Жасөспірімдердің эмоционалдық интеллектын дамыту және эмоциялық күйзелістің алдын алу

ПЕДАГОГ-ПСИХОЛОГТАРҒА АРНАЛҒАН СЕМИНАР

БАЯНДАМА

Тақырыбы:

Жасөспірімдердің эмоционалдық интеллектын дамыту және эмоциялық күйзелістің алдын алу

Баяндамашы:

Түркістан облысы, Мақтаарал ауданы "Оқушылар үйі" коммуналдық мемлекеттік мекемесі психологы  Ташкулова Шохиста Мажидовна

1. КІРІСПЕ: МӘСЕЛЕНІҢ ӨЗЕКТІЛІГІ

Құрметті әріптестер, семинарға қатысушылар!

Заманауи білім беру кеңістігінде оқушының интеллектуалды дамуымен (IQ) қатар, оның эмоционалдық саулығы мен эмоционалдық интеллекты (EQ) шешуші роль атқарады. Жасөспірімдік шақ — бұл эмоционалдық құбылмалылықпен, өзін-өзі іздеумен және жоғары стресс деңгейімен сипатталатын өтпелі кезең. Мектептегі емтихандар, әлеуметтік ортадағы бәсекелестік, ата-аналар мен мұғалімдердің күтулері жасөспірімдерге үлкен эмоционалдық жүктеме түсіреді.

Егер жасөспірім өз эмоцияларын танып, оны басқара алмаса, бұл оқу үлгерімінің төмендеуіне, агрессияға, оқшаулануға немесе эмоционалдық күйзеліске (эмоциональное выгорание) әкеп соқтырады. Осыған байланысты мектеп психологының негізгі міндеттерінің бірі — білім алушылардың эмоционалдық интеллектын жүйелі түрде дамыту және стресске төзімділігін арттыру.

2. ЭМОЦИОНАЛДЫҚ ИНТЕЛЛЕКТТІҢ (EQ) ҚҰРЫЛЫМЫ

Эмоционалдық интеллект — бұл өз эмоцияларын және өзгелердің сезімдерін түсіну, ажырата білу және соның негізінде өз мінез-құлқы мен қарым-қатынасын тиімді басқару қабілеті. Дэниел Гоулманның концепциясына сүйене отырып, EQ-дың 4 негізгі компонентін бөліп көрсетуге болады:

3. ЖАСӨСПІРІМДЕРДЕГІ ЭМОЦИОНАЛДЫҚ КҮЙЗЕЛІС БЕЛГІЛЕРІ

Эмоционалдық интеллекті төмен немесе ұзақ уақыт бойы стресс үстінде жүрген оқушыларда «эмоционалдық күйзеліс» байқалады. Мұғалімдер мен психологтар келесі индикаторларға назар аударуы қажет:

1. Физиологиялық белгілер: Созылмалы шаршаңқылық, бас немесе іш ауруы, ұйқының бұзылуы.
   2. Эмоционалдық белгілер: Себепсіз ашушаңдық, қорқыныш, көңіл-күйдің кілт өзгеруі, апатия.
   3. Мінез-құлықтық белгілер: Сабаққа ықыластың жоғалуы, жалғыздыққа ұмтылу, достарынан алыстау.
   4. Когнитивтік белгілер: Назардың төмендеуі, есте сақтаудың нашарлауы, шешім қабылдай алмау.

4. ПСИХОЛОГТЫҢ ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС ТӘСІЛДЕРІ

4.1. Оқушылармен эмоционалдық интеллектті дамыту жаттығулары

• «Сезімдер күнделігі» әдістемесі: Оқушыларға күн сайын өздері бастан кешкен 3 негізгі эмоцияны (қуаныш, үрей, ашу, өкініш т.б.) жазып отыру ұсынылады. Бұл рефлексия жасауға баулиды.

• «Кек алу емес, тоқтау» жаттығуы (4 секунд ережесі): Күшті эмоция туындаған кезде 1-ден 4-ке дейін іштей санап, терең тыныс алу техникасын қолдану.

• Арт-терапиялық тәсілдер: Эмоцияны сурет, пластилин немесе метафоралық карталар арқылы сыртқа шығару (агрессияны, қорқынышты мүсіндеу және оны өзгерту).

4.2. Педагогтарға арналған ұсыныстар

Мұғалімдер оқушылардың эмоционалдық күйін қолдау үшін сабақ барысында келесі қадамдарды жасай алады:

1. Сабақ басында «Эмоционалдық градусник» арқылы сыныптың көңіл-күйін тексеру (1-ден 5-ке дейінгі шкала).

2. Оқушының қателігін сынамай, оның арасындағы ізденісті бағалау («Қателік — дамудың баспалдағы»).

3. Эмоционалдық жағдайы нашарлап тұрған балаға уақытша демалуға немесе психологқа баруға мүмкіндік беру.

4.3. Ата-аналармен жұмыс

Ата-аналарға баланың сезімдерін инвалдиация жасамау (мысалы: «Онда тұрған не бар?», «Болмашы нәрсеге жылама») ескертіледі. Керісінше, «Эмоцияны қабылдау — мінез-құлықты бағыттау» принципін қолдану ұсынылады.

5. ҚОРЫТЫНДЫ ЖӘНЕ ҰСЫНЫСТАР

Эмоционалдық интеллекті дамыған жасөспірім кез келген стресстік жағдайға психологиялық тұрғыдан төзімді болып келеді. Ол өз қажеттіліктерін дұрыс жеткізе алады және күйзеліске ұшырамайды. Психологиялық қызметтің жүйелі жұмысы мектепте тек академиялық табыстылықты емес, ең бастысы — эмоционалды сау тұлғаны қалыптастыруға жол ашады.

Семинар қатысушыларына ұсыныстар:

1. Сынып сағаттарында «Эмоционалдық сауаттылық» айдарларын жиі өткізу.

2. Мектепте эмоционалдық жеңілдеу және релаксация бөлмесінің жұмысын жандандыру.

3. Педагогтар арасында да кәсіби эмоционалдық күйзелістің алдын алу тренингтерін тұрақты ұйымдастыру.

Назарларыңызға рахмет!