Тақырыбы: «Жасанды интеллект біздің өмірімізде»

Бағыты: Информатика

Орындаушы:

Жетекшісі:

2 025 ж.

АҢДАТПА

Жасанды интеллект – адамның ойлау қабілетіне ұқсап, ақпаратты өңдеп, тапсырмаларды орындай алатын технология. ЖИ-дің мысалдарын қарастырдық: телефондағы дауыспен басқару, ақылды көліктер, үйдегі робот-шаңсорғыштар, оқу бағдарламаларындағы көмекші жүйелер. Сондай-ақ ЖИ адамдарға не үшін керек екенін және оған жауапкершілікпен қарау қажеттігін түсіндік. Зерттеу нәтижесінде жасанды интеллекттің адамдардың жұмысын жеңілдететініне, уақытты үнемдейтініне және болашақта одан да көп пайда әкелетініне көз жеткіздік. Бірақ біз ЖИ-ді дұрыс пайдалану, оны тек жақсы істерге қолдану маңызды екенін ұқтық. Бұл жоба арқылы жасанды интеллекттің біздің өміріміздің бір бөлігіне айналғанын және болашақта оның мүмкіндіктері одан да арта түсетінін білдік.

АННОТАЦИЯ

Искусственный интеллект — это технология, способная обрабатывать информацию и выполнять задачи, аналогичные человеческому мышлению. Мы рассмотрели примеры ИИ: голосовое управление телефоном, умные автомобили, роботы-пылесосы для дома и системы-помощники в образовательных программах. Мы также поняли, зачем людям нужен ИИ и как ответственно к нему подходить. В результате исследования мы убедились, что искусственный интеллект упрощает работу людей, экономит время и принесёт ещё больше пользы в будущем. Но мы поняли, что важно использовать ИИ правильно, только во благо. Благодаря этому проекту мы узнали, что искусственный интеллект прочно вошёл в нашу жизнь, и что его возможности ещё больше возрастут в будущем.

ANNOTATION

Artificial intelligence is a technology capable of processing information and performing tasks similar to human thought. We examined examples of AI: voice control for phones, smart cars, robotic vacuum cleaners for the home, and assistant systems in educational programs. We also understood why people need AI and how to approach it responsibly. Our research convinced us that artificial intelligence simplifies people's work, saves time, and will bring even greater benefits in the future. But we realized the importance of using AI correctly, only for good. Thanks to this project, we learned that artificial intelligence has become an integral part of our lives, and that its capabilities will grow even more in the future.

Эссе

«Жасанды интеллект біздің өмірімізде»

Жасанды интеллект — адамның ойлау қабілетіне ұқсас, көп мәліметті түсініп, талдап, тапсырмаларды орындай алатын компьютерлік жүйе. Ол бізге түрлі істерде көмектеседі. Менің ойымша, жасанды интеллект біздің өмірімізді жеңілдетеді. Мысалы, телефондағы «ақылды көмекші» арқылы біз ауа райын сұрап біле аламыз, ақпарат іздей аламыз, тіпті музыка қоса аламыз. Үйде робот-шаңсорғыш еденді өзі тазалайды, смарт-сағат денсаулығымызды бақылап отырады. Көліктер жолды өздері тауып, қауіпсіз жүруге көмектеседі. Дүкендерде ақылды кассалар жұмыс істейді, ал мектепте оқу бағдарламаларында бізге тапсырма түсіндіретін жүйелер бар.

Жасанды интеллект тек тұрмыста емес, маңызды салаларда да қолданылады. Мысалы, дәрігерлер ауруды анықтауға жасанды интеллектті пайдаланады, мұғалімдер оқушыларға жеке-жеке тапсырма құра алады. Ғалымдар табиғатты қорғау үшін, жануарларды бақылау үшін де осы технологияны қолданады. Бұл — үлкен көмек. Жасанды интеллект — тек біздің көмекшіміз. Сондықтан оны дұрыс пайдалану керек. Біз жеке қауіпсіздік ережелерін білуіміз керек, интернетке жеке мәліметімізді бермеуіміз керек. Жасанды интеллектті тек жақсы істерге жұмсаған дұрыс. Мен болашақта жасанды интеллект одан да жақсы дамиды деп ойлаймын. Мүмкін, ол адамдарға табиғатты қорғауда, жаңа дәрі табуда, ғарышты зерттеуде көмектесер. Мен де өскенде осындай пайдалы технологиялар жасап, елімді дамытқым келеді.

Жасанды интеллект — біздің сенімді көмекшіміз. Ол өмірді жеңіл, қызықты және қауіпсіз етеді. Бірақ біз әрқашан білім алып, еңбектеніп, дұрыс пайдалануымыз керек. Сол кезде ғана болашақ жарқын болады.

МАЗМҰНЫ

Кіріспе

Бүгінгі таңда әлемде үлкен өзгерістер орын алып жатыр. Технологиялар дамып, күн сайын жаңа жаңалықтар пайда болуда. Сол жаңалықтардың ең маңыздысы – жасанды интеллект. Жасанды интеллект — адамның ойлау қабілетіне ұқсас, ақпаратты қабылдап, талдап, шешім қабылдай алатын ақылды компьютерлік жүйе. Біз оны телефоннан, компьютерден, ойындардан, тіпті үй тазалайтын роботтан да көре аламыз.

Жасанды интеллект қазірдің өзінде адамдарға үлкен көмек беруде: ол сұрақтарға жауап береді, есеп шығарады, үйді тазалайды, бағыт көрсетеді, тіпті ауруларды анықтауға көмектеседі. Сондықтан жасанды интеллект туралы білім алу — болашақ үшін өте маңызды.

Тақырыптың өзектілігі. Жасанды интеллект қазіргі уақытта барлық жерде қолданылады. Білім беру, медицина, ғылым, тұрмыс — бәрінде жасанды интеллекттің әсері бар. Болашақта бұл технология одан әрі дамып, жаңа мүмкіндіктер туғызады. Осы себепті оқушылардың жас кезінен жасанды интеллектті түсінуі, оны дұрыс қолдануды үйренуі — уақыт талабы. Бұл тақырыптың өзектілігі — балаларды жаңа технологиялар әлеміне дайындау.

Зерттеу мақсаты - Жасанды интеллект туралы толық түсінік қалыптастыру және оның қазіргі өмірде және болашақта алатын орнын анықтау.

Зерттеу міндеттері

1. Жасанды интеллекттің анықтамасын түсіндіру;

2. Оның қалай жұмыс істейтінін көрсету;

3. Өмірдегі қолданыс мысалдарын жинау;

4. Жасанды интеллекттің артықшылықтары мен шектеулерін анықтау;

5. Жасанды интеллект көмегімен тәжірибе жасау;

6. Сыныптастар арасында сауалнама өткізу;

Зерттеу нысаны. Жасанды интеллект және оның мектепте, тұрмыста және қоғамда қолданылуы.

Зерттеу әдістері: әдебиеттер мен интернет деректерін зерттеу, бақылау және тәжірибе жасау, сұрақ-жауап, сауалнама жүргізу, алынған мәліметтерді сараптау және салыстыру, қорытынды шығару.

Ғылыми жаңалығы. Бұл зерттеу жұмысында жасанды интеллект бастауыш мектеп оқушысының көзқарасы арқылы қарастырылды. Оқушы өз тәжірибесін пайдаланып, жасанды интеллектпен әрекет жасап, достарының пікірін жинақтады. Зерттеу нәтижесінде жасанды интеллекттің балалар өміріндегі рөлі ашылып, оның болашағы туралы авторлық болжамдар қосылды.

1. Жасанды интеллект маңызы

1.1 Жасанды интеллекттің жұмыс жасауы

ЖИ технологиялар өте жылдам дамып жатыр. Біз күн сайын телефон, планшет, компьютер қолданамыз. Олардың бәрі бізге көмектеседі, тапсырмаларымызды жеңілдетеді. Осындай ақылды құрылғыларды басқаруға көмектесетін ерекше технология бар [1]. Ол — жасанды интеллект.

Жасанды интеллект — бұл адамның ойлау қабілетіне ұқсайтын, түрлі мәліметті түсініп, талдап, жауап бере алатын ақылды компьютер жүйесі. Жай компьютер тек адам бұйрығын орындайды. Ал жасанды интеллект өз бетімен ойланып шешім таба алады. Ол ақпаратты талдап, үлгілерді танып, жаңа нәрселерді үйренеді.

Қарапайым мысалдар: Телефонға «Ән қой» деп айтсақ, ол сөйлеуімізді түсінеді. Робот-шаңсорғыш еденді өзі тазалайды. Навигатор жолды тауып көрсетеді. Ойындардағы қарсылас кейіпкерлер өздері әрекет жасайды. Міне, мұның бәрі — жасанды интеллекттің көмегі.

Жасанды интеллекттің көмегімен біз көп нәрсені жылдам және дәл істей аламыз. Ол бізге жылдам есеп шығаруға, сұрақтарға жауап беруге, тіпті ауа райын болжауға көмектеседі. Сондықтан жасанды интеллект қазір бүкіл әлемде кеңінен қолданылып келеді. Жасанды интеллект адамның орнын толық баспайды. Адам — әрқашан ақылды, сезімтал, ойлана алатын жан. Бірақ жасанды интеллект — адамның жақсы көмекшісі. Ол бізге қиын және ұзақ жұмыстарды орындауға мүмкіндік береді [2]. Бүгінгі балалар — болашақтың иелері. Сондықтан жасанды интеллектті дұрыс түсініп, тиімді қолдану — өте маңызды. Ертең әр мамандыққа жаңа технологиялар қажет болады. Біздің болашағымыз үшін білім алып, жаңа дүниелерге үйренуіміз керек.

Жасанды интеллект қалай жұмыс істейді? Бұл сұраққа қарапайым мысалмен жауап беруге болады. Адам бала кезінен суреттерді, сөздерді, сандарды көріп, оларды есінде сақтап үйренеді. Сол сияқты жасанды интеллект те көп ақпаратты көріп, оны есте сақтап, талдап үйренеді [2].

1) Ақпарат қабылдау

Алдымен жасанды интеллект ақпарат жинайды. Ол сурет, мәтін, дыбыс немесе видео болуы мүмкін. Мысалы: иттің суретін көп көрсе, ол итті тани бастайды. Адамның дауысын тыңдаса, оны түсінеді. Сандарды көрсе, есептеуге үйренеді. Яғни жасанды интеллект — “көріп”, “тыңдап”, “оқып” үйренетін жүйе.

2) Талдау және түсіну

Жиналған мәліметті жасанды интеллект салыстырады, ой елегінен өткізеді. Ол заттардың ұқсастықтарын табады, айырмашылығын ажыратады. Мысалы: ит пен мысықты ажырату, дауысты сөзден тану, трафик ережесін түсіну, ауа райын болжау. Бұл — адамның “ойлануына” ұқсайды.

3) Шешім қабылдау

Ақпаратты талдағаннан кейін жасанды интеллект жауап береді немесе әрекет жасайды: сұраққа жауап береді, роботты жүргізеді, мәтін жазады, тапсырма орындайды.

Жасанды интеллектті арнайы бағдарламалар мен алгоритмдер арқылы үйретеді. Егер оған мыңдаған мысық суретін көрсетсе, ол мысықты танып үйренеді. Бұл процеске машиналық оқыту деп айтамыз. Ал өте күрделі ақпаратты түсінетін жүйені терең оқыту дейді. Мысалы, адамның эмоциясын, сөйлеу мәнерін, әуенді тану. Демек, жасанды интеллект көп ақпарат арқылы және тәжірибе арқылы дамиды. Адам сияқты ол да қателесіп, қайта үйренеді, жақсарады [3].

Жасанды интеллект қайда қолданылады?

Біз байқамай-ақ күнде жасанды интеллектпен кездесеміз. Ол бізге түрлі жұмыстарды жылдам әрі дұрыс орындауға көмектеседі. Жасанды интеллект — қазіргі заманның ең маңызды жаңалығы. Ол адамға көмектеседі, уақытты үнемдейді, жұмысты жеңілдетеді. Бірақ біз оны дұрыс қолдануымыз керек. Жасанды интеллект — тек құрал, ал ең бастысы — адам ақылы. Балалар бұл технологияны түсініп, оны дұрыс қолданса, болашақта үлкен жетістіктерге жетеді. Сол себепті жасанды интеллект туралы білім алу — біздің болашағымызға жасалған алғашқы қадам [3].

1.2 Жасанды интеллекттің өміріміздегі орны

Жасанды интеллект бүгінде біздің өміріміздің ажырамас бөлігіне айналып келеді. Бұрын адамдар мұндай технологияны тек ертегі немесе фильмдерден ғана көрсе, қазір ол күнделікті тұрмысымызда қолданылады. Біз кейде жасанды интеллектті байқамай да қолданамыз, бірақ ол үнемі қасымызда — телефонымызда, компьютерімізде, тіпті үйдегі тұрмыстық техникада да бар [4].

Ең алдымен, жасанды интеллект білім алуда үлкен рөл атқарады. Қазір көп балалар онлайн сабақ оқиды, тест тапсырады, үй тапсырмасын электронды жүйеге жүктейді. Мұндай жүйелер оқушының жауабын тексеріп, баға қоя алады. Сондай-ақ, онлайн оқу платформаларында оқушыға есеп шығару жолын түсіндіретін, сұрақтарға жауап беретін ақылды бағдарламалар бар. Бұл — оқушыларға үлкен көмек.

Тұрмыста жасанды интеллект бізге үй шаруасын жеңілдетуге көмектеседі. Мысалы, робот-шаңсорғыш бөлмені өзі ыңғайлап тазалайды. Ақылды тоңазытқыш ішіндегі өнімдердің жарамдылық уақытын бақылап, кейбіреуі тіпті рецепт ұсына алады. Дауыспен басқарылатын колонкалар ауа райын айтады, ән қояды, жаңалық оқып береді [4].

Жолда жүргенде де жасанды интеллект көмектеседі. Навигатор бізге ең қысқа немесе ең жылдам жолды таңдап береді. Кейбір көліктерде автопилот бар, ол қауіпсіз жүруге көмектеседі. Жолдағы белгілерді танып, кедергілерді байқап, жүргізушіге ескерту жасайтын жүйелер де жасанды интеллект арқылы жұмыс істейді.

Дүкендерде де жасанды интеллект қолданылады. Терминалдар тауарды өзі сканерлеп, төлем қабылдайды. Кейбір онлайн дүкендер біз бұрын не сатып алғанымызды есте сақтап, ұқсас заттарды ұсынады. Бұл – жасанды интеллекттің ойлау қабілетінің бір көрінісі.

Дәрігерлер де жасанды интеллектті пайдаланады. Ол ауруды ертерек анықтауға, рентген суреттерін талдауға, медициналық ақпараттарды салыстыруға көмектеседі. Бұл адамдардың өмірін сақтап, дұрыс ем таңдауға мүмкіндік береді.

Көбіміз әуежай, теміржол вокзалы немесе банктерде бетті тану, құжат тексеру жүйелерін көрдік. Бұл да жасанды интеллекттің бір түрі. Ол қауіпсіздік шараларын күшейтуге көмектеседі [5].

Көріп отырғанымыздай, жасанды интеллект — біздің күнделікті өміріміздің барлық саласына еніп үлгерген. Ол бізге уақыт үнемдеуге, дәл және жылдам шешім қабылдауға көмектеседі. Болашақта жасанды интеллект қолданылатын салалар бұдан да көбейетіні анық.

1.3 Жасанды интеллекттің пайдасы мен шектеулері

Жасанды интеллект адам өмірін жеңілдетіп, көптеген пайдалы мүмкіндіктер ұсынады. Бірақ оны қолдану барысында кей шектеулер де бар. Бұл тарауда біз жасанды интеллекттің артықшылықтары мен шектеулерін қарастырамыз [6].

Біріншіден, жасанды интеллект адамдардың жұмысын жеңілдетеді. Қиын, ұзақ уақыт алатын тапсырмаларды тез орындайды. Мысалы, үлкен мәліметтерді есептеу, ақпараттарды салыстыру, деректерді сақтау — мұның бәрі компьютер үшін өте оңай.

Екіншіден, жасанды интеллект қателік ықтималдығын азайтады. Адам кейде шаршап, қате жібереді, ал жасанды интеллект команда мен деректерге негізделіп жұмыс істейді. Сол себепті ол есептеуде, диагноз қоюда, жол қозғалысын бақылауда өте тиімді.

Үшіншіден, жасанды интеллект білім беруде үлкен көмек көрсетеді. Оқушының деңгейіне қарап тапсырма береді, түсіндіреді, қатені көрсетеді, қызықты білім ресурстарын ұсынады. Бұл — әр баланың жеке қабілетін дамытуға мүмкіндік береді.

Төртіншіден, жасанды интеллект қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Бейнекамералардағы тану жүйелері, қауіп туралы хабарлау жүйелері адамдарды қорғайды. Дәрігерлерге қауіпсіз операция жасауға көмектеседі, өрт қауіпін алдын ала анықтайды [6].

Бесіншіден, жасанды интеллект шығармашылыққа да көмектеседі. Ол музыка жасай алады, сурет салады, мәтін ұсынады. Бірақ адам шығармашылығын толық алмастыра алмайды — өйткені сезім мен қиял тек адамға тән.

Жасанды интеллект қанша ақылды болса да, оның да кемшіліктері бар. Біріншіден, ол адам сияқты ойламайды. Жасанды интеллект тек үйретілген ақпарат бойынша жұмыс істейді. Егер оған жаңа немесе түсініксіз тапсырма берілсе, ол қателесуі мүмкін.

Екіншіден, жасанды интеллект сезімсіз. Ол қуана да, ренжи де алмайды. Сондықтан адам жүрегіндегі мейірімділік, түсіну, жанашырлық сияқты қасиеттерді алмастыра алмайды.

Үшіншіден, жасанды интеллектке тым сеніп қалуға болмайды. Егер адамдар бәрін машинаға жасатса, өздері жалқау болып қалуы мүмкін. Сондықтан адам әрдайым ойлануы, білімін дамытуы керек.

Төртіншіден, кейде жасанды интеллект деректерді дұрыс түсінбеуі мүмкін. Мысалы, суреттен затты қате тану, сөзді дұрыс естімеу немесе логикалық ойға сай емес ұсыныс беру. Бұл — оның әлі де даму үстінде екенін көрсетеді. Жасанды интеллект — адамға үлкен көмекші. Ол көптеген жұмысты тез, дәл және тиімді орындай алады. Бірақ біз әрдайым есте сақтауымыз керек: ең маңыздысы — адамның ақылы, жүрегі және еңбегі. Жасанды интеллект — біздің құралымыз, ал ең басты шешімді әрқашан адам қабылдайды. Болашақта жасанды интеллект күшейген сайын біз де білім алып, дамып, оны дұрыс қолдануды үйренуіміз керек. Тек сонда ғана бұл технология адамзатқа пайда келтіріп, өмірімізді жақсарта алады [7].

2. Жасанды интеллектпен тәжірибе

2.1 Мектептегі жасанды интеллект қолдану

Жасанды интеллект туралы тек теория оқып қана қою жеткіліксіз. Оны шын өмірде қолдану, сұрақ қою, бақылау жасау зерттеуді қызықты әрі пайдалы етеді. Осы бөлімде мен жасанды интеллектпен жеке тәжірибе жасап, оның мүмкіндіктері мен шектеулерін өз көзіммен көрдім. Зерттеу барысында телефондағы ақылды көмекшіні пайдаландым. Бұл бағдарламалар дауысты таниды, сұрақтарға жауап береді, тапсырма орындайды [8].

Алдымен жасанды интеллектке қарапайым сұрақтар қойдым: ауа райы, уақыт, күн туралы. Ол маған өте тез және нақты жауап берді. Мысалы, «Бүгін ауа райы қандай?» деп сұрағанда, ол маған қаладағы температураны, желдің жылдамдығын және күннің ашық немесе бұлтты болатынын айтты. Бұл — жасанды интеллекттің интернеттен ақпарат алып, оны қысқа әрі түсінікті етіп жеткізе алатынын дәлелдеді. Келесі кезекте математикадан шағын есеп сұрадым. «25+34 қанша болады?» деп сұрадым. Программа жылдам жауап берді — 59. Бұл жасанды интеллекттің есептеуді жақсы орындайтынын көрсетті. Мен одан жануарлар туралы да сұрадым, мысалы: «Арыстан туралы қызықты ақпарат айт». Жасанды интеллект арыстанның Африкада өмір сүретінін, ол «орман патшасы» атанатынын және өте күшті аң екенін айтып берді. Сонымен бірге, музыканы қосу, ертегі айту, ағылшын сөздерін аудару тапсырмаларын бердім. Ол әрқайсысын орындады: ертегі айтып берді, музыка қойды, «school» сөзін қазақшаға аударып берді [8].

Тәжірибеден түйгенім:

• Жасанды интеллект:

• сұрақты түсінеді

• ақпаратты тез табады

• жауапты нақты береді

• үйренуге көмектеседі

Бірақ бір жағдайда ол жауап бере алмады: «Менің ең сүйікті ойыным қандай?» деп сұрағанда жауап бермеді, өйткені ол жеке ойды білмейді. Осыдан жасанды интеллекттің адамның ойы мен сезімін толық білмейтіні анықталды.

Мектеп — білім ордасы, сондықтан жасанды интеллект білім беру саласында маңызды рөл атқарады. Осы бөлімде мен мектепте жасанды интеллекттің қайда және қалай қолданылатынын зерттедім. Зерттеу үшін бақылау, тәжірибе және талдау әдістерін пайдаландым.

Бірінші бақылауым — электронды күнделік. Біз сабақтан кейін үй тапсырмасын Kundelik.kz жүйесінен қараймыз. Бұл жүйе автоматты түрде баға береді, сабақ кестесін сақтайды, мұғалім мен оқушы арасында ақпарат алмасуға мүмкіндік береді. Бұл — жасанды интеллект элементтері бар жүйе.

Екінші бақылау — онлайн оқу платформалары. BilimLand және Daryn.online жүйелерінде бейнесабақтар, тесттер, жаттығулар көп. Бұл бағдарламалар оқушының жауабын тексеріп, дұрыс емес жерін көрсетеді. Яғни бағдарлама өзі талдайды, нәтижені шығарады. Бұл да жасанды интеллекттің бір түрі [8].

Үшінші мысал — интерактивті тақта. Қазіргі сабақтарда мұғалім материалды тақтаға шығарып қана қоймай, бейне, тапсырма, ойын қолданады. Тақтадағы кей бағдарламалар оқушының жазуын таниды, дұрыс жауапты анықтайды — бұл да жасанды интеллект жұмысы.

Сонымен қатар, ақпарат іздеу үшін Google қолданамыз. Мысалы, табиғат туралы мәлімет, сурет, өлең, карта қажет болса, интернеттен жылдам табамыз. Бұл жүйелер біздің сұрағымызды түсініп, ең қажетті жауапты ұсынады — бұл жасанды интеллекттің «ақпарат таңдау қабілеті».

2.2 Мен және менің достарымның жасанды интеллектті қолдануы

Жасанды интеллект туралы тек кітап немесе интернеттен ақпарат оқып қана қою жеткіліксіз деп ойладым [9]. Сондықтан мен өз сыныптастарымның жасанды интеллект туралы не білетінін анықтау үшін шағын сауалнама жүргіздім. Бұл зерттеу балалардың технологияға қызығушылығын, жасанды интеллект туралы білім деңгейін және оны қолдану тәжірибесін білуге көмектесті. Зерттеуіме 5 оқушы қатысты. Әрқайсысына бес сұрақтан қойдым. Мен сауалнаманы ауызша жүргіздім және жауаптарды кестеге түсірдім.

Сауалнама сұрақтары

1. Сен жасанды интеллект туралы естідің бе?

2. Жасанды интеллект қайда қолданылады деп ойлайсың?

3. Үйде жасанды интеллектті қолданасың ба? (мысалы: дауыспен іздеу, YouTube-дегі ақылды ұсыныстар, ойындар)

4. Жасанды интеллект адамға пайдалы ма?

5. Болашақта жасанды интеллект көбірек қолданылуы мүмкін деп ойлайсың ба?

Сауалнама нәтижелері бойынша: 5 оқушының 4-еуі жасанды интеллект туралы естіген, 3 оқушы үйде жасанды интеллект қолданатынын айтты. Барлық оқушылар жасанды интеллекттің пайдалы екенін мойындады. Барлық оқушы болашақта бұл технология қажет болады деп есептейді. Тек 1 оқушы жасанды интеллект қайда қолданылатынын нақты айта алмады [10].

Бұл нәтиже қазіргі балалардың технологиямен жақсы таныс екенін көрсетеді. Олар жасанды интеллектті ойын, видео қарау, ақпарат іздеу сияқты күнделікті істерде байқайды. Сонымен қатар балалар жасанды интеллекттің болашағы бар екенін түсінеді.

80% — ЖИ туралы біледі

60% — Үйде қолданады

100% — Пайдалы деп санайды

100% — Болашағы бар деп ойлайды

Бұл көрсеткіштер балалардың санасында жасанды интеллект туралы оң көзқарас қалыптасқанын дәлелдейді, зерттеулерімде көрсеткендей, қазіргі оқушылар технологияға қызығады және жаңа білім алуға дайын. Жасанды интеллект балалар өміріне еніп үлгерген. Оқушылардың көп бөлігі ЖИ-ді дұрыс қолдана біледі және оны болашақта өмірімізде көп кездесетін технология деп есептейді [11]. Сауалнама мен бақылау арқылы жасанды интеллекттің жас буын арасында танымалдығы жоғары екенін дәлелдедім. Бұл болашақта балалар үшін технологиялық білімнің маңыздылығы арта түсетінін көрсетеді.

2.3 Болашақтағы ақылды әлем

Жасанды интеллект бүгінгі күні адам өмірінің көптеген саласында қолданылады. Бірақ болашақта оның мүмкіндігі бұдан да кеңейеді. Бұл бөлімде мен болашақтағы жасанды интеллекттің рөлі туралы ойландым, зерттеу ақпараттарын қарап, өз болжамымды жасадым [12]. Қазірдің өзінде ақылды үйлер, ақылды көліктер, робот-дәрігерлер және виртуалды көмекшілер бар. Ғалымдардың айтуынша, болашақта жасанды интеллект одан әрі дамып, адамдардың өмірін жеңілдетеді, қауіпсіз етеді және жаңа мүмкіндіктер ашады.

Бұл — болашақта жасанды интеллекттің мүмкін болатын кейбір салалары ғана. Мен болашақта адамдарға көмектесетін «ақылды әлем» пайда болады деп ойлаймын. Мысалы: Үйлер өздігінен жарықты, жылуды реттейді. Мектепте әр оқушыға жеке электронды мұғалім көмектеседі. Үй тапсырмасын түсіндіретін виртуалды көмекшілер бар. Ауыл шаруашылығында роботтар егін егіп, жинайды. Дәріханаларда дәріні робот береді. Ұшатын таксилер адамдарды тасиды. Экологиялық роботтар табиғатты қорғайды. Болашақтағы әлем — ақылды, қауіпсіз әрі ыңғайлы болады [13].

Мен 5 достарыма тағы қосымша сұрақ қойдым: «Жасанды интеллект болашақта не істей алады?»

Оқушылар жауаптары: «Робот-мұғалім болады». «Ұшатын көлік жасайды». «Адамдарға жұмыс істейді». «Ойындарды одан да қызық қылады». «Ауруларды емдейді». Бұл пікірлер балалардың қиялы кең екенін және болашақты технологиямен байланыстыратынын көрсетеді [14].

Зерттеу көрсеткендей, жасанды интеллект тек бүгінгі күннің ғана емес, болашақтың да басты технологиясы. Болашақта ол адамдарға үлкен көмек көрсетеді, бірақ адам әрқашан ең маңызды рөлде болады. Жасанды интеллект — біздің көмекшіміз, ал басты шешім қабылдайтын — адам. Біз бүгіннен бастап технологияны дұрыс қолдануды, білім алуды, жаңа идеялар ойлап табуды үйренуіміз керек. Сол кезде ғана біз болашақтағы ақылды әлемді жақсы қалыптастыра аламыз [15].

Қорытынды

Бұл ғылыми жобада мен жасанды интеллекттің мәнін, оның біздің күнделікті өміріміздегі орнын, пайдасы мен шектеулерін зерттедім. Жұмыс барысында жасанды интеллекттің тек компьютерлік бағдарлама емес, адамның тапсырмасын орындап, ойлау процесін белгілі дәрежеде қайталай алатын ақылды жүйе екенін білдім.

Жасанды интеллекттің қазіргі заманда білім беру, медицина, үй шаруашылығы, көлік және қауіпсіздік сияқты көптеген салаларда қолданылатынына көз жеткіздім. Сонымен қатар тәжірибе жасап, жасанды интеллектпен сөйлесіп, оған сұрақ қойып, тапсырма орындаттым. Ол ақпаратты тез тауып, дұрыс жауап берді, яғни оқуға және ізденуге пайдалы құрал екенін көрсетті.

Сауалнама жүргізу арқылы сыныптастарымның жасанды интеллект туралы ойын білдім. Нәтижесінде балалардың көпшілігі жасанды интеллектті білетінін, оны пайдалы деп санайтынын және болашақта оның қолдану аясы кеңейетініне сенетінін көрдім. Бұл жас ұрпақтың технологияға бейім екенін және жаңа білімге ашық екенін дәлелдейді.

Жоба барысында жасанды интеллекттің артықшылықтарымен бірге белгілі шектеулері де бар екенін анықтадым. Ол адам сезімін түсіне алмайды, барлық жағдайда дұрыс ойлай бермейді және адамды толық алмастыра алмайды. Сондықтан жасанды интеллектті дұрыс пайдалану, оны бақылау және ойлану қабілетімізді дамыту маңызды.

Қорытындылай келе, жасанды интеллект — болашақтың маңызды технологиясы. Ол адам өмірін жеңілдетеді, дамытады және көптеген жаңа мүмкіндіктер ашады. Дегенмен, ең бастысы — адам ақылы, еңбегі және жүрегі. Біз жасанды интеллектті құрал ретінде пайдаланып, өз білімімізді арттырып, пайдалы істерге қолдануымыз керек. Болашақта мен де жаңа технологияларды үйреніп, еліміздің дамуына өз үлесімді қосқым келеді.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Нұрғалиева Қ. Информатика және ақпараттық технологиялар. – Алматы: Мектеп, 2021. – 168 б.

2. Ахметов Ә., Құсайынов Н. Ақпараттық мәдениет негіздері. – Алматы: Білім, 2020. – 144 б.

3. Арғынбекова А. Цифрлық білім беру және жаңа технологиялар. – Нұр-Сұлтан: Ғылым, 2022. – 210 б.

4. Кох М., Касс Р. Искусственный интеллект для детей. – Москва: Питер, 2021. – 128 с.

5. Рассел С., Норвиг П. Искусственный интеллект: современный подход. – Москва: Вильямс, 2020. – 1136 с.

6. Поляков К. Искусственный интеллект в школе. – Санкт-Петербург: БХВ, 2021. – 248 с.

7. Құсайынова Ж. Жасанды интеллект және робототехника негіздері // Қазақстан мектебі. – 2023. – №5. – 34–38 б.

8. Мұратов Е. Білім беруде жасанды интеллектті қолдану // Ұстаздар әлемі. – 2022. – №7. – 29–32 б.

9. Асанова Г. Жасанды интеллекттің болашағы // Информатика негіздері. – 2023. – №2. – 15–18 б.

10. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі. Цифрлық трансформация стратегиясы. – Астана, 2023. – 56 б.

11. Artificial Intelligence for Kids. – National Science Foundation (USA), 2021. – 72 p.

12. UNESCO. AI and Education: Guidance for Policy-Makers. – Paris: UNESCO Publishing, 2022. – 188 p.

13. “What is Artificial Intelligence?” – Stanford University. – 2023. – Қолжетімді: https://ai.stanford.edu/ (қаралған күні: 15.11.2025).

14. “Artificial Intelligence: Definition, Examples, and Applications” – IBM Official Website. – 2024. – Қолжетімді: https://www.ibm.com/artificial-intelligence (қаралған күні: 15.11.2025).

15. “AI in Everyday Life for Students” – Google for Education. – 2024. – Қолжетімді: https://edu.google.com (қаралған күні: 15.11.2025).