400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар
4 990₸/ 1 жыл
🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін
Одан кейін - 29 990 ₸
Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ
Тақырып бойынша 31 материал табылды

Жылу қозғалтқыштары

Материал туралы қысқаша түсінік
Жас мамандарға көмек
Материалдың қысқаша нұсқасы

Пәні: Физика


Мектеп: Балқаш қаласы

ЖББ №9 орта мектебі

Сыныбы: 8А

Күні: 15.11. 2019 жыл


Мұғалімнің аты - жөні:

Алтаева Гульфархад Хамиевна

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі: Термодинамика негіздері

Сабақ тақырыбы

§15. Жылулық қозғалтқыштар

Осы сабақта жүзеге асатын оқу мақсаты (оқу жоспарына сілтеме)

8.3.2.22 – жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау;

8.3.2.20 – іштен жану қозғалтқышының, бу турбинасының жұмыс істеу принципін сипаттау

Сабақ мақсаты

Барлық оқушылар біледі:

1.Тарихын

2. Түрлерін

3. Іштен жанатын қозғалтқыштардың негізгі элементтерін

Көптеген оқушылар біледі:

1.Тарихын

2. Түрлерін

3. Іштен жанатын қозғалтқыштардың негізгі элементтерін

4.Іштен жану қозғалтқышың жұмыс циклдерін

Кейбір оқушылар біледі:

1.Тарихын

2. Түрлерін

3. Іштен жанатын қозғалтқыштардың негізгі элементтерін

4. Іштен жану қозғалтқышың жұмыс циклдері н

5. Өмірмен байланыстыра алады

Бағалау критериі

  • Жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттайды;

  • Іштен жану қозғалтқышының жұмыс істеу принципін сипаттайды;

  • Бу турбинасының жұмыс істеу принципін сипаттайды.

Тілдік мақсаттар


«Домино» ойыны

№

қазақша

орысша

ағылшынша

1

клапан

клапан

valub

2

бу турбинасы

паровая турбина

steam turbine

3

жылу қозғатқыш

терловой двигатель

heat engine

4

термодинамика

термодинамика

thermodynamics

5

кіру, сорып алу

впуск

inlet

6

сығу

сжатие

сompression

7

ж ұмыстық жүріс

рабочий ход

working behavior

8

сыртқа шығару

выпуск

exit



Құндылықтарды дарыту





Индустриялaндыру мeн иннoвaциялaрғa нeгiздeлгeн экoнoмикaлық өсу жәнe жaлпығa бiрдeй eңбeк қoғaмы құндылықтaрын нeгiзгe aлу.Тeхникaдaғы aсa iрi жeтiстiктeр, aсa қуaтты қoзғaлқыштaр турaлы түсiнiк бeрe oтырып oқушылaрды бiрiгiп жұмыс жaсaуғa , aуызбiршiлiккe, жoғaры жeтiстiктeргe қoл жeткiзугe тaлпынуғa тәрбиeлeу.



Пән аралық байланыс

Тарих

АКТ-ны қолдану дағдылары



Қосымша білім





Сабақ барысы

Жоспарланған сабақ кезеңдері

Сабақта жоспарланған қызмет (іс-әрекет)



Ресурстар

Сабақтың басы

(2 минут)


«Ой қозғау»

(4 минут)

- Ұйымдастыру

- Жағымды ынтымақтастық атмосфера орнату.


Үй тапсырмасын сұрау

Үйге берілген тапсырманы сұрау арқылы оқушыларды диалогқа түсіру


1. Қайтымды, қайтымсыз процестер жайында не білеміз?

2.Термодинамиканың ІІ заңы не жайында айтылған?

3.Термодинамикалық параметрлерге қандай шамалар жатады?

4. Күн жүйесіндегі планеталардың термодинамикалық параметрлерінде қандай айырмашылықтар бар?

5. Қай планетада тірі ағзалар болуы мүмкін?

Рисунок 9

Сабақтың ортасы

(7 минут)

(6 минут)

«Маршрут картасын» құрастыру, қорғау

(15 минут)






Кітаппен жұмыс: «Еркін әңгіме»

Бейнежазба: «Жылулық қозғалтқыштар» туралы бейнежазба көрсету.

Оқушылардан бейнежазба бойынша туындаған сұрақтарды маршрут картасына түсіру арқылы жауап алу

1. Жылу қозғалтқыштары деген не, оны ең алғаш рет кім ойлап тапқан ?

2. Қозғалтқыштардың қандай түрлерін білесіңдер?

3. Кез келген жылу қозғалтқыштың негізгі бөліктерін ата?

  1. Барлық жылу қозғалтқыштарының жұмыс істеу принципі қандай?

  2. Іштен жану қозғалтқышының әр тактісінде қандай процестер орын алады?

  3. Электр энергиясын өндіруге арналған жылу машинасының қай түрі кеңінен қолданысқа ие болды?

Мазмұны:

Тарихы

Түрлері

Іштен жану қозғалтқышың жұмыс циклдері



  • https://commons.wikimedia.org/wiki/File:4-Stroke-Engine.gif#/media/Сурет:4-Stroke-Engine.gif



Сабақтың соңы (4 минут)

(2 минут)


«Домино» ойыны

Рефлексия

"Жақсылық тамшысы"

"Бүгінгі сабақтан алған тамшыдай біліміміз, болашақта білім теңізіне айналсын" - деп қорытындылаймын.






























Дифференциация – Сіз жоспарда қолдауды қалай басымырақ көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілетті балаларға қандай міндеттер қоюды жоспарлайсыз?

Бағалау – Оқушылардың меңгерген білімдерін қалай тексеруді жоспарға енгізіп отырсыз?

Денсаулық пен қауіпсіздік техникасын қорғау







Сабақ бойынша рефлексия

Оқу мақсаттары шынайы болды ма? Барлық оқушылар ОМ жетті ме? Егер жетпесе неге?

Сабақта дифференциация дұрыс жүргізілді ме? Сабақтың уақыттары сақталды ма? Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неге?


Осы бөлімде сабақ туралы ойланыңыз. Сол жақтағы бағанның негізгі сұрақтарына жауап беріңіз.


Жалпы бағалау

Сабақтың екі көрінісі жақсы өтті (оқыту мен қатар оқу туралы да ойланыңыз)?

1:


2:


Сабақты жақсартуға ненің әсері тиуі мүмкін (оқыту мен қатар оқу туралы да ойланыңыз)?

1:


2:


Сабақ барысында мен сыныппен бөлек оқушылар туралы нені анықтадым, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу керек?














Қосымша 1

Тарихы

Ағайынды Орвил және Уилбур Райтар 1910 жылы құрастырған Іштен жану қозғалтқышы

Іс жүзінде жарамды алғашқы газдық Іштен жану қозғалтқышын француз механигі Этьен Ленуар құрастырды (1860).

1876 жылы неміс өнертапқышы Николаус Аугуст Отто жетілдірілген 4 тактілі газдық Іштен жану қозғалтқышын жасады. Бу машиналы қондырғымен салыстырғанда Іштен жану қозғалтқышы қарапайым (Іштен жану қозғалтқышыта энергияны түрлендіргіш бір буын – бу қазанды агрегат болмайды), жинақы, қуат бірлігіне келетін массасы аз әрі тиімді болып келеді. Бірақ Іштен жану қозғалтқышына жоғары сапалы отын (газ, мұнай) қажет.

1880 жылы Ресейде Огнеслав Степанович Костович алғашқы бензинді-карбюраторлы қозғалтқышты құрастырды.

1897 жылы нем. инженері Рудольф Дизель сығылу нәтижесінде тұтанатын қозғалтқышты ұсынды. Бұл қозғалтқышты Петербургтегі Л.Нобель зауытында жетілдіру нәтижесінде 1898 – 1899 жылдары отын ретінде мұнайды пайдалану мүмкіндігі туды.

1901 жылы АҚШ-та Іштен жану қозғалтқышы орнатылған тұңғыш трактор жасалды. Ағайынды Орвил және Уилбур Райтар 1903 жылы Іштен жану қозғалтқышы орнатылған алғашқы ұшақты, сол жылы орыс инженерлері “Вандал” кемесіне Іштен жану қозғалтқышын орнатып, тұңғыш теплоходты жасады.

1924 жылы Яков Модестович Гаккельдің жобасы бойынша Санкт-Петербургте тепловоз құрастырылды. Отынның түріне қарай Іштен жану қозғалтқышы сұйық отынды және газ отынды қозғалтқыш болып бөлінеді.

Қосымша 2

Түрлері

 Іштен жанатын қозғалтқыштардың топтастырылуы (классификациясы)

Іштен жанатын қозғалтқыштарды:

а) пайдалану мақсаты бойынша — көлік, стационарлы, арнайы болып бөлінеді.

б) пайдаланған отын түріне байланысты — жеңіл отын (бензин, газ), ауыр сұйық отын (дизель, мазут).

в) Іштен жанатын қозғалтқыштар жанушы қоспаның пайда болу тәсілі бойынша:

қозғалтқыштағы сыртқы қоспаның пайда болатын, процесс цилиндірінің сыртында өтеді. Оларға жататындары: карбюраторлы және газды қозғалтқыштар;

қозғалтқыштардағы ішкі қоспаның пайда болатын, процесс цилиндірде пайда болады.

г) Жанғыш қоспаның тұтандыру тәсілі бойынша, былай ажыратады:

сығылудан (дизельдер) қозғалтқыштағы тұтануы. Бұл қозғалтқыштарда отын жоғарғы температурасы әсерінен, өздігінен тұтанады;

қозғалтқышты электр ұшқынымен ықтиярсыз тұтандыру (бензинді және газды);

д) Жұмысшы цилиндірін жаңа зарядпен толтыру тәсілі бойынша:

үрлеусіз қозғалтқыштар, оларға, ауаны кіргізу немесе жанғыш қоспаларды (жаңа зарядты) кіргізу, піспек жүрісінің copy кезінде, цилиндірдегі сиретілу есебінен іске асырылады;

қозғалтқышты үрлеумен ауа кіргізіп немесе жұмысшы цилиндірге жанғыш қоспаны кіргізіп - жаңа зарядты енгізеді.

е) Құрылмалық (конструктивті) нышаны бойынша:

цилиндірлерінің орналасуы бойынша: тік, горизонталды; V-түріндегісі; жұлдызша түріндегі және т.б болып бөлінеді;

цилиндірлер саны бойынша - бір цилиндірлі және көп цилиндірлі;

піспек қозғалысын беру тәсілі бойынша - біліксіз, онда, піспектің қайтымды, үдемелі қозғалысы, айналушыға түрленбейді, тікелей ауаны сығуға беріледі (біліксіз дизель - сығымдағыш) немесе турбинаның газды жетегі (газдың біліксіз генераторы) және білікті, ондағы піспек қозғалысы, бұлғақ пен айқалшық көмегімен, білікті айналдыру қозғалысы түрленеді;

айналу жиілігі бойынша: баяу жүрісті, артық айналу жиілікті, тез жүргізгішті.

2 тактілі цикл

4 тактілі цикл

Цилиндрді жаңа жанғыш қоспамен толтыру тәсіліне орай Іштен жану қозғалтқышы

4-тактілі және

2-тактілі болып бөлінеді.

ж) Жанғыш қоспаны (отын мен ауадан құралатын) дайындау түріне қарай

сырттай және

іштей қоспа түзетін болып ажыратылады.

Сырттай қоспа түзетін Іштен жану қозғалтқышына

    • карбюраторлы (яғни сұйық отын мен ауа қоспасы карбюраторда түзілетін) және

    • газ араластырғыш (газ бен ауадан құралатын жанғыш қоспа араластырғышта түзіледі) қозғалтқыштар жатады. Сырттай қоспа түзетін Іштен жану қозғалтқышының цилиндріндегі жұмыстық қоспасы электр ұшқыны арқылы тұтанады.

Іштей қоспа түзетін қозғалтқыштарда (дизельде) алдын ала сығылу нәтижесінде қызған ауаға бүркілген отын өздігінен тұтанады.

4 тактілі Карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышының жұмыстық циклі енді білік 2 рет айналып, поршень 4 рет әрлі-берлі жүру кезінде атқарылады. 1-тактіні жанғыш қоспаның цилиндрге ену тактісі деп атайды. Бұл тактіде поршень жоғары өлі нүктеге жылжиды, сол кезде ену клапаны ашылып, жанғыш қоспа карбюратордан цилиндрге келеді. 2-такт кезінде поршень төмен өлі нүктеден жоғары өлі нүктеге жылжиды. Бұл кезде сыртқа шығару және ену клапандары жабылады да, жанғыш қоспа 0,8 – 2 Мн/м2 қысымға дейін сығылады. Сығылу соңында қос-па температурасы 200 – 400° С-қа дейін жетеді. Осы мезетте электр ұшқыны беріліп, қоспа тұтанады. Жану нәтижесінде цилиндрдегі қысым 3 – 6 Мн/м2, температура 1600 – 2200°С-қа жетеді. Циклдің 3-тактісі – ұлғаю, яғни жұмыстық жүріс деп аталады. Бұл тактінің барысында отынның жануы кезінде пайда болған жылу механика жұмысқа түрленеді. 4-такт сыртқа газ шығару тактісі деп аталады. Мұнда поршень төменгі өлі нүктеден жоғаТолық рғы өлі нүктеге келеді де, пайдаланылған газ сыртқа айдап шығарылады.

2 тактілі карбюраторлы Іштен жану қозғалтқышының жұмыстық циклі поршеньнің 2 жүрісі кезінде, яғни иінді біліктің 1 айналысында орындалады. Мұндай қозғалтқыштағы сығылу, жану және ұлғаю процестері іс жүзінде 4 тактілі Іштен жану қозғалтқышымен ұқсас. 4 тактілі Іштен жану қозғалтқышымен салыстырғанда 2 тактілі қозғалтқыштың қуаты аз болады.

1. Кіргізу немесе сорып алу

2. Сығу

3.Жұмыстық жүріс

4. Сыртқа шығару.



Қосымша3

Іштен жану қозғалтқышың жұмыс циклдері

Іштен жанатын қозғалтқыштардың газ түріндегі отынмен жұмыс атқаруы келесі реттікте болады. Ондағы жанғыш газ (генератордың, сұйытылған және басқа), белгілі пропорциялы ауамен араластырады және осындай жанғыш қоспа, қозғалтқышқа кіреді де, отын тұтанады, жанғыш өнім кеңейеді де, жұмыс атқарылады. Сұйық отын - бензин, спирт, керосин, дизельді отындар (газды және солярлы май), мұнай - белгілі мөлшердегі ауамен тозаңды түрінде қозғалтқышқа енгізіледі де, осылардың нәтижелерінде жанғыш қоспа пайда болады.

Қатты отынды Іштен жанатын қозғалтқышта, тікелей тозаң түрінде жұмысшы кеңістікте пайдалану, әзірше қанағаттанарлық нәтиже берген жоқ, себебі, жанғыш заттарды ауамен жақсы араластыру мүмкіндігі жоқ және қозғалтқыштан, оның күлін алып кету де нәтижесіз болып отыр.[

Қосымша 4

Заманауи қозғалтқыштың қуаты мен айналу сәті











«Домино» ойыны

орысша

ағылшынша

клапан

valub

паровая турбина

steam turbine

терловой двигатель

heat engine

термодинамика

thermodynamics

впуск

inlet

сжатие

сompression

рабочий ход

working behavior

выпуск

exit



қазақша

клапан

бу турбинасы

жылу қозғатқыш

термодинамика

кіру, сорып алу

сығу

ж ұмыстық жүріс

сыртқа шығару





Материалды Word форматында жүктеп аласыз
Тарифке кіреді
3 ұстаз жүктеп алған
26 ақпан
1060
Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз
"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар
Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Осы тақырыпта
көрнекілік керек па?
10 000 астам көрнекіліктерді жинап қойдық.
Көрнекілік бөліміне өтіп тақырыбын жазып жүктеп алыңыз!
Министірлікпен келісілген Аттестацияға жарамды курстар тізімі