымен қатар, жергілікті энергия көздерін пайдалану арқылы аймақтардың өздігінен дамуына мүмкіндік туады.Үшіншіден, жаңартылатын энергетиканы дамыту экономикалық тұрғыдан тиімді. Бұл салада жаңа жұмыс орындары ашылып, инновациялық технологиялар енгізіледі. Электроэнергетика саласындағы жаңашылдықтар ел экономикасының әртүрлі секторларының дамуына серпін береді.

Қазақстандағы жаңартылатын энергетиканың дамуы: Қазақстан жаңартылатын энергия көздерін дамытуға қолайлы табиғи жағдайларға ие. Ел аумағында күн сәулесінің мол түсуі мен жел ресурстарының жоғары болуы бұл саланың дамуына үлкен мүмкіндік береді. Әсіресе оңтүстік аймақтарда күн энергетикасын, ал солтүстік және орталық өңірлерде жел энергетикасын дамытуға әлеует жоғары. Соңғы жылдары Қазақстанда жаңартылатын энергетика саласын қолдауға бағытталған мемлекеттік бағдарламалар жүзеге асырылуда. Күн және жел электр станциялары салынып, баламалы энергия көздерін пайдалануға арналған жобалар іске қосылуда. Бұл шаралар елдің электроэнергетика саласын әртараптандыруға және экологиялық жағдайды жақсартуға ықпал етеді.

Жаңартылатын энергияның болашағы туралы: Болашақта жаңартылатын энергия көздері электроэнергетика саласының негізгі тірегіне айналады деп күтілуде. Технологиялардың дамуы энергия өндірудің тиімділігін арттырып, оның құнын төмендетуге мүмкіндік береді. «Жасыл экономикаға» көшу – тұрақты дамудың басты шарты болып табылады.

Жаңартылатын энергетиканы дамыту арқылы табиғатты қорғап қана қоймай, болашақ ұрпаққа таза әрі қауіпсіз орта қалдыруға болады. Бұл бағытта мемлекет, ғылым және қоғам бірлесе жұмыс атқаруы қажет.

Қорытындылай келе, жаңартылатын энергия көздерін дамыту – электроэнергетика саласының маңызды әрі болашағы зор бағыты. Ол экологиялық тепе-теңдікті сақтауға, энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және экономиканың тұрақты дамуына жағдай жасайды. Қазақстан үшін жаңартылатын энергетиканы дамыту – стратегиялық маңызы бар міндет. Сондықтан бұл салаға инвестиция тарту, жаңа технологияларды енгізу және мамандар даярлау өзекті мәселелердің бірі болып қала береді.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Бекбаев Қ.Ж. Электроэнергетика негіздері. – Алматы: Эверо, 2018.

2. Сариев А.Т. Жаңартылатын энергия көздері. – Алматы: Қазақ университеті, 2019.

3. В.М. Электроэнергетические системы и сети. – Москва: Энергоатомиздат, 2017.

4. Жарылқапов С.А. Баламалы энергетика және тұрақты даму. – Астана: Фолиант, 2020.

5. Boyle G. Renewable Energy: Power for a Sustainable Future. – Oxford: Oxford University Press, 2018.

6. Twidell J., Weir T. Renewable Energy Resources. – London: Routledge, 2015.

7. Қазақстан Республикасының Энергетика министрлігі. Қазақстандағы жаңартылатын энергия көздерін дамыту жөніндегі материалдар.