№

Тақырыбы

Сағат саны

Мерзімі

1

Адам және қоршаған орта туралы түсінік

1

2

Табиғат құбылыстары

1

3

Ғарышқа саяхат

1

4

Планеталар

1

5

Тірі және өлі табиғат

1

6

Дүниежүзілік мұхит табиғаты

1

7

Қазақстандағы пайдалы қазбалар

1

8

Қазақстандағы қазіргі экологиялық проблемалар

1

9

Биосфера-жердің тіршілік қабаты

1

10

Өсімдік – жер шарының өкпесі

1

11

Бөлме өсімдіктеріне күтім жасау

1

12

Дәрілік өсімдіктер

1

13

Жемістер мен көкөністер

1

14

Қазақстандағы эндемик өсімдіктер

1

15

Жануарлар әлемі

1

16

Қазақстандағы қорықтар

1

17

Қызыл кітапқа енген өсімдіктер мен жануарлар

1

18

Қорықтар- табиғат қорғаны

1

19

Табиғатты тиімді пайдалану

1

20

Табиғаттағы тепе-теңдік туралы ұғым

1

21

Өсімдіктер мен жануарларды қорғау саласындағы өзекті мәселелер

1

22

Судың адам денсаулығындағы маңызы. Сусындар мен шырындарды дұрыс дайындау

1

23

Дәрілік өсімдіктерді қолдану және емдік тамақтану

1

24

Қоршаған ортадағы қоқыс мәселесі

1

25

Өндірістік, ауыл шаруашылығының қалдықтары және тұрмыстық қоқыстар

1

26

Пластмассадан ойыншықтар жасау

1

27

Пластикалық бөтелкелерден жасалған заттар

1

28

Пластмасса қалдықтарын кәдеге жарату

1

29-30

Табиғатты тиімді пайдалану

1

31

Табиғат жайында мақал-мәтел жарысы

1

32

«Жас зерттеуші» сайысы

1

33

Салауатты өмір салтын сақтаймыз! (пікір алмасу)

1

34

Жобалық іс -әрекет

1

Барлығы 34 сағат

Тақырыбы: Адам және қоршаған орта туралы түсінік

Мектеп:

Күні:

Мұғалімдер: .

Сынып:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Осы сабақ арқылы іске асатын оқыту мақсаттары

Балаларға флора және фауна туралы мәлімет беру. Өсімдік пен жануарлар дүниесіне деген жауапкершілік және қорғау қарым-қатынасын қалыптастыру. Күн және ауа тіршілік иелерінің өмір нәрі екені жөнінде мәлімет беру.

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:қоршаған орта не екенін біледі

Оқушылардың көпшілігі:адам және табиғат туралы өз ойларын айта алады

Оқушылардың кейбірі:қоршаған ортада салыстыру зерттеу жұмыстарын жүргізе алады

Тілдік мақсаттар

Оқушылар:

Пәндік сөздер мен сөз тіркестері:табиғат, адам, жер, топырақ, ауа

Диалог/жазу үшін пайдалы сөз тіркестері: Қоршаған ортаны қалай қорғау керек?

Талқылауға арналған сұрақтар: Адам мен табиғат тұтас

Жазбаша тапсырмалар:Айналамыздығ қоршаған ортамызды жақсартуға қандай үлес қосқан болар едіңіз?

Алдын ала игерілген білімдері

Тақырып бойынша алған білімдерін бекітеді, оны есептер шығаруда пайдаланады

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған әрекеттер

Ресурстар

Басы

Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу, сынып бөлмесінің тазалығына көңіл бөлу, оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, оқушылардың назарын сабаққа аудару.

Оқушылардың арасында жағымды ахуал орнату мақсатында ынтымақтастық атмосферасын орнату.

Жер – Ана мен өз анаң егіз екен,

Мейірімдері мейлінше теңіз екен!

Анам туды – Жер – Ана жетілдірді ,

Осыны өзім өмірде негіз етем!-деп бүгінгі жаңа сабғымызды белгілі ақынымыз Ә.Тәжібаев ағамыздың жыр жолдарымен бастайық.

Ортасы

Ендеше, балалар, мына сұрақтарға жауап беріңіздер: балыққа не қажет деп ойлайсыңдар? – Су

Құсқа не қажет ? - Ауа.

Аңға не қажет? – Орман-тоғай.

Ал, адамға не қажет? – ОТАН! ТАБИҒАТ! ЖЕР – АНА!

Яғни, балалар, балыққа - су, құсқа - ауа, аңға-орман - тоғай қажет болса, адам баласы үшін шынында да ОТАН! ТАБИҒАТ! ЖЕР – АНА! деген ұғым сондай қажет екен.

«Табиғат» деген ұғымның аясы кең«Табиғат» сөзінің аясын кеңейтуге, мағынасын тереңдетуге, қасиетін арттыруға қазақ ақындарының қосып жатқан үлесі де өте зор, олай болса, табиғат пен Жер Ана тақырыбына байланысты ақындарымыздың өлең-жырларын іздестіріп, жаттауға берілген, сондықтан сөз кезегін өздеріңізге беремін. Кім өз еркімен айтқысы келеді?

1. оқушы:

2. оқушы.

3. оқушы:

4. оқушы.

5. оқушы

Табиғат, Жер – Ана, Отан, Туған жер, Атамекен құлаққа жылы естіліп, жүрекке шаттық сезім ұялататын ұлы да, қасиетті, бір-бірімен мағыналас, мазмұны бай сөздер екен. Мәтінмен таныспас бұрын мына тірек сызбаға көңіл аудара отырып, сұраққа жауап берейік

Қоршаған ортаға не жатады?

І. Енді сабағымызды әрі қарай жалғастыра отырып, тақырып бойынша мәтінмен танысайық. Мәтінді үнтаспа арқылы тыңдау. Мәтінді үнтаспа арқылы тыңдау.

• Бірнеше топ арқылы мәтінді оқу.

• Сөздікпен жұмыс (сөздік диктанты, буынды қайталау)

• Мәтін бойынша өзара сұқпаттасу.

Бізді қоршаған орта

Бүгінгі күні адамның қоршаған ортамен қарым-қатынасы күрделенді. Адам табиғаттың бір бөлшегі. Табиғат, Жер-Ана, Отан, туған жер, атамекен деген құлаққа жылы естіліп, жүрекке шаттық сезім ұялататын ұлы да қасиетті бір—бірімен мағыналас, мазмұны бай сөздер. Адам Жер-Ананың перзенті. Табиғатты, Жер-Ананы сүйе білу,оны аялау адамның азаматтық борышы. Табиғат байлықтарын тиімді пайдалану, қоршаған ортаны аялау, және оны қорғау қазіргі және болашақ ұрпақтың өмірі мен келешегі үшін маңызы орасан зор. Қоршаған ортаны сақтау үшін өндіріс орындарында жоғары сапалы тазартқыш қондырғылар орнатылу керек. Суды үнемді, тиімді пайдалану керек және су көздерін сақтау керек. Қазба байлықтары да орны толмас табиғат ресурстарына жатады. Өсімдіктер, соның ішінде, орман – орны толмас табиғат байлықтарының бірі.Оларды да тиімді пайдалану қажет. Адамдар жануарлар әлеміне де көп көңіл бөлуге тиіс. Табиғтсыз өмір жоқ. Табиғат - тіршілік көзі. Табиғатқа жасаған зиян- өзімізге жасаған қастандық. Мысалы, 1966 жылы біздің елімізде «Халықаралық табиғат қорғау қоғамы» құрылды. Оның басты мақсаты- саны азайып бара жатқан, аң құстарды, өсімдіктерді қамқорлыққа алып , арнайы кітапқа тіркеу.Бұл кітап «Қызыл кітап» деп аталады. Оның қызыл және сары парақтары болады. Қызыл парағына құрып бара жатқан, ал, сары парағына азайып бара жатқан аң, құстар, өсімдіктер тіркеледі.

Сөз салатынан сөйлем құрастырайық.

 (жазба жұмысы)

1. пайдалану үнемді, суды тиімді керек және керек көздерін су сақтау.

2. зиян жасаған табиғатқа - жасаған қастандық.өзімізге

Тестік тапсырма

1.Табиғатты адамдар ... ... 2. Табиғатқа деген жауапкершілікті ... ....

а) қорғауы керек, а) түсінуіміз;

ә) күтпейді, ә) қарамауымыз

б) қажет етеді б) күтуіміз

3.Табиғат адамдардан қамқорлық ... . 4. Табиғтсыз ... жоқ а) талап етпейді, а) жақсылық ә) күтеді, ә) өмір б) қажет етпейді б) жамандық

Төмендегі тіркестерді жалғастырып, ой қорытыңыздар

1. Табиғатты қорғау;

2. Дүниежүзілік мәселеге айналды;

3. Табиғат байлықтарын тиімді пайдалану;

4. Бәрі ластанған;

5. Қондырғылар орнатылу керек;

6. Тиімді пайдалану қажет;

Енді, балалар, болса табиғатқа байланысты ежелден келе жатқан ата бабаларымыздыңырым, тиым, дана сөздеріне де көңіл аударайық.(тірек сызбаман жұмыс жазбаша жұмыс)

1. Суға түкірме.

2. Жас талды кеспе.

3. Ұяны бұзба.

4. Аққуды атпа.

5. Құмырсқаның илеуін бұзба

Соңы

Қорытындылау:

Сонымен, балалар,сабағымызды қорытындылай келгенде, бүгінгі таңда 1. Қандай мәселе маңызды, өзекті болып отыр? 2. Табиғатқа жақын болу керек дегенді қалай түсінесіздер? 3. Аясы кең, мағынасы терең аялы да саялы табиғатымызды қалай қорғап, аялап

жүрміз? Осы сұрақтарға жауап бере отырып, мына кестені толтырайық.

Білдім

Білемін

Білгім келеді

Қосымша ақпарат

«Білімділер» «Ұстаз» ақпараттық порталымен жұмыс

Саралау - сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?

Бағалау – оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?

Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік және еңбекті АКТ-мен байланыс Құндылықтардағы байланыс

Рефлексия

Сабақ/оқу мақсаттары шынайы ма? Бүгін оқушылар не білді? Мен жоспарланған шралар тиімді болды ма? Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағалау

Қандай екі нәрсе табысты болды. (оқыуды да оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Сабақ барысында менсынып немесе жекеленген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?

Мектеп:

Мұғалімнің аты-жөні:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақ тақырыбы

Табиғат құбылыстары

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

 Табиғаттағы өзгерістердің барлығын табиғат құбылыстары екенін түсінеді;

Сабақ мақсаттары

Оқушылардың ой - өрісін кеңейту, өз ойларын жетуізе білуге, ауызша сөйлеу мәдениетін дамыту. Өз Отанын сүюге, құрметтеуге, патриоттық сезімге тәрбиелеу.

Бағалау критерийлері

Табиғат құбылыстарын ажырата алады

Тілдік мақсаттар

Табиғат құбылыстарын 3 тілде айтады

Миссия. Пайымдау. Аз Жаһандық азаматтық.

Әлем үшін жауапты екенін түсінеді.

Құндылықтарды дарыту

Сабақ барысында оқушылар бойында құрмет, ынтымақтастық, жалпыадамзаттық жауапкершілікті қалыптастыру.

Пәнаралық байланыстар

Дүниетану пәнімен байланыс жүзеге асады.

Алдыңғы меңгерілген білім

Ғаламшарлар туралы білімі бар.

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақта жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар

Сабақтың басы

Оқушылармен өткен тақырып аясында әңгімелесу.

2- 3 оқушыдан ауызша сабақ сұрау.4 топқа бөліп, үй тапсырмасы бойынша сұрақтар қою .1.Уақыттың өлшем бірліктерін ата?(1 жылда 12 ай,1 айда 30-31 тәулік, 1 тәулікте 24 сағат, 1 сағатта-60 минут,1 минутта- 60 секунд, 1 аптада- 7 тәулік,1 ғасырда- 100 жыл)2.Ұзындық өлшемдері?

3.Салмақты өлшеу құралы? Және оны қандай заттар үшін пайдаланады.1.Температураны өлшеу үшін арнаулы құрал?2.Салмақты өлшеу үшін өлшем бірліктерді ата.(грамм,кг,центнер,тонна.1 т-1000 кг, 1 кг- 1000 г, 1 ц-100 кг)3. Температура қай уақытта өзгереді.1.Термометрлерде болатын сұйықтық.( Сынап,Сынап өте улы,ол термометрдің ішінде болады.Термометр сынса оны қолмен ұстауға болмайды. 2. Адамдардың уақыттарын,күндерін анықтауға көмектесетін зат.( Сағат және күнтізбе.)3. Қандай сағатты ойлап тапты? Су, құм, күн, гүл сағаттар

Сабақ ортасы

1 тапсырма.Дыбыс арқылы қандай табиғат құбылыстарын естіп тұрғандарын табады. Жауабын тапқандарға смайликтер беріледі,дұрыс жауабы тақтада шығады.

• Қандай дыбыс естіп отырсыңдар?

• Бұл дыбыстардың табиғатпен қандай байланысы бар?

• Жаңбыр жауған дыбысымен бірге ненің дыбысын естіп отырсыңдар?

• Бұның бәрі ненің өзгерістері, құбылыстары?

• Бұл табиғат құбылыстары, яғни біздің бүгінгі тақырыбымыз дәл осындай

Сабағымызда табиғат құбылыстарымен танысып, жаңа сөздер үйренеміз, сөздіктер, энциклопедиялармен жұмыс істейміз.

2 тапсырма «Қазына іздеу» әдісі

-балалар, үстелде жатқан анықтамалықтарды ашып, тақтадағы сөздерді анықтамалықтардан іздеп тауып, оқып беріңдер.

Таныс емес сөздермен жұмыс істейміз.

Найзағай- молния,

Бұршақ-град, боран-буран,

Кемпірқосақ-радуга,

Жауын-шашын - ливень,

Қырау-иней,мұз-лед

Берілген сөздерді энциклопедиялардан тапқан соң, берілген суреттерді(жеке -жеке) жаңа сөзге сай қасына орналастырады.

Суреттермен жұмыс.
Жер сілкінісі, сел, дауыл, қар көшкіні берілген суреттерді 4 топқа таратып беру.
Әр топ берілген сурет бойынша өзара ойларын ортаға салады.
- Бұл табиғат құбылыстары қалай аталады? Олар неге қауіпті? Олардың зардабы
мен нәтижесі қандай болады? Табиғат апаты кезінде өзіңді қалай ұстайсың?

Сабақтың соңы

Үйге тапсырма

Реферат жазу

Дифференциация – оқушыларға көбірек қолдау көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай тапсырмалар қоюды жоспарлап отырсыз?

Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін тексеру жоспарыңыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы

Қабілеті жоғары оқушылар анықтаған мәселелерді қалай шешуге болатынын ұсынады.

Күн жүйесіндегі ғаламшарлардың қозғалысын тәжірибе арқылы анықтайды.

Сабақ оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып жоспарланды. Тәжірибе кезіндегі қауіпсіздік ережелері айтылады.

Пән:

Мектеп:

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні:

Сынып:.

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақ тақырыбы

Ғарышқа саяхат

Осысабақтақолжеткізілетіноқумақсаттары

Күн жүйесі ғаламшарларының қозғалысын сипаттау;

зерттеу әдістерін (бақылау мен эксперимент) таңдау себебін артықшылығы мен кемшілігіне байланысты негіздеу;

нәтижені оқушы таңдауымен графикалық түрде ұсыну;

Сабақмақсаттары

• жекелеген ғарыш денелерін сипаттау;

• зерттеу әдісін (бақылау мен эксперимент) таңдау себебін оның артықшылығы мен кемшілігіне байланысты негіздеу;

• алынған нәтижені оқушы таңдаған формада ұсыну

Бағалау критерийлері

Адам тіршілігінің түрлі саласында ауаны қолдану жолдарын анықтау;

Тілдікмақсаттар

Галактика • Құс жолы

Миссия және пайымдау

Алған білімдерін өмірде қолдана алады.

Жаһандық азаматтық

Тақырыпты түсінбеген сыныптастарына түсіндіру, көмек беру.

Құндылықтарды дарыту

Достыққа тәрбиелеу, басқаны құрметтеу және бәсекелестікке дайын болу.

Пәнаралық байланыстар

Өнер, АКТ пәндерімен байланыстыру.

Бастапқы білім

ережелер

Сабақбарысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар

Сабақтың басы

І.Ұйымдастыру бөлімі.

Сабаққа психологиялық дайындық

https://www.youtube.com/watch?v=H2VTb3kwJgU

Сабақтың ортасы

https://www.youtube.com/watch?v=kEQB1ddDusA

Жедел сұрақ (2 минут)

Ғарышта не бар?

Асанды түнде бақылап көрдің ба?

Аспандағы ақ күміс түсті жолақты байқадыңдар ма? Олар қалай аталады? құс жолы

Білетін балалар оның жұлдыздардың шоғыры екенін айтуы мүмкін.

Ол не болуы мүмкін?

Біздің галактика қандай пішінде?

Біздің галактика (2 минут) Оқушылардың бір тобына диск, екінші тобына вертушка немесе спираль тәрізді қиылған қағаз таратып беру.

Әр топқа галактика осы затқа ұқсайды деп айтыңыз. Әр топтан бір-бір бала өз заты бойынша галактиканы сипаттайды.

Біздің галактика осы заттарға ұқсайды. Ендеше жер ғаламшары орналасқан галактиканы сипаттайық

Галактикадағы біздің орнымыз қайда? (Шетінде болуымыз керек) Балалардың пікірін тыңдаңыз.

https://www.youtube.com/watch?v=fvCmciSySXo

Галактика ( 3, 37 минут)

Бейнефильмнен қандай ісер алдыңдар?

Біздің Жер шары мен Күн жүйесінің бұл кеңістіктегі орны қайда?

Галактика ортасында не бар?

Мәтінмен таныстыру. 2 мин

Ғаламды галактикалар құрайды. Олар орасан зор өлшемді жұлдыз жүйелері. Ғаламның галактикалары эллипстік, (сопақ) спираль және бұрыс пішінді галактикалар болып ажыратылады. Галактикалардың барлығы қозғалыс үстінде дамиды, өзгереді, өшеді, пайда болады. Біздің Галактикамыз спираль тәрізді галактикаларға жатады. Құрамына 100 миллиардтан астам жұлдыз, магнит өрісі, ғарыш сәулелері, сәулелену (фотондар), жұлдызаралық заттар (шаң-тозаң, газ) кіреді

Галактика ортасы дөңес диск тәріздес болады. Бұл дөңес ядро деп аталады.

Галактика басқа галактикалар сияқты ғарыш кеңістігінде айнала қозғалады.

Оның ядросын айнала қозғалған тармақтар галактиканы спиральді отшашуды еске түсіреді.

Күн жүйесі осы тармақтардың бірінде орналасады. Біздің Галактиканың ені 100 000 жарық жылын, ал диск қалыңдығы 3000 жарық жылын құрайды.

Күн Орион тармағында орналасқан. Күн жүйесіне Галактиканы бір рет айналып өту үшін 225–250 миллион жыл қажет екен. Біздің Галактика Құс жолы деп аталады.

Жер ғаламшары - Құсжолының жеңдерінің бірінде, Галактиканың шетіне қарай орналасқан

Ойлан! (5 минут)

Неліктен ғарыш денелері негізінен шар тәрізді болады?

Ойлан. Бірнеше аспан денелерінің суреттерін көрсетіңіз (Ай, Күн, ғаламшарлар).

Олардың формасы қандай ?

Олардың шар тәрізді екенін айтады.

Олар неліктен шар тәрізді деп ойлайсыңдар?

Әр жұптың жауабын комментарий жасамай тыңдаңыз. Енді әр жұпқа мақта, жүн, ермексаз беріңіз.

Затты алақандарына салып айналдыруды өтініңіз. Сәлден соң балалар нәтижесін көрсетеді.

Барлығы шар тәрізді формадаға затқа айналады.

Оған не әсер етті? Оқушылар айналдыру деп айтады.

Бұл әлемдік тартылыс күші –гравитация әсері екенін айтып беріңіз. Бұл күш барлық денелер бір біріне тартылады. Дене неғұрлым үлкен болған сайын ол шар тәрізді бола бастайды.

Модель жаса. (7 минут) Оқушыларды шағын топтарға біріктіру. 3 –тен

Қажет ресурстарды: қызыл түсті қағаз, қарындаш, сары түсті картон қағаз, дөңгелектің шаблоны, қайшы, желім, скотч, тоқуға арналған жіп, өзі жабысатын жылтыр қағаз.

Модельдеу жұмысында оқушылар Галактикадағы Жердің немесе Күн жүйесінің орнын түйсінеді.

Жүргізуге арналған нұсқаулық

• шаблон арқылы сары картоннан диаметрі 15 см дөңгелек қиып алады.

Қызыл түсті қағаздан кішірек дөңгелек не сопақ пішін қиып алады. Ұзындығы 10 см 5 бөлік жіп қиып алады. Жылтыр қағаздан ұсақ түрлі пішіндегі жұлдыз қиып дайындайды.

• Картон дөңгелектің дәл ортасына қызыл дөңгелекті жапсырады. Жіптерді бір ұшынан қызыл дөңгелектің шетіне скотчпен бекітіп, қалған бөлігін дөңгелек бойымен спираль тәрізді орналастырады. Әр жерінен скотчпен бекітеді. Жіптердің үстіне,арасына жұлдыздарды жапсырады.

• Картон дөңгелектің дәл ортасын тесіп, оған қарындашты кіргізеді.

• Қарындаштан ұстап, моделді айналдырады.

Оқушылар қорытынды жасайды.

Біріншіден галактика спираль тәрізді айнала қозғалатынын түсінеді.

Екіншіден, бұл Галактикадағы Күн жүйесінің орнын көрсетеді, яғни бұл Галактиканың орасан зор үлкендігін ұғынады, оның құрамына кіретін Күн жүйесінің, сәйкесінше Жер ғаламшарының көлемін салыстырмалы түрде елестете алады.

Біз қандай жұмыс жасадық?

Осы жұмысты қандай әдіспен орындадық деп сұраңыз.

Оқушылар модель жасағандарын айтады.

Қандай зерттеу жұмысын жүргіздік?

Күн жүйесінің суретін салып модельге жапсырып айналдырып көрді – бұл эксперимент.

Бақылау элементтері болды ма?

Болды . Модельді айналдырғанда оның бөлшектерінің спираль тәрізді қозғалғанын бақылады.

Зерттеу нәтижесін қалай тіркедік ?

Оқушылар зерттеу нәтижесін тіркеу модельдеу болғанын айтады.

Дифференциациялық тапсырма (5 минут)

Мекенжай ауызша (3минут)

Бұл біздің аспан әлемінде тұратын Галактика деп айтыңыз. (Пойызға отырғанда вагон терезесінен қарап, пойыздың басын немесе соңындағы вагондарды көргендерін естеріне түсіріңдер деп айтыңыз. Сол кезде біз өзіміз отырған қозғалып бара жатқан көлікті көре аламыз. Міне, дәл осылай түнгі аспанға қарағанда, өз жеріміз құрамына кіретін Галактиканың басқа бөліктерін көреміз деп түсіндіріңіз).

Ол неліктен Құс жолы деп аталған?

Жауабы:

Талдықорған-Алматы облысы-Қазақстан -Евразия материгі-Жер- Күн Жүйесі- құс жолы галактикасы- әлем зор үлкен.

Жерден қараған бақылаушыға жеке жеке жұлдыздар көп болғандықтан жол сияқты көрінеді.

Сондықтан құстар ұшатын жол деп аталған.

Анықтама. (5 минут)

«Неден құралады?» деген сұраққа жауап бер

Болжалды жауабы

Ғалам- галактикалардан құралады

Галактика -жүйелерден құралады

Күн жүйесі- Күннен, сегіз ғаламшардан, олардың серіктерінен, ергежейлі ғаламшарлардан, астероидтар, кометалар, шаң-тозаң, газдар тұрады. Өзінің орбитасы бар. Ғаламшар орбитасы, серіктері, жылдамдығы, осі болады. Жер ғаламшары орбитасы, көлбеу осі, атмосферасы, серігі, бедері, мұхитары мен құрлықтары бар

Түнгі аспан, Құс жолы, вагондары көп ұзын пойыз, спираль тәрізді галактика, ғаламшарлар, Күн, Ай суреттері • диск, вертушка немесе спираль тәрізді қиылған қағаз • мақта, жүн, ермексаз Әр топқа: • қызыл түсті қағаз, қарындаш, сары түсті картон қағаз, дөңгелектің шаблоны (диаметрі 15 см), сызғыш, қайшы, скотч, тоқуға арналған жіп, өзі жабысатын жылтыр қағаз, желім. Интернет-ресурстар Түнгі аспан анимациясы Біздің Галактикамыз бейнефильмі

Сабақтың соңы

Кері байланыс.(5 минут)

Бағдаршам көздері арқылы меңгергенін анықтау.

Қызыл түс-нашар жұмыс істедім.

Сары түс –орташа жұмыс істедім.

Жасыл түс-өте жақсы жұмыс істедім.

Бүгінгі сабақта не қиын болды?

–Не қызықты болды?

–Не маңызды болды?

Дифференциация –оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?

Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы

Қабылдау деңгейі жоғары оқушылар үшін тапсырманы күрделендіру:

Қабілеті жоғары оқушылар ойлауға берілген мәтіндік есептерді өз бетінше оқып, шеше алады.

Оқушылардың жеке жұмыстарын бағалаймын.

Сергіту сәттерінде, белсенді жұмыс түрлерін өткізуде қауіпсіздік техникасын сақтау

Мектеп:

Күні:

Мұғалімнің аты –жөні:

Сынып:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақ тақырыбы

Планеталар

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

Кеплер заңдарының негізінде аспан денелерінің қозғалысын түсіндіру

Жетістік критерийлері

• Әрбір ғаламшардың Күннің орналасқан жерінен орбитасы эллипс бойынша қозғалады

• Ғаламшарлар өздерінің орбиталарында айнымалы жылдамдықпен Күннің орталығынан уақыт аралығына планетаға дейінгі радиусы-векторы сипаттайтын аудандармен бірдей болады

• Ғаламшарлардың кезеңдерінде квадраттарының арақатынасы олардың негізгі жарым-жартылай текшелерінің қатынасына тікелей пропорционалды.

• Гравитациялық тартылыс күші өзара әрекеттесетін дененің массасының өніміне тікелей пропорционалды және олардың арасындағы қашықтыққа кері пропорционалды

Күтілетін нәтиже

Кеплер заңдарын біледі;

Кеплер заңдарын есеп шығаруда қолдана алады;

• Қашықтықтықты анықтаудың тәсілдерін біледі.

Тілдік мақсаттар

Оқушылар өздерінің түсініктерін көрсететін жаңа сөздерді пайдаланулары керек. Олар терминдерді түсіну және қолдану керек.

Пәндік лексика мен терминология:

Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері

Кеплердің І – ші заңы .........

Кеплердің ІІ – ші заңы .........

Кеплердің ІІІ – ші заңы ..........

Құндылықтарды дарыту

• Оқушылар оқу үдерісінде нақтылыққа, сын тұрғысынан ойлауғаүйрету.Ойды, пәндік білім мен дағдыларды құру мен дамытуға ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік және жеке бастың маңызды тапсырмалары контексінде ғылыми мәселелерді ойлауға қабілетті ақпараттандырылған және сындарлы ойлай білетін азаматтар тәрбиелеу.

Пәнаралықбайланыстар

Интерактивті тақтамен жұмыс жасау кезінде информатикамен байланыс орнатылады. Қозғалыс жүру бағытын түсіндіруде математика пәнімен байланысады.

АКТ қолдану дағдылары

Бейне материалдарды АКТ көмегімен көрсету, презентация

Бастапқы білім

Күн жүйесі

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар

Сабақтың басы

Ұйымдастыру

• Сәлемдесу

• Сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу

• Түгелдеу

Оқушыларға «Ой қозғау» түрткі сұрақтар қою арқылы алдыңғы алған бі

лімдерімен байланыстыра отырып жаңа тақырыпты ашатындай әрекеттер жасау. Мысалы,

Оқушылардың жауабы тыңдалып болған соң жауап видео көмегімен көрсетіледі.

W: Сабақтың тақырыбын және мақсатын хабарлау

Геоцентрлік және гелиоцентрлік жүйелердің бір – бірінен айырмашылығы қандай?

https://twig-bilim.kz/kz/film/what-is-an-orbit

Сабақтың ортасы

Мұғалім әрекеті:

Кеплер заңдары

Поляк ғалымы Николай Кперник (1473-1543ж.ж) өзінің Күн жүйесінің гелиоцентрлік моделін (үлгісін) жасаған кезде өте ертеде қалыптасқан планеталардың шеңбер бойымен тұрақты жылдамдықпен қозғалады деген қағидасын сақтап қалды.

Тек XVII ғасырдың басында ғана аспан денелерінің орбиталары шын мәнінде шеңберден өзгеше екені анықталды. Бұл маңызды жаңалықты неміс астрономы Иоганн Кеплер(1571-1630 жж) ашты. И.Кеплер планеталардың Н.Коперник іліміне сәйкес алдын ала есептелеген орындары мен бақылау кезіндегі анықталған орындарының бір-бірінен айырмашылығы бар екенін байқаған болатын. Демек планеталардың Күнді айнала қозғалу траекторялары шеңбер бойымен болады деген көзқарастан бас тарту қажет болды. Планеталардың гелиоцентрлік орбиталарының түрін (пішімін) анықтау үшін ол Дания астрономы Тихо Брагеннің(1546-1601 жж) өте мұқият жасаған Марс қозғалысына қатысты бақылау жұмыстарының нәтижелерін пайдаланды. Оның көп жылғы жұмысының нәтижесі – 1609-1619 жылдары планеталар қозғалысының үш негізгі заңын ашуы болды. Бұл заңдар оның есімімен Кеплер заңдары деп аталады.

Алған білімдерін жинақтау мақсатында жаттығу есептерін шығару

reshenie-zadach-po-teme-zakony-keplera-zakon-vsemironogo-tyagoteniya.pdf

Күн жүйесіндегі планеталар

Күн жүйесінде сегіз планета бар.

Планеталардың орналасу тәртібі - Меркурий, Шолпан, Жер, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун. Плутон ұзақ уақыт бойы планеталар қатарында болған, бірақ Халықаралық астрономиялық одақтың шешімімен 2006 жылы Плутон планеталар қатарынан шығарылды.

Планеталардың өлшемдері

Күн жүйесінде орналасқан планеталар арасында ең үлкен планета - Юпитер планетасы, оның диаметрі 139 822 км. Сатурн планетасы екінші орында оның диаметрі 116 464 км. Бұдан кейінгі орында Уран планетасы оның диаметрі 50 724 км. Төртінші орында Нептун планетасы, оның диаметрі 49 244 км. Осымен алып планеталар тізімі бітті. Одан кейінгі орындарда Жер тәріздес кішілеу планеталар.

Бесінші орында Жер планетасы оның диаметрі 12742 км. Алтыншы орында Шолпан планетасы оның диаметрі 12103,6 км. Марс планетасы жетінші орында, оның диаметрі 6780 км. Сегізінші орында Меркурий планетасы оның диаметрі 4879,4 км.

Ал Күннің диаметрі 1 392 000 км.

Жер, Шолпан, Марс, Меркурий планеталары қатты заттардан құралған, ал қалған алып планеталар газдан құралған.

Презентация

Оқу мақсатына жетуге арналған тапсырмалар

Сабақтың соңы

Сабақ соңында бекіту сұрағы арқылы қорытындылау.
Кеплер тағайындаған планеталардың қозғалыс заңдарын 

Тұжырымдаңдар.

Үй тапсырмасы: сұрақтарға жауап жазып келу

Оқушылар хабарламасы

Саралау – оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандайміндетқоюдыжоспарлапотырсыз?

Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы

Барлық оқушылар:

Кеплер заңдары тұжырымдай алады

Оқушылардың көпшілігі:

Оқу мақсатына байланысты тапсырмалар орындайды

Кейбір оқушылар:

Өзіндік жұмыс қосымша есептердегі тапсырмаларын орындайды

-сұрақ-жауап арқылы бағалау;

-сабақ барысында қолдау, қолпаштау көрсету

-өзара бағалау.

- есептер шығару

Интерактивті тақтаны сабақ барысында қолдану уақытын 10 минуттан асырмау

Көз жаттығуларын орындау:

Кабинетті желдету

Кабинетте приборлармен жұмыс жасау барысында қауіпсіздік ережесін сақтау (су қолмен жұмыс жасамау, жарық көздерін уақытында өшіру)

Сабақ бойынша рефлексия

Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба?

Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме?

Жеткізбесе, неліктен?

Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?

Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма?

Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?

Жалпы баға

Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?

1:

2:

Сабақтыжақсартуға не ықпалетеалады (оқытутуралы да, оқутуралы да ойланыңыз)?

1:

2:

Сабақбарысындасыныптуралынемесежекелегеноқушылардыңжетістік/қиындықтарытуралыненібілдім, келесісабақтарда неге көңілбөлуқажет?

Тақырыбы: Тірі және өлі табиғат

Мектеп:

Күні:

Мұғалімдер: .

Сынып:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Осы сабақ арқылы іске асатын оқыту мақсаттары

Балаларға қоршаған ортадағы тірі және өлі табиғат туралы түсінік беру. Олардың бір - бірімен байланысы жайлы мағұлымат беру, танымдық әрекетін шыңдау.

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:жанды және жансыз дүниелерге мысал келтіре алады

Оқушылардың көпшілігі:салыстыру жұмыстарын жүргізе алады

Оқушылардың кейбірі: мәліметтерді талдай алады

Тілдік мақсаттар

Оқушылар:

Пәндік сөздер мен сөз тіркестері:табиғат, жасыл әлем, тау, тас, су, тұман, құм, жаңбыр, жел.

Диалог/жазу үшін пайдалы сөз тіркестері:

Талқылауға арналған сұрақтар:өлі және тірі табиғатқа мысал келтіре аласыз ба

Жазбаша тапсырмалар:

Мәліметтерді зерттеу, талдау жасау

Алдын ала игерілген білімдері

Тақырып бойынша алған білімдерін бекітеді, оны есептер шығаруда пайдаланады

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған әрекеттер

Ресурстар

Басы

Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу, сынып бөлмесінің тазалығына көңіл бөлу, оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, оқушылардың назарын сабаққа аудару.

Оқушылардың арасында жағымды ахуал орнату мақсатында ынтымақтастық атмосферасын орнату.

Шаттық шеңберін ұйымдастырады.

-Айналаға қарап,табиғатты тамашалаңдар-бізді қандай сұлулық қоршаған.Өзімізді билеген қуаныш сезімімен бөлісіп,қоршаған әлемге алғыс сөздерімізді айтайық:

«Жарық берген,жыл берген,

Рахмет саған,күн көзі!

Таза ауа сыйлаған,

Рахмет саған,аспан!

Рахмет саған,самал жел,

Салқындығын сақтаған!

Рахмет саған,ағашым,

Маған әркез панасың!»

Ортасы

- Біздер балалар қызықты да, қыр - сыры мол ғажайып әлемде өмір сүріп жатырмыз. Айналаға қарасаң, бізді көптеген заттардың қоршап жатқанын білеміз, олар: неше түрлі әдемі ғимараттар, жолдар, көпірлер, ұшақ, жиһаздар және т.б. Бірақ айналамыздағы заттардың көпшілігі адамның көмегінсіз өздері пайда болған. Оларға жер мен су, ағаштар менжануарлар, күн мен аспан жатады, оларды бір сөзбен табиғат деп атаймыз.

Балалар,біз бүгін табиғат туралы әңгімелесеміз.Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер,Жер мен Ай,Күн,алыстағы жұлдыздар – осылардың барлығы да табиғат деген ұғымды білдіреді.Табиғат жанды табиғат,жансыз табиғат болып екіге бөлінеді.

Миға шабуыл: қалай ойлайсыңдар жанды табиғатқа нелер жатады?

-Жансыз табиғатқа нелер жатады?

-Дұрыс айтасыңдар,балалар, жанды табиғатқа тіршілік ететіндердің, өсіп-өнетіндердің барлығы жатады екен.

Яғни жанды табиғат өседі,тыныс алады,қоректенеді.Ал жансыз табиғат өспейді,тыныс алмайды,қоректенбейді.Неліктен жансыз табиғатты жанды табиғаттың тірегі деп айтады?

Дұрыс айтасыңдар,кез-келген тіршілік иесі ауасыз,сусыз,тамақсыз,күнсіз өмір сүре алмайды екен.Міне,балалар,біз жанды және жансыз табиғат туралы білдік.

«Жалғасын тап» ойыны.

Жансыз табиғат - ... (ай,жұлдыз,тас,су,ауа,тау,т.б).

Жанды табиғат - ... (гүл,шөп,ағаш,аю,қоян,тасбақа,балық).

Жанды табиғат жансыз табиғатсыз ...

(тіршілк ете алмайды).

-Балалар суреттен не көріп тұрсыңдар?

-Сендерге таулы,орманды жер ұнай ма?

-Қалай ойлайсыңдар,қалалы жердің ауасы таза ма,орманның ауасы таза ма?

-Неліктен?

-Дұрыс айтасыңдар,орманда ауа таза болады.Сондықтан да жануарларға ол жер ұнайды.

-Ал қалада ауаның ормандағыдай болуы үшін не істеуге болады?

-Міне,балалар,ағаштар мен гүлдердің өсу жолдары (педагог суреттен көрсетеді).

Психогимнастика,(баяу музыка ойнайды).Балалар,біз қазір гүлдің тұқымы боламыз.Көздеріңді жұмыңдар.Сендерге қараңғы болып тұр.Себебі:сендерді енді ғана топыраққа отырғызды.Кенеттен сендер жылуды сезіндіңдер.Сендер жылуға қарай бой алып өсе бастадыңдар.Сөйтіп,жердің бетіне шықтыңдар.Күн сендерге өзінің шуағын төгіп тұр.Сендер одан сайын өсе бастадыңдар.Енді жаңбыр жауа бастады.Сендер жаңбырдың суын ішіп,одан да биіктеп өсе бастадыңдар.Сендердің сабақтарың мен жапырақтарың қатайып,кішкентай түйнек пайда болды.Ол түйнек үлкейіп,әдемі гүл шықты.Міне,балалар,сендер мынандай әдемі гүлдер болып өстіңдер(суретін көрсетеді)

-Балалар,сендерге гүл болған ұнадыма?

-Демек,кез-келген өсімдіктің өсуі үшін уақыт керек екен.Ал оны жұлып немесе сындырып тастау үшін көп уақыт кетпейді.Бұл ағаштарды сындыруға болмайды,себебі:олар да өсіп-өнгенді жақсы көреді және олардың тіршілік иесі үшін пайдасы көп дегенді білдіреді

Соңы

Қорытындылау:

Жансыз табиғатқа нелер жатады?

Жанды табиғатқа нелер жатады?

Олардың айырмашылығы неде?

Қосымша ақпарат

«Білімділер» «Ұстаз» ақпараттық порталымен жұмыс

Саралау - сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?

Бағалау – оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?

Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік және еңбекті АКТ-мен байланыс Құндылықтардағы байланыс

Рефлекси-я

Сабақ/оқу мақсаттары шынайы ма? Бүгін оқушылар не білді? Мен жоспарланған шралар тиімді болды ма? Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағалау

Қандай екі нәрсе табысты болды. (оқыуды да оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Сабақ барысында менсынып немесе жекеленген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?

Тақырыбы: Дүниежүзілік мұхит табиғаты

Мектеп:

Күні:

Мұғалімдер: .

Сынып:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Осы сабақ арқылы іске асатын оқыту мақсаттары

Оқушыларғадүниежүзілік мұхит және оның бөліктері жайлы және олардың адам өміріндегі маңызы, орналасу жағдайы, және т. б. жағдайлары жайлы түсіндіріп білімділігін арттыру.

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:

Оқушылардың көпшілігі:

Оқушылардың кейбірі:

Тілдік мақсаттар

Оқушылар:

Пәндік сөздер мен сөз тіркестері:

Диалог/жазу үшін пайдалы сөз тіркестері:

Талқылауға арналған сұрақтар:

Жазбаша тапсырмалар:

Алдын ала игерілген білімдері

Тақырып бойынша алған білімдерін бекітеді, оны есептер шығаруда пайдаланады

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған әрекеттер

Ресурстар

Басы

Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу, сынып бөлмесінің тазалығына көңіл бөлу, оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, оқушылардың назарын сабаққа аудару.

Оқушылардың арасында жағымды ахуал орнату мақсатында ынтымақтастық атмосферасын орнату.

Ортасы

Дүниежүзiлiк мұхит. Картаға қарасақ, жер шарының көпшiлiк бөлiгiн су басып жатқанын көреміз. Ол Д үние жүзілік мұхит деп аталады. Дүниежүзiлiк мұхиттың үлесiне бүкiл жер бетiнiң 3/4 бөлiгi немесе 361 млн км2 тиедi (68 - сурет).
Дүниежүзiлiк мұхит бөлек - бөлек аттары бар жеке мұхиттардан тұрады, бiрақ олардың бәрi бiр-бiрiне жалғасып жатыр.
Дүниежүзiлiк мұхиттың кез келген нүктесiнен келесi нүктесiне құрлыққа аяқ баспай жетуге болады (жарты шарлар картасынан байқап көрiңдер).
Мұхиттар мен теңiздер қоршап жатқан құрлық жер материктер немесе континенттер деп аталады. Дүние жүзiнде алты материк бар. Олар: Еуразия, Африка, Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Австралия жене Антарктида.
Кұрлықтың барлык жағынан су қоршаған шағын бөлігі арал деп аталады (картадан Гренландия, Мадагаскар, Исландия аралдарын табыңдар).
Құрлықтың су кеңiстiгiне терең сұғынып кiрiп тұрған бөлiгiн түбек деп атайды (картадан Апеннин жене Лабрадор түбектерiн табыңдар).

Дүниежүзiлiк мұхит төрт бөлiктен тұрады.
Т ы н ы к м ұ х и т — Жер шарындағы ең үлкен (180 млн км2) әрi ең терең мұхит. Көлемi жағынан калған үш мұхитқа парапар. 1520 — 1521 жылдары Ф. Магеллан дүние жүзiн айналу саяхаты кезiнде осы мұхитты алғаш рет жүзiп өттi. Жүзу кезiнде ещкандай дауылға ұшырамағандыктан, саяхатшылар оған «Тынық мұхит» деген ат берді. ’ Тынык мұхит Солтүстiк және Оңтүстiк Американың батыс жағалауларынан бастап Еуразияньң шығыс бөлiгiне және Аустралия менАнтарктидаға дейiнгi аумакты алып жатыр. Тынық мұхитта бүкiл Дүниежүзiлiк мұхиттың ең терең жерi — Мариан шұңғымасы бар, оның тереңдiгi 11022 м. 
А т л а н т м ұх и т ы Тынық мұхиттан екi есе кiшi (92 млн км2Солтүстiк және Оңтүстiк Американың шығысынан бастап Еуразия мен Африканың батысына және Антарктидаға дейiн барады. Ол солтүстiк полярлық аймақтан оңтүстiк полярлық аймаққа дейiн созылып кетедi. Атлант мұхиты арқылы батыс және шығыс жарты шарда орналасқан елдердi бiр - бiрiмен жалғастыратын аса маңызды кеме жолдары өтедi. Мұхиттың өн бойы кеме қатынасына игерiлген.
Ү н д i м ұ х и т ы Оңтүстiк жарты шардың едәуiр бөлiгiн алып жатыр (75 млн км2). Бұл — ең жылы мұхит (жарты шарлар картасынан Үндi мұхиттың қандай материктердiң аралығында жатканын анықтаңдар). Үндi мұхиты суының таза, көгiлдiрлiгiмен де ерекше көзге түседi. Өйткенi оның оңтустiк бөлiгiне кұятын өзен аз.

С о л т ү с т i к М ұ з д ы м ұ х и т — мұхиттардың iшiндегi ең шағыны (14 млн км2). Ол Солтүстiк Америка жене Еуразия жағалауларымен шектеледi. Оның көпшiлiк бөлігін жыл бойы мұз басып жатады. Солтүстiк Мұзды мұхиттың тағы бiр ерекшелiгi — ол басқа мұхиттарға қарағанда тайыз болып келедi. Материктердiң шетi мұхит түбiне өтетiн жерiнде тереңдiк 200 м - ден аспайды. Ол әсiресе Еуразия жағалауында жалпақ өңiр кұрайды. Мұхитта iрi аралдар көп.

2. Мұхит бөлiктерi. Мұхит бөлiктерiне теңiздер, шығанақтар, бұғаздар жатады. Теңіз — мұхиттың суының қасиетi мен жануарлар дүниесi жөнiнен оқшауланып тұратын бөлiгi. Теңiздер көбiнесе кұрлық жағалауында болады, бiрақ кейде ашық мұхитта да кездеседi (мысалы, Саргасс теңiзi, Фиджи теңiзi). Әдетте, теңiздi мұхиттан түбектер, аралдар немесе су астындағы жоталар бөлiп тұрады.
Материкке сұғына енiп жататын теiздердi i ш к і т е ң iз д е р деп атайды (мысалы, Кара теңiз, Жерорта теңiзi. Олар қай мұхиттың бөлiктерi болып табылады?). Материктердiң маңында орналасқан теңiздердi ш е т к i т е ң iз д е р дейдi. Шеткi теңiздерге — Еуразия жағалауындағы Баренц, Кара, Лаптевтер, Жапон, Охота, Шыгыс Кытай жене т. б. теңiздер жатады.

Ш ы ғ а н а қ — мұхиттың немесе теңiздiң құрлыққа сұғына енiп жатқан шағын бөлігі. Атлант мұхиты Солтүстiк Америка жағалауындағы Гудзон, Мексика шығанақтарын, ал Үндi мұхиты Еуразияның оңтүстiгiндегi Парсы шығанағын құрайды. Дүниежүзілік мұхиттың бөліктері бір - бірімен б ұ ғ а з д а р арқылы жалғасады. Б ұ ғ а з – екі жағынан материктердің немесе аралдардың жағалары қысып шектеп тұрған енсіз су айдыны. Бұғаздардың ені әр түрлі. Ені ең кең (950 км) және терең (5248) бұғаз – Дрейк бұғазы; ал ең ұзыны (1670) – Мозамбик бұғазы.

Білімді бекіту:

Соңы

Қорытындылау:

Тапсырма № 5: «Сызықтық» диктант «+», «-»

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

 Ауданы бойынша ең үлкен мұхит- Тынық

 Ауданы бойынша ең кіші материк- Еуразия

 Солтүстік мұзды мұхит орналасқан- оңтүстік жарты шарлықта

 Ауданы бойынша ең үлкен арал- Гренландия

 Ауданы бойынша ең үлкен түбек- Таймыр

 Атлант мұхитының бөлігі- Бенгал шығанағы

 Жерорта теңізі-ішкі теңіз

 Түбек-құрлықтың барлық жағын су қоршап жатқан ірі бөлігі

 Гавай аралдары- топаралдарға жатады

 Материктердің шетінде орналасқан теңіздер-ішкі теңіздер

Тапсырма №6: «5 минуттық эссе» әдісі. «Дүниежүзілік мұхиттың адам өміріндегі маңыздылығына баға беріңіз».

Көмек қажет ететін оқушыларға сөз-тіркестер беріледі:-Табиғат ресурстары, демалыс орындар, көлік қатынасы

Қосымша ақпарат

«Білімділер» «Ұстаз» ақпараттық порталымен жұмыс

Саралау - сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?

Бағалау – оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?

Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік және еңбекті АКТ-мен байланыс Құндылықтардағы байланыс

Рефлексия

Сабақ/оқу мақсаттары шынайы ма? Бүгін оқушылар не білді? Мен жоспарланған шралар тиімді болды ма? Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағалау

Қандай екі нәрсе табысты болды. (оқыуды да оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Сабақ барысында менсынып немесе жекеленген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?

Тақырыбы: Қазақстандағы пайдалы қазбалар

Мектеп:

Күні:

Мұғалімдер: .

Сынып:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Осы сабақ арқылы іске асатын оқыту мақсаттары

Оқушыларғапайдалы қазбалар туралы білім беру және олардыңмаңыздылығын түсіндіру. Қазақстанның пайдалы қазбалар картасыменжұмыс жасауды үйрету

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:

Оқушылардың көпшілігі:

Оқушылардың кейбірі:

Тілдік мақсаттар

Оқушылар:

Пәндік сөздер мен сөз тіркестері:тас көмір, тұз, кенді, кенсіз

Диалог/жазу үшін пайдалы сөз тіркестері: пайдалы қазбалардың түрлері

Талқылауға арналған сұрақтар: пайдалы қазбалардың қай түрі Қазақстанда көп кездеседі?

Жазбаша тапсырмалар:

Кескін картамен жұмыс

Алдын ала игерілген білімдері

Тақырып бойынша алған білімдерін бекітеді, оны есептер шығаруда пайдаланады

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған әрекеттер

Ресурстар

Басы

Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу, сынып бөлмесінің тазалығына көңіл бөлу, оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, оқушылардың назарын сабаққа аудару.

Оқушылардың арасында жағымды ахуал орнату мақсатында ынтымақтастық атмосферасын орнату.

Оқушылармен амандасу;«Ізгі тілектер ағашы» оқушылардың тілектерімен толтыру

Ортасы

Қызығушылықты ояту:

Шахтадан оны қазамыз,Пешке салып жағамыз.Үлкен үйді жылытып,Рахатқа батамыз. (Көмір)Қара жер адамзатқа болған мекенҚазына іші толған, әр түрлі кен.Ішінде жүз мың түрлі асылы бар, Ұшақ, көлік құралдарың жасалады неден? (Темір)Ол болмаса астың дәмі кірмейді,Кім бар екен әлемде оны білмейтін (Тұз)Жұмбақтардың шешуінде шыққан нәрселер нелер? Иә пайдалы қазбалар.

Олай болса бүгінгі біздің тақырыбымыз да

«Қазақстандағы пайдалы қазбалары»

Жанғыш пайдалы қазбалар, кенді және кенсіз пайдалы қазбалардың суреттері бар баскиімдерді оқушыларға ұсыну Топбасшысын анықтап,бағалау парағын беру. Пайдалы қазбалардың суретін беру арқылы бағалау. 

Пайдалы қазбалар қолдануына қарай үшке бөлінеді(жанғыш пайдалы қазба, кенді пайдалы қазба, кенге жатпайтын пайдалы қазба)Жанғыш - тас көмір, қоңыр көмір, мұнай, газ.Кенді - алюминий, мыс, қорғасын, күміс, мырышКенге жатпайтын пайдалы қазбалар - ас тұзы, фосфор, құм, саз, цемент- Пайдалы қазбаларды кімдер зерттейді?- Геологтар- Қазақтың тұңғыш геологі кім еді?- Қаныш Имантайұлы Сәтбаев (түсіндіру)

Жанғыш пайдалы қазбалар

Тас көмір - ең көп өндірілетін пайда қазба. Біздің елімізде тас көмірдің қоры өте мол. Тас көмірдің аса ірі кен орны - Қарағанды.Екібастұзда ашық әдіспен арзан көмір өндіріледі.Мұнай - өте қызулы отын. Ол күл қалдырмай түгел жанып кетеді. Мұнайды айыру арқылы бензин, керосин, машина майы және басқа көптеген заттар бөлініп алынады.Каспий маңы ойпаты мен Маңғыстау түбегінде мұнай мен газдың аса бай кен орындары бар.

Кенді пайдалы қазбалар:Бұларға құрамында металл кездесетін тау жыныстары жатады. Оларды өңдеу арқылы темір, мыс, қорғасын, алюминий сияқты металдар алынады. кенді пайдалы қазбалар орталық Қазақстанда өте көптеп кездеседі. Әсіресе, Жезқазған және Қоңырат мыс кен орындары әлемге әйгілі.

Кенге жатпайтын пайдалы қазбалар:Олар қышқыл алуға, тыңайтқыштар өндіруге, құрылыс материалдары үшін өте қажетті. Қаратаудағы фосфорит кен орны қоры жөнінен дүние жүзіндегі алдыңғы қатарлы орындардың бірін алады. Фосфоритті ұнтақтап, фосфорит ұны тыңайтқышын өндіреді. Мәрмәрдан әртүрлі ескерткіштер, үй баспалдақтары жасалады. Әктас, құм, саз құрылыс салу үшін өте қажетті.

Тәжірибе: №1.

Тас көмір кесегін қолыңа алып, сындырып көр. Сындыра алмайсың. Тас көмір қатты. Енді көмір кесегін балғамен ұр. Ол кішкене кесектерге бөлінеді. Таскөмір морт сынғыш.2. Таскөмірді суға саламыз. Не байқадың? Суға бірден батып кетті. Тұжырым: Таскөмір судан ауыр, ерімейді

Тәжірибе: №2.

Стақандағы суға азғана мұнай қосамыз да, жақсылап араластырамыз. Не байқадың? (мұнай суға ерімейді және судың бетінде қалқып жүреді.Тұжырым: Мұнай судан жеңіл2. Металл тостағанға кішкене мұнай құйып, оған жанып тұрған сіріңкені жақындатамыз. Не болады? Мұнай жанады.

Тәжірибе: №3

Тостағанға саз балшық, су, цемент, құм салып араластырамыз. Не байқадың?(сұйық ботқа пайда болды) енді осы ботқаны кез келген бір қалыпқа құйямыз, сабақтың соңында байқаймыз не болады деп ойлайсыңдар?Тұжырым: қатады, пішін шығады)Сол сияқты кесе, құмыра, табақ және мүсіндер жасап шығаруға болады.

Топтық тапсырма

Пайдалы қазбалардың шартты белгілеріне қарап Қазақстанның физикалық картасынан 1-топ Жанатын пайдалы қазбаларды, 2-топ кенді пайдалы қазбаларды ал 3-топ кенге жатпайтын пайдалы қазбаларды табуды ұсыну

Соңы

Қорытындылау:

«Кезбе тілші» Әр топтан бір оқушы кезбе тілші болады. Мұғалім микрофон немесеұялы телефон береді

Қосымша ақпарат

«Білімділер» «Ұстаз» ақпараттық порталымен жұмыс

Саралау - сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?

Бағалау – оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?

Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік және еңбекті АКТ-мен байланыс Құндылықтардағы байланыс

Рефлексия

Сабақ/оқу мақсаттары шынайы ма? Бүгін оқушылар не білді? Мен жоспарланған шралар тиімді болды ма? Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағалау

Қандай екі нәрсе табысты болды. (оқыуды да оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Сабақ барысында менсынып немесе жекеленген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?

Тақырыбы: Қазақстандағы экологиялық мәселелер

Мектеп:

Күні:

Мұғалімдер: .

Сынып:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Осы сабақ арқылы іске асатын оқыту мақсаттары

 Қоршаған орта, климаттың өзгеруі, ғаламдық көкейтесті мәселелер, Қазақстанның өзекті экологиялық проблемалары туралы білім беру.

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:табиғатты қорғау туралы алғашқы түсініктері бар

Оқушылардың көпшілігі:салыстыру жұмыстарын жүргізе алады

Оқушылардың кейбірі:зерттеп, саралау жұмыстарын жүргізе алады

Тілдік мақсаттар

Оқушылар:

Пәндік сөздер мен сөз тіркестері:экология, тазалық, ластануды жою

Диалог/жазу үшін пайдалы сөз тіркестері:

Арал, Балхаш, Каспий, Семей полигоны

Талқылауға арналған сұрақтар:

Қазақстандағы экологиялық мәселелерді шешуге қандай үлес қоса аламыз?

Жазбаша тапсырмалар:

Мәліметтермен жұмыс

Алдын ала игерілген білімдері

Тақырып бойынша алған білімдерін бекітеді, оны есептер шығаруда пайдаланады

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған әрекеттер

Ресурстар

Басы

Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу, сынып бөлмесінің тазалығына көңіл бөлу, оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, оқушылардың назарын сабаққа аудару.

Оқушылардың арасында жағымды ахуал орнату мақсатында ынтымақтастық атмосферасын орнату.

Ортасы

Адамның шаруашылық әрекеті табиғаттың өзгеруіне әсер ететін ерекше фактор. Адам еңбек пен ақыл ойдың арқасында қоршаған ортаға бейімделумен қатар, оны өзгертеді де. Сондықтан табиғатты өзгерту барысында адамзат оның кейінгі зардаптарын да ескеруі қажет. Табиғат кешендеріне кері әсер ететін озық ғылыми-техниканың тікелей қатысы жоқ. Ол өзгерістерге кінәлы прогресс емес, техникалық жобаларда адамның шаруашылық әрекетінің әсері есепке алынбаған. Жауын-шашын мөлшерін, топырақ ылғалдығын ескерместен топыраққа минералды тыңайткыштар енгізу, ол заттардың шайылып, өзендер мен бөгендердің ластануын туғызуы. Мұның бәрі қаншама еңбек пен шикізатты зая кетірумен бірге, қоршаған ортаның жағдайын нашарлатады. Ірі бөгендер салуда аумақтың табиғат ерекшеліктерін ескермеу мезгілсіз батпақтануға, топырак, өсімдік жамылғысы мен сол жердің микроклиматының өзгеруіне әкеп соғады. Қазіргі кезде антропогендік ландшафтар басым. Ландшафтарды жақсарту үшін оларды өзгертетін шаралар жүргізеді. Соның бірі – мелиорация. Мелиорация жердің жағдайын жақсарту мен оны пайдалану тиімділігін арттыруға бағытталған шаралардың жиынтығы болып табылады. Табиғатты тиімді пайдалану, көркейту және қорғау кешенді түрде қарастырылуы қажет.

• Бұл проблеманың тууына себепші болған – адам әрекеті. Ұзақ жылдар бойы Аралға құятын ірі өзендер Әмудария мен Сырдарияның суын теңізге жеткізбей, түгелдей дерлік егістіктерді (мақта, күріш) суландыруға пайдаланылып келді. Буланушылық дәрежесі жоғары болатын шөл зонасында орналасқан теңіз суының көбірек булануы оның тартылуына әкеп соқты. Қазіргі кезде Арал теңізі екі су айдынына Үлкен және Кіші теңізге бөлінген. Арал теңізіндегі суы тартылған бөліктің ауданы 30 мың км² жетеді.

Қазақстан менің елім, сенің елің. Ол асқар тау болсын, шалқар көл болсын, мейлі тіпті шағыл - шағыл құм болсын көңілді сергітер әдемі табиғаты бар менің Отаным. Әр адамға өзінің туып - өскен жері мен суы, аспаны мен тауы ыстық. Ал
Табиғаттан бабамыз ала берген секілді
Дархандықты қазаққа дала берген секілді
Еркелікті, ерікті желден алған секілді
Мөлдірлікті көгілдір көлден алған секілді.
Сонымен 1 - топқа қояр сұрағымыз.

1. Экологтердің пайымдауынша, бұл қала еліміздегі ауа кеңістігі ең көп ластанған қала болып саналады. Ауа кеңістігінің адам ағзасына аса зиянды ауыр түсті металлдармен ластануына қаладағы қорғасын - мырыш, полиметалл комбинаттары тікелей қатысты деп есептеледі. Қала орналасқан таудағы түсті металл қорлары мен су энергиясы өнеркәсіптің бұл түрін дамытуға мүмкіндік береді. Бұл қай қала? (Өскемен)
2. Ертіс маңы ауданында бірқатар химия және мұнай - химия кәсіпорындары орналасқан. Бұған осы ауданда көптеген маңызды факторлардың тоғысуы себеп болды. Бұл жерде әр алуан минералды шикізат бар, аудан сумен жақсы қамтамасыз етілген, көмір мен электр энергиясының қоры мол, ауданның экономикалық - географиялық орны аса ыңғайлы. Бұл қалада минерал отын, жоғарғы сатыдағы май өндіріледі. Алайда осы аталғандар табиғатқа кері әсерін тигізеді. Сұрақ бұл қай қала? (Павлодар)
3. Бұл өңірде экологиялық ахуал барған сайын ұшығуда. Мұнда қоршаған ортаны бұлдіретін 2000 - ға жуық кәсіп орын бар, облыс бойынша жылына ауаға 112 млн 5 мың тонна зиянды қалдық таратады. Оның 2 млн 275 мың тоннасы радиоактивті екені анық. Бұл қала шығыста орналасқан. Бұл қай қала? (Семей)

4. Бұл облыс қатты ластануға ұшыраған, мұнаймен ластанған қара топырақ 3 - 15 жылға дейін өнім бермейді. Қазіргі кезде мұнайлы ластанушылардың 66% теңізге өзен арқылы түсетін болса, 24 % қалалық өндіріс қалдықтарымен түседі. Бұл қай облыс? (Атырау облысы) 
5. Су бармайтын жөнді
Көлге қауіп төнді
Ластанудан тағы
Қорғау керек көлді.
Сұрақ: Қазақстан суларының бүйрегі мен жүрегі болып табылатын екі көлді атаңыз. (Арал мен Балқаш)

6. Расул Ғамзатов былай деп жазады:
«Ғалым басын шайқады назаланып,
Ақын күрті, жазушы мазаңды алып,
Қашып барады жағалаудан
Етек жеңін қусырып, азаланып.
Бұның бәрі, меніңше, құр байбалам,
Кәрі..... аралар тозаңданып»
Ақын өз өлеңінде еліміздің қай көлі туралы уайымдап отыр? (Каспий)

7. Айтыңдаршы, жасыл бақтан не көркем!
Көз тойғандай көркейіпті кең өлкем,
Отанымның өрлей түскен өркені,
Сол ғана тек көркемдердің көркемі!
Орманды шабу минутына 20 га жылдамдықпен жүріп жатыр. Сұрақ: осы жағдайды қолға алатын бағдарламаны атаңыз.(Жасыл ел)

8. Бұл қалада пайдалы кен орны пайдаланады. 140 млн м³ тақырланған, ал бл жер жылына 7 млн м³ ұлғаяды. Бұл қала Орталық Қазақстан орналасқан, ауға зиянды заттарды шығарудан республика бойынша 5 орынды алады. Облыс бойынша 3 орындағы, жасы жарты ғасырға тең қала. (Жезқазған)
9. Қазіргі адамдардың жер бетінді өмір сүріп келе жатқанына 40 мыңдай жыл болған. Ал мал өсірімен және егіншілікпен осыдан тек 10 м ың жыл шамасында ғана шұғылдана бастаған. Сондықтан да қалған 30 мың жыл бойына тамақ пен киімнің көзі т ек аңшылық болды. 20 жыл ішінде жер бетінде жануарлардың 110 түрі жойылып кетті. Сұрақ:
Отыра алмас ұл шыдап,
Қызың шыдап,
Жоғалғандар тізімі ұзын шұбақ.
Не?-
Мезгілсіз кеткендердің
Бастарына қойылған қызыл шырақ. (Қызыл кітап)

10. Өткен ғасырда Қазақстанда ең кең таралған жануар. Дәмді еті үшін есепсіз аулаудың салдарынан 30 - жылдары жерімізден жойылып кетті. 1953 жылы бұл аңды Барсакелмес жерсіндіру ісі қолға алынды. Сырт пішіні жылқы тектес, құлағының үлкен, басының салмақты келіп, кекілінің болмауы және есекті елестетсе, жеңіл қимылы мен ептілігі жылқыға ұқсас. Екеуіне ұқсамайтын ерекшелігі - басын көтеріп жүгіруі, ұшқырлығы, мықтылығы, төзімділігі. Бұл қандай Қызыл кітапқа енген аң? (Құлан)
11. Бір машина сағатына ауаға 60 - 70 м³ жуық улы газ бөліп шығарады. Олай болса, Қазақстанның ірі қалаларында қаншама машиналар күндіз - түні жүріп жатыр. Сұрақ: Ең машинасы көп Қазақстанның бір кездері астанасы болған қала. (Алматы)

12. Ауа бәрімізге ортақ, сондықтан республикада шығарылатын зиянды заттардың жартысы осы облысқа тиесілі: 1 млн 142 мың тонна. Көлемі бойынша ең үлкен облыс. (Қарағанды)