Кенесары бастаған ұлт – азаттық көтеріліс

Кенесары бастаған ұлт – азаттық көтеріліс.

Сабақтың барысы:

І.Ұйымдастыру. ІІ. Жаңа сабақ.

І.Қызығушылығын ояту кезеңі.

Алашта талай – талай ерлер өткен,

Ерлерде Кенекеме кім бар жеткен.

Жалғыз – ақ Кенекем ғой қайрат қылған,

Қазақты құтқарам деп қалың өрттен.

Арқада Бурабайда жер болмайды,

Алашта Кенекемдей ер болмайды. (М.Жұмабаев).

ІІ. Мағынаны тану кезеңі.

1.Тегі: Абылай – Уәли – Шыңғыс – Шоқан.

Қасым – 1.Есенгелді; 2.Саржан; 3.Кенесары;

4.Бопай; 5.Наурызбай; 6.Әбілғазы;

2. Көтерілістің себебі:

А) Ресей: 1.Әскери бекініс салу; 2.Жерді тартып алу; 3.Салық;

Ә)Хиуа хандығы: Сырдарияның төменгі ағысы, Арал теңізі, Маңғыстауда үстемдігі.

Б)Қоқан хандығы: Ұлы жүзді қанауы.

3.Мақсаты: а) Ресейдің құрамына қосылып үлгермеген қазақ жерінің дербестігін сақтау, отарлауды тоқтату.ә)Қоқандықтардың езгісінен азат ету.

4.Қозғаушы күш: а)Ұлы, Орта,Кіші жүз шаруалары. ә)80 астам сұлтан, старшын, би, Айғаным ханым.

б)Батырлар:Ағыбай, Иман, Жоламан,Сұраншы.

в)Орыс, Өзбек, Қырғыз, Башқұрт, татар.

5.Сипаты: ұлт – азаттық көтеріліс.

Көтеріліс барысы: 1837ж қараша (басталуы); э1837ж 26 мамыр – Ақмола (өртеу) Қоңырқұлжа, Қарбышев;

Күз – Кіші жүз (Ырғыз, Торғай).

1840-1842ж Орынбор ген-губер.Перовский;

1841 ж қыркүйек – хан сайлануы, хандық кеңес;

1842ж Орынбор генерал-губернатор Обручев;

Батыс Сібір генерал – губернатор Горчаков;

Сотников отряды.Күнімжан;

1843ж І Николай. 3000 теңге сыйлық;

1844ж 20 шілде Ахмет Жантөреұлы.44 сұлтан;

1845ж сәуір Долгов, Герн елшілігі (2ай);

Кеңес: 1.Қытай – көмек сұрау. 2.Сарыарқаға қоныс аудару;

1845ж күз Жетісу.

1847ж Қырғыз жері.Майтөбе.Қалығұл Әлібеков.

6.Реформалары: 1.Қаржы; 2.Салық – баж (сауда керуендері) ,зекет (Бопай) ұшыр; 3.Елшілік; 4.Сот – Хандық сот, барымта, ру араздығы; 5.Әскери – жасақ – 10,100,1000 Қатаң тәртіп (сатқын – өлім), барлаушы, әскери белгі – көк, қызыл жапсырма; 6 Егіншілік.

7.Жеңілуі: 1.Қазақ руларының, төре – сұлтандардың толық қолдамауы; 2.Қырғыз манаптарының екі жүзді саясаты; 3.Патша үкіметінің қырғыз – қазақтарды айдап салуы;

8.Маңызы: Үш жүз қазақтарын отарлық езгіге қарсы жұмылдырған ең ірі көтеріліс.

9.Зерттелуі: 1.Ш.Уәлиханов; 2.М.Красовский; 3.И.Завалишин; 4.Н.Середа («Қырғыз сұлтаны К.Қасымұлының бүлігі»); 5.А.Янушкевич; 6.А.Семенов – Тянь – Шанский; 7.А.Рязанов; 8.А.Серебреников – «Түркістан өлкесінің басып алыну тарихы» 74 том (2-7 том); 9.Ахмет Кенесарин - «Кенесары және Сыдық сұлтандар» 1889ж; 10.Е.Бекмаханов – «Қазақстан ХІХғ 20-40ж» 1947ж; 11.Ж.Қасымбаев – «Кенесары хан»

Көркем әдебиеттер: 1.Нысанбай жырау: «Кенесары – Наурызбай»; 2.М.Әуезов: «Хан Кене»; 3.І.Есенберлин: «Қаһар»; 4.М.Жұмабаев: «Оқжетпестің қиясында».

ІІІ. Ой толғау кезеңі.

1.«Қатесін тап» ойыны:

1.Кенесары Әбілмансұрдың ұрпағы еді.

2.Кенесары көтерілісінің басты себебі: бүкіл қазақ жерін ресей құрамына қосу.

3.Ресей Қазақстанды;

1.Бекініс салып – әс кери тұрғыдан.

2.Әкімшілік басқару реформасын жасап – саяси тұрғыдан.

3.Жерін тартып алып, салық салып – экономикалық тұрғыдан отарлады.

4.Кенесары көтерілісі – 1738-1797ж аралығында болды.

5.Кенесары көтерілісінің тағы бір себебі: Ұлы жүз жерін Қоқан хандығы езгісінен азат ету.

6.Кенесары көтерілісі сипаты жағынан Ресейді, Қоқан хандығын отарлауға бағытталған көтеріліс.

7.Кенесары көтерілісі бүкіл қазақ жерін қамтыды.

8.Хан болып сайланған Кенесары ешқандай өзгеріс жүргізбеді.

9.Кенесары көтерілісін зерттеген Е.Бекмаханов 25 жылға сотталды.

10.Кенесары Жетісу жерінде Қоқандықтардың қолынан 1846ж қаза тапты.

2.Топтастыру стратегиясы.

Хан Мемлекеттік қайраткер

Кенесары

Қ олбасшы Батыр

Мәмілегер Абылай ұрпағы

3.Хронологиялық даталармен жұмыс.

1731ж; 1837-1847ж; 1825-1836ж;

1822ж; 1838ж 26.05. 18225-1847ж;

1802ж; 1841ж; 1847ж; 1991ж;

4.Венн диаграммасы.

С.Датұлы К.Қасымұлы.

ІҮ.Қорыту.

Ү.Бағалау. ҮІ Үй тапсырмасы.