ЖАЗЫЛЫМ ӘРЕКЕТІНДЕ РЕФЛЕКСИЯНЫ ҚОЛДАНУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ

Жолбарисова Мақпал Берикказыевна

қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі, педагог-зерттеуші

Абай облысы білім басқармасының

Семей қаласы білім бөлімінің

«№15 жалпы орта білім беретін мектебі» КММ

Аннотация

Мақалада қазақ тілі сабақтарындағы жазылым әрекетінде рефлексияны қолданудың әдістемелік негіздері қарастырылады. Автор ұсынған әдістеме оқушының өзін-өзі бағалау, өз оқу әрекетін талдау және жазылым сапасын арттыру дағдыларын дамытуға бағытталған. Жазылым үдерісіне рефлексияны жүйелі енгізу арқылы оқушының сыни және шығармашылық ойлауының дамуына мүмкіндік жасалады.

Түйін сөздер: жазылым, рефлексия, қазақ тілін оқыту, өзін-өзі бағалау, метатаным, әдістеме.

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушының тек білім алушы ғана емес, өз оқу әрекетіне жауапкершілікпен қарайтын, оны талдай алатын тұлға ретінде қалыптасуы маңызды болып отыр. Осы тұрғыда рефлексия – оқу үдерісінің ажырамас бөлігіне айналуда. Алайда мектеп тәжірибесінде рефлексия көбіне сабақтың соңында формалды түрде ғана қолданылып, жазылым әрекетімен жүйелі байланыста қарастырылмай келеді.

Қазақ тілі сабақтарында жазылым әрекеті оқушының тілдік, танымдық және тұлғалық дамуына тікелей әсер ететін маңызды дағды болып табылады. Сондықтан жазылым үдерісінде рефлексияны мақсатты әрі жүйелі қолдану – өзекті мәселе. Бұл мақалада жазылым әрекетіндегі рефлексияны дамытуға бағытталған авторлық әдістеме ұсынылады

Рефлексия – адамның өз іс-әрекетін, ойлау үдерісін, нәтижесін саналы түрде талдауы. Педагогикалық тұрғыда рефлексия оқушының оқу әрекетін түсінуіне, өзін-өзі бағалауына және алдағы оқу қадамдарын жоспарлауына мүмкіндік береді.

Жазылым әрекеті – тек тілдік өнім емес, ол ойлау, жоспарлау, талдау және бағалау үдерістерінің жиынтығы. Сондықтан жазылымдағы рефлексия:

- жазу алдындағы мақсат қою,

- жазу барысындағы өз әрекетін бақылау,

- жазудан кейінгі нәтижені талдау кезеңдерін қамтуы тиіс.

Осы кезеңдерде рефлексияны жүйелі қолдану оқушының метатанымдық қабілеттерін дамытады.

Ұсынылып отырған әдістеме жазылым әрекетін біртұтас үдеріс ретінде қарастырып, рефлексияны оның барлық кезеңіне енгізуге негізделген.

Әдістеменің негізгі бағыттары:

- оқушының өз мәтінін саналы талдауы;

- өзін-өзі бағалау дағдыларын қалыптастыру;

- кері байланыс арқылы жазылымды жетілдіру;

- жазу үдерісіне жауапкершілікпен қарау.

Қолданылатын әдістер:

- рефлексивтік жазылым;

- өзін-өзі бағалау парақтары;

- аяқталмаған сөйлемдер («Мен бүгін…», «Менің мәтінімде…»);

- визуалды рефлексия (өсу баспалдағы, жетістік шкаласы);

- құрдастармен кері байланыс.

Бұл әдістер оқушының жазба жұмысын тек мұғалім бағалауымен шектемей, өз бетімен талдауына мүмкіндік береді.

Әдістеменің практикалық маңызы:

Әдістемені қолдану барысында оқушылардың жазылым сапасының артқаны, өз ойын жүйелі жеткізе бастағаны байқалады. Сонымен қатар оқушылар:

• өз қателіктерін анықтай алады;

• жетістігін көре алады;

• жазба жұмысына сын көзбен қарайды;

• оқу мотивациясы артады.

Мұғалім үшін бұл әдістеме оқушының даму динамикасын бақылауға, саралап оқытуға және кері байланысты тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Жазылым әрекетінде рефлексияны жүйелі қолдануға негізделген ұсынылып отырған әдістеме оқушының оқу әрекетін саналы түрде ұйымдастыруына ықпал етеді. Әдістеме оқушылардың өзін-өзі бағалау, жазба жұмысын талдау және жетілдіру дағдыларын қалыптастырады. Қазіргі білім беру талаптарына сай әзірленген бұл әдістеме мектеп тәжірибесінде тиімді қолдануға және кеңінен енгізуге мүмкіндік береді.

Пайдаланылған әдебиеттер:

Выготский Л.С. Психология развития. – М., 2005.

Дьюи Дж. Как мы мыслим. – М., 2001.

Блум Б. Таксономия образовательных целей. – М., 1986.

Қазақ тілін оқыту әдістемесі. – Алматы, 2019.

Орта білім беру мазмұнын жаңарту аясындағы әдістемелік нұсқаулар. – Астана, 2025.