Лекция
тақырыбы: Жиілікті модуляция.
Жалпы
түсінік.
Жиілікті
модуляция шағында ақпараттық
модуляциялайтын uақп(t)
сигнал мәндерінің өзгеруіне сәйкес,
жеткізуші сигналының жиілігінің ∆ω(t)
модулянбанған ωж мәнінен
айнып кетуі өзгереді. Жеткізуші сигналдың
амплитудасы мен фазасы тұрақты болып
қала береді.
Жиіліктің
өзгеруі
∆ωЖМ(t)= к∙uақп(t)
–тең, (2.33)
мұндағы
к – жиілік сигналының ωЖМ(t)
тек оң мәні болатынындай
таңдалатын
модулятор сұлбасына тәуелді
пропорцияналдықтың
коэффициенті.
Мұны
келесі түрде жазуға болады
∆ωЖМ(t)=∆ωд∙||uақп(t)||, (2.34)
мұндағы
∆ωд=∆ωmax–
жиілік девиациясы сигнал жиілігінің
модулданбаған мәнінен максималды
өзгеруі
∆ωд=|ωmax(min)- ωж|.
Осыдан,
ЖМ сигналының жиілігі
ωЖМ(t)=ωж+∆ωЖМ(t)=ωж+∆ωд∙||uақп(t)||. (2.35)
ЖМ
сигналының ωЖМ(t)
жиілігі әр уақытта оң болуы үшін,
∆ωд жиілігі
девиациясына шектеуліктер қойылады:
∆ωд≤ωж.
Практикада ∆ωд<<ωж шарттың
орындаларын қарапайымдылау көзқарасы
жағынан міндетті. Жиілік девиациясы
түрлі белгілеу модуляторларында бірлік
герцтерден жүздеген мегагерцке дейін
мән қабылдай алады.
Дереу
жиіліктің сигналдың дереу фазасымен
байланысың біле отырып: ω(t)=dФ(t)/dt және
Ф(t)=∫ω(t)∙dt, интегралдау арқылы ЖМ
сигналының толық фазасын таба аламыз
(2.35)
ФЖМ(t)=∫ωЖМ(t)∙dt=∫[ωж+∆ωд∙||uақп(t)||]∙dt=
=ωж∙t+∆ωд∙∫||uақп(t)||∙dt+φж, (2.36)
мұндағы
φж –
сигналдың бастапқы фазасы, оны
интегралдаудың тұрақтысы ретінде
қарастыруға болады.
ЖМ
сигналының математикалық түрі
uЖМ(t)=Uж∙cosФЖМ(t)=Uж∙cos[ωж∙t+∆ωд∙∫||uақп(t)||∙dt+φж]. (2.37)
Осылайша,
жиілікті модуляция кезінде, уақыт ішінде
сигналдың толық фазасыда өзгереді.
Модуляция түрі ақпараттық модуляциялайтын
сигналдың толық мәндерінің өзгеру заңы
бойынша, уақыт ішінде өзгеретін жеткізуші
сигналдың модулданбаған фазасынан оның
өсуі бойынша өзгеруі ∫||uақп(t)||∙dt-ға
пропорционалды, яғни, uақп(t)
осы түрлендіруде интегралдың астында
болса, онда ЖМ-ді модуляцияның интегралды
түрі деп жиі атайды.
uақп(t)
ақпаратты сигналдың уақыттық диаграммалары,
жиіліктің өзгеруі ωЖМ(t)
және ЖМ сигналы sЧМ(t) 2.11-суретте
көрсетілген.
2.11-сурет.
ЖМ сигналының уақыттық диаграммасы
Біртоналді
жиілікті модуляция.
Гармоникалық
сигналы бар модуляция кезінде, ақпараттық
модуляциялайтын сигнал
uақп(t)=UΩ∙cosФΩ(t)=UΩ∙cos(Ω∙t+φΩ).
Жеткізуші
сигналдық өзгеруі
∆ωЖМ(t)=∆ωд∙cos(Ω∙t+φΩ)-тең. (2.38)
ЖМ
сигналының жиілігі
ωЖМ(t)=ωж+∆ωЖМ(t)=ωж+∆ωд∙cos(Ω∙t+φΩ). (2.39)
ЖМ
сигналының толық фазасы
ФЖМ(t)=∫[ωж+∆ωд∙cos(Ω∙t+φΩ)]∙dt=ωж∙t+∆ωд/Ω∙sin(Ω∙t+φΩ)+φж (2.40)
заңы
бойынша өзгереді.
Бір
тоналді ЖМ сигналының математикалық
түрі
uЖМ(t)=Uж∙cos[ωж∙t+mЖМ∙sin(Ω∙t+φΩ)+φж], (2.41)
мұнда
mЖМ=∆ωд/Ω–фаза
девиациясы физикалық мағынасы бар
модуляция индексі (жиілікті), рад.
sinх=-cos(x+/2)
түрлендірудің тригонометриялық
формуласын пайдаланып, біртоналді ЖМ
сигналының математикалық түрін аламыз
uЖМ(t)=Uж∙cos[ωж∙t-mЖМ∙cos(Ω∙t+φΩ+/2)+φж]. (2.42)
Дискретті
жиілікті модуляция
ДЖМ
кезінде, «1» символының жіберілуіне,
бастапқы ақпараттық сигналдың u1(t)
бірінші ретті интервалдағы жіберуі
және модуляциядан кейінгі екінші ретті
модуляцияланған S1(t)=Uж∙cos(ω1∙t+φж)
сигналының жіберілуі сәйкес келеді.
«0» символының жіберілуіне бастапқы
ақпараттық сигнал u0(t)
және екінші ретті модуляцияланған
сигнал сәйкес келеді: S0(t)=Uж∙cos(ω0∙t+φж).
Мұнда ω1=ωж+∆ωд,
ω0=ωж-∆ωд.
Яғни, «1» және «0» символдарының берілуі
үшін жиіліктері әр түрлі сигналдар
қолданылады
SДЖМ(t)=
(3.5)
Көбінесе
∆ωд (немесе
тасу жиіліктердің 2∆ωд=ω1-ω0)
жиілігінің девиациясын S1(t)
және S0(t)
сигнал спектрлері аз жабылатынындай
таңдайды.
ДЖМ
жүйелері – «актвті паузалы» жүйелер.
ДЖМ
сигналының шынайы спектрі де шексіз
болып табылады. ДЖМ шектелген спектрінің
ені, бір реттік элементінің Тэл ұзақтығымен
және берілген сигналдардың тасу
жиілігімен (2∆ωд=ω1-ω0)
белгіленетін, модуляциялайтын сигналдың
спектрінің еніне тәуелді.
Ол
жеңілдетілген формула арқылы белгіленді.
ωджмтәж =
4 (B+∆fд),
рад/с , (3.6)
мұндағы ∆fд –
жиіліктің девиациясы, Гц.
Тасу
жиілігі үшін ω1-ω0=2∆ωд=4 /Tэл спектрдің
тәжірибелік ені мынаған тең
ωджмтәж =
4∆ωақп.тәж=8 /Tэл=8 B=4∆ωд,
рад/с.