Жүйке жүйесінің құрам бөліктері. Жүйке жүйесінің қызметі.

Жалпы сипаттамасы[өңдеу]

Адамның жүйке жүйесінің бөлімдері[өңдеу]

Омыртқалы жануарлардың жүйке жүйесі[өңдеу]

400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз

ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар

4 990₸/ 1 жыл

🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін

Одан кейін - 29 990 ₸

Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ

Тақырып бойынша 11 материал табылды

Биология Ашық сабақ 7 сынып

Материал туралы қысқаша түсінік

7.1.7.2 – жүйке жүйесінің қызметін және құрылымдық компоненттерін атау; 7.1.7.3 – жүйке жасушасының компоненттерін анықтау

Материалдың қысқаша нұсқасы

Сабақтың тақырыбы:

Жүйке жүйесінің құрам бөліктері. Жүйке жүйесінің қызметі. Нейронның құрылысы: денесі, дендриттер, аксон. Нейронның қызметтері.

СЫНЫП: 7

Қатысқан оқушылар саны: 4

Қатыспаған оқушылар саны: 0

Сабақ негізделген оқу мақсаттары

7.1.7.2 – жүйке жүйесінің қызметін және құрылымдық компоненттерін атау;

7.1.7.3 – жүйке жасушасының компоненттерін анықтау

Сабақ нәтижесі:

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: Жүйке жүйесінің және жүйке ұлпасының құрылымдық компоненттерін,жаңа ұғымдарды атайды. Сұраққа жауап береді.

Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады: Жүйке жүйесінің және жүйке жасушасының құрылымы мен қызметіндегі терминдерді ажыратады

Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады: Жүйке жүйесінің және жүйке ұлпасының жасушаларын атайды.Оқулықтан тыс берілген қосымша тапсырмаларды орындайды.

Бағалау критерийі

жүйке жасушаларының құрылымдық компоненттерін атайды. Жүйке жүйесі бөлімдерінің қызметін сипаттайды.

Тілдік құзіреттілік

Жүйке ұлпасы, нейрондар, нейроглия, дендриттер, аксондар, сұр зат,

Құндылықтарға баулу

Мәңгілік Ел стратегиясының денсаулық сақтау жүйесін дамытудың ең маңызды шарттарының бірі -салауатты өмір салтын дұрыс ұстанады

Ресурстар

Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар және әртүрлі заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, көрнекілік. Рефлексия.

Пәнаралық байланыс

қазақ тілі, медицина

Алдыңғы оқу

Жануарлардың жүйке жүйесінің типтері

Сабақтың жоспары

Жоспарлан ған уақыт

Сабақ барысы :

ресурстар

Басталуы

3 минут

Миға шабуыл

/ үй тапсырмасы/

5-7 мин

Ұйымдастыру кезеңі /амандасу, сынып түгендеу/

«Жақсы істің бастауы, жақсы сөзден басталады!»

«Жүректен жүрекке» стратегиясы бойынша оқушылар бір-біріне жүрекше бере отырып, жақсы сөздермен көңіл-күй сыйлайды

Психологиялық ахуал қалыптастыру: 3 минут

Топтастыру стратегиясы /сандар арқылы бөлісу: жұп және тақ /

Бағалау парақшасы /алдын ала таратып беру топтарға /Дұрыс жауапқа 5 балл./

«Ер дәулеті – еңбек» бөлімінен бастаймыз, үй тапсырмасы б-ша қалай еңбектенгендеріңді байқаймыз

«ортада қаламсап» стратегиясы. /оқушылар ортаға қаламсаптарын қояды. Мұғалім қай оқушының қаламын таңдаса, сол сұраққа жауап береді. Жауап бере алмаса, көмектесуге болады./

1.Жүйке жүйесі дегеніміз не? / адам мен жануар-р организмдерінің қоршаған ортаға бейімделуін реттейтін жүйе/

2.Жануарлардың қандай ж.ж типтерін білесін?/ диффузды, түйінді,бағанды, түтікше тәрізді/

1-топ

2-топ

Жаңа сабақ

3 мин

Ортасы

10 -15 мин

Сергіту сәті:

2 мин

3. мына суретте ж.ж қай типтері көрсетілген ж/е қандай жануарларға тән?

а/ б /

диффузды /гидра,қарапайым/ түтікше/хордалылар, омырткалы/

4. жүйке жүйесін қандай ғылым зерттейді /нейрология/

«Ырыс алды ынтымақ»

« Көпір» әдісі /өткен тақырыппен жаңа сабақты байланыстыру/

Жүйке жүйесінің құрылысы /мұғалім іс-әрекеті/

Біздің ағзамызда жүретін барлық құбылыстар, негізінен, жүйке жүйесі арқылы басқарылады. /бейнеролик/

Оқулықпен жұмыс.

«Қазына іздеу» әдісі. Оқушылар үстелде жатқан анықтамалықтарды ашып, алдындағы оқулықтан мәтінді оқып, кестедегі сөздерді анықтамалықтардан, оқулықтан іздеп тауып, топта талдайды. Жауабын береді.

Таныс емес сөздерге түсініктеме береді

Таныс емес сөздер:

Жүйке ұлпасы, нейрондар, синапс, дендрит, аксон, сұр зат.

/оқушылар кестенің екінші бағанасын толтырады

1-топ

жаңа сөздер	түсініктеме
жүйке ұлпасы
нейрондар
дендрит

2-топ

жаңа сөздер	түсініктеме
синапс
аксон
сұр зат

Дескриптор: 1.жүйке жүйесі бөлімдерінің жаңа ұғымдарын түсініп,анықтама береді.

2. жүйке жасушасының терминдерін анықтайды

ІІ. «Аялдама» әдісі. 2-топқа тақырып беріледі:

Жүйке жүйесінің құрылысын, қызметін сипаттау
Жүйке жасушасының құрылымдық компоненттерін атайды.

Дескриптор:

1. жүйке жүйесінің құрылысын, қызметін талдайды

2. жүйке жасушасының құрылымдық компоненттерін біледі

1/ Жүйке жүйесі

орталық шеткі

ми жұлын жүйкелер жүйке түйіндері

ІІ/ Жүйке жасушасының компоненттері

дене өсінділер жүйке ұштары

«Ми сергіту»

1. Қайыңда 4 бұта бар. Әр бұтада 4 алма өсіп тұр. Барлығы қанша алма болды? Қайыңда алма өспейді.

2. Бала аяғы жоқ 9, басы жоқ 6, ортан белі жоқ 8 балық ұстады. Барлығы неше балық? Ешқандай балық ұстамады.

3. 5 адамға 5 алманы бөлу керек, әр адам 1 алманы алса, 1 алма себетте қалу үшін қалай бөлеміз? 1 адам 1 алманы себетімен алады.

ІІІ. «Суреттер сөйлейді» Нейрон құрылысын және адамның жүйке жүйесі құрылысын жазып шығарындар

/суретті беру

Дескриптор: нейронның құрылысын талдайды;

нейронның құрылысын жаза біледі

адамның жүйке жүйесінің құрылысын талдайды;

адамның жүйке жүйесінің құрылысын жаза біледі

Ж.жүйесі тур не білу керек?

/бейнеролик/

оқулық,

анықтамалық,

кесте

Постер жасау

/ қағаз,түсті

фламастер/

Суреттер екі топқа беріледі

Аяқталуы

Сабақты бекіту

5 мин

Қорытындылау

Биологиялық диктант

1.Жүйке ұлпасының негізін ......... құрайды, оны ...... деп атайды.

2.Жүйке жүйесіне ...., ....... және ........ жатады.

3. Жүйке жүйесі ...... мен ......... байланысын қамтамасыз етеді.

4.Нейрон ..... мен ......... тұрады.

тірек сөздер: нейрон,жұлын,ми,жүйке жасушалары, жүйкелер,өсінділер, ағза,дене,сыртқы орта

Бағалау

3 минут

Кері байланыс

2мин

«Бейнет түбі зейнет»

Бағалау парақшасы Дұрыс жауапқа 5 балл.

Рефлексия парағы

Білім баспалдағы

Үйге тапсырма: пар 40 /кесте/

Бағалау парақшасы

/оқушылар бір бірін бағалайды/

стикер жапсыру

Ынтымақтастық атмосферасын тудыру:

Күннің нұры керемет!!! /күнді бейнелеу/ қолды шапалақтау

Желдің соққаны керемет!!! /желдің бағытымен қолды қозғалту/ қолды шапалақтау

Достармен бірге жүрген керемет!!! /аяқпен қадам жасау/ қолды шапалақтау

Анаңды құшақтаған керемет!!! /өзін құшақтайды/ қолды шапалақтау

Туған жердің төсінде оның ауасымен тыныс алған керемет!!! /қолды кең жаяды/ қолды шапалақтау

Өз үйіңде өмір сүрген керемет!!! /үйді қолмен бейнелейді/ қолды шапалақтау

Билеп дөңгеленген керемет!!! /айналады/ қолды шапалақтау

Қазақстандық болғаным керемет!!! /бас бармағын көрсетеді/ Қолды шапалақтау

«Сергіту сәті: Ми сергіту»

1. Қайыңда 4 бұта бар. Әр бұтада 4 алма өсіп тұр. Барлығы қанша алма болды? Қайыңда алма өспейді. 2. Бала аяғы жоқ 9, басы жоқ 6, ортан белі жоқ 8 балық ұстады. Барлығы неше балық? Ешқандай балық ұстамады. 3. 6 бас,16 аяқ. Неше тауық, неше ешкі? 2 ешкі, 4 тауық. 4. 5 адамға 5 алманы бөлу керек, әр адам 1 алманы алса, 1 алма себетте қалу үшін қалай бөлеміз? 1 адам 1 алманы себетімен алады.

Жүйке жүйесі (нервная система) - адам мен жануарлар организмдерінің қоршаған ортаға бейімделуін реттейтін жүйе. Жүйке жүйесін зерттейтін морфологияның бөлімін гр. neurologia (грек, neuron — жүйке, жүйке жасушасы; logos — ілім) деп атайды. Жүйке жүйесінің қызметтері рефлекстер арқылы іс жүзіне асад

Жүйке жүйесі жануарлар мен адам организмдегі органдар мен жүйелер әрекетін біріктіретін және организмнің тіршілік әрекетінің сыртқы ортамен үздіксіз қарым-қатынасын қамтамасыз ететін жүйке ұлпасы мен глеяның жиынтығы. Жүйке жүйесі ішкі және сыртқы тітіркендіргіш әсерін қабылдайды, талдайды, өңдейді,организм қызметін реттеп үйлестіреді.Бұның негізгі бөлігі - аса қозғыш және қозуды тез өткізетін өсінділері бар жүйке жасышасы (нейрон). Жүйке жүйесі филогенез процесінде күрделі өзгеріске ұшыраған.

орналасқан жүйке түйіндері үлкейіп, күрделілене, ерекшелене түседі.

Омыртқалы жануарлар жүйке жасушалары негізінен орталық Жүйке жүйесіне біріккен жұлын мен мидан тұрады. Омыртқалылардың эмбрионалдық дамуында Жүйке жүйесі сыртқы ұрық қабықшасы - эктодермадан (алғашқы жүйке пластинкасы түрінде) дамып, кейін науашық, ал одан әрі қауыса келіп түтікке айналады.

Оқушының аты-жөні

«ортада қаламсап»

әдісі

«қазына іздеу»әдісі

«Аялдама»

әдісі

«суреттер» әдісі

«биолог диктант»

Жүйке жүйесі мүшелерін негізінен жүйке ұлпасы құрайды. Жүйке жүйесі организмдегі орналасу орындары (топографиясына) мен құрылысына сәйкес: орталық және шеткі бөлімдер болып екіге бөлінеді. Жүйке жүйесінің

орталық бөліміне ми және жұлын,
ал шеткі бөліміне — мидан және жұлыннан организмнің шеткі аумақтарына таралатын мүшелер: жүйке түбіршіктері, жүйкелер, жүйке тораптары, жүйке түйіндері (ганглийлері) және жүйке талшықтарының ұштары жатады.

Организмдегі қызметтеріне байланысты жүйке жүйесін үш бөлімге бөледі. Олар: сомалық (денелік), парасимпатикалық (ішкі мүшелік), симпатикалық (тамырлық).

Жүйке жүйесі - адам мен жануарлар организмдерінің қоршаған ортаға бейімделуін реттейтін жүйе. Жүйке жүйесін зерттейтін морфологияның бөлімін гр. neurologia (грек, neuron — жүйке, жүйке жасушасы; logos — ілім) деп атайды. Жүйке жүйесінің қызметтері рефлекстер арқылы іс жүзіне асады

Нейрон дегеніміз жүйке жасушасы. Ол жүйке жүйесі құрамындығы жеке бөлік , сол жүйенің морфоәрекеттік негізі.Нейрондардың арасын нейроглия толтырады. Ол нейрондарды жан – жақты қоршайтын құрылым. Нейрондар пішіні көлемі жағынан әртүрлі. Бірақ қай нейрон болсада да , ол дене және өсінділерден тұрады. Нейрон денесінде протоплазма, ядро, басқа жасушаларға тән органоидтар және тек нейронда кездесетін тигроид заттар болады . Нейрон талшықтары ұзындығына қарай аксон , дендрит болып екіге бөлінеді. Аксон нейронның , ұзын ал дендрит қысқа талшығы. Әр нейронда бір таксон , бірнеше дендрит болады. Дендрит аксонға қарағанда көп тармақты болып келеді. Аксонның нейрон денесінен басталатын жері аксон төмпешігі деп аталады. Төмпешікте тигроид заттар мен миелин қабығы болмайды. Аксон төмпещігінің қозу қабілеті өте жоғары.

Нейроглия деп нейрондар аралығын толтыратын жасушаларды айтады. Глия грек сөзі желім деген мағынада . расында да олар нейрондардың денесі мен талшықтарына жабысып тұрады.глиондар екі түрлі – астроциттер және олигодендроциттер. Бұлардың аксоны болмайды және өзара түйіспелер құрайды.

Біздің ағзамызда жүретін барлық құбылыстар, негізінен, жүйке жүйесі арқылы басқарылады. Жүйке жүйесінің құрамдас бөліктері ми, жұлын және ағзаның әрбір тарауына жететін жүйкелерден тұрады.

Жүйке жүйесі көптеген қызметтерді атқарады. Ол қоршаған ортадан ақпаратты қабылдап, оны ағзада өңдеп, оған тиісті жауаптың қайтарылуын қамтамасыз етеді. Оның үстіне, ол ағзаның басқа жүйелерінің жұмысын бақылайды және реттейді. Жүйке жүйесі нейрондар және нейроглиядан тұрады. Жүйке жүйесінің жасушалары электр импульстерін өткізеді. Ал, нейроглиялар тірек, қоректендіру, қорғаныс қызметін атқарады.

бас миы

жұлын жүйкелері

бассүйек жүйкелері

жұлын

Жүйке жүйесі - адам мен жануарлар организмдерінің қоршаған ортаға бейімделуін реттейтін жүйе. Жүйке жүйесін зерттейтін морфологияның бөлімін гр. neurologia (грек, neuron — жүйке, жүйке жасушасы; logos — ілім) деп атайды. Жүйке жүйесінің қызметтері рефлекстер арқылы іс жүзіне асады

Нейрон дегеніміз жүйке жасушасы. Ол жүйке жүйесі құрамындығы жеке бөлік , сол жүйенің морфоәрекеттік негізі.Нейрондардың арасын нейроглия толтырады. Ол нейрондарды жан – жақты қоршайтын құрылым. Нейрондар пішіні көлемі жағынан әртүрлі. Бірақ қай нейрон болсада да , ол дене және өсінділерден тұрады. Нейрон денесінде протоплазма, ядро, басқа жасушаларға тән органоидтар және тек нейронда кездесетін тигроид заттар болады . Нейрон талшықтары ұзындығына қарай аксон , дендрит болып екіге бөлінеді. Аксон нейронның , ұзын ал дендрит қысқа талшығы. Әр нейронда бір таксон , бірнеше дендрит болады. Дендрит аксонға қарағанда көп тармақты болып келеді. Аксонның нейрон денесінен басталатын жері аксон төмпешігі деп аталады. Төмпешікте тигроид заттар мен миелин қабығы болмайды. Аксон төмпещігінің қозу қабілеті өте жоғары.

1-топ

жаңа сөздер	түсініктеме
жүйке ұлпасы
нейрондар
дендрит

Дескриптор: 1.жүйке жүйесі бөлімдерінің жаңа ұғымдарын түсініп,анықтама береді.

2. жүйке жасушасының терминдерін анықтайды

2-топ

жаңа сөздер	түсініктеме
синапс
аксон
сұр зат

Дескриптор: 1.жүйке жүйесі бөлімдерінің жаңа ұғымдарын түсініп,анықтама береді.

2. жүйке жасушасының терминдерін анықтайды

Бағалау парақшасы Дұрыс жауапқа 5 балл.

Бағалау парақшасы Дұрыс жауапқа 5 балл.

Shape14

Материалды Word форматында жүктеп аласыз

Тарифке кіреді

6 ұстаз жүктеп алған

4 наурыз

5059

Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз

"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар

Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады

Ұстаздарға арналған олимпиадалар

Оқушыларға арналған олимпиадалар

Тәрбиешілерге арналған олимпиадалар