РЕФЕРАТ
Роберт
Гук
Роберт
Гук – әйгілі ағылшын жаратылыстанушы,
ағылшын. 1635 жылы 18 шілдеде Freshwater,
Isle of Wight, England.
Уайт арлында Фремуотер деген жерде
жергілікті шіркеудің аға попы жанұясында
дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен
кейін Оксфорд Университетіне түседі.
Университеттегі мұғалімдердің бірі
Р.Бойльге мүғалімдердің бірі асситент
ретінде Роберт Гукты ұсынады. Бойль мен
Гук ынтымақтастығы нәтижелі болды.
1665
жылы алғаш рет жасушаны ағылшын ғалымы
Роберт Гук зерттеді. Ол тығын жасайтын
емен ағашы не себепті суға батпайтынын
зерттеу үшін оның жұқа қабықшасын сол
кездегі жетілдірілген микроскоппен
қарады. Ғалым ағаштың қабығы көптеген
ұсақ ұяшықтарға бөлінгенін байқады.
Сол ұяшықтағы жасуша деп аталатын.
1662
жылы Бойльдің көмегімен Гук Лондонның
Корольдік қоғамына көрсетуші қызметіне
орналасады. Бірақта Гуктың басты мақсаты
ғылыми зерттеулер еді. Гук алғашқы жеке
өзі жазған каппилярлық құбылысқа
арналған еңбегін 1661 жылы жариялады.
Кейін ол астрономиялық құрал-саймандарды
ойлап табу және оларды жетілдірумен
айналысты. Биологиялық, географиялық,
геологиялық зерттеулер жүргізді. Әрбір
осы салаларға ол өзінің үлкен үлесін
тигізді.
Роберт
Гук өзінің 1665 жылы жарық көрген
«Микрография» атты еңбегінен кейін
әйгілі болды. Бұл кітапта Гук өзі
жетілдірілген микроскоппен көр
зерттеулерін жүйелеп баяндайды. Тағы
да бұл кітабында Гук жарықтың табиғаты
жайында ойларын жазып кетеді. Бұл ойлары
үшін ол жарықтың толқындық теориясын
қалаған ғалымнығ бірі болып саналады.
1666
жылдан бастап көп жылдар бойы Лондонның
Корольдік қоғамына, әртүрлі жаратылыстану
мәселелеріне арналған лекцияларын
оқиды. Бұл лекцияларда Гук өзінің
зерттеулерінің нәтижелерін және басқа
ғалымдардың еңбектеріне анализ жасайды.
Лекцияларының бірі серпімділік
мәселелеріне арналды. Серпімділіктің
түсініктемесінің кең түрде түсінік
беруі оын жалпы заңды орнатуға алып
келді. Бұл заң Гук атымен аталады. Гуктың
теориялық қорытындысы эксперименттермен
дәлелденіп келетіндіктен оынң серпімділік
заңы ешқашан күдік тудырмады.
Әйтсе
де Гуктың жан-жақты ғылыми қызығушылығының
теріс нәтижелері де болды. Ол өзінің
зерттеулерін жиі аяғына дейін жеткізбейтін,
мысалға, Ньютонның бүкіл әлемдік тартылыс
заңына негіз салған болатын. Гук 1674 жылы
Ньютонның көзқарасына сәйкес көзқарастарды
жариялаған.
Бірақта
ғылымға деген шынайы берілгендігі
арқасында, өзінің қиын мінезіне
қарамастан, Гукты Англияда ғана емес,
Еуропада да құрметтейтін.
Шванн
Теодор
Шванн
Теодор – неміс физиологы, гистологы,
жасуша теориясының негізін салушы. 1833
жылы Бонн Унттың медицина факультетін
бітіргеннен кейін, Берлин университетінің
анатомиялық мұражайында 1834-1939 жылдары
ассистент болып, Бельгияның Лувен
университетінде профессор болып қызмет
атқарды. Шванн құс жұмыртқасының
дамуына оттектің әсерін, шіру процесін,
ашу процесі кезінде ашытқы саңырауқұлақтарының
рөлін зерттеді.
1836
жылы қарын сөлінің құрамындағы пепсин
ферментін ашты. Ол артерия қан тамырларының
көлденең жолақты бұлшықет талшықтарының
жиырылуын, жүйке-жүйе талшықтарының
қайтадан қалпына келуін тәжірибе жүзінде
дәлелдеді.
1838
жылы ашқан жүйке талшығын қоршап тұратын
ерекше қабықты өзінің құрметіне Шванн
жасушасы деп атаған. Шванның 1839 жылы
шыққан «Өсімдіктердің және жануарлардың
құрылымы мен өсуіндегі сәйкестіктер
туралы микроскопиялық зерттеулер» атты
іргелі еңбегінде жасуша теориясының
негізгі қағидаларын тұжырымдады:
Өсімдіктер
мен жануарлардың құрылысы ұқсас;
Барлық
организмдердің құрылымының негізінде
жасуша жатыр;
Жаңа
жасушалардың түзілуі – өсімдіктердің
және жануарлардың өсуі мен дамуының
негізгі шарттары;
Жасуша
– ең қарапайым бірлік;
Организм
– оны түзетін барлық жасушалардың
біртұтас жиынтығы болып табылады.
Шванн
Бельгия корольдігі ғылым академиясының
(1841), Лондон корольдік қоғамының (1879),
және Париж ғылым академиясының толық
мүшесі болып сайланған.
1839
жылы Шванн Теодор жасуша туралы білімді
жетілдіріп, жануарлар ұлпасы да жасушадан
құрылғанын дәлелдеді. Шванн Теодор
М.Шлейденмен жасуша теориясының негізін
қалап, жасушалар барлық тірі ағзаның
құрылымдық және қызметтік бірлігі
екенін, жануар мен өсімдік жасушаларының
құрылысы бір-біріне ұқсас болатындығын
тұжырымдады.