Желідегі өміріміз: Цифрлық гигиена мен кибербуллингтен қорғану жолдары

Желідегі өміріміз: Цифрлық гигиена мен кибербуллингтен қорғану жолдары

Заманауи мектеп оқушысы күнделікті уақытының кем дегенде бірнеше сағатын интернетте өткізеді. Әлеуметтік желілер, мессенджерлер, онлайн ойындар мен білім беру платформалары біздің екінші үйімізге айналды. Бірақ виртуалды әлем тек қызық пен ақпараттан ғана тұрмайды, оның өзіндік қауіп-қатерлері де бар.

Болашақ журналист ретінде мен замандастарымның желідегі қауіпсіздігі мен ондағы мінез-құлық мәдениетіне жиі назар аударамын. Интернетте байқаусызда қалдырған ақпарат немесе біреудің тарапынан жасалған агрессия баланың психологиясына үлкен соққы болуы мүмкін.

Цифрлық гигиена — денсаулық кепілі

Біз күнделікті өмірде қолымызды жуып, тазалық сақтайтынымыз сияқты, интернетте де «цифрлық гигиенаны» сақтауымыз керек. Желіге жүктелген әрбір сурет, жазылған әрбір пікір сіздің цифрлық ізіңізді (digital footprint)қалыптастырады.

Бүгін қалдырған ойланбаған сөзіңіз немесе бейәдеп суретіңіз болашақта университетке түсерде, қызметке орналасардан алдыңыздан шығып, беделіңізге нұқсан келтіруі мүмкін. Сондықтан интернетте де шынайы өмірдегідей мәдениетті, сыпайы және ұстамды болу — заманауи зияткер жастың басты белгісі.

«Желіге бір рет жүктелген ақпарат интернет жадында мәңгі қалады. Түймені баспастан бұрын, оның зардабын 5 секунд ойланыңыз».

Желідегі қауіпсіздікті сақтаудың 4 негізгі қадамы

Интернетті пайдалы құралға айналдырып, қауіп-қатерден алыс болу үшін мына ережелерді қатаң сақтау қажет:

1

Жеке деректерді құпия ұстау

Ешқашан әлеуметтік желіде үйіңіздің мекенжайын, телефон нөміріңізді, ата-анаңыздың жұмыс орнын немесе банктік карта мәліметтерін жарияламаңыз. Тіпті құпия сөздеріңізді ең жақын досыңызға да айтпағаныңыз абзал.

2

Кибербуллингке тосқауыл қою

Егер желіде сізге біреу тіл тигізсе, қорқытса немесе мазақтаса (бұл кибербуллинг деп аталады), онымен сөзге келіспеңіз. Оны бірден бұғаттап (блокқа салып), бұл жағдайды ата-анаңызға немесе мұғаліміңізге міндетті түрде хабарлаңыз.

3

Ақпаратты тексеру (Фейкпен күрес)

Интернеттегі кез келген сенсациялық жаңалыққа немесе ұтыс ойындарына сене бермеңіз. Күмән тудырған ақпаратты ресми дереккөздерден тексеруді (фактчекинг) әдетке айналдырыңыз. Күмәнді сілтемелерге (фишинг) мүлдем өтпеңіз.

4

Цифрлық детокс және уақыт шегі

Телефонға тәуелді болып қалмау үшін күніне бір уақыт гаджеттерден толық бас тартып, «цифрлық детокс» жасаңыз. Әсіресе, ұйықтар алдында 1 сағат бұрын телефонды өшіру ұйқының тыныш әрі сапалы болуына көмектеседі.

Болашақ журналистің түйіні

Мен, болашақ журналист ретінде, ақпараттық қауіпсіздік мәселесін өте маңызды деп санаймын. Медиа-сауаттылық — бұл заманауи адамның қорғаныс құралы. Біз интернеттің құлы емес, оның қожайыны болуымыз керек. Желіні біреуді ренжіту үшін емес, білімімізді арттыру, жаңа достар табу және пайдалы жобаларды жүзеге асыру үшін пайдаланғанда ғана біз нағыз саналы цифрлық қоғам құра аламыз.

Қорытынды

Интернет — бұл шексіз мүмкіндіктер әлемі, бірақ оның есігін тек қауіпсіздік ережелерін білетін адам ғана сенімді аша алады. Ust.kz порталының оқырман жастары, ата-аналары мен ұстаздары! Бір-бірімізге желіде де, шынайы өмірде де қолдау көрсетіп, цифрлық мәдениетті жоғары деңгейге көтерейік. Қауіпсіз интернет — жарқын болашақтың кепілі!