Жинақы мәтін құрастыру

Жинақы мәтін құрастыру

Жинақы мәтін - негізгі мазмұн сақталған екіншілік өңделген мәтін.

Ықшамдау барысында мәтіннің негізгі мағыналық-құрылымдық бірлігі сақтала отырып, оқырман үшін басы артық элементтер алынып тасталады.

Жинақы мәтін дегеніміз - оқырманның түсінуіне ыңғайлы етіп құрылған бастапқы мәтіннің ықшамдалып (сығымдалып) берілуі.

• Мәтінді толықтай түсіне отырып, мәтіндегі негізгі ойды басқа формамен қысқаша бекіту үрдісі.

• Түпнұсқа мәтін жинақы мәтінге айналады.

• Тыңдалым және оқылым материалдары негізінде жүргізіледі.

Ж

• ^Тезис

• ^{Аннотация}

• ^{Презентация}

• ^{Конспект}

• ^Кесте

• ^Схема

• ^{Тезистік жоспар}

• ^{Ықшамдалған мәтін}

Ж

Мазмұндық өңдеу:

• Мәтінді мұқият оқу және негізгі, қосымша ақпараттарды анықтау; қосымша ақпараттарды сызып тастау.

• Негізгі ойды білдіретін тірек сөздерді, сөйлемдерді белгілеу.

• Автор ойын, баяндау желісін сақтай отырып, мәтіндегі негізгі ойды ықшамдау.

• Мәтін түпнұсқасының сілтемесін көрсету. Мысалы: Абай айтқандай..., «Ұлан» газетінде ..., Мақалада «.....» берілген, т.б.

Мәтінге тілдік өзгерістер енгізу:

• алынған ақпаратты барынша қысқа беру үшін лексикалық, грамматикалық бірліктерді дұрыс таңдай білу. Мысалы:

• Қайталауларды жалпылауыш сөздермен алмастыру;

• Сөздерді синонимдермен алмастыру;

• Бірнеше жай сөйлемді бір құрмалас сөйлемге немесе құрмалас сөйлемдерді жай сөйлемдерге айналдыру.

• ^{Жинақы мәтін түпнұсқа мәтіннен 75 % дейін қысқа болады.}

• ^{Егер кітап болса, түпнұсқа мәтіні 99% ықшамдалады.}

• ^{Өз ойларыңды жинақы мәтінге қосуға болмайды. Жинақы мәтін тек автор идеясынан ғана тұруы керек.}

Жинақы мәтін жазудағы мақсат – оқырманды мәтін мазмұнының негізгі идеясымен таныстыру және түпнұсқаны оқуға кететін уақытын үнемдеу.

Оқылым және тыңдалым материалдары негізінде жинақы мәтін (компрессия) жазу