Сабақ тақырыбы

Жүректің өткізгіш жүйесі. Жүрек автоматикасы механизмі. "Жүректе болатын электрлік процестерді зерттеу" модельдеу

Электромагниттік және дыбыстық толқындардың адам ағзасына әсер ету ерекшеліктері

Модуль /пән атауы

ОН 11.6. Бионика, биоинформатика, биотехнологияның рөлі мен әдістерін сипаттау.

Педагог

Н.Халбекова

дайындады

20_ жылғы "___" ___________

1.Жалпы мәліметтер:

Курс, оқу жылы, топ

Сабақ типі

практикалық

2. Мақсаты мен міндеті:

2.1 Оқу сабақтары барысында білім алушылар игеретін кәсіби дағдыларының тізбесі

Жүректің өткізгіш жүйесінің құрылысын түсіндіру. Жүрек автоматиясының механизмін меңгерту . Оқушылардың талдау, салыстыру дағдыларын дамыту.

3.Күтілетін нәтижелер

Нәтижеде студент игеретін материалдар

Жүректің өткізгіш жүйесінің бөліктерін атайды

Әр бөліктің қызметін түсіндіреді

Жүрек автоматиясының мәнін түсінеді

Электр импульсының таралу жолын сипаттайды

4. Қажетті ресурстар

3.1 Оқу-әдістемелік құрал-жабдықтар (көрнекіліктер)

Слайд, таратпа материалдар

3.2 Анықтамалық әдебиеттер

1. «Биология 10».1-бөлім. Е.А.Очкур, Ж.Ж.Курмангалиева,М.А. Нуртаева «Мектеп» баспасы 2019

2 «Биология 10». 2-бөлім.Е.А.Очкур, Ж.Ж.Курмангалиева,М.А. Нуртаева «Мектеп» баспасы 2019

3. «Биология 11».1-бөлім. А.Қалыбаева,А.Пәримбекова.Н.Абылайханова «Мектеп» баспасы 2020

4. «Биология 11». 2-бөлім. А.Қалыбаева,А.Пәримбекова.Н.Абылайханова «Мектеп» баспасы 2020

3.3 Техникалық құралдар, (материалдар):

Көрнекіліктер, дәптер, оқулықтар, слайдтар,ИА тақта,ЖИ.

Сабақ жоспары: Сабақтың ұзақтығы: 90 минут Сабақтың мақсаты: Білімділік: Жүрек-қантамыр жүйесі мен жүрек бұлшықетінің құрылымын білу; бір жүрек циклінің электрокардиограммасын сипаттау; ЭКГ тістерін және олардың белгілерін қоса алғанда, жүректің жұмысын диаграммалау Тәрбиелік: Cабақ уақытын бағалауға үйрету, еңбекқорлыққа және пәнге қызығушылығын арттыру. Топпен жұмыс жасай отырып, ұйымшылдыққа, тез ойлауға, жылдамдыққа тәрбиелеу;

Сабақтың құрылымы:

1. Ұйымдастыру кезеңі (5 минут)

Сәлемдесу

Оқушыларды түгендеу Психологиялық ахуал қалыптастыру

2. Үйге берілген тапсырманы «Сұрақ – жауап» сұрақтары арқылы тексеру: (15 минут) 1.Биомеханика дегеніміз не? 2.Бионика дегеніміз? 3.Ауа бұлшықеттерінің құрылысы қандай? 4.Медицинадағы биомеханиканың миндеттері қандай?

2. Жаңа материалды түсіндіру (30 минут) Сабақтың тақырыбын анықтау.

Жүрек – қанды дене бойымен айналдыруға жауап беретін маңызды орган. Ол төрт бөлімнен тұрады: екі атрия (жоғарғы бөлімдер) және екі қарынша (төменгі бөлімдер). Жүректің құрылысын келесі негізгі бөліктерге бөлуге болады:

1. Атриалар (Жоғарғы бөлімдер):

Оң жақ атрия: денеден ағатын қанды қабылдайды (жоғарғы және төменгі қуыс веналар арқылы).

Сол жақ атрия: өкпеден келетін оттегімен байытылған қанды қабылдайды (өкпелік веналар арқылы).

2. Қарыншалар (Төменгі бөлімдер):

Оң жақ қарынша: оң жақ атриядан қан алып, оны өкпеге жібереді. Бұл жерде қанды оттегімен байыту үшін өкпеге бағыттайды.

Сол жақ қарынша: сол жақ атриядан қан алып, оны денеге, барлық органдар мен тіндерге жеткізеді. Бұл жүректің ең күшті бөлімі, себебі ол денеге қан айдауға жауапты.

3. Жүрек қақпақшалары: Жүрек ішіндегі қанның дұрыс бағытта қозғалуын қамтамасыз ететін қақпақшалар бар:

Трикуспидтік қақпақша: оң жақ атрия мен оң жақ қарыншаның арасында орналасқан.

Бикуспидтік (митралдық) қақпақша: сол жақ атрия мен сол жақ қарыншаның арасында орналасқан.

Пульмоналдық қақпақша: оң жақ қарынша мен өкпе артериясы арасында орналасқан.

Аорталық қақпақша: сол жақ қарынша мен аорта арасындағы қан ағымын реттейді.

4. Жүрек қабықшалары: Жүрек үш қабықшадан тұрады:

Эндокард: жүрек қуысының ішкі бетін жабатын жұқа қабат.

Миокард: жүректің бұлшықет қабаты, жүрек соғысы кезінде қысылып, қан айдайды.

Эпикард: жүректі сыртынан қаптайтын қабықша, ол жүректі қорғап тұрады.

5. Жүрек тамырлары:

Өкпе артериясы: оң жақ қарыншадан өкпеге қан жеткізеді.

Аорта: сол жақ қарыншадан денеге қан жібереді.

Өкпе веналары: өкпеден сол жақ атрияға оттегімен байытылған қанды тасымалдайды.

Жоғарғы және төменгі қуыс веналар: денеден оттегі аз қанды оң жақ атрияға әкеледі.

Жүректің бұл құрылымы денеге тұрақты түрде қан айдап, оны барлық органдарға жеткізеді, ал оның жұмысын өткізгіштік жүйе реттейді.

Жүректің өткізгіштік жүйесі – жүректің қалыпты соғуын қамтамасыз ететін, электрлік импульстарды жүрек бұлшықеттеріне жеткізетін жүйе. Бұл жүйе жүректің қысқаруын және кеңеюін реттейді. Жүректің өткізгіштік жүйесі төмендегідей негізгі құрылымдардан тұрады:

Жүректің өткізгіштік жүйесі – жүректің қалыпты соғуын қамтамасыз ететін, электрлік импульстарды жүрек бұлшықеттеріне жеткізетін жүйе. Бұл жүйе жүректің қысқаруын және кеңеюін реттейді. Жүректің өткізгіштік жүйесі төмендегідей негізгі құрылымдардан тұрады:

1. Синустық түйін (Sinoatrial node, SA түйіні) – жүректің сол жақ және оң жақ атрияларында орналасқан. Ол жүректің импульсін алғашқылардың бірі болып бастайды және атриялардың қысқаруын қоздырады. Бұл түйін жүректің табиғи пейсмекері деп аталады, себебі ол жүректің соғу ритмін басқарады.

2. Атриовентрикулярлық түйін (Atrioventricular node, AV түйіні) – атрия мен қарыншаның арасындағы өткізу орталығы. Бұл түйін импульсты баяулатып, қарыншаларға жеткізуден бұрын атриялар мен қарыншалар арасында аз уақыттық үзіліс жасайды. Бұл үзіліс жүрекке толық қан толтырылуын қамтамасыз етеді.

3. Атриовентрикулярлық шоғы (Bundle of His) – бұл өткізгіштік жүйенің жалғасы болып табылады және қарыншаларға импульсты өткізеді.

4. Қарыншалық бұтақтар (Bundle branches) – осы шоғының екі бөлігі, сол жақ және оң жақ қарыншаларға импульсты жеткізеді.

5. Пуркинье талшықтары – қарыншалардың ішкі бетінде орналасқан, олар қарыншалардың барлық бұлшық еттерін бір уақытта қоздырып, жүрек соғысының тиімді болуын қамтамасыз етеді.

Бұл жүйе жүректің үйлесімді жұмысын, оның нормаланған ырғақпен соғуын және денеге қан жеткізуді қамтамасыз етеді.

Жүректің атқаратын негізгі қызметтері:

1. Қан айналымын қамтамасыз ету: Жүрек негізгі қызметі ретінде дене бойынша қан айналымын қамтамасыз етеді. Бұл қызмет екі маңызды айналымды жүзеге асырады:

Үлкен қан айналымы: Сол жақ қарыншадан шыққан қанды аортамен бүкіл денеге таратады, бұл ағзалар мен тіндерге оттегі мен қоректік заттарды жеткізеді.

Кіші қан айналымы: Оң жақ қарыншадан шыққан қанды өкпеге жібереді, онда қанды оттегімен байытады, ал көмірқышқыл газын шығарады.

2. Қанның жеткізілуін қамтамасыз ету: Жүрек қанды барлық ағзалар мен мүшелерге жеткізіп, оларды қажетті оттегімен және қоректік заттармен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, бұл қан ағзалардың қалдықтарын (көмірқышқыл газын, метаболиттерді) жинап, оларды шығаруға көмектеседі.

3. Қан қысымын реттеу: Жүрек қан айдайтын кезде қан қысымын тұрақты түрде ұстап тұрады. Ол қанның белгілі бір қысыммен қозғалуын қамтамасыз етіп, ағзадағы қажетті физиологиялық процестерді қолдайды.

4. Гомеостазды сақтау: Жүрек денедегі көптеген физиологиялық өзгерістерді реттеп, гомеостазды сақтауға ықпал етеді. Ол ағзадағы температура, оттегі деңгейі, қышқыл-сілтілік тепе-теңдігі сияқты параметрлердің тұрақтылығын қолдайды.

5. Тамырлар мен ағзалардың жұмысын үйлестіру: Жүрек бүкіл денедегі тамырлармен үйлесімді жұмыс істейді, қанның ағымын қажетті мүшелерге бағыттайды. Мысалы, физикалық белсенділік кезінде жүрек жүрек-тамыр жүйесін реттеп, бұлшықеттерге қан жеткізуді арттырады.

Жүректің бұл қызметтері ағзаның өмір сүруі үшін маңызды, оның дұрыс жұмыс істеуі денсаулықтың негізі болып табылады.

Адам ағзасында қан азайған кезде бірнеше аурулар мен жағдайлар пайда болуы мүмкін. Қан азайғанда (анемия) ағзада оттегі жеткіліксіз болуы мүмкін, бұл көптеген ағза жүйелерінің дұрыс жұмыс істемеуіне себеп болуы мүмкін. Қан азайғанда пайда болатын негізгі аурулар мен жағдайлар мыналар:

1. Темір тапшылығы анемиясы: Темірдің жетіспеушілігіне байланысты қалыптасатын анемия түрі. Бұл ағзаның гемоглобин өндірісін төмендетеді, нәтижесінде оттегі тасымалдау қабілеті нашарлайды.

2. В12 дәрумені тапшылығы анемиясы: В12 дәруменінің жетіспеушілігі қан түзілуін бұзады, бұл анемияға әкелуі мүмкін. Бұл жағдайда жүйке жүйесіне де әсер етуі мүмкін.

3. Фолий қышқылының тапшылығы анемиясы: Фолий қышқылының жетіспеушілігі де қанның қалыпты түзілуіне кедергі келтіреді.

4. Хроникалық аурулармен байланысты анемия: Жүрек аурулары, бүйрек аурулары, қабыну аурулары сияқты аурулар қанның қалыпты түзілуіне әсер етуі мүмкін.

5. Гемолитикалық анемия: Қан клеткаларының тым тез бұзылуы нәтижесінде пайда болады. Бұл көбінесе тұқым қуалайтын аурулар немесе иммундық жүйенің ақауларынан болады.

6. Ауыр қан кету: Ұзақ уақыт бойы қан кету (мысалы, жарақаттан немесе ішкі қан кету) да анемияға алып келеді.

Қан азайған кезде жалпы белгілер ретінде әлсіздік, бас айналу, шаршау, терінің бозаруы, тыныс алудың қиын болуы, жүрек соғысының жиілеуі сияқты симптомдар байқалуы мүмкін. Қан азайғанда емдеу мақсатында ағзадағы қан деңгейін қалпына келтіру үшін тиісті диагностика және ем қабылдау қажет.

VI. Сабақты бекіту. Кім жылдам? (20 минут) ЖИ нен пайдаланып жұмыс жасау.

1. Жүректің құрылысы қандай

2. Жүрек тамырларын жұмысын атаңыз

3. Жүректің атқаратын негізгі қызметтері

4. Жүректің өткізгіштік жүйесін негізгі құрылымдары

5. Қан азайғанда пайда болатын негізгі аурулар

VIІ. Қорытындылау(10 минут)

Студенттерді бағалау(5 минут)

Үй тапсырмасы (5 минут)

Электрокардиограмма (ЭКГ) дегенде нені тусінеміз,ол қандай мақсатта қолданылады және оның көмегімен қандай ауруларды анықтауға болады.Сұрақтарға жәуап жасап конспект жазып келу.

Қолданылатын ресурстар: Интерактивті тақта. Қалта калькуляторлары. Дәптер мен қалам.