Игілік Сая Сүйіндікқызы

Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды университеті

3-курс студенті

Жастар және интернет тәуелділігі

Аннотация

Бұл мақалада қазіргі қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі — жастар арасындағы интернет тәуелділігі қарастырылады. Интернеттің жастар өміріндегі рөлі, оның жағымды және жағымсыз әсерлері талданады. Сонымен қатар, интернетке тәуелділіктің алдын алу жолдары мен оның психологиялық, әлеуметтік әсерлері сипатталады. Мақалада нақты ұсыныстар мен тұжырымдар берілген.

Түйін сөздер

интернет, жастар, тәуелділік, технология, әлеуметтік желі, психология

Кіріспе

Қазіргі таңда интернет адамзат өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Әсіресе жастар үшін интернет — білім алу, қарым-қатынас жасау, көңіл көтеру және өз-өзін танудың құралына айналып отыр. Алайда интернетті шектен тыс пайдалану жасөспірімдердің денсаулығына, психологиялық жағдайына және әлеуметтік қарым-қатынасына кері әсер етуі мүмкін. Бұл мақалада интернетке тәуелділік ұғымы, оның себептері мен салдары, сондай-ақ оны болдырмау жолдары қарастырылады.

Негізгі бөлім

Интернет тәуелділігі — бұл адамның интернетті шамадан тыс пайдалануы нәтижесінде күнделікті өмір сапасының төмендеуімен сипатталатын психологиялық жағдай. Жасөспірімдер әлеуметтік желілерге, бейнеойындарға, YouTube және басқа платформаларға тәуелді болып кетуі мүмкін. Мұндай тәуелділік оқу үлгерімінің төмендеуіне, ұйқының бұзылуына, физикалық белсенділіктің азаюына және әлеуметтік оқшаулануға алып келеді.

Бүгінгі таңда көптеген ата-аналар мен мұғалімдер балалардың интернетті шамадан тыс қолданатынына алаңдайды. Балалар көбінесе смартфон мен компьютер алдында сағаттап отырады. Интернетте уақыт өткізудің негізгі себептері: іш пысу, жалғыздық, шынайы өмірдегі қиындықтардан қашу, виртуалды әлемде өзін еркін сезіну.

Психологтардың зерттеуіне сәйкес, интернетке тәуелділік адамның өзін-өзі бағалау деңгейіне де әсер етеді. Жастар әлеуметтік желілерде басқалармен өзін салыстырып, өз өмірін жеткіліксіз деп бағалауы мүмкін. Бұл түрлі психологиялық мәселелерге — күйзеліс, мазасыздық, өзіне сенімсіздікке әкеледі.

Интернетке тәуелділіктің алдын алу үшін ата-аналар мен мұғалімдер балалардың бос уақытын тиімді ұйымдастыруы тиіс. Спорттық үйірмелер, шығармашылық секциялар, кітап оқу, табиғат аясындағы демалыс — баланың интернеттен тыс әлемге қызығушылығын арттыра алады. Сондай-ақ отбасында жылы қарым-қатынас орнатып, баламен ашық сөйлесу — ең тиімді тәсілдердің бірі.

Мемлекеттік деңгейде де жастардың ақпараттық мәдениетін арттыру бойынша түрлі бағдарламалар қолға алынуы керек. Мектептер мен университеттерде интернетті қауіпсіз және тиімді пайдалану жөнінде тәрбие сағаттары, тренингтер өткізу маңызды.

Қорытынды

Жастардың интернетке тәуелділігі — қазіргі заманның өзекті мәселелерінің бірі. Бұл тек жеке адамның емес, қоғамның да назар аударуы тиіс жағдай. Жастар — ел болашағы, сондықтан олардың физикалық, психологиялық, интеллектуалдық дамуына кедергі келтіретін факторлармен күресу — бәріміздің ортақ міндетіміз. Интернет — құрал ғана. Оны тиімді әрі мақсатты пайдалануды үйрету — ата-ана мен қоғамның жауапкершілігі.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі. Жасөспірімдердің интернеттегі қауіпсіздігі жөніндегі әдістемелік құрал.
2. Нарбекова А. «Интернет тәуелділік және оның жастарға әсері» // Психология және қоғам. 2022.
3. World Health Organization. ‘Adolescent mental health and screen time’. Geneva, 2021.
4. Anderson, E. “Internet Addiction: A Handbook and Guide to Evaluation and Treatment.” Wiley, 2017.