Кітап па, әлде смартфон ба: Заманауи жастар не оқиды?

Авторы:Амантаева Асылай

Талапкер,болашақ журналист!

Аннотация (Аңдатпа): Бұл мақалада заманауи жастардың кітап оқу мәдениеті мен оған цифрлық технологиялардың, атап айтқанда смартфондардың әсері талданған. Автор қоғамдағы «жастар кітап оқымайды» деген стереотипті жоққа шығара отырып, қазіргі жас буынның кітап таңдау талғамы мен ақпаратты тұтыну форматының өзгергенін нақты мыселдармен дәлелдейді.

Түйін сөздер: Журналистика, кітап оқу мәдениеті, смартфон, заманауи жастар, цифрлық заман, тұлғалық даму.

Бүгінгі қоғамда «қазіргі жастар кітап оқымайды, тек телефонға телміріп уақыт өткізеді» деген пікірді жиі естиміз. Үлкен буын өкілдері цифрлық заман балаларын рухани құндылықтардан алыстап кетті деп айыптауға бейім. Бірақ бұл сыни көзқарас қаншалықты әділетті? Технологияның дамуы оқу мәдениетінін шынымен жойды ма, әлде тек оның сыртқы форматын өзгертті ме? Меніңше, жастарды жаппай «оқымайды» деп кінәлау — мүлдем қате. Себебі кітап оқу үрдісі технологиялық төңкерістерге емес, ең алдымен әр адамның өз сана деңгейіне, ішкі мәдениеті мен ізденісіне байланысты.

Осы мәселенің анық-қанығына жету үшін замандастарым мен құрдастарымның арасында кішігірім журналистік бақылау мен сауалнама жүргізіп көрген едім. Нәтижесінде заманауи жастардың кітаптан бас тартпағанын, бірақ ақпаратты тұтыну үлгісінің айтарлықтай өзгергенін байқадым. Бүгінгі жас буын дәстүрлі кітапхана мен заманауи гаджеттердің ортасында өзіндік таңдау жасап үлгерген.

Дегенмен бұл жерде үлкен бір парадокс бар. Қазіргі смарт телефондардың ішінде мыңдаған электронды кітаптар мен аудиокітаптар қаптап тұрғанымен, смартфон — көбіне миды алдаудың құралы ғана. Экранға үңіліп отырып нағыз кітаптың иісін, парақтардың сыбдырын сезіну мүмкін емес. Өз тәжірибемнен білемін: телефоннан оқиын десең, әлеуметтік желілерден келетін тоқтаусыз хабарламалар мен түрлі трендтер зейініңді тез бөліп әкетеді. Ал қолыңа шынайы қағаз кітапты алып, бір кіріссең, уақыттың қалай өткенін байқамайсың — жарты сағаттың ішінде 10-15 бетті емін-еркін, терең түсініп оқып тастауға болады. Смартфондағы онлайн мәтін ешқашан шынайы кітапханадан іздеп жүріп тауып, қолмен ұстап оқыған дүниенің орнын баса алмайды.

Жүргізілген талдаулар көрсеткендей, қазіргі жастар арасында оқу тренді жоғалған жоқ, тек оның бағыты мен мазмұны трансформацияланды. Бүгінгі жасөспірімдер көбіне классикалық көркем әдебиеттен гөрі заманауи психологияға, тұлғалық даму мен мотивациялық бағыттағы туындыларға қызығады. Олар өзін тануға, қоғаммен дұрыс байланыс орнатуға көмектесетін кітаптарды іздейді. Ең қуантарлығы — замандастарым тек оқып қана қоймайды, оқыған дүниелерін өзара талқылап, пікір алмасады, бір-бірімен ақылдасады. Бұл жастардың рухани ізденісте екенін және өз-өзін дамытуға ұмтылатынын нақты дәлелдейді.

Қорыта айтқанда, заман қанша жерден цифрланса да, дәстүрлі кітаптың құндылығы ешқашан жойылмайды. Жастарды «кітап оқымайды» деп кінәлаудың орнына, олардың заманауи таңдауын түсініп, шынайы кітаптың қадірін дұрыс насихаттай білуіміз керек. Смартфон — уақытша технологиялық тренд болуы мүмкін, ал нағыз кітап — адамзат баласымен бірге жасайтын мәңгілік қазына. Сондықтан жас буынның бағытын тек сырттай бағалап, үкім шығаруға асықпаған жөн. Тек қағаз парақтары ғана адамға шынайы тереңдік пен ой еркіндігін сыйлай алады. Біз, заманауи жастар, технологияның мүмкіндіктерін пайдалана отырып, рухани темірқазығымыз — кітап оқу мәдениетін ешқашан жоғалтпайтынымызға сенімдімін. Өйткені ақпарат өзгергенімен, білімнің шынайы қайнар көзі өзгеріссіз қалады.