Мұғалімнің аты- жөні:

Қоңырбаева Л.Т

Ресурстар

Күні:

9.04.2026

Сынып: 6А

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Тақырыбы:

«Жасөспірімдер ортасындағы диджитал»

Құндылық

Еңбекқорлық және кәсіби біліктілік

Мақсаттары:

Интернет кеңістігінде жәбірлеуді қолдау және тарату үшін жауапкер

шілікті және құқықтық мәдениетті қалыптастыру

Сабақтың кезеңі

Педагогтың әрекеті

Оқушының әрекеті

Жүру барысын алдын ала үйлестіру

Алғашқы сөз (кезең)

Ортаңғы кезең Тапсыр-малар легі

Соңы(бекіту)

I. Кіріспе

Әңгіме

Мақсаты: сабақ тақырыбына кіріспе.

Әңгіме сұрақтар бойынша өткізіледі.

• Цифрлық желіні қаншалықты жиі пайдаланасыз?

• Интернетте сізге не ұнайды?

• Ата - аналар сіздің сабақтарыңызды, интернеттегі уақытты қалай

қабылдайды? Неліктен?

Әңгіме аяқталғаннан кейін жалпылау қажет.

Ақпараттық блок

Мақсаты: оқушылардың кибербуллингтің әлеуметтік құбылыс ретінде таралуы туралы түсініктерін кеңейту және оның айналасындағыларға қауіптілігін түсінуге жетелеу.

Оқушыларға түсіну үшін келесі ақпарат ұсынылады.

Компьютерлік технологиялардың қарқынды дамуы және интернеттің кең таралуы адамдарға өзін - өзі дамыту мен қарым-қатынас жасау үшін үлкен мүмкіндіктер ашады.

Бүгінгі таңда желі қолданушыларының саны ондаған миллион адамды құрайды, олардың айтарлықтай бөлігі – балалар мен жасөспірімдер.

Алайда, интернет тек мүмкіндіктер қоймасы ғана емес, сонымен бірге қауіп - қатер көзі бола алады. Көптеген адамдар әртүрлі сайттарда немесе әлеуметтік желілерде құпия ақпаратты қалдырып, өз өміріне қауіп төндіретінін білмейді.

Жасыратыны жоқ, көптеген қылмыскерлер өз құрбандарын интернет арқылы іздейді.

Соңғы кезде кибербуллинг сияқты ұғым кең тарала бастады. Бұл нағыз психологиялық террор. Көбінесе виртуалды кеңістіктен мұндай жәбірлеу нақты өмірге ауысады.

Әлеуметтік желілерде құрдастарын жәбірлеу мектеп оқушылары мен студенттер арасында сәнге айналды. Зерттеулер көрсеткендей: біздің еліміздегі әрбір төртінші бала интернетте қорланады және жәбірленеді.

Кибербуллинг (cyber-bullying) – жасөспірімдердің виртуалды терроры – өз атауын ағылшын тіліндегі bull – «бұқа» сөзінен алды, жақын мағыналары: «агрессивті түрде шабуыл жасау, ашулану, ренжіту, арандату, тиісу, қорқыту, жәбірлеу».

Жастар сленг тілінде – «бұқалану» етістігі пайда болды.

Буллингтің жойқын салдары туралы құрдастарының салған жарақаттары, өз - өзіне қол жұмсау әрекеттері және қайғылы өлім туралы хабарламалар айтады.

Оқушыларға сұрақ қойылады: Әр адам үшін кибербуллингтің қауіптілігі неде?

(Оқушылардың жауаптары)

Қорытынды: кибербуллинг көзге көрінбейді, ал оның келтірген зияны танылмайды. Бірақ бұл мәселе оның виртуалдылығына қарамастан өте шынайы

II. Негізгі бөлім

Топтық жұмыс

Мақсаты: кибербуллингке қарсы тұру үшін шешімдер әзірлеуге ынталандыру.

Тапсырма. Американдық ғалымдардың кибербуллинг түрлерінің сипаттамасын

оқыңыз. Өзіңізді қалай қорғауға болатыны туралы кеңестер беріңіз.

6-топ. Хеппислепинг – «бақытты шапалақтау, қуанышты ұрып-соғу». Бұл атау жасөспірімдер өтіп бара жатқан адамдарды ұрып-соғып, ал басқалары оны ұялы телефон камерасына түсірген ағылшын метросындағы жағдайлардан туындаған.

Қазір бұл атау зорлық-зомбылықтың нақты көріністерінің жазбалары бар кез келген бейнеге қатысты қолданылады. Бұл бейнелер интернетте орналастырылған,

онда оларды жәбірленушінің келісімінсіз мыңдаған адам көре алады. Әзіл ретінде басталатын хеппислепинг қайғылы аяқталуы мүмкін.

Өзіңізді қалай қорғауға болады?

Топтарға кибербуллинг пен қорқытудың айырмашылығын атау ұсынылады.

Шығару тақтаға (слайдқа) жазылады.

Кибербуллингтің ерекшеліктері: анонимділік, бұрмалау мүмкіндігі, үлкен аудиторияның болуы, жәбірленушіні кез келген жерде және кез келген уақытта ұстап

алу мүмкіндігі.

Қорытынды. Кибербуллинг тәулік бойы жалғасуы мүмкін

«Иеліктен шығару қабырғасы» жаттығуы

Мақсаты: интернеттегі жәбірлеуге қатысушыларды анықтау.

Қатысушылар 2 топқа бөлінеді, олар болжамды қабырғаның екі жағында тұрғандай сыныптың әртүрлі жағында тұрады.

1-топқа сұрақ: Егер сіз құрбан болсаңыз, қабырғаның екінші жағында кім тұр?

(Дұрыс жауап– жәбірлеушілер)

2-топқа сұрақ: Егер сіз жәбірлеуші болсаңыз, қабырғаның арғы жағында кім тұр? (Дұрыс жауап-жәбірленуші)

Барлығына сұрақ: Жәбірленуші мен жәбірлеуші ортасында неге қабырға тұр?

(Дұрыс жауап – шығу жолын іздемеу, жағдайды жақсы жаққа өзгертуге тырыспау)

Бақылаушылар қай жағында? (Дұрыс жауап- жәбірлеушілер жағында)

Қорытынды. Кибербуллингтің қатысушылары, буллингтегідей жәбірленуші, жәбірлеуші және бақылаушылар. Жәбірлеуде бейтарап жақ жоқ, ол бәріне әсер етеді және бұзады.

Топтық жұмыс «Интернеттегі «тірі» қауіпсіздік жаднамасы»

Мақсаты: интернеттегі жәбірлеу жағдайында ойластырылған шешімдер қабылдауға шақыру.

Тапсырма. «Интернеттегі дөрекілік пен жәбірлеуден қалай қорғануға болады» жаднамасын жасаңыз. Оны сахналық көрініс түрінде елестетіп көріңіз.

Тапсырма екі кезеңде орындалады. 1-кезеңдегі тапсырманы орындау үшін сынып 7 топқа бөлінеді. Әр топқа 5 минут ішінде тиісті тармақта берілген ақпараттан қорытынды жасау керек.

1 кезең тапсырмасы. Психологтердің қауіпсіз мінез - құлық дағдыларын дамыту бойынша кеңестерін оқыңыз. Жалпылама қорытынды жазыңыз.

1- топ. Агрессивті хабарламаларға жауап бермес бұрын ересектермен кеңес. Хабарламалар жазып, жібермес бұрын, тынышталып, ашуды басу керек. (Қорытынды келесідей болуы мүмкін: өз негативіңді киберкеңістікке тастауға асықпа).

2-топ. Киберкеңістік анонимділіктің арқасында еркіндікті сезінуге қосымша мүмкіндіктер берсе де, белгілі бір лақап за артында кім тұрғанын білудің жолдары

бар екенін есте ұстаған жөн. Егер виртуалды кеңістіктегі дұрыс емес әрекеттер нақты зиян келтірсе, құпияның бәрі айқын болады. Интернет қатысушылардың

қоғамдық іс - әрекеттерінен тұратын тарихын тіркеп, әркімнің онлайн-беделін анықтайды – басқа қатысушылардың пікірі бойынша жинақталған тұлға бейнесі.

Беделге нұқсан келтіру оңай, түзету қиын. (Қорытынды келесідей болуы мүмкін: өзіңнің онлайн-беделіңді жаса, анонимділік елесіне алданба).

2 - кезең тапсырмасы. «Интернеттегі дөрекілік пен жәбірлеуден қалай қорғануға болады» атты «Тірі» жаднама жасаңыз.

Тапсырманы орындау үшін топ өкілдері кезек - кезек әр тармақта берілген ақпа

ратты тұжырыммен бірге оқиды. Мәселені шығармашылық шешу үшін әртүрлі әдістерді қолдануға болады. Мысалы, әр топтың өз қорытындысын хормен айтуын қамтамасыз ету, дауыстың әр түрлі биіктігін қолдану және т.б. «Тірі» жадынама шығады

Ақпараттық блок

Мақсаты: булинг пен кибербуллингтен қорғану мүмкіндіктерін көрсету. Оқушы

ларды олар үшін маңызды ақпаратпен таныстыру қажет.

Балалардың құқықтары мен мүдделерін мемлекеттік органдар қорғайды! Ол үшін «Баланы жәбірлеудің (буллингтің) профилактикасы қағидалары әзірленді

(Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 желтоқсандағы

№506 бұйрығы). Оларды зерттеу керек! Осы Қағидаларда тек жәбірлеушілердің ғана емес, барлық мүдделі тұлғалардың да өз әрекеттері үшін жауапкершілігі көзделген.

Егер саған шұғыл көмек қажет болса:

• ересектерге (ата-аналарға, мектеп психологіне, мұғалімге) хабарласу;

• сенім телефонын пайдалану (Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту

министрлігінің сайтында орналасқан) керек.

• Ешбір жағдайда көмек сұраудан тартынба!

220

III. Жобалық қызмет

Жобаның 2-кезеңінің қорытындысын шығару. Мұғалім, егер оқушылар оларды жоба кейсі арқылы бөліссе, пікірлерді оқи алады немесе өз ойларымен тілек білдірушілерге ауызша бөлісуді ұсына алады.

«Буллинг: миссия орындалады!»акциясының қорытындыларына ерекше на

зар аударылады. Талқылау барысында акция ұйымдастырушыларының алдында тұрған қиындықтарға және жоспарды табысты іске асыру жолдарын таңдауға назар аударылады. Акция барысында түсірілген суреттерді көрсету, оқушылардың қандай сезімде болғанын тыңдау жақсы болады.

IV. Қорытындылау

Мұғалім тақтаға «Қызықты», «Пайдалы», «Сұрақтар бар» смайликтерін

орналастыруды ұсынады. Осының негізінде сабақтың тиімділігін бағалауға болады.

Сабақ аяқталғаннан кейін мұғалім барлығына буллингке қарсы тұруды тілейді және барлық сұрақтар мен тілектер жобаның кейсіне салынатынын айтады

1-топ. Салғыласу немесе флейминг – екі немесе одан да көп адам арасындағы қысқа эмоционалды репликамен бөлісу, әдетте желінің қоғамдық орындарда, желіде орын алады. Кейде ол ұзаққа созылған жанжалға айналады.

Бір қарағанда, флейминг – теңдер арасындағы күрес, бірақ белгілі бір жағдайларда ол тең емес психологиялық террорға айналуы мүмкін. Күтпеген сөз жәбір

ленушіде күшті эмоционалды күйзеліс тудыруы мүмкін.

Өзіңізді қалай қорғауға болады?

2-топ. Шабуылдар, тұрақты қалжырататын шабуылдар – жәбірленушіге бағыт

талған қайталанатын қорлайтын хабарламалар (мысалы, ұялы телефонға жіберіл

ген жүздеген sms, тұрақты қоңыраулар), жеке байланыс арналарын шамадан тыс

жүктеу. Олар сондай-ақ чаттар мен форумдарда, онлайн-ойындарда кездеседі.

Өзіңізді қалай қорғауға болады?

3-топ. Жала жабу – қорлайтын және жалған ақпарат тарату. Мәтіндік хабарламалар, фотосуреттер, қорлау сипатындағы әндер. Жәбірленушілер тек жеке жасөспірімдер ғана емес, кейде тізімдер жіберіледі «мектепте кімнің кім екені» туралы тізімдер жіберіледі, сыныптастары туралы әзілдер жинақталған арнайы

«сынға арналған кітаптар» жасалады.

Өзіңізді қалай қорғауға болады?

4-топ. Өзін басқа біреу деп таныту, белгілі бір тұлғаға айналу жәбірлеуші өзін құрбан етіп көрсетіп, оның әлеуметтік желілердегі, блогіндегі, поштасындағы, жедел хабар алмасу жүйесіндегі аккаунтына кіру паролін қолданады немесе ұқсас лақап атпен өз аккаунтын жасап, жәбірленушінің атынан кері байланыс жасайды. «Кері байланыс толқындарын» ұйымдастыру жәбірленушінің мекенжайынан оның келісімінсіз достарына арандатушылық хаттар жіберген кезде пайда

болады.

Өзіңізді қалай қорғауға болады?

5-топ. Иеліктен шығару. Кез келген адамға топқа тиесілі болу деген ұмтылыс тән. Топтан шығару әлеуметтік өлім ретінде қабылданады. Адам өзара әрекетте

суден қаншалықты көп алынып тасталса, соғұрлым ол өзін нашар сезінеді және оның өзін-өзі бағалауы соғұрлым төмендейді.

Виртуалды ортада бұл жеке тұлғаның толық эмоционалды бұзылуына әкелуі мүмкін. Онлайн-иеліктен шығару парольмен қорғалатын, қалаусыз пошта тізімі немесе достар тізімі қалыптастырылатын кез келген ортада болады. Киберстра

кизм жедел хабарламаларға немесе электрондық пошталарға жауап болмаған кезде де көрінеді.

Өзіңізді қалай қорғауға болады?

3-топ. Егер сені хабарлама, сурет, бейне және т. б. қатты ренжіткен болса, дереу ата-анаңан парақты сақтап немесе басып шығару керек пе деп сұра. (Қорытынды

келесідей болуы мүмкін: шабуыл деректерін сақта).

4-топ. Бір реттік қорлайтын хабарламаларды елемеген дұрыс: осы мінез - құлыққа байланысты кибербуллинг бастапқы кезеңде жиі тоқтайды. Интернет-пікірталастардың тәжірибелі қатысушылары «Барабар еместермен күресудің ең жақсы жолы – елемеу деген ережені ұстанады.

(Қорытынды келесідей болуы мүмкін: бір реттік негативті елеме!)

5-топ. а) агрессорға қарсы тұру, оның әрекеттері теріс бағаланатынын түсіндіру.

б) жәбірленушіні жеке немесе қоғамдық виртуалды кеңістікте қолдау, оған эмоционалды қолдау көрсету. в) киберкеңістіктегі дұрыс емес мінез - құлық дерегі

туралы ересектерге хабарлау. (Қорытынды келесідей болуы мүмкін: егер сен кибербуллингтің куәгері болсаңыз, дұрысы ...).

6-топ. Жедел хабар алмасу бағдарламаларында белгілі бір мекенжайлардан

хабарламаларды бұғаттау мүмкіндігі бар. Қарым-қатынастағы үзіліс көбінесе агрессордың жәбірлеуді жалғастыруға деген ұмтылысын жояды. (Қорытынды келесідей болуы мүмкін: агрессорларды бұғатта!)

7-топ. Егер сізге белгісіз жіберушінің хаттары жүйелі түрде қауіп төндірсе, бұл хабарламаларды көшіріп, құқық қорғау органдарына хабарласуыңыз керек. Егер қорлайтын ақпарат сайтта орналастырылса, оны жою үшін әкімшіге сұрау салу керек. (Қорытынды келесідей болуы мүмкін: агрессивті хабарламаларды елемеу

ге болмайды. Шаралар қабылдау керек!)