«ЖАС САРБАЗ» ӘСКЕРИ-ПАТРИОТТЫҚ КЛУБЫ АРҚЫЛЫ БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҢ АЗАМАТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

«ЖАС САРБАЗ» ӘСКЕРИ-ПАТРИОТТЫҚ КЛУБЫ АРҚЫЛЫ БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҢ АЗАМАТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Ислам Болатхан Бахромидинұлы Астана қаласы әкімдігінің «Кәсіптік-техникалық колледжі» ШЖҚ МКК Алғашқы әскери және технологиялық дайындық пәнінің оқытушысы

Толеужанов Зейнелгабдул Канафиянович, Астана қаласы әкімдігінің «Кәсіптік-техникалық колледжі» ШЖҚ МКК Алғашқы әскери және технологиялық дайындық пәнінің оқытушысы

Аннотация.

Мақалада техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарындағы әскери-патриоттық тәрбие жүйесін жетілдіру мәселелері қарастырылады. «Жас Сарбаз» әскери-патриоттық клубының қызметін «Адал азамат» бағдарламасының құндылықтарымен сабақтастыра ұйымдастырудың тәрбиелік мүмкіндіктері сипатталады. Клуб жұмысының білім алушылардың патриоттық санасын, азаматтық жауапкершілігін, тәртіптілігін, командалық әрекетін және қоғамдық белсенділігін дамытудағы рөлі айқындалады.

Әскери-патриоттық тәрбиені теориялық біліммен ғана шектемей, практикалық жаттығулар, әскери-спорттық жарыстар, тарихи-танымдық кездесулер, экскурсиялар, волонтерлік және қоғамдық жұмыстар арқылы жүзеге асырудың әдістемелік тәсілдері ұсынылады. Сонымен қатар педагогтің ұйымдастырушылық рөлі мен әлеуметтік серіктестік мүмкіндіктеріне назар аударылады.

Түйін сөздер: әскери-патриоттық тәрбие, «Жас Сарбаз», «Адал азамат», азаматтық жауапкершілік, патриотизм, тәртіп, білім алушы, тәрбие жұмысы, әлеуметтік серіктестік, техникалық және кәсіптік білім.

Қазіргі білім беру кеңістігінде тұлғаның кәсіби құзыреттілігін қалыптастырумен қатар, оның азаматтық және әлеуметтік жауапкершілігін дамытуға ерекше мән беріледі. Әсіресе техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарында білім алушының кәсіби маман ретінде қалыптасуы оның қоғамдық ортадағы белсенділігімен, тәртібімен және жауапкершілігімен қатар жүруі қажет.

Жастарды Отанды құрметтеуге, ел тарихын білуге, мемлекеттік рәміздерді қастерлеуге, заң талаптарын сақтауға және қоғамдық міндеттерді орындауға тәрбиелеу – тәрбие жұмысының маңызды бағыттарының бірі.

Осы міндеттерді іске асыруда әскери-патриоттық клубтардың әлеуеті жоғары. Соның ішінде «Жас Сарбаз» клубы білім алушылардың әскери-қолданбалы дағдыларын дамытумен бірге, олардың бойында азаматтық қасиеттерді қалыптастыруға мүмкіндік беретін тәрбиелік орта ретінде қарастырылуы мүмкін.

«Адал азамат» бағдарламасының құндылықтарын клуб жұмысының мазмұнына енгізу әскери-патриоттық тәрбиені жаңа мазмұнмен толықтыруға мүмкіндік береді. Бұл ретте патриотизм жеке қарастырылатын қасиет емес, еңбекқорлықпен, жауапкершілікпен, заң мен тәртіпті сақтаумен, бірлікпен және қоғамға қызмет етумен өзара байланыста қалыптасатын құндылық ретінде қарастырылады.

Әскери-патриоттық тәрбие ұғымы көбіне әскери қызметке дайындықпен байланыстырылады. Алайда білім беру ұйымындағы клуб жұмысының тәрбиелік мүмкіндігі бұдан әлдеқайда кең.

«Жас Сарбаз» клубы білім алушыға тәртіпті болуды, белгіленген талаптарды орындауды, ұжым мүшелерімен өзара әрекет етуді, қиындықтарды еңсеруді және өз ісінің нәтижесіне жауап беруді үйретеді.

Мысалы, саптық даярлық кезінде білім алушы тәртіп пен жинақылықты меңгерсе, командалық әскери-спорттық жарыста өз әрекетінің ұжымдық нәтижеге ықпал ететінін түсінеді. Ал практикалық сабақтар барысында алған білімін нақты жағдайда қолдануға үйренеді.

Осыған байланысты клуб қызметін ұйымдастыру кезінде «білім- дағды - әрекет - рефлексия» сабақтастығын сақтау тиімді. Яғни білім алушы алдымен қажетті ақпаратты меңгереді, оны практикалық жағдайда қолданады, белгілі бір әрекет орындайды және нәтижесін талдайды.

«Адал азамат» бағдарламасының құндылықтары клуб қызметінің әртүрлі бағыттарында жүзеге асырылуы мүмкін.

Патриотизм және тәуелсіздік білім алушының Қазақстан тарихына, туған жеріне, мемлекеттік рәміздерге және елдің тарихи-мәдени мұрасына құрметін арттыруға бағытталады. Бұл бағытта тарихи тұлғалармен, әскери қызмет ардагерлерімен кездесулер, танымдық сабақтар, музейлер мен тарихи орындарға экскурсиялар ұйымдастыруға болады.

Әділдік пен жауапкершілік клуб мүшелерінің тапсырмаларды уақытында және сапалы орындауы, өз әрекетіне жауап беруі, жарыстарда әділдік қағидаларын сақтауы арқылы қалыптасады.

Бірлік пен ынтымақ командалық жаттығуларда ерекше көрінеді. Бірлескен тапсырмаларды орындау білім алушыларды бір-бірін тыңдауға, қолдауға және ортақ мақсатқа жету үшін өзара әрекет етуге үйретеді.

Заң және тәртіп клуб жұмысының күнделікті ұйымдастырылуынан көрініс табады. Қауіпсіздік ережелерін сақтау, ішкі тәртіп талаптарын орындау, құқықтық сауаттылықты арттыру - азаматтық мәдениетті қалыптастырудың нақты тетіктері.

Еңбекқорлық пен кәсібилік жүйелі дайындық пен өзін-өзі жетілдіру арқылы дамиды. Әскери-қолданбалы жаттығулардағы табандылық пен тұрақты дайындық білім алушының еңбекке деген жауапты көзқарасын қалыптастыруға ықпал етеді.

Жасампаздық пен инновация клуб мүшелерінің шығармашылық жобаларға, заманауи технологияларды пайдалануға, қауіпсіздік пен қоғамдық мәселелерді шешуге бағытталған бастамалары арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Клуб қызметін ұйымдастыруда дәстүрлі ақпараттық іс-шаралармен қатар, білім алушыны белсенді әрекетке тартатын әдістерді қолдану маңызды.

Тәжірибелік сабақтарда алғашқы медициналық көмек көрсету, бағдарлау, қауіпсіздік негіздері, төтенше жағдай кезіндегі іс-қимыл алгоритмдері сияқты бағыттар қамтылуы мүмкін.

Жағдаяттық тапсырмалар білім алушыға белгілі бір жағдайда дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Мысалы, төтенше жағдай кезінде адамдарды қауіпсіз жерге шығару алгоритмін анықтау немесе алғашқы көмек көрсету ретін белгілеу тапсырмалары жауапкершілік пен шапшаңдықты дамытады.

Жобалық жұмыс білім алушылардың зерттеу және шығармашылық қабілеттерін арттырады. Клуб мүшелері туған өлкенің әскери тарихы, жергілікті батырлар, әскери дәстүрлер, қауіпсіздік мәдениеті немесе волонтерлік қызмет бағыттарында шағын жобалар әзірлей алады.

Пікірталас пен рефлексия әдістері де маңызды. Іс-шара соңында «Мен не үйрендім?», «Менің әрекетім топқа қалай әсер етті?», «Бұл құндылықты күнделікті өмірде қалай қолдана аламын?» деген сұрақтар арқылы білім алушының өз тәжірибесін саралауына мүмкіндік беріледі.

Әскери-патриоттық клубтың мүмкіндігін кеңейтудің бір жолы - әлеуметтік серіктестермен тұрақты байланыс орнату.

Әскери бөлімдермен, ардагерлер ұйымдарымен, құқық қорғау органдарымен, төтенше жағдайлар қызметімен, медициналық ұйымдармен және қоғамдық бірлестіктермен бірлескен жұмыстар білім алушының нақты өмірлік тәжірибесін кеңейтеді.

Мұндай ынтымақтастық шеңберінде кездесулер, ашық сабақтар, практикалық тренингтер, экскурсиялар, шеберлік сабақтары және кәсіби бағдар беру іс-шаралары ұйымдастырылуы мүмкін.

Әлеуметтік серіктестердің қатысуы білім алушыға әртүрлі мамандықтар мен қызмет бағыттары туралы шынайы ақпарат алуға, азаматтық міндеттердің нақты мазмұнын түсінуге және болашақ кәсіби бағытын саналы таңдауға ықпал етеді.

Клуб жұмысының нәтижелілігі педагогтің ұйымдастырушылық және әдістемелік шеберлігіне байланысты. Педагог клуб мүшелерінің белсенділігін арттыру үшін дайын сценарийді ғана пайдаланбай, білім алушыларды жоспарлау мен ұйымдастыру үдерісіне тартуы қажет. Мысалы, іс-шараның бір бөлігін білім алушылардың өздеріне ұйымдастыруды тапсыру, командалық міндеттерді өзара бөлу, шағын жобаларды қорғау олардың дербестігін қалыптастырады. Сонымен қатар педагог қауіпсіздік талаптарының орындалуын, білім алушылардың психологиялық және жас ерекшеліктерін ескеруі қажет.

Клубтағы тәрбие жұмысының негізгі қағидаларының бірі - талап қою мен қолдаудың тепе-теңдігін сақтау. Тәртіпті талап ету білім алушыны жазалауға емес, оның жауапкершілігін қалыптастыруға бағытталуы тиіс.

Клубтың жүйелі ұйымдастырылған қызметі нәтижесінде білім алушылардың:

• патриоттық сана-сезімі мен елге деген құрметі;

• азаматтық жауапкершілігі;

• тәртіп сақтау дағдысы;

• құқықтық сауаттылығы;

• командалық жұмыс мәдениеті;

• көшбасшылық және ұйымдастырушылық қабілеті;

• дене дайындығы және қауіпсіздік дағдылары;

• қоғамдық және волонтерлік қызметке қызығушылығы;

• еңбекке жауапты көзқарасы;

• өздігінен шешім қабылдау және рефлексия жасау қабілеті

• дамуына жағдай жасалады.

Бұл нәтижелерді бағалау кезінде тек жарыстардағы орындар мен спорттық көрсеткіштерге сүйену жеткіліксіз. Білім алушының сабаққа және клуб жұмысына қатысу белсенділігі, тапсырманы орындауы, командалық әрекеті, қоғамдық бастамаларға араласуы және жеке жауапкершілігінің өзгеруі де ескерілуі қажет.

«Жас Сарбаз» әскери-патриоттық клубының тәрбиелік мүмкіндігі оның әскери бағыттағы мазмұнымен ғана анықталмайды. Клуб – білім алушының азаматтық ұстанымын, жауапкершілігін, тәртібін және қоғамдық белсенділігін дамытуға мүмкіндік беретін педагогикалық орта.

«Адал азамат» бағдарламасының құндылықтарын клуб қызметіне жүйелі енгізу патриоттық тәрбиені білім алушының күнделікті әрекетімен байланыстыруға жағдай жасайды. Бұл ретте әрбір жаттығу, жарыс, кездесу немесе қоғамдық жұмыс нақты тәрбиелік мақсатпен ұштасуы қажет.

Әскери-патриоттық тәрбиенің нәтижесі білім алушының әскери дағдыларды меңгеруімен ғана емес, оның өз міндетін адал орындауынан, тәртіпті сақтауынан, өзгеге құрмет көрсетуінен, ұжыммен бірлесіп әрекет етуінен және қоғамға пайдалы болуға ұмтылуынан көрінеді.

Сондықтан «Жас Сарбаз» клубын білім беру ұйымының жалпы тәрбие жүйесімен ықпалдастыра отырып ұйымдастыру - патриоттық тәрбиенің мазмұнын жетілдірудің және білім алушыны жауапты азамат ретінде қалыптастырудың тиімді бағыттарының бірі.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.

2. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

3. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың тиісті мемлекеттік бағдарламалары мен тұжырымдамалық құжаттары.

4. «Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасын іске асыруға арналған нормативтік-әдістемелік құжаттар.

5. Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмысына қатысты әдістемелік ұсынымдар.