Жетекшінің ұйымдастыру және коммуникативтілік қабілетінің маңызы

Еліміздегі жоғары білімнің арқаушысы – Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (ҚазҰУ) – басқару саласында да, психология саласында да оқу-тәрбие үрдісінде үздік бағыттарды қолға алуда. Оның ішінде «Басқару психологиясы» пәні арқылы болашақ жетекшілерге ерекше маңыз беріліп келеді. Мұның бірегей мысалы – Жұбаназарова Н.С. апайдың жетекшілігімен өтіп жатқан сабақ, оның аясында «жетекшінің ұйымдастыру және коммуникативтілік қабілетінің маңызы» тақырыбы оқытылуда.

Жетекшінің табысты басқарушы болуында оның ұйымдастырушылық қабілеті негізгі рөл атқарады. Басқарушылық ортада қызметкерлер мен құрамдастар әртүрлі тапсырмаларды орындауы тиіс: мақсаттарды анықтау, ресурстарды бөлу, уақытты тиімді пайдалану, үдерістерді үйлестіру. Міне, осы кезеңде жетекші: Жоспарлау мен жүйелеу арқылы ұйым құрылымына негіз қалайды; Әрбір құрамдас мүшенің қатысу деңгейін анықтап, ұйымдастыру түрін айқындайды; Ұжымның ішкі динамикасын бақылап, мүмкін болатын тоқырауларды алдын ала көре біледі. Осы тұрғыдан келгенде Жұбаназарова Назираш апайдың сабағы студенттерді сол ұйымдастыру аспектілеріне баулиды: басқарушылардың тапсырманы қалай қоятыны, кімге қалай бағыт беретіні, қандай — идео әрі практикалық әдістемелерді пайдаланатыны талданады. Уақыт талабы – жетекші тек жақсы ұйымдастыра білуі ғана жеткіліксіз. Ол өзінің командасымен, әр қызметкермен тиімді сөйлесе, тыңдай білуі, кері байланыс орната білуі керек. Коммуникация арқылы: Жетекші талаптарын, мақсаттарын түсінікті жеткізеді; Қызметкерлердің ұсыныстарын, пікірлерін тыңдайды, ынталандырады; Конфликтілер мен түсінбеушіліктерді ашық талқылайды, шеше біледі; Жұмыс барысында эмоционалдық ахуалды бақылап, мотивацияны қолдайды. Сабақ барысында Жұбаназарова апай студенттерге жетекшінің сөйлеу мәдениетін, келісілуге дайындықты, ізгі ниетті қарым-қатынасты қалыптастыруды үйретеді. Коммуникативті қабілет – басқарудағы «жұмсақ дағды» (soft skill) екенін баса көрсетеді. Жетекшінің ұйымдастырушылық және коммуникативтілік қабілеттері бөлек қарастырылмайды – олар бір-бірін толықтырады. Мысалы: Ұйымдастырусыз жақсы коммуникация кем көрінеді: стратегия болмаса, сөйлеу жүйесіз болуы мүмкін. Ал коммуникациясыз жақсы ұйымдастыру ұжымның ішкі рухын төмен түсіреді: қызметкерлер түсінбеушілікте қалуы ықтимал. Осы біріккен қабілеттер арқылы жетекші: нақты мақсатты белгілеп, оны командаға түсінікті жеткізіп, әр қатысушыны белсенді етеді, жұмыс барысын үйлестіреді, нәтижеге жетуді қамтамасыз етеді.

Жұбаназарова апайдың сабағында студенттерге нақты басқару сценарийлері ұсынылады: ұйымдастыру құрылымы, тапсырма-орындау тізбегі, коммуникация арнасы, мотивация формалары. Одан бөлек, рөлдік ойындар, кейс-талдаулар арқылы жетекшінің ұйымдас­тыру-коммуникация кешенін сезіну мүмкіндігі беріледі.

Бұл сабақ тек теориялық білім берумен шектелмей, басқарушылық тұлға болуға бағытталған практикалық дағдыларды қалыптастырады. Студенттер: Жетекші роліне қадам басқанда қандай ұйымдастырушылық қадамдар жасайтынын түсінеді; Команда құрамымен тиімді сөйлесуді, пікір алмасуды, мәселе көтеруді меңгереді; Ұжымдағы ақпарат ағынын, кері байланысты, топтағы өзгерістерді басқаруды меңгереді; Өзінің болашақ жетекші ретінде имиджін, құзыреттілігін дамытуға үлесін қосады.

Жалпы алғанда, ҚазҰУ-дағы «Басқару психологиясы» курсы жетекшілік қабілеттерін жан-жақты дамытуға бағытталған. Жұбаназарова Н.С. апайдың сабақтары студенттерге ұйымдастыру және коммуникативтілік қабілеттерінің маңыздылығын ашып, басқарушы ретінде кәсіби әрі жан-жақты дайын болуға мүмкіндік береді. Ұйымдастырусыз коммуникативтілік, немесе коммуникациясыз ұйымдастыру – екеуі де толық басқару үшін жеткіліксіз. Бірақ осы екі қабілетті біріктірген жетекші ғана ұжымымен бірге нәтижелі жұмыс істейді.

Жубаназарова Н.С.

Психология ғылымдарының кандидаты,

жалпы және қолданбалы психология кафедрасының профессоры

З.Б.Мадалиева

Жалпы және қолданбалы психология кафедрасы,

психология ғылымдарының докторы, профессор

Сулейменова Н.Н.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ

Филология факультетінің 1-курс магистранты