Бөлім:

Адам

Мұғалімнің аты-жөні

Тоқымова Галия Делентаева 148 мектеп гимназия

Күні:

Сынып: 4

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Жүйке жүйесінің маңызы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар: жүйке жүйесінің құрылымы мен жүйке жүйесінің маңызы туралы біледі.

Көптеген оқушылар: Жүйке жүйесінің гигиенасы және оны сақтаудың маңызы туралы біледі.

Кейбір оқушылар: Денсаулық сақтаудағы жеке гигиенаның рөлін түсінеді

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Ұйымдастыру,

өзін –

өзі тексеру

Өткен білімді еске түсіру

3 мин

Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру ширату жаттығулары арқылы жүреді.

Стикерлер арқылы топқа бөлу

1 – топ: «Жас зерттеуші»

2 – топ «Ақылды тапқыр»

3 – топ «Білімді алғырлар»

Оқу материалын жариялау «Ой қозғау» әдісі арқылы жүреді:

- Өткен сабақта қандай тақырып өттік?

- Иісті қалай сезесің?

Дәмді қандай мүше арқылы сезесің?

Тері арқылы нені сезесің? .

Ширату жаттығуларын жасайды.

Сұрақтарға жауап береді.

Тақырыпты ашады.

«Сағат тілі» әдісі боынша бір – бірінің үй тапсырмасын тексереді

«Ауызша мадақтау жүреді.

Жаңа білім

10 мин

15 мин

Жаңа білімді меңгеруді тәжірбиемен бастаймыз.

1 топ оқушыларына көздерін жұма отырып,алдарына қорапқа салынған әртүрлі фигурадағы заттарды қоямын:

Мысалы: дөңгелек,үшбұрыш,конус т.б.

2 топқа иістерге қатысты заттарды беремін.

Мысалы: әтір,антисептик;

3 топ мүшелеріне дәм сезу факторын тексеру

Мысалы: алдарына кесілген алма,лимон, тұз қосылған су,мандарин секілді заттарды қою арқылы миға сигнал бергізу

Балалар,бұл заттардың осылай екенін қалай сезіндік?

Бірінші топ айтайықшы қане,сипап сезу арқылы фигураларды таптық

Ал,екінші топ болса,иіс сезу арқылы қандай зат екенін тапты.

Үшінші топ дәм сезу арқылы заттардың атауын тапты.

Яғни,иіс сезу,есту,сипап сезу,көру арқылы,дәм сезу арқылы адам айналадағы заттар мен құбылыстарды сезім мүшелері арқылы қабылдайды.

Олардың бес түрі бар:

Балалар,мен сендерге бүгін өте ерекше мейманды қонаққа шақырдым.

Мейманымыз жүйке жүйесін дәрігері – Невролог маманды шақырдым.

Маман жүйке жүйесінің гигиенасы туралы айтып өтеді.

Балалар,жүйке жүйесін қалыпты ұстау үшін,ми еңбегімен айналысыңдар! Яғни,логикалық есептер,ребус, сөзжұмбақ шешу,кітапты көп оқу керек.

Таза ауада көп жүріп,смартфонға тәуелді болмаумыз керек.

Сезім мүшелеріне келер болсақ:

Көз гигиенасы.
Қасаң қабықтың бұлыңғырлануы немесе көрмеуі көздің зақымдануынан болады. Көз адамның маңдайдағы жұлдызы болғандықтан, оны қорғай білу абзал.
1. Көзді бөгде заттардың түсуінен қорғай білу.
2. Жұмыс орнындағы жарықты реттеп отыру.
3. Шам жарығын сол жақтан түсіру.
4. Кітапты оқығанда, іс тіккенде көзден 30 - 35 см қашықтықта ұстау.
5. Теледидарды 3 - 5 м қашықтықтан көру.
6. Витаминді (әсіресе «А») тамақ ішу.
7. Ой еңбегі мен дене еңбегін алмастырып отыру.
8. Кітапты көлікте, жатып оқымау.
9. Темекі тартпау, зиянды әдеттерден аулақ болу.
10. Мектеп шеберханасында қорғаныш көзәйнек кию.
11. Шаң - тозаң, микробтардан сақтау.

Есту гигиенасы.
Есту мүшесі бас сүйектің самай сүйегіне терең орналасқан. Әйтсе де зиянды әсерлерден, инфекция енуінен сақтау керек. Есту жолының түбінде құлық бөлетін бездер бар. Құлықтың жабысқақтығы сыртқы құлақтан түсетін шаң мен микробтарды жабыстыру, ұстау үшін керек. Құлық жиналып, естудің нашарлауына соқтырады. Оны әр түрлі затпен алуға болмайды.
Тері сезімі
Тері сыртқы ортамен тікелей жанасады. Сондықтан сыртқы ортада жүретін өзгерістерді ең алдымен тері сезінеді, ақпаратты қабылдайды. Ол жанасу мен қысымды, жылу мен суықты, ауыруды қабылдайды. Теріде ауырсыну рецепторлары көп. 1см - де, шамамен 100 рецептор бар. Ауырсыну – бұл қорғаныш реакциясы. Сипап сезу - бұл тері сезімі. Олар саусақ, тіл ұшында, ерінде көп болады.
Дәм сезу мүшесі.

Тамақты оның иісімен бірге қабылдаған кезде дәм сезімі пайда болады. Дәм сезу рецепторлары суда еріген заттың дәмін сезіп, қабылдай алады. Сілекеймен немесе дәм сезу сұйықтығымен араласпаған құрғақ тамақтың дәмі сезілмейді. Дәм сезу рецепторлары тілде орналасқан, бұл тіл бүртіктері. Дәмді тілдің әр түрлі бөліктері әр түрлі сезеді.
Тіл ұшы - тәтті нәрсеге,
Орталық артқы бөлігі - ащы,
Алдыңғы және бүйір бөліктері - тұзды,
Бүйір шеті - қышқылды сезеді. Тамақ ішкенде тілдің барлық рецепторлары жұмыс істейді. Қышқыл, ащы, тәтті, тұзды дәмнен күрделі дәм үйлесімі пайда болады. Иіс сезу тамақ қабылдауға міндетті түрде қатысады. Мұрын бітіп, иіс сезбей қалған кезде, тамақтың дәмі өзгереді.
Иіс сезу мүшесі
Адам үшін иіс маңызды рөл атқарады. Ол тұрмыстық газдың шығып жатқанын, тамақтың ашып кеткендігі туралы хабар береді. Мұрын қуысында иіс сезу мүшесі орналасқан. Бұл пішіні түйреуіш тәрізді, кірпікшелері бар иіс сезу рецепторларының шоғыры. Осы кірпікшелер хош иісті заттардың молекулаларын газ тәрізді күйінде қабылдайды.

1 тапсырма

Ал.балалар,мен мендерге ерекше тапсырма бергім келіп тұр.

«Біздің ойымызша....»әдісі арқылы постер қорғаймыз,

Сезім мүшелерінің гигенасын қалай сақтаймыз?

1 топ - Мұрынды күту ережесі.

2 – топ - Тілді қалай күту керек ?

3 – топ – «Көзді қалай күтеміз?

2 – тапсырма «ПАЗЛ» әдісі

Балалар,мен сендермен бірге қызықты ойын ойнағым келіп тұр. Мен сыныптың әрбұрышына адам ағзасына қатысты әртүрлі сұрақтар мен логикалық тапсырмалар жасырдым. Соны тауып, менен сыйлыққа өз топтарыңа балл сыйлаңдар!

Сұрақтарға жауап беру арқылы адамның бейнесін құрастырады

1) сезім мүшелеріне ақпарат қайдан келеді?

2)Дәмді қай мүше арқылы сезінеміз?(Тіл)

3)Иісті қалай сезінеміз? (Мұрын)

4)Тілді қалай күтеміз? (Өткір затты ауызға салмау,асықпай шайнау тб)

5)Мұрынды күту ережесі? (артық сатты салмау т,б)

6)Тыныс алу қызметі не атқарады?(мұрын)

7)Жүйке жүйесін не құрайды?(ми,жұлын,жүйке)

8)Зәр шығару мүшелеріне не жатады?(бүйрек.несепағар,қуық)

9) Зәр шығару жүйесінің негізгі қызметі қандай? (қанды тазарту,оның құрамындағы заттарды сыртқа шығару)

10)Ми қайда орналасқан? (басүйегінде)

11) Жұлын қайда орналасқан?(омыртқа өзегінде)

12)Барлық мүшелердің қызметін не реттейді?

(жүйке жүйесі)

13) Бүйрек арқылы тәулігіне неше литр қан сүзіледі? (1500л)

14) Жүйке жүйесі ауруларын емдейтін дәрігерді – (невролог)

15)Ағзадағы керексіз заттарды шығаруға тағы қандай мүшелер қатысады? (асқазан,тері,өкпе,тікішек)

16) Жануарларда жүйке жүйесі болады ма?

17) Есту мүшесіне не жатады?

18) Жүйке жүйесінің гигиенасы деген не?

3– тапсырма

3 топқа дене мүшесі туралы жұмбақ жасырамыз.

1)Көреді бәрін өзгенің, Көре алмайды өздерін ? /Көз/

2)Күмбір-күмбір қарағым, Қартайғанша жарадың. /Құлақ/

3)Екі бала қатар тұрса да,
Бірін-бірі көрмейді.
Көз

4)Көрші отырған көршілер
Бірін бірі көрмейді.
Қара түнек қос үңгір
Діңгегі асу бермейді.
Көз бен мұрын

5)Қара суда суат жоқ,
Қалың талда бұтақ жоқ.
Көз бен кірпік

6) Бір таудың екі күзетшісі,
Екі тыңшысы, отыз екі бөрісі бар.
Көз, құлақ, тіс

7) Жағалай-жағалай тас қойдым,
Жирен атты бос қойдым.
Тіс, тіл

8) Жас кезінде қара орман,
Жыл өткен сайын ағарған.
Шаш

9) Ти, ти десем, тимейді,
Тиме десем тиеді.
Ерін

Қалыптастырушы бағалау сұрақтары:

1) Зәр шығару мүшелері арқылы ....... сыртқа шығарылады

А) көмірқышқыл газ

Б) су мен зиянды заттар

С) су мен тұздар

2) - ......... үрмебұшаққа ұқсас жұп мүше?

А) қуық

Б) несепағар

С)бүйрек

3) Бүйректің атқаратын қызметі?

А) зәр түзу

Ә) зәр жинау

Б) зәр өткізу

4) Сыртқы ортадан келген әсерге жауап беретін мүшелер жүйесі - ......

А) тынысалу мүшелері

Ә) зәр шығару мүшелері

Б) жүйке жүйесі

Әртүрлі тәжірбиеге қатысып,өзінің белсенділігін көрсетеді