Жол туралы ырым-тыйымдар

Бөлім:

«Қазақ жазуының даму жолы».

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты:

Жаканбаева Райгуль Нурболатовна

Күні:

25.09.2026

Сынып: 9В

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Жол туралы ырым-тыйымдар

«Приметы и запреты, связанные с дорогой (путем)»

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаттары:

9.1.2.1 тыңдалған мәтіннің негізгі мазмұнын түсіну, ақпараттың шынайылығы мен нақтылығын анықтау;

9.4.3.1 жазба жұмыстарында афоризмдерді тиімді қолданып жазу

Сабақ мақсаты:

тыңдалған мәтіннің негізгі мазмұнын түсінеді, ақпараттың шынайылығы мен нақтылығын анықтайды;

жазба жұмыстарында афоризмдерді тиімді қолданып жазады

Сабақ кезеңі / Уақыты

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау және Дескрипторлар

Ресурс және Ұлттық құндылық

I. Сабақтың басы

(7 мин)

Тақтаға апта дәйексөзі мен ұлттық құндылықты жазу:

> Апта дәйексөзі мен ұлттық құндылық: «Ізденіс бар жерде даму бар» және «Тарихи сана, сабақтастық және халықтық этика (ырым-тыйымдар)».

«Жолдағы тылсым белгілер»: Интерактивті тақтада сапарға шығарда жолбарыс жолын кеспеу немесе жолға қатысты қате әрекеттер жасаған адамдардың бейнеленген қысқаша мистикалық-интерактивті видео-хугы көрсетіледі.

– «Неліктен ата-бабамыз жолға қатысты тыйымдарға ерекше мән берген? Бұл жай ғана ырым ба, әлде терең ғылыми/өмірлік тәжірибе ме?» деген ой қозғау сұрағы қойылады.

Апта дәйексөзі мен ұлттық құндылықты оқып, сыныпта қысқаша талқылайды. Видео-хукты көріп, жол туралы өздері білетін ырым-тыйымдарды еске түсіріп, ой бөліседі.

ҚБ: «Бас бармақ» арқылы лезде қолдау.

Ресурстар: Интерактивті тақта, видео-хук үзіндісі.

Ұлттық құндылық пен дәйексөз: «Ізденіс бар жерде даму бар», тарихи сана және халықтық тыйымдар.

II. Сабақтың ортасы

Тыңдалым және Ақпарат шынайылығы (9.1.2.1)

(9 мин)

«Қазақтың жол ырымдары мен тыйымдарының ғылыми және тәрбиелік мәні» атты аудиомәтін қосылады (мәтін ішінде нақты халықтық деректермен қатар кейбір мифтік көзқарастар мен қате тұжырымдар араластырылып беріледі).

– «Тыңдалған мәтіннен шынайы фактілерді автордың субъективті пікірінен ажыратып, ақпараттың шынайылығы мен нақтылығын арнайы кесте арқылы анықтаңыздар».

Аудиомәтінді мұқият тыңдап, ондағы мәліметтердің шынайылығы мен нақтылығын талдап, дәптердегі кестеге факт және пікір ретінде бөліп жазады.

Дескриптор:

- Тыңдалған мәтіннің негізгі мазмұнын түсінеді (1 б.);

- Ақпараттың шынайылығы мен нақтылығын анықтайды (1 б.);

- Факт пен пікірді ажыратады (1 б.).

Ресурстар: Аудиомәтін, үлестірме кесте.

Тәжірибелік зерттеу (Ырым мен афоризм үйлесімі)

(5 мин)

«Ырымды афоризммен байланыстыр» тәжірибесі. Оқушыларға жол, сапар және ырымдарға қатысты халық нақыл сөздері мен афоризмдер үзіндісі беріледі.

– «Ырым-тыйымдардың астарында жатқан афоризм мен нақыл сөздің мағынасын өзара ұштастырып зерттеңіздер».

Берілген мысалдарды өзара салыстырып, ырымдардың халықтық философиясi мен афоризмдердің байланысын тәжірибе ретінде талқылайды.

ҚБ: Өзара бағалау («Тапқыр жұп»).

Ресурстар: Афоризмдер мен тыйымдар карточкасы.

Топтық жұмыс: Жазба жұмысы (9.4.3.1)

(11 мин)

Топтарға миссия: «Жолда жүру мәдениеті және ырымдар» тақырыбына шағын эссе немесе кеңес мәтінін құрастыру.

– «Мәтін жазу барысында жол туралы ырым-тыйымдардың мәнін аша отырып, халық нақыл сөздері мен афоризмдерді (мысалы: «Жол мұраты – жету», «Адасқанның айбыны жоқ, қайтып үйірін тапқан соң») тиімді қолданып, мазмұнды жазба жұмысын жазыңыздар».

Саралау: Қолдау қажет етушілерге қолданылатын афоризмдер мен тірек сөздер тізімі беріледі.

Топта ақылдасып, афоризмдерді орынды әрі тиімді кіріктіре отырып, жол ырымдары туралы мазмұнды жазба жұмысын орындайды.

Дескриптор:

- Тақырыптың негізгі идеясын ашады (2 б.);

- Жазба жұмысында афоризмдерді тиімді қолданады (3 б.);

- Стиль мен грамматикалық сауаттылықты сақтайды (2 б.).

Ресурстар: Стикерлер, маркерлер, дәптер.

III. Сабақтың соңы (Презентация + Рефлексия)

(8 мин)

1. «Спикер мінбері»: Әр топ өз жазба жұмысындағы қолданған афоризм мен қызықты ырымды 30 секундта оқып таныстырады.

2. Рефлексия «Ізденіс баспалдағы»: Бүгінгі сабақтан алған әсерін және «Ізденіс бар жерде даму бар» дәйексөзіне сай өз дамуын стикерге жазып тақтаға іледі.

1. Қысқаша презентация жасап, жұмыстарын қорғайды.

2. Рефлексия стикерін толтырып іледі.

ҚБ: Өзін-өзі бағалау.

Ресурстар: Тақта-плакат, стикерлер.