Жасанды интеллект — балалар көзімен: Болашақтың сиқырлы көмекшісі

Кіріспе: Біздің өмірімізге енген «сиқыр»

Құрметті оқушылар, ұстаздар және ата-аналар! Ертегілердегі «ұшатын кілем», «сиқырлы айна» немесе өздігінен сөйлейтін заттар туралы естіген боларсыздар? Бүгінгі таңда осы ертегілер біздің көз алдымызда шындыққа айналып жатыр. Оның басты себебі — Жасанды интеллект (немесе қысқаша ЖИ).

Жасанды интеллект дегеніміз — бұл адам сияқты ойлауға, үйренуге және шешім қабылдауға бағдарламаланған ақылды компьютерлер мен роботтар. Оның кәдімгі есептегіш машиналардан айырмашылығы — ол тек берілген тапсырманы орындап қана қоймайды, уақыт өте келе өзін-өзі дамытып, жаңа нәрселерді үйрене алады.

1. Жасанды интеллект біздің үйімізде және мектепте

Бастауыш сынып оқушылары күнделікті өмірде ЖИ технологияларын жиі кездестіреді, бірақ оның артында үлкен ғылым тұрғанын байқай бермейді. Келіңіздер, мысалдарға қарап көрейік:

• Ақылды дауыстық көмекшілер: Телефоныңыздағы немесе ақылды колонкадағы Алиса, Siri немесе Google көмекшілері — ЖИ-дің жарқын мысалы. Сіз одан «Бүгін күн райы қандай?», «Маған қызықты ертегі айтып берші» деп сұрағанда, ол сіздің дауысыңызды танып, лезде жауап береді.

• Мультфильмдер мен видеолар: YouTube немесе басқа да платформаларда сіз жақсы көретін мультфильмдерді тауып беретін — осы ЖИ. Ол сіздің талғамыңызды жаттап алып, сізге ұнауы мүмкін келесі видеоны ұсынады.

• Мектептегі көмекшілер: Қазіргі таңда робототехника үйірмелеріндегі Scratch бағдарламасы немесе шағын роботтардың қозғалысын басқару (мысалы, роботтың «қолын» немесе моторын белгілі бір жылдамдықпен қозғалту) ЖИ-дің алғашқы баспалдақтары болып табылады.

2. Жасанды интеллект не істей алады? (Оқушыларға арналған мүмкіндіктер)

Бастауыш сынып оқушылары үшін ЖИ тек ойыншық емес, өте пайдалы білім құралы бола алады.

А) Тілдерді қызықты әрі тез үйрену

Шетел тілін немесе өз ана тілімізді үйренгенде ЖИ көмекшілері өте тиімді. Мысалы, арнайы қосымшалар баланың сөздерді дұрыс айтуын қадағалайды. Егер бала қате жіберсе, ЖИ оны ренжітпей, жұмсақ қана түзетеді және сөзді дұрыс дыбыстауды үйретеді.

Ә) Жеке дара мұғалім секілді көмектесу

Әр баланың сабақты меңгеру жылдамдығы әртүрлі. ЖИ бағдарламалары баланың деңгейін анықтап, оған дәл өзіне лайықты тапсырмалар бере алады. Мысалы, математикадан есептерді тез шығарса — күрделірек деңгейге өткізеді, ал қиналса — есептің шешілу жолын қарапайым мультипликация арқылы түсіндіріп береді.

Б) Шығармашылықты дамыту

Қазіргі ЖИ құралдары балалардың қиялын шындыққа айналдыруға көмектеседі. Сіз мәтінмен «Маған ғарышта жүрген мысықтың суретін салып бер» деп жазсаңыз, ЖИ оны санаулы секундта салып береді. Бұл балалардың сурет салуға, ертегі жазуға деген құштарлығын арттырады.

3. Танымдық ойын: ЖИ қалай жұмыс істейді?

Балаларға ЖИ-дің жұмыс істеу принципін түсіндіру үшін «Мысық пен Ит» мысалын келтіруге болады.

Компьютер басында ештеңе білмейді. Ғалымдар оған мыңдаған мысықтың және мыңдаған иттің суретін көрсетеді. ЖИ суреттерді талдап, мысықтың құлағы тік, мұрты ұзын болатынын, ал иттің тұмсығы басқаша келетінін «үйренеді». Осыдан кейін оған мүлдем жаңа сурет көрсетсеңіз, ол еш қателеспестен: «Бұл — мысық!» деп таба алады. Бұны ғылымда «Машиналық үйрену» (Machine Learning) деп атайды.

4. Алтын ережелер: Жасанды интеллектіні қалай дұрыс пайдалану керек?

Жасанды интеллект өте ақылды болғанымен, ол адамның, әсіресе мұғалім мен ата-ананың орнын баса алмайды. Бастауыш сынып оқушылары ЖИ-мен жұмыс істегенде мына ережелерді есте сақтауы тиіс:

1. ЖИ сіздің орныңызға үй тапсырмасын орындамауы керек: Ол тек бағыт беруші, түсіндіруші көмекші. Есепті ЖИ-ге шығартқан бала өзі ештеңе үйренбейді.

2. Қауіпсіздік — бірінші орында: Интернетте ЖИ құралдарын қолданғанда өзіңіздің аты-жөніңізді, мекенжайыңызды немесе мектебіңізді жазбауыңыз керек.

3. Уақытты шектеу: Экран алдында көп отыру денсаулыққа зиян. ЖИ-мен жұмыс істеген соң, міндетті түрде таза ауада ойнап, кітап оқу қажет.

Қорытынды: Болашаққа қадам

Жасанды интеллект — бұл біздің болашағымыз. Бүгінгі бастауыш сынып оқушылары ертең осы технологияларды басқаратын, тіпті жаңа ЖИ бағдарламаларын ойлап табатын ғалымдар мен инженерлерге айналады. Ол үшін мектептегі Цифрлық сауаттылық, Математика және Жаратылыстану сабақтарын жақсы оқу керек. Технологияны дұрыс қолдана білсек, ол біздің ең жақын әрі сенімді досымызға айналады.

Дайындаған: "Smart ilim" мектеп-гимназиясы, Бастауыш сынып мұғалімі: Кожикова Арайлым Кудретқызы