Жастарды не көбірек тежейді: қорқыныш па, әлде мүмкіндік жоқтығы ма?

Жастарды тежейтін нәрсе туралы сұрақты көбіне “не маңыздырақ: қорқыныш па, әлде мүмкіндік пе?” деп қарапайым етіп қояды. Шын өмір ондай таза емес. Екеуі де бар, әрі бір-бірін күшейтіп тұрады.

Көп жағдайда мәселе тек мүмкіндік жоқтығында емес. Мүмкіндік бар болса да, адам оған бармайды. Себебі ішкі тежегіш күш — қорқыныш. Ол сәтсіздікке ұшыраудан, күлкі болудан, ата-ананы разы қылмаудан, немесе “жасай алмай қалам” деген ойдан тұрады. Яғни адамда ресурс болуы мүмкін, бірақ шешім қабылдайтын жерінде психологиялық блок пайда болады.

Бірақ керісінше жағдай да жиі кездеседі. Қорқыныш жоқ, бірақ нақты мүмкіндік жоқ. Білім сапасы төмен, қаржы жетпейді, орта қолдамайды, байланыс жоқ. Ондайда ең батыл адамның өзі шектеуге тіреледі. Себебі батылдық — ресурс емес, тек әрекет ету тәсілі. Ал ресурсы жоқ жүйеде батылдық ұзаққа жетпейді.

Ең қызығы — бұлар бөлек фактор емес. Мүмкіндік азайған сайын қорқыныш көбейеді. Адам “бәрібір болмайды” деген ойға үйренеді. Ал қорқыныш күшейген сайын ол бар мүмкіндікті де пайдаланбай қояды. Осылайша тұйық шеңбер пайда болады.

Сондықтан нақты жауап біреу емес. Кей жастарды қорқыныш тоқтатады, кейбірін мүмкіндік жетіспеуі тоқтатады. Бірақ ең үлкен проблема — осы екеуінің бірге жұмыс істеуі. Бірі іште тежейді, бірі сыртта шектейді.

Қысқасы, мәселе “қайсысы күшті” деген жарыста емес. Мәселе — екеуі қосылып, адамның қозғалуына жол бермей қоятын жүйе болуында.